CHƯƠNG I. KHÁI NIỆM TRÁCH NHIỆM BỎI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỎNG VÀ NGUYÊN TẮC BỎI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỎNG 1. Khái niệm trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đẳng 1. Khái niệm Boi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một chế định quan trong trong luật dân sự.
Theo quy định tại Điêu 275 BLDS năm 2015 thì một trong những căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ dân sư là sự kiện “gay thiệt hai do hành vi trai pháp luật” và tương ứng với căn cứ nay là các quy định tại Chương XX, Phan thứ ba BLDS năm 2015 “Trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng”. Sự kiện gây thiệt hại do hành vị trái pháp luật là căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đông. Trong trường hợp nay, trách nhiệm được hiểu la bồn phân, nghia vu của người gây thiệt hại phải bôi thường cho người bị thiệt hại. Nha lam luật trong trường hop nay đã đồng nghĩa trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoải hợp dong với “nghia vụ phát sinh do hành vi trái pháp luật”.
Khoản 1 Điêu 584 BLDS năm 2015 đã xác định sự đông nghĩa nay bằng quy định: "Người nào có hành vi xâm pham tính mang. sức khỏe, danh đực nhân hại thì phải bồi thường. Trách nhiệm bôi thường thiệt hai làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường và từ ngiĩa vu phải bồi thường thiệt hai tạo ra quan hệ nghĩa vụ tương ứng với khái niệm nghĩa vụ được quy định tại Điều 274 BLDS năm 2015: “Nghia vụ ia việc mà theo dé, một hoặc nhiều chủ thé (sau day got chung là bên có ngiữa vụ) phải chuyên giao vat, chuyên giao quyền, trả tiền hoặc giay tờ có gid, thực hiện công việc hoặc không duoc thuc hiện công việc nhất đinh vì lợi ich của một hoặc nhiều chủ thê khác (sau đây gọi chung là bên có quyền)” Trách nhiệm độc lập với ý chí. Theo Điều 584 khoản 1 BLDS, “Người nào cô hành vi xâm phạm tinh mang.
sức khỏe, danh đu, nhân phẩm, uy tin, tài san, quyền, lợi ich hợp pháp Rhác của người Rhác mà gay thiệt hai thi phat bồi thường trừ trường hợp Bô luật nà), iuật Rhác có liên quan quy dinh Khác”. Goi là thiệt hai ngoài hợp đồng, bửi thiệt hai gây ra không phải do hệ qua của việc thực hiện một nghĩa vụ theo hợp đông. Còntrạng thai tâm ly của người Ví chịu trách nhiệm thì như nhau trong đại đa sô trường hợp, nghĩa la muốn thực hiện hành vi nhưng không muốn chiu trách nhiém! Cá biết, có một số trường hợp luật quy trách nhiệm không phải do hành vi nao do của người chiu trách nhiệm ma do có một sự việc xảy ra vả người nay phải chịu trách nhiệm về sự việc đó theo quy định của pháp luật. Ví dụ điển hình là trách nhỉ êm bôi thường thiệt hai do súc vật hoặc do công trình xây dung đô sap vì xuông cập gây ra.
Từ những phân tích trên có thể nêu khái niêm về nghĩa vụ bôi thường thiệt hại như sau: Trách nhiệm bồi thường thiệt hai là một loại quan hé dan sự, trong đó một bên phải bôi thường những thiệt hại đã gây ra do hành vi xâm phạm đến tinh mạng, sức khỏe, danh du, nhân phẩm, uy tin, tải sản, các quyên vả lợi ích hợp pháp của người khác hoặc do tai sản ma mình chiếm hữu, quan lí gây ra thiệt hại cho người khác và bên được nhận bồi thường theo mức đã thỏa thuận hoặc theo quyết định của Tòa án. Đặc điểm Trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đông có một số những đặc điểm sau đây: Thứ nhất. việc thực hiện xong trách nhiệm bôi thường ciing đồng thời la chẩm dit quan hệ ngiữa vụ giữa các bên. Trong bôi thường thiệt hại hợp đồng, các bên có thể thỏa thuận về việc châm đứt quan hệ hợp đông sau khi đã bôi thường hoặc quan hệ hợp đông vẫn tôn tại cho đến khi châm dứt trong các trường hợp luật định.
Trong trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, sau khi bên có trách nhiệm bôi thường thiệt hai đã thực hiện xong việc bôi thường thiệt hại thì đương nhiên quan hệ nghĩa vụ của hai bên châm đứt mả không dua vào sự thỏa thuận của các bên. Thứ hai, bôi thường tiệt hai ca thiệt hai vật chat lẫn tôn thất về tinh thần. Tùy từng trường hợp, chủ thé chịu trách nhiệm bôi thường phải bôi thường cả thiệt hại về vật chất lẫn tôn that về tinh than. Ví du, A ding dao gây thương ` Dương Quỳnh Hoa, “Vẻ trách nhiệm bai thường thiệt hai ngoài hợp đồng”, Tạp chi Kiểm sát, Số 13, 2020, tr 36-43 TỪ 5 ` Nguyễn Ngọc Điện (2022), Giáo trình Luật Din su, Tập 2, Trường Đại học Mé Thành phố Hồ Chí Minh, Nxt Đại học Quốc Gia Thành phd Hồ Chi Mink, tr 205, ` Pham Van Tuyết (2022), Giáo trình Luật Dân su Việt Nam Tập 2, Trường Đại hoc Luật Hà Nội, Nxb Tư Pháp, tr.
477 + Đã Văn Đại (2011), Giáo trình Pháp luật vềhợp đồng và bồi thường thiệt hai ngoài hợp đồng, Trường Đại học Luật Thành phd Hồ Chi Minh, Nxb Hồng Đức— Hỏi Luật gia Việt Nam, tr 375 § tích cho B, chi phí điều trị hết 5 triệu dong thi trong trường hop nay, A phải bôi thường chi phí điều trị (thiệt hai về vật chat) và một khoản tiên bù đắp tôn that về tinh thân cho B theo quy định của pháp luật. Trong quan hé nghĩa vu nay, chủ thể tham gia có thể lả cá nhân, pháp nhân. Chủ thé bị thiệt hại (người có quyền) và chủ thé gây thiệt hại (người có nghĩa vụ) la các bên tham gia vảo các quan hệ đó. Bên có quyên cũng như bên có nghĩa vu có thé có một hoặc nhiều người tham gia.
Nghĩa vụ hoặc quyên của ho có thé là liên đới, riêng rế hoặc theo phân tùy điều kiện, hoàn cảnh và đồi tượng bị xâm hai® Khách thé của quan hệ nghĩa vụ này luôn thể hiện đưới dang “hành đông” phải thực hiện hành vi “bồi ưởng” cho người bi thiệt hại. Cơ sở phát sinh nghia vu bôi thường thiệt hại là sự kiên “gay thiệt hại do hành vi trái pháp luật" cho các chủ thé khác”. Trách nhiệm bôi thường thiệt hai thé hiện trong nghĩa vụ bôi thường thiệt hai được gọi la trách nhiém bôi thường thiệt hai ngoai hợp đồng, để phân biệt với trách nhiệm theo hop đông. Cơ sở của trách nhiệm bôi thường thiệt hại do pháp luật quy định xuất phát từ những nguyên tắc chung của Hiền pháp (các quy định từ Điều 14 đến Điêu 21 Hiền pháp năm 2013) va các nguyên tắc được quy đính trong BLDS năm 2015 (Điều 3).
Khoản4 Điều 3 BLDS năm 2015 quy định: “Việc xác iập, thực hiện. chấm dit quyền. nghĩa vu ddan sự không được xâm phan đến lợi ích quốc gia, dan tộc, loi ich công công quyền và lợi ích hop pháp của người khác”. Nguyên tắc được quy định trong điều luật này buộc các chủ thé “không được xâm phạm” (hay “bat kha xâm phan), bỡi vây nêu “xâm phạm?” sẽ bi áp dụng các biện pháp cưỡng chế với mục dich khắc phục những hậu quả vê tai sản cũng như nhân thân do hảnh vi gây thiệt hại tao ra”.
¥nghia Thứ nhất, trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hop đằng hướng đến mục đích phục hội iat nine tình trang ban đầu. Việc ap dung và thực hiện bôi thường * Đố Văn Đại (2017), Sela, tr. * Phạm Văn Tuyệt (2022), Sd, tr 477 Phạm Van Tuyết (2022), Sdd, tr 478 * Nguyễn Thi Qué, "Một zó van đề về ghi nhân va bảo về các giá tri nhân thin tong pháp hật dân. sw”, Tạp chí Khoa học - Luật học, Đại học Quốc gia Hà Néi, $6 4, 2011, tr.
* Phạm Văn Tuyết (2022), Sad, tr 478. 9 thiệt hại ngoài hợp đồng nhằm mục đích khôi phục lại quyền và lợi ích bị xâm phạm cho người bị thiệt hại. Tuy nhiên, việc hồi phục nảy chỉ mang tính chất tương đối. Có những trường hop mà một đối tượng bị gây thiệt hại, thì cho dù thiệt hai đó được khắc phục, hạn ché tot như thé nao thì van sé không thể trở lại tinh trạng ban đâu.
Ví dụ: A đánh gay tayB thi dù B có được chữa trị tốt như thé nao thi vẫn tôn tại vét thương ở một dạng nhật định, cánh tay sẽ không còn khỏe như trước khi bị lam gay; hay như A đâm chết B, thi dù khoản tiên bồi thường lớn như thé nào cũng không thay thê được sự sông của B. Do đó, ở những trường hop vita nêu, việc bôi thường thiệt hai chỉ hướng đến mục dich phục hồi gan với tinh trang ban đâu chứ không thé khôi phục hoàn toản như lúc chưa bị gây thiệt hại10 Tint hai, trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng giáo duc ÿ thức tuân tì pháp inật, tôn trong quyền và lợi ích hợp pháp của các chm thé khác. Việc áp dung thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hai ngoài hợp đông, ngoài mục dich khôi phục lại quyền và loi ích bi xâm phạm cho người bị thiệt hai, còn có mục đích giáo duc ý thức tuân thủ pháp luật, tôn trong quyên va lợi ích hợp pháp của các chủ thé khác! Thứ ba, muc đích bao vệ tài san, tính mang. sức khoe, danh die nhân phẩm, nụ tin, quyền, lợi ích hop pháp của trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng được thé hiện thông qua tác đông kinh té buộc người chịu trách nhiệm bôi thường thiệt hai phải bỗi thường thiệt hai.
Bằng cách khôi phục lại quyền va lợi ích cho người bị thiệt hại, trách nhiệm bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng giúp khôi phục lai quyên và lợi ích cho người bị thiệt hại, khôi phục sự cân bang trong đời sông xã hai? 1. Khái niệm nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Nguyên tắc được hiểu là những tư tưởng, quan điểm mang tính chỉ đạo, xuyên suốt trong quá trình xây đựng, áp dụng và thực hiện pháp luật3. Đông thời thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật va không loại trừ, không phân biệt trách nhiệm dân sự của chủ thé có hành vi trai pháp luật gây thiệt hại ngoài `0 Đố Văn Đại (2017), Sd, tr. ‘| Do Văn Đại (2017), Saad, tr.
`2 Do Văn Đại (2017), Sdd, tr. ?š Do Văn Đại (2017), Sad, tr. Nguyên tắc bôi thường thiệt hai theo quy định tại Điêu 585 BLDS 2015 là nguyên tắc được áp dung trong việc giải quyết bồi thường thiệt hại. Bồi thường thiệt hại ngoài hop đông là môt chế định cu thé trong BLDS năm 2015 nên khi giải quyết việc bồi thường, trước khi áp dụng nguyên tắc cụ thể trong chế định này cần phải tuân theo các nguyên tắc chung đã được quy định tai phân chung của BLDS.