Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC BẢO ĐẢM HIỆU LỰC CỦA BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH CỦA TÒA ÁN 1. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án 1. Khái niệm Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án Theo Từ điển Tiếng Việt thì nguyên tắc được hiểu theo nghĩa chung là “điều cơ bản định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc làm” [39]. Do vậy bất kỳ hoạt động có mục đích nào muốn đạt được kết quả đòi hỏi những người tham gia hoạt động phải xác định được các nguyên tắc hoạt động và tuân thủ triệt để theo những nguyên tắc đó.
Nguyên tắc là phạm trù vừa mang tính khách quan vừa mang tính chủ quan. Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực bản án, quyết định của Tòa án là những tư tưởng, quan điểm cơ bản đóng vai trò chỉ đạo định hướng cho việc xây dựng và tổ chức thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, kịp thời các bản án quyết định của Tòa án. Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án là nguyên tắc cơ bản trong tổ chức thực hiện quyền lực của Nhà nước nên đã được quy định trong nhiều văn bản pháp luật Nhà nước. Hiến pháp năm 1980, Điều 137 quy định “Các bản án và quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân tôn trọng, những người và đơn vị hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành”.
Sau đó được cụ thể hóa tại Điều 13 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 1981 “Những bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và mọi công dân tôn trọng. Trong phạm vi chức năng của mình, các cơ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan Công an, các trại giam, các Chấp hành viên và các cơ quan hữu quan khác phải nghiêm chỉnh chấp hành những bản án, những quyết định của Toà án nhân dân, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thi hành nhiệm vụ đó”; Điều 10 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế “Bản án, quyết định về vụ án kinh tế của Toà án đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi người tôn trọng; cá nhân, cơ quan, tổ chức có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh chấp hành”; Điều 9 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động “Bản án, quyết định về vụ án lao động của Toà án đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng; người lao động, tập thể lao động, người sử dụng lao động và các cơ quan, tổ chức, đơn vị có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh chấp hành”. Hiện nay nguyên tắc này được quy định tại Điều 136 Hiến pháp năm 1992 “Các bản án và quyết định của Toà án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng; những người và đơn vị hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành” và tại Điều 19 Bộ Luật Tố tụng Dân sự quy định những đề cơ bản của nguyên tắc, tạo cơ sở pháp lý cho việc thi hành các bản án, quyết định của Tòa án “Bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành và phải được mọi công dân, cơ quan, tổ chức tôn trọng. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh chấp hành.
Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Toà án nhân dân và các cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ thi hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh thi hành và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ đó”. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc thi hành nghiêm chỉnh và triệt để các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án là một tất yếu khách quan trong hoạt động tư pháp của bất kì Nhà nước nào. Bản án, quyết định của Tòa án là sự phán xét nhân danh Nhà nước, mang tính quyền lực Nhà nước và phải được đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước. Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định biểu hiện tính pháp chế xã hội chủ nghĩa.
Thực hiện nguyên tắc này không những làm cho bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực được thi hành trên thực tế mà còn bảo đảm cho nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa được thực hiện. Điều 4 Luật Thi hành án dân sự quy định “Bản án, quyết định quy định tại Điều 2 của Luật này phải được cơ quan, tổ chức và mọi công dân tôn trọng. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan trong phạm vi trách nhiệm của mình chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thi hành án” Nội dung của nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định yêu cầu: - Khi giải quyết vụ việc dân sự Toà án phải quyết định áp dụng các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật để bảo đảm cho việc thi hành án, phải tuyên bản án, quyết định đầy đủ, rõ ràng, chính xác tạo thuận lợi cho việc thi hành án. - Bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật phải được đưa ra thi hành.
Trong trường hợp người có nghĩa vụ chấp hành hành bản án, quyết định mà không tự nguyện thi hành thì phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết buộc họ thực hiện. - Tòa án, cơ quan, tổ chức, được giao nhiệm vụ thi hành bản án, quyết định phải thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, đúng nhiệm vụ, quyền hạn của mình và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ đó. - Mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân phải tôn trọng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Các cơ quan, tổ chức và cá nhân không được can thiệp trái pháp luật vào quá trình thi hành các bản án, quyết định của Tòa án; không 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được cản trở, gây khó khăn cho cơ quan thi hành án dân sự và Chấp hành viên trong việc tổ chức thi hành án dân sự.
- Đối với những người có hành vi trái pháp luật như cố tình không chấp hành án, cản trở, can thiệp trái pháp luật vào quá trình thi hành án dân sự v. thì tuỳ theo mức độ vi phạm mà có thể bị xử lí theo quy định của pháp luật. Hình thức xử lí có thể là kỉ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nguyên tắc “Bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án” yêu cầu: Nội dung của các bản án, quyết định phải được thi hành một cách nghiêm túc, đầy đủ, kịp thời.
Khi phát hiện thấy những sai sót hoặc chưa rõ ràng trong bản án, quyết định của Tòa án, những chủ thể tham gia hoạt động thi hành án chỉ có quyền khiếu nại, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền xem xét, quyết định. Mặt khác, khi bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật được đưa ra thi hành thì cơ quan Tòa án, Thi hành án hoặc bất cứ một cơ quan nào khác cũng đều phải tôn trọng và chấp hành nghiêm túc các nội dung Tòa án tuyên, không có quyền sửa đổi, bổ sung nội dung của vụ án, quyết định đó. Tòa án nơi đã đưa ra bản án, quyết định được đưa ra thi hành chỉ có quyền giải thích những điều mà cơ quan thi hành án và Chấp hành viên yêu cầu, không được sửa đổi, bổ sung những nội dung đã tuyên, nếu có sai sót thì phải được xét xử lại theo trình tự khác do pháp luật quy định. Khi bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được đưa ra thi hành thì tất cả các đương sự, các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành không cho phép bất kì một sự cản trở, chống đối, can thiệp trái pháp luật nào đối với việc thi hành các bản án, quyết định đó nếu không sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Việc đảm bảo chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định của Tòa án được đưa ra thi hành là đảm bảo sự tôn trọng pháp luật, hiệu lực của Nhà 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa. Từ những phân tích ở trên có thể rút ra khái niệm: Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án là nguyên tắc cơ bản trong tổ chức thực hiện quyền lực của Nhà nước, yêu cầu các bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật phải được mọi công dân, cơ quan, tổ chức tôn trọng và chấp hành nghiêm túc, đầy đủ, kịp thời. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh chấp hành. Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Toà án nhân dân và các cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ thi hành bản án, quyết định của Toà án phải nghiêm chỉnh thi hành và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ đó.
Ý nghĩa của nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án Bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án nhằm làm cho các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật được thi hành trên thực tế và có ý nghĩa hết sức quan trọng: Thứ nhất, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân. Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước tôn trọng và bảo đảm thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của mọi cơ quan, tổ chức và công dân.