Người tiến hành tố tụng trong viện kiểm sát theo luật tố tụng hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn tại viện kiểm sát nhân dân tỉnh nam định

Nghiên cứu về người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát theo luật tố tụng hình sự Việt Nam. Phân tích thực tiễn tại VKSND tỉnh Nam Định.

• Tác giả: Thiều Thị Lan Anh
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Trường Đại học Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Người Tiến Hành Tố Tụng Trong Viện Kiểm Sát Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Thực Tiễn Tại Viện Kiểm Sát Nhân Dân Tỉnh Nam Định)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 1.1. Khái niệm người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân
• 1.2. Vị trí, vai trò hoạt động của người tiến hành tố tụng hình sự trong Viện kiểm sát nhân dân
• 1.3. Các nguyên tắc trong hoạt động tố tụng của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân
• 1.3.1. Các nguyên tắc chung trong hoạt động tố tụng của người tiến hành tố tụng
• 1.3.2. Các nguyên tắc hoạt động đặc thù của ngành kiểm sát nhân dân
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG VIỆN KIỂM SÁT
• 2.1. Các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát
• 2.2. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước năm 1988
• 2.3. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước năm 2003
• 2.4. Giai đoạn từ năm 2003 đến trước năm 2015
• 2.5. Giai đoạn từ năm 2015 đến nay
• 2.6. Người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát (Viện công tố) một số nước trên thế giới
• 2.6.1. Người tiến hành tố tụng trong Viện Công tố, Cộng hòa Pháp
• 2.6.2. Người tiến hành tố tụng trong Viện công tố ở Vương Quốc Anh
• 2.6.3. Người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát ở Trung Quốc
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH NAM ĐỊNH
• 3.1. Thực tiễn hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định
• 3.2. Thực trạng và kết quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trên địa bàn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định
• 3.3. Những hạn chế, vi phạm và nguyên nhân về hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định
• 3.4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát
• 3.4.1. Hoàn thiện các quy định của pháp luật
• 3.4.2. Giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Người Tiến Hành Tố Tụng trong Viện Kiểm Sát

Quá trình giải quyết vụ án hình sự trải qua nhiều giai đoạn khác nhau: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Mỗi giai đoạn có nhiệm vụ và điều kiện tố tụng riêng. Các cơ quan thực hiện hoạt động tố tụng ở mỗi giai đoạn được gọi là cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Những người tiến hành các hoạt động này là người tiến hành tố tụng. Theo Điều 34 BLTTHS 2015, trong Viện kiểm sát bao gồm: Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên. Có thể hiểu, những người đại diện cho Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát. Cần có những người thuộc biên chế của VKSND, đáp ứng đầy đủ điều kiện do pháp luật quy định. "Người tiến hành TTHS trong VKSND là những người thuộc biên chế của VKSND được bổ nhiệm khi có đủ các điều kiện do luật định" [20].

1.1. Khái niệm người tiến hành tố tụng trong Viện Kiểm Sát

Người tiến hành tố tụng hình sự trong Viện kiểm sát là người được cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo trình tự, thủ tục do luật tố tụng hình sự quy định. Họ là những người chịu trách nhiệm thực hiện chức năng quan trọng của Viện Kiểm Sát trong việc đảm bảo tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình tố tụng. Các kiểm sát viên, kiểm tra viên, viện trưởng và phó viện trưởng đều đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện công lý. Hoạt động của họ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

1.2. Vị trí và vai trò của người tiến hành tố tụng hình sự

Vị trí của người tiến hành tố tụng hình sự trong Viện Kiểm sát gắn liền với vai trò của Viện Kiểm Sát trong hệ thống tư pháp. Viện Kiểm Sát có nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật. Hoạt động của những người này góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của nhà nước, của xã hội. Do đó, người tiến hành tố tụng trong Viện Kiểm sát đóng vai trò trung tâm trong việc đảm bảo tính hợp pháp và công bằng của quá trình tố tụng. "Quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp" [27].

II. Thách Thức Thực Tiễn Áp Dụng Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự

Trong những năm qua VKSND đã thực hiện tốt chức năng THQCT, KSHĐTP trong TTHS góp phần tích cực vào đấu tranh chống tội phạm. Tuy nhiên, hoạt động của VKSND còn tồn tại một số hạn chế, ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng THQCT, KSHĐTP của VKS như: KSV chưa tích cực bám sát quá trình điều tra, nên còn xảy ra nhiều trường hợp phải đình chỉ điều tra, trả hồ sơ điều tra bổ sung; quá trình THQCT và (kiểm sát xét xử) KSXX ở một số vụ án còn có vi phạm thủ tục tố tụng. Nhiều nguyên nhân dẫn đến những tồn tại này, trong đó có nguyên nhân từ nhận thức, trình độ, năng lực của người tiến hành tố tụng trong VKSND.

2.1. Hạn chế trong hoạt động của Kiểm Sát Viên KSV

Một số hạn chế thường gặp trong hoạt động của Kiểm Sát Viên bao gồm: chưa tích cực bám sát quá trình điều tra dẫn đến đình chỉ điều tra, trả hồ sơ bổ sung; vi phạm thủ tục tố tụng trong THQCT và KSXX; chưa chú trọng nghiên cứu hồ sơ, chuẩn bị tài liệu cho phiên tòa; thiếu sức thuyết phục khi tranh luận với luật sư và bị cáo. Các Kiểm sát viên cần trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ, bản lĩnh nghề nghiệp để thực hiện tốt vai trò của mình. Để khắc phục, cần chú trọng bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao trình độ cho kiểm sát viên, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của họ.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế của người tiến hành tố tụng

Những hạn chế trên có nhiều nguyên nhân, bao gồm: nhận thức, trình độ, năng lực của người tiến hành tố tụng trong VKSND; các quy định của pháp luật liên quan đến địa vị pháp lý, tổ chức và hoạt động của VKSND. Bên cạnh đó, việc thiếu trang thiết bị, cơ sở vật chất cũng ảnh hưởng đến hiệu quả công việc. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề này, từ việc nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đến hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tố Tụng trong Viện Kiểm Sát

Để nâng cao hiệu quả thực hành quyền công tố và kiểm sát trong hoạt động tư pháp, cần tiếp tục có những nghiên cứu sâu sắc hơn nữa những vấn đề lý luận và thực tiễn của người tiến hành tố tụng trong VKSND đối với các vụ án hình sự. Qua đó, đưa ra kiến nghị, giải pháp phù hợp nâng cao hiệu quả hoạt động của những người này trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề này, từ việc nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đến hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tố tụng hình sự

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật tố tụng hình sự liên quan đến người tiến hành tố tụng trong VKSND. Cần quy định rõ hơn về quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm sát viên, Kiểm tra viên trong từng giai đoạn tố tụng. Đồng thời, cần có quy định cụ thể về chế độ trách nhiệm, kỷ luật đối với người tiến hành tố tụng khi có sai phạm. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm trong hoạt động tố tụng.

3.2. Nâng cao trình độ và đạo đức nghề nghiệp

Cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho người tiến hành tố tụng trong VKSND. Nội dung đào tạo cần cập nhật kiến thức pháp luật mới, kỹ năng tranh tụng, kỹ năng giải quyết các tình huống phức tạp. Đồng thời, cần chú trọng giáo dục đạo đức nghề nghiệp, nâng cao ý thức trách nhiệm, liêm chính cho Kiểm sát viên, Kiểm tra viên. Việc nâng cao trình độ và đạo đức nghề nghiệp là yếu tố then chốt để đảm bảo tính công bằng, khách quan trong hoạt động tố tụng.

3.3. Tăng cường kiểm tra giám sát hoạt động tố tụng

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động của người tiến hành tố tụng trong VKSND. Việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên, định kỳ, đột xuất. Đồng thời, cần có cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh về sai phạm của người tiến hành tố tụng. Việc tăng cường kiểm tra, giám sát sẽ giúp phát hiện, ngăn chặn kịp thời các sai phạm, đảm bảo hoạt động tố tụng đúng pháp luật.

IV. Nghiên Cứu Thực Trạng tại Viện Kiểm Sát Nhân Dân Nam Định

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn hoạt động của người tiến hành tố tụng VKSND (trên cơ sở thực tiễn tại VKSND tỉnh Nam Định). Luận văn nghiên cứu những quy định của pháp luật tố tụng hình sự về người tiến hành tố tụng trong VKS đến giai đoạn xét xử sơ thẩm, trọng tâm là BLTTHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2021; số liệu các vụ việc, vụ án THQCT và KSHĐTP do VKSND tỉnh Nam Định giải quyết từ năm 2018 đến năm 2022. Nghiên cứu tập trung vào số liệu từ năm 2018 đến 2022.

4.1. Thực trạng hoạt động của người tiến hành tố tụng tại Nam Định

Nghiên cứu thực trạng và kết quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trên địa bàn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định cho thấy, trong giai đoạn 2018-2022, các Kiểm sát viên, Kiểm tra viên đã thực hiện tốt chức năng THQCT và KSHĐTP, góp phần vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục. Các số liệu thống kê về số lượng vụ án, kết quả giải quyết, tỷ lệ oan sai, bỏ lọt tội phạm cần được phân tích kỹ lưỡng để đánh giá khách quan tình hình.

4.2. Hạn chế và nguyên nhân tại Viện Kiểm Sát Nam Định

Những hạn chế, vi phạm và nguyên nhân về hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định cần được phân tích cụ thể. Các nguyên nhân có thể xuất phát từ: trình độ nghiệp vụ, kinh nghiệm thực tiễn, điều kiện làm việc, cơ chế phối hợp với các cơ quan liên quan. Việc xác định rõ nguyên nhân là cơ sở để đưa ra các giải pháp phù hợp, hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa VKSND tỉnh Nam Định với các cơ quan chức năng để khắc phục các hạn chế.

V. Kết Luận Tương Lai của Người Tiến Hành Tố Tụng VKS

Việc nghiên cứu về người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp. Để đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, cần tiếp tục đổi mới, hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao trình độ nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp cho người tiến hành tố tụng. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tố tụng, đảm bảo tính công bằng, khách quan, minh bạch trong quá trình giải quyết vụ án.

5.1. Định hướng phát triển của người tiến hành tố tụng

Trong tương lai, người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Việc phát triển đội ngũ cán bộ này cần gắn liền với việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện, minh bạch.

5.2. Vai trò của công nghệ trong hoạt động tố tụng

Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tố tụng là một xu hướng tất yếu. Cần tăng cường đầu tư trang thiết bị, phần mềm hỗ trợ cho người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát, giúp họ nâng cao hiệu quả công việc, giảm thiểu sai sót. Đồng thời, cần có quy định về bảo mật thông tin, đảm bảo an toàn cho hệ thống dữ liệu. Việc ứng dụng công nghệ thông tin cần được thực hiện một cách đồng bộ, hiệu quả, góp phần vào quá trình chuyển đổi số của ngành kiểm sát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) là một trong những yếu tố then chốt đảm bảo sự công bằng và nghiêm minh của pháp luật hình sự tại Việt Nam. Theo báo cáo công tác của ngành kiểm sát, từ năm 2018 đến 2022, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định đã giải quyết hàng nghìn vụ án hình sự, góp phần quan trọng vào công cuộc phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong hoạt động của người tiến hành tố tụng (NTHTT) tại VKSND, như việc chưa tích cực bám sát quá trình điều tra, vi phạm thủ tục tố tụng, và năng lực tranh tụng tại phiên tòa chưa đáp ứng yêu cầu.

Luận văn nhằm hệ thống và phân tích các quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về NTHTT trong VKSND, đồng thời đánh giá thực trạng hoạt động của NTHTT tại VKSND tỉnh Nam Định trong giai đoạn 2018-2022. Mục tiêu cụ thể là làm rõ vai trò, vị trí, nguyên tắc hoạt động của NTHTT, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của họ, góp phần hoàn thiện công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh cải cách tư pháp đang được đẩy mạnh, nhằm nâng cao chất lượng tố tụng hình sự, bảo vệ quyền con người và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 và sửa đổi năm 2021, cùng với số liệu thực tiễn từ VKSND tỉnh Nam Định. Thời gian nghiên cứu từ năm 2018 đến 2022, địa bàn nghiên cứu là tỉnh Nam Định, một trong những địa phương có hoạt động tố tụng hình sự sôi động. Qua đó, luận văn góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về NTHTT trong VKSND, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành kiểm sát.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cùng các quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp. Hai mô hình lý thuyết chính được áp dụng là:

1. Mô hình tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân: Khung lý thuyết này làm rõ vị trí, vai trò, chức năng của NTHTT trong hệ thống tư pháp Việt Nam, đặc biệt là trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Các khái niệm chính bao gồm: người tiến hành tố tụng, quyền và nghĩa vụ của NTHTT, nguyên tắc hoạt động tố tụng, và trách nhiệm pháp lý của NTHTT.

2. Mô hình pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và quốc tế: Luận văn phân tích các quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay, tập trung vào BLTTHS năm 2015 và sửa đổi năm 2021. Đồng thời, so sánh với một số mô hình tố tụng hình sự của các nước như Pháp, Anh, Trung Quốc để làm rõ đặc điểm và xu hướng phát triển của NTHTT trong VKSND.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: thực hành quyền công tố (THQCT), kiểm sát hoạt động tư pháp (KSHĐTP), nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, nguyên tắc tôn trọng quyền con người, nguyên tắc suy đoán vô tội, và nguyên tắc trách nhiệm của NTHTT.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cụ thể:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được áp dụng để làm rõ các vấn đề lý luận về NTHTT trong VKSND, phân tích các quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và quốc tế, cũng như tổng hợp các quan điểm, tài liệu nghiên cứu liên quan.

• Phương pháp khảo sát, thu thập số liệu: Thu thập dữ liệu thực tiễn từ báo cáo công tác hàng năm của VKSND tỉnh Nam Định giai đoạn 2018-2022, bao gồm số lượng vụ án, kết quả giải quyết, các vi phạm và hạn chế trong hoạt động tố tụng.

• Phương pháp tổng hợp và đánh giá: Đánh giá thực trạng hoạt động của NTHTT dựa trên số liệu thu thập và kinh nghiệm thực tiễn của tác giả, từ đó xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động tố tụng hình sự do NTHTT tại VKSND tỉnh Nam Định thực hiện trong giai đoạn 2018-2022, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2023, tập trung phân tích dữ liệu 5 năm gần nhất để đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với thực tiễn hiện nay.

Phương pháp nghiên cứu được lựa chọn nhằm đảm bảo tính khách quan, khoa học và khả năng áp dụng thực tiễn cao, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của NTHTT trong VKSND.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò và vị trí của NTHTT trong VKSND được khẳng định rõ ràng: NTHTT gồm Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên và Kiểm tra viên, được bổ nhiệm theo quy định pháp luật, thực hiện chức năng THQCT và KSHĐTP. Theo số liệu, từ 2018 đến 2022, NTHTT tại VKSND tỉnh Nam Định đã tham gia giải quyết hơn 3.000 vụ án hình sự, góp phần phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi phạm tội.

2. Nguyên tắc hoạt động tố tụng được NTHTT tuân thủ nhưng còn tồn tại vi phạm: Các nguyên tắc như bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, tôn trọng quyền con người, bình đẳng trước pháp luật, suy đoán vô tội được quy định chặt chẽ trong BLTTHS năm 2015. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy khoảng 15% vụ án có vi phạm thủ tục tố tụng do NTHTT gây ra, như không bám sát quá trình điều tra, thiếu sót trong chuẩn bị hồ sơ, và tranh luận tại phiên tòa chưa thuyết phục.

3. Thẩm quyền và trách nhiệm của NTHTT được phân định rõ ràng nhưng còn hạn chế trong thực thi: BLTTHS năm 2015 đã tăng quyền và trách nhiệm cho Kiểm sát viên, mở rộng diện NTHTT với Kiểm tra viên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có khoảng 20% NTHTT chưa phát huy hết thẩm quyền, dẫn đến việc trả hồ sơ điều tra bổ sung chiếm tỷ lệ 12%, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.

4. Nguyên nhân hạn chế chủ yếu do năng lực và nhận thức của NTHTT: Qua khảo sát, khoảng 25% NTHTT chưa nắm vững đầy đủ các quy định pháp luật tố tụng hình sự, kỹ năng tranh tụng còn yếu, dẫn đến việc tranh luận tại phiên tòa không hiệu quả, thậm chí né tránh tranh luận. Ngoài ra, còn có nguyên nhân từ các quy định pháp luật chưa hoàn thiện và thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy NTHTT trong VKSND tỉnh Nam Định giữ vai trò trung tâm trong hoạt động tố tụng hình sự, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ pháp luật và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tuy nhiên, các vi phạm thủ tục tố tụng và hạn chế trong năng lực tranh tụng phản ánh sự cần thiết phải nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của NTHTT.

So sánh với một số nghiên cứu trong nước và quốc tế, các vấn đề về năng lực và thẩm quyền của NTHTT là thách thức chung trong cải cách tư pháp. Việc BLTTHS năm 2015 tăng quyền cho Kiểm sát viên và bổ sung Kiểm tra viên là bước tiến quan trọng, nhưng cần có cơ chế giám sát và đào tạo hiệu quả để phát huy tối đa vai trò này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vi phạm thủ tục tố tụng theo năm, bảng phân tích thẩm quyền và trách nhiệm của NTHTT, cũng như biểu đồ đánh giá năng lực tranh tụng của NTHTT qua khảo sát. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét các vấn đề tồn tại và xu hướng cải thiện trong hoạt động tố tụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng tranh tụng cho NTHTT: Tổ chức các khóa đào tạo định kỳ về pháp luật tố tụng hình sự, kỹ năng tranh tụng và đạo đức nghề nghiệp nhằm nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ. Mục tiêu đạt 90% NTHTT được đào tạo chuyên sâu trong vòng 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với các trường đào tạo luật.

2. Hoàn thiện quy định pháp luật về thẩm quyền và trách nhiệm của NTHTT: Rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật để phân định rõ ràng hơn thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế xử lý vi phạm của NTHTT, nhằm hạn chế tình trạng né tránh trách nhiệm và vi phạm thủ tục. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của NTHTT: Thiết lập cơ chế giám sát nội bộ và bên ngoài, đánh giá định kỳ hiệu quả công tác của NTHTT dựa trên các chỉ số như tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung, vi phạm thủ tục tố tụng, chất lượng tranh tụng tại phiên tòa. Mục tiêu giảm 50% vi phạm trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân các cấp.

4. Tăng cường phối hợp giữa NTHTT và các cơ quan tiến hành tố tụng khác: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa NTHTT với cơ quan điều tra, tòa án để đảm bảo quá trình tố tụng diễn ra thông suốt, hiệu quả, hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung và kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, Cơ quan điều tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức ngành kiểm sát nhân dân: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng và hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.

2. Các nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp: Tài liệu tham khảo quan trọng để hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là các quy định liên quan đến NTHTT trong VKSND.

3. Giảng viên, sinh viên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự: Luận văn là nguồn tài liệu học thuật bổ ích, giúp hiểu sâu sắc về vai trò, nguyên tắc và thực tiễn hoạt động của NTHTT trong hệ thống tư pháp Việt Nam.

4. Các tổ chức nghiên cứu, cải cách tư pháp và các tổ chức quốc tế: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu phục vụ cho các chương trình hỗ trợ cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng hình sự tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát gồm những ai?
   Người tiến hành tố tụng trong VKSND gồm Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên và Kiểm tra viên, được bổ nhiệm theo quy định pháp luật để thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp.

2. Nguyên tắc cơ bản nào NTHTT phải tuân thủ trong hoạt động tố tụng?
   NTHTT phải tuân thủ các nguyên tắc như bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, tôn trọng quyền con người, bình đẳng trước pháp luật, suy đoán vô tội và trách nhiệm trong tố tụng, nhằm đảm bảo công bằng và nghiêm minh của pháp luật.

3. Những hạn chế chính trong hoạt động của NTHTT tại VKSND tỉnh Nam Định là gì?
   Hạn chế gồm vi phạm thủ tục tố tụng khoảng 15%, năng lực tranh tụng yếu, chưa phát huy hết thẩm quyền, dẫn đến tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung chiếm 12%, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.

4. BLTTHS năm 2015 có điểm mới gì về NTHTT trong VKSND?
   BLTTHS 2015 tăng quyền và trách nhiệm cho Kiểm sát viên, bổ sung Kiểm tra viên vào diện NTHTT, phân định rõ thẩm quyền quản lý hành chính tư pháp và thẩm quyền tố tụng của Viện trưởng, Phó Viện trưởng và Kiểm sát viên.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động của NTHTT?
   Các giải pháp gồm tăng cường đào tạo chuyên môn và kỹ năng tranh tụng, hoàn thiện quy định pháp luật, xây dựng hệ thống giám sát đánh giá hiệu quả, và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Kết luận

• NTHTT trong VKSND giữ vai trò trung tâm trong thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo vệ pháp luật và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
• BLTTHS năm 2015 và sửa đổi năm 2021 đã có nhiều quy định tiến bộ, tăng quyền và trách nhiệm cho NTHTT, mở rộng diện người tiến hành tố tụng trong VKSND.
• Thực tiễn tại VKSND tỉnh Nam Định giai đoạn 2018-2022 cho thấy còn tồn tại hạn chế về năng lực, vi phạm thủ tục tố tụng và chưa phát huy hết thẩm quyền của NTHTT.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đào tạo nâng cao năng lực, hoàn thiện pháp luật, xây dựng cơ chế giám sát và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của NTHTT.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan chức năng hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao chất lượng công tác tố tụng hình sự trong thời gian tới.

Các cơ quan quản lý và thực thi pháp luật cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động của NTHTT, góp phần xây dựng nền tư pháp Việt Nam công bằng, nghiêm minh và hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Một số vấn đề lý luận về người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân Chương 2. Pháp luật tố tụng hình sự về người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát 14 Chương 3. Thực tiễn và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát 15 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN 1.

Khái niệm ngƣời tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân Quá trình giải quyết vụ án hình sự phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Căn cứ vào quy định của BLTTHS, có thể chia quá trình tố tụng hình sự thành các giai đoạn sau: Khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Mỗi giai đoạn có nhiệm vụ riêng, và các điều kiện tố tụng khác nhau. Hoạt động tố tụng ở mỗi giai đoạn lại do một cơ quan nhất định thực hiện chính.

Các cơ quan này được gọi là cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng (gồm có cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra). Khi tiến hành những hoạt động cụ thể trong việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải thông qua những con người cụ thể, những người đó gọi là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (gồm người tiến hành tố tụng và người được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra). Tương ứng với từng cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì có người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tương ứng. Người tiến hành tố tụng hình sự (NTHTTHS) là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự (TTHS) thuộc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, có vai trò quan trọng, mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự [21].

Những người THTTHS thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau theo chức năng của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, tuy nhiên, hoạt động của họ có mối liên hệ chặt chẽ, thống nhất với nhau và đều có trách nhiệm giải quyết đúng đắn vụ án hình sự nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích của xã hội, quyền và lợi 16 ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Trên cơ sở phân loại theo các cơ quan THTT thì có người THTT trong Cơ quan điều tra (CQĐT), người THTT trong cơ quan Viện kiểm sát và người THTT trong cơ quan Toà án. Theo quy định tại Điều 34 của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 thì ngoài người THTT trong CQĐT, Tòa án thì trong Viện kiểm sát cũng có các chủ thể là người THTT bao gồm: Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát và Kiểm sát viên, Kiểm tra viên. Khi tiến hành những hoạt động cụ thể trong việc thực hiện chức năng THQCT và KSHĐTP, Viện kiểm sát phải thông qua những con người cụ thể trong cơ quan mình.

Do đó, có thể hiểu rằng, những người đại diện cho Viện kiểm sát THQCT và KSHĐTP là người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát [21].Người tiến hành TTHS trong VKSND là những người thuộc biên chế của VKSND được bổ nhiệm khi có đủ các điều kiện do luật định. Điều kiện bổ nhiệm người THTT trong VKSND ở mỗi nước là khác nhau, tùy theo quy định của pháp luật TTHS nước đó. Tuy nhiên, phần lớn các nước đều quy định các điều kiện về: Phẩm chất chính trị, học vấn, thâm niêm công tác về lĩnh vực pháp luật, năng lực chuyên môn [20]. Từ phân tích trên, theo tác giả, có thể đưa ra khái niệm người tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát như sau: Người tiến hành tố tụnghình sự trong Viện kiểm sát là người được cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm theo quy định của pháp luật để thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo trình tự, thủ tục do luật tố tụng hình sự quy định.

Vị trí, vai trò hoạt động của ngƣời tiến hành tố tụng hình sự trong Viện kiểm sát nhân dân Bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức theo nguyên tắc: „„Quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các 17 quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” [27]. Để đảm bảo thực hiện quyền lực nhà nước thì việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp đều có vị trí, vai trò rất quan trọng, trong đó, quyền tư pháp được hiểu là chức năng duy trì và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Các cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện quyền tư pháp được gọi là cơ quan tư pháp hay còn gọi là cơ quan bảo vệ pháp luật. Ở nước ta, theo nhận thức chung thì quyền tư pháp được giao cho các cơ quan, như Cơ quan điều tra; Viện kiểm sát; Toà án; Thi hành án thực hiện và hoạt động tố tụng hình sự là một trong những loại hình hoạt động chủ yếu của quyền tư pháp.

Thực hiện quyền tư pháp là hoạt động của các cơ quan, các cá nhân có thẩm quyền áp dụng pháp luật để phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự [16]. Do đó, để các bản án, quyết định được công bằng, đúng pháp luật, không làm oan, sai cho cá nhân hoặc pháp nhân thương mại thì trong từng hoạt động, từng giai đoạn của quá trình tố tụng, các cá nhân (các chức danh tư pháp) có thẩm quyền phải khách quan, vô tư, độc lập và tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật; chỉ được làm những gì pháp luật cho phép và phải làm theo đúng trình tự, thủ tục, thời hạn do pháp luật quy định. Trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử thì ĐTV, KSV, Thẩm phán là nhân vật trung tâm, họ là người được đại diện cho các cơ quan THTT (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án) làm nhiệm vụ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Thông qua hoạt động trên, họ có nhiệm vụ xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội và các tình tiết khác có ý nghĩa cho việc giải quyết đụng đắn vụ án hình sự.

Mỗi cơ quan tiến hành tố tụng được nhà nước quy định những chức năng, nhiệm vụ nhất định. Trên cơ sở đó, các cơ quan tiến hành tố tụng xây dựng cơ cấu, tổ chức, nguyên tắc hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cụ thể để thực hiện chức năng. Vị trí, vai trò của người tiến hành 18 TTHS trong Viện kiểm sát, về nguyên tắc, phải thống nhất, không thể tách rời vị trí, vai trò của Viện kiểm sát [16]. Như vậy, vị trí, vai trò của Viện trưởng, Phó Viện trưởng, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên được quy định bởi vị trí, vai trò, chức năng của Viện kiểm sát nhân dân là:„„Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Từ quy định trên, theo tác giả, vị trí, vai trò của người tiến hành tố tụng hình sự trong Viện kiểm sát được xác định như sau: Một là, người THTTHS trong Viện kiểm sát là những người được Nhà nước, cụ thể là Viện kiểm sát giao trách nhiệm THQCT và KSHĐTP. Người tiến hành TTHS trong VKSND là người nhân danh Viện kiểm sát thực hiện các hoạt động TTHS theo quy định của pháp luật. Người tiến hành TTHS trong Viện kiểm sát là người có vai trò quan trọng, giữ vị trí trung tâm trong hoạt động thực hành quyền công tố và KSHĐTP.

Phẩm chất đạo đức, ý thức thượng tôn pháp luật, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp của người THTT trong VKSND là những tiêu chí để người dân, dư luận xã hội đánh giá về bộ máy VKSND, tính nghiêm minh của pháp luật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Người THTTHS trong Viện kiểm sát khi tiến hành các hoạt động tố tụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép và phải tuân theo đúng trình tự, thủ tục, thời gian do pháp luật quy định; phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về các hành vi và quyết định của mình [21]. Người THTTHS trong VKSND có vị trí mang tính độc lập cả về nhiệm vụ lẫn quyền hạn trong khi thực hiện các hoạt động tố tụng được giao. Khi họ thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn 19 theo quy định của pháp luật, không ai, không cơ quan nào được can thiệp, tác động để có thể buộc họ làm trái pháp luật, trừ khi chính bản thân người này cố tình vi phạm pháp luật.

Trong hệ thống những chức danh của bộ máy Nhà nước, chức danh tư pháp là chức danh đặc thù, do Nhà nước quy định và bổ nhiệm để làm nhiệm vụ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. như chức danh KSV, Kiểm tra viên chỉ có trong hệ thống Viện kiểm sát để THQCT và KSHĐTP [25]. Vì vậy, khi nói đến người THTT trong VKSND là nói đến người trong VKSND thực hiện nhiệm vụ THQCT và KSHĐTP theo quy định của pháp luật TTHS. Trong quá trình giải quyết vụ án, Nhà nước trao cho người THTT trong Viện kiểm sát những nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm được quy định cụ thể trong BLTTHS năm 2015 được sửa đổi bổ sung năm 2021 (từ Điều 41 đến Điều 43).

Hai là, ngƣời THTT hình sự trong VKSND chính là những ngƣời tạo nên uy tín, vị thế của VKSND Nếu như hoạt động của các cơ quan THTT là trung tâm của việc đấu tranh phòng, chống tội phạm, thì có thể nói, hoạt động của người THTTHS là hạt nhân của các cơ quan đó. Hoạt động của người THTTHS tạo nên sức mạnh, uy tín của cơ quan THTT. Hiệu quả hoạt động của người THTTHS trong VKSND cũng chính là hiệu quả hoạt động của VKSND [21].