Luận văn thạc sĩ người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra những vấn đề lý luận và thực tiễn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra những vấn đề lý luận và thực tiễn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Người Tiến Hành Tố Tụng Trong Cơ Quan Điều Tra - Những Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn
• Loại tài liệu: luận văn thực sự
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra
• 1.2. Pháp luật về ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra
• 1.3. Một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự

Người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của quá trình tố tụng. Họ là những cá nhân có trách nhiệm thực hiện các hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc hiểu rõ về vai trò và chức năng của họ là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan điều tra.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của người tiến hành tố tụng

Người tiến hành tố tụng là những cá nhân được pháp luật quy định có quyền hạn và trách nhiệm trong quá trình điều tra hình sự. Họ bao gồm điều tra viên, Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra. Đặc điểm của họ là phải có kiến thức chuyên môn, kỹ năng điều tra và khả năng xử lý tình huống phức tạp.

1.2. Vị trí và vai trò của người tiến hành tố tụng

Người tiến hành tố tụng giữ vai trò trung tâm trong quá trình điều tra hình sự. Họ không chỉ thực hiện các biện pháp điều tra mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, từ đó góp phần vào việc bảo vệ công lý và trật tự xã hội.

II. Thách thức trong hoạt động của người tiến hành tố tụng

Hoạt động của người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ áp lực công việc mà còn từ sự phức tạp của các vụ án hình sự. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của họ.

2.1. Áp lực công việc và nguồn lực hạn chế

Người tiến hành tố tụng thường phải làm việc trong điều kiện áp lực cao, với thời gian hạn chế và nguồn lực không đủ. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng điều tra và kết quả cuối cùng của vụ án.

2.2. Sự phức tạp của các vụ án hình sự

Các vụ án hình sự ngày càng trở nên phức tạp với nhiều tình tiết và yếu tố liên quan. Người tiến hành tố tụng cần có khả năng phân tích và xử lý thông tin một cách hiệu quả để đảm bảo tính chính xác trong quá trình điều tra.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện quy trình điều tra mà còn đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn

Việc đào tạo thường xuyên và nâng cao năng lực chuyên môn cho người tiến hành tố tụng là rất cần thiết. Điều này giúp họ cập nhật kiến thức mới và cải thiện kỹ năng điều tra, từ đó nâng cao chất lượng công việc.

3.2. Tăng cường hợp tác liên ngành

Hợp tác giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án là rất quan trọng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên sẽ giúp tối ưu hóa quy trình điều tra và đảm bảo tính chính xác trong việc xử lý vụ án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về người tiến hành tố tụng

Nghiên cứu về người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện quy trình điều tra mà còn nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy trình điều tra và nâng cao năng lực của người tiến hành tố tụng có thể dẫn đến việc giảm tỷ lệ tội phạm và nâng cao sự tin tưởng của người dân vào hệ thống tư pháp.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong điều tra hình sự

Việc ứng dụng công nghệ trong điều tra hình sự đã mang lại nhiều lợi ích. Công nghệ giúp người tiến hành tố tụng thu thập và phân tích thông tin một cách nhanh chóng và chính xác hơn.

V. Kết luận và tương lai của người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự

Người tiến hành tố tụng trong điều tra hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý và trật tự xã hội. Tương lai của họ phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình làm việc, nâng cao năng lực chuyên môn và tăng cường hợp tác liên ngành.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần có những định hướng rõ ràng để phát triển đội ngũ người tiến hành tố tụng. Điều này bao gồm việc cải cách quy trình làm việc và nâng cao chất lượng đào tạo.

5.2. Tầm quan trọng của người tiến hành tố tụng trong xã hội

Người tiến hành tố tụng không chỉ là những người thực hiện nhiệm vụ điều tra mà còn là những người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự xã hội và bảo vệ công lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh tình hình tội phạm ngày càng diễn biến phức tạp với xu hướng gia tăng về số lượng và mức độ nghiêm trọng, hoạt động điều tra hình sự trở thành một trong những khâu chủ chốt của quá trình tố tụng hình sự nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và đảm bảo trật tự, an toàn xã hội. Theo báo cáo của ngành Công an, cơ quan điều tra được giao trách nhiệm phát hiện, thu thập chứng cứ, làm sáng tỏ vụ án, góp phần không để lọt tội phạm và tránh oan sai cho người vô tội. Mục tiêu chính của nghiên cứu là làm rõ vị trí, vai trò, quyền hạn, trách nhiệm cũng như thực trạng hoạt động của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra, đặc biệt là Cơ quan Cảnh sát điều tra, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra vụ án hình sự.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trong giai đoạn từ năm 2003 đến năm 2008, thời điểm có sự thay đổi quan trọng trong hệ thống pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam với sự ra đời của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004. Địa bàn nghiên cứu bao phủ toàn quốc với trọng tâm là hoạt động của Cơ quan Cảnh sát điều tra trong lực lượng Công an nhân dân. Nghiên cứu có ý nghĩa lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học nhằm hoàn thiện chính sách, pháp luật tố tụng hình sự và tổ chức bộ máy cơ quan điều tra, từ đó nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng phương pháp luận nhằm phân tích mối quan hệ giữa người tiến hành tố tụng và các yếu tố xã hội, pháp luật tác động đến hoạt động điều tra. Ngoài ra, nghiên cứu ứng dụng các mô hình chức năng của cơ quan điều tra trong tố tụng hình sự, bao gồm mô hình phân công chức năng trong giai đoạn điều tra và mô hình quản lý tổ chức ngành điều tra trong chính sách cải cách tư pháp.

Các khái niệm chính được làm rõ trong nghiên cứu bao gồm:

• Người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra: gồm điều tra viên, thủ trưởng và phó thủ trưởng cơ quan điều tra, là những chủ thể thực hiện các hoạt động tố tụng trong quá trình điều tra vụ án hình sự.
• Quyền hạn và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng: liên quan đến các quyền tiến hành các biện pháp điều tra, ra quyết định tố tụng và chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi của mình.
• Mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng: đặc biệt là mối quan hệ giữa cơ quan điều tra với Viện kiểm sát và Tòa án.
• Nguyên tắc hoạt động tố tụng: bao gồm nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa, bình đẳng trước pháp luật, xác định sự thật vụ án, tôn trọng quyền cơ bản của công dân, và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các văn bản pháp luật như Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004, cùng các nghị quyết của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp.
• Phương pháp nghiên cứu định tính trên cơ sở khảo sát thực trạng đội ngũ người tiến hành tố tụng trong Cơ quan Cảnh sát điều tra trên toàn quốc, tổng hợp các báo cáo, thống kê chuyên ngành và báo cáo chuyên môn của các cơ quan chức năng.
• So sánh pháp luật hình sự giữa Việt Nam và một số quốc gia như Cộng hòa Liên bang Nga, Vương quốc Anh, Cộng hòa Pháp, Vương quốc Thái Lan nhằm rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp luận biện chứng lịch sử để đánh giá tiến trình hình thành, phát triển và những biến đổi về tổ chức, chính sách, hiệu quả hoạt động của người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra.
• Phương pháp điều tra chuyên sâu và tổng kết số liệu vụ án từ các báo cáo điều tra, kết luận điều tra và các chỉ số liên quan đến hoạt động tố tụng hình sự, với khoảng cỡ mẫu trên phạm vi toàn quốc trong thời gian nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung từ năm 2006 đến 2008, với thu thập dữ liệu qua các báo cáo của Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân, khảo sát thực tiễn tại các cơ quan điều tra cấp tỉnh và trung ương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò trung tâm và quyền hạn rõ ràng của người tiến hành tố tụng trong CQĐT
   Theo số liệu thống kê, hơn 70% quyết định tố tụng quan trọng như quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can do Điều tra viên trực tiếp lập và đề xuất, phản ánh vị trí trọng tâm của lực lượng này trong giai đoạn điều tra. Điều này cho thấy người tiến hành tố tụng trong CQĐT giữ vai trò chủ chốt trong việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xử lý vụ án.

2. Thiếu đồng bộ trong quản lý và phân công quyền hạn
   Kết quả phân tích thực trạng cho thấy khoảng 35% vụ án có sự thiếu rõ ràng trong phân công trách nhiệm giữa Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng CQĐT và Điều tra viên, dẫn đến hiện tượng chồng chéo quyền hạn và khó khăn trong chỉ đạo điều tra. Điều này làm giảm hiệu quả phối hợp nội bộ, gây trì trệ trong tiến trình giải quyết vụ án.

3. Chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều
   Theo báo cáo ngành, chỉ có khoảng 60% Điều tra viên đạt trình độ đại học chuyên ngành pháp luật hoặc an ninh, số còn lại có trình độ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều tra, làm tăng tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung lên khoảng 20% trên tổng số vụ án.

4. Mối quan hệ phối hợp giữa CQĐT và Viện kiểm sát còn hạn chế
   Dữ liệu chỉ ra rằng tỷ lệ vụ án bị Viện kiểm sát trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung dao động từ 15-18%, chủ yếu do không đủ chứng cứ hoặc sai phạm về thủ tục điều tra tại CQĐT, phản ánh sự thiếu chặt chẽ và phối hợp hiệu quả giữa hai cơ quan. Mối quan hệ này cần được cải thiện để bảo đảm tố tụng hình sự được tiến hành đúng luật, nhanh chóng, khách quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tình trạng hạn chế trên xuất phát từ đặc thù tổ chức CQĐT hiện nay vừa chịu sự quản lý hành chính từ cấp trên, vừa phải đảm bảo tính độc lập trong hoạt động điều tra, dẫn đến xung đột hoặc mơ hồ trong phân quyền. So với mô hình các nước phát triển như Nga hay Pháp, nơi người tiến hành tố tụng trong CQĐT được trao quyền rộng rãi và được bổ nhiệm qua quy trình nghiệp vụ chuyên biệt, Việt Nam còn hạn chế về mặt formal hóa trách nhiệm cá nhân Điều tra viên và thứ bậc trong hệ thống.

So sánh số liệu tỷ lệ vụ án trả hồ sơ, tạm đình chỉ điều tra giữa Việt Nam và một số nước khu vực cho thấy Việt Nam đang đứng trước áp lực cải thiện chất lượng hoạt động tố tụng, đảm bảo tính pháp chế và hiệu quả. Sự thiếu đồng nhất trong trình độ và năng lực Điều tra viên cũng lý giải phần nào sự chậm trễ và sai sót trong giai đoạn điều tra.

Việc phối hợp kém giữa CQĐT và Viện kiểm sát tạo ra tình trạng một bộ phận vụ án kéo dài quá trình xử lý, gây thiệt hại cho quyền lợi của người bị can và làm giảm niềm tin của nhân dân vào cơ quan tiến hành tố tụng. Tuy nhiên, các đề xuất nâng cao năng lực nghề nghiệp và cải tổ tổ chức cơ quan điều tra, đồng thời tăng cường kiểm tra, thanh tra pháp luật được đánh giá là hướng đi đúng đắn, phù hợp với xu thế cải cách tư pháp hiện nay.

Tất cả các dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ tròn tỷ lệ phân bổ quyền hạn giữa đối tượng trong CQĐT, bảng thống kê số vụ án trả hồ sơ từng năm và biểu đồ cột so sánh trình độ Điều tra viên theo cấp bậc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền hạn và trách nhiệm người tiến hành tố tụng trong CQĐT
   Cần rà soát, sửa đổi các quy định về phân cấp quản lý, quyền hạn tố tụng để khắc phục chồng chéo, không rõ ràng hiện nay. Mục tiêu đạt được là giảm trên 30% tình trạng tranh chấp thẩm quyền trong nội bộ CQĐT trong vòng 2 năm và được Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

2. Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho Điều tra viên
   Xây dựng các chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo ít nhất 85% Điều tra viên đạt trình độ đại học chuyên ngành pháp luật, cùng 100% được cấp chứng chỉ nghiệp vụ điều tra trong vòng 3 năm tới. Đây là nhiệm vụ của Bộ Công an và các học viện đào tạo trong ngành.

3. Phát triển hệ thống phối hợp chặt chẽ giữa CQĐT với Viện kiểm sát
   Thiết lập các văn bản hướng dẫn phối hợp, tổ chức các cuộc họp liên ngành định kỳ, kiểm tra, giám sát xuyên suốt để tránh tình trạng vụ án bị trả hồ sơ nhiều lần. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ trả hồ sơ xuống dưới 10% trong 2 năm tiếp theo với trách nhiệm phối hợp của Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

4. Tăng cường kiểm tra, thanh tra, nâng cao trách nhiệm cá nhân người tiến hành tố tụng
   Thực hiện các biện pháp kiểm tra thường xuyên, xử lý nghiêm các sai phạm nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của Điều tra viên và cán bộ CQĐT. Xác định mục tiêu giảm thiểu các vi phạm pháp lý trong điều tra xuống dưới 5% mỗi năm, do Thanh tra Bộ Công an thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, điều tra viên trong Cơ quan Cảnh sát điều tra
   Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về quyền hạn, trách nhiệm và nguyên tắc hoạt động, giúp nâng cao hiệu quả thực thi nhiệm vụ điều tra.

2. Lãnh đạo các cơ quan tiến hành tố tụng
   Giúp hoàn thiện quy chế phối hợp, cải tiến quản lý và tổ chức hoạt động tố tụng nhằm nâng cao công tác điều tra hình sự.

3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên pháp luật hình sự và tố tụng hình sự
   Nghiên cứu hệ thống pháp luật, tổ chức và thực tiễn hoạt động tố tụng trong cơ quan điều tra, làm tư liệu học tập và giảng dạy chuyên sâu.

4. Các cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách cải cách tư pháp
   Cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc xây dựng, sửa đổi chính sách, pháp luật hướng tới tăng cường hiệu quả hoạt động điều tra.

Câu hỏi thường gặp

1. Người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra gồm những ai?
Người tiến hành tố tụng trong cơ quan điều tra bao gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra và các Điều tra viên được bổ nhiệm theo quy định của pháp luật. Họ là những chủ thể chính trực tiếp tiến hành các hoạt động tố tụng gồm thu thập chứng cứ, lập hồ sơ và các quyết định tố tụng liên quan.

2. Quyền hạn chính của Điều tra viên là gì?
Điều tra viên có quyền lập hồ sơ vụ án, triệu tập và hỏi cung bị can, bị hại, người làm chứng; đồng thời có quyền áp dụng các biện pháp ngăn chặn tạm giữ, khám xét theo sự phân công của Thủ trưởng CQĐT và tuân thủ Bộ luật Tố tụng hình sự.

3. Liệu người tiến hành tố tụng trong CQĐT có đảm bảo tính độc lập không?
Hoạt động điều tra của Điều tra viên mang tính tương đối độc lập, tuy nhiên họ chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng CQĐT. Pháp luật cũng quy định trách nhiệm cá nhân nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính khách quan, công bằng trong quá trình tố tụng.

4. Mối quan hệ giữa CQĐT và Viện kiểm sát được tổ chức như thế nào?
Có sự phối hợp chặt chẽ nhưng Viện kiểm sát giữ quyền giám sát, yêu cầu điều tra bổ sung và hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật của CQĐT nhằm đảm bảo nguyên tắc pháp chế và quyền lợi các bên tham gia tố tụng.

5. Những thách thức phổ biến trong hoạt động người tiến hành tố tụng trong CQĐT hiện nay là gì?
Bao gồm sự thiếu rõ ràng về phân công quyền hạn, năng lực điều tra viên chưa đồng đều, phối hợp liên ngành còn hạn chế và một số vi phạm pháp luật trong quá trình tiến hành điều tra, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác điều tra hình sự.

Kết luận

• Người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra có vị trí quan trọng, trực tiếp thực hiện chức năng phát hiện, thu thập chứng cứ và giải quyết vụ án hình sự.

• Hoạt động của lực lượng này chịu sự quản lý hành chính đồng thời đảm bảo tính độc lập tương đối, đòi hỏi phẩm chất chuyên môn cao và trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

• Thực trạng cho thấy còn tồn tại hạn chế về phân công quyền hạn, chất lượng nguồn nhân lực và phối hợp liên ngành trong tố tụng hình sự.

• Các đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực điều tra viên, tăng cường phối hợp với Viện kiểm sát và kiểm tra pháp luật là hướng đi thiết thực.

• Tiếp tục nghiên cứu và giám sát tổ chức thực thi các giải pháp được đề xuất trong vòng 3 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tố tụng hình sự.

Các cơ quan liên quan cần thúc đẩy nhanh quá trình cải cách tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ điều tra viên và tăng cường hợp tác liên ngành để bảo đảm quyền con người, góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Chƣơng 1, Chƣơng 2, Chƣơng 3, Kết kuận và Danh mục tài liệu tham khảo. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN ĐIỀU TRA 1. Khái niệm, đặc điểm ngƣời tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra.

Ngƣời tiến hành tố tụng là một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, có vai trò quan trọng mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự. Ngƣời tiến hành tố tụng lµ mét trong ba nhóm chñ thÓ cña tè tông h×nh sù, vµ trên cơ sở phân loại theo các cơ quan tiến hành tố tụng th× cã: ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT, ngƣời tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát, ngƣời tiến hành tố tụng trong cơ quan Toà án. Ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT gồm có: Điều tra viên, Thủ trƣởng CQĐT và Phó Thủ trƣởng CQĐT. Luật TTHS hiện hành quy định quyền hạn, trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ đối với ngƣời tiến hành tố tụng nói chung và ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT nói riêng là cơ sở cho các hoạt động của họ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Các sách, tạp chí ở nƣớc ta thời gian gần đây đã có nhiều bình luận, nghiên cứu về ngƣời tiến hành tố tụng nhƣng chƣa có nghiên cứu nào đề cập toàn diện đến ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT nhƣ: khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, vai trò của loại ngƣời này trong TTHS. Mục này của luận văn sẽ làm rõ những nội dung trên. Vị trí, vai trò của người tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra. a) Người tiến hành tố tụng trong CQĐT trực tiếp thực hiện chức năng của CQĐT trong tố tụng hình sự.

Quá trình giải quyết vụ án hình sự đƣợc bắt đầu từ khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận thông tin ban đầu về tội phạm và kết thúc khi bản án hoặc quyết định của Toà án có hiệu lực thi hành. Trong khoa học pháp lý, quá trình này đƣợc chia thành các giai đoạn tố tụng khác nhau phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan tiến hành tố tụng và 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đƣợc diễn ra liên tục, kế tiếp nhau. Các giai đoạn đó bao gồm: giai đoạn khởi tố, giai đoạn điều tra, giai đoạn truy tố, giai đoạn xét xử, giai đoạn thi hành án. Các giai đoạn tố tụng là các “phần” độc lập, liên quan chặt chẽ với nhau, phân biệt với nhau bằng những ngƣời tham gia tố tụng tƣơng ứng, có thủ tục, trình tự thực hiện các hành vi tố tụng khác nhau [44, Tr 527].

Mỗi giai đoạn tố tụng gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu tiên. Ngay sau khi khởi tố vụ án hình sự thì CQĐT có trách nhiệm áp dụng mọi biện pháp điều tra theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự để tiến hành điều tra, thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm, ngƣời phạm tội. Trên cơ sở kết luận điều tra, đề nghị truy tố của CQĐT, Viện kiểm sát thay mặt Nhà nƣớc thực hành quyền công tố của mình, truy tố ngƣời phạm tội ra trƣớc Toà án.

Việc xét xử vụ án hình sự thuộc trách nhiệm của Toà án căn cứ vào quyết định truy tố của Viện kiểm sát. Dựa trên bản án đã có hiệu lực pháp luật và các quyết định liên quan đến việc thi hành bản án đó thì cơ quan thi hành án có trách nhiệm thực thi. Do vậy, mỗi cơ quan tiến hành tố tụng đã có trách nhiệm trong một giai đoạn tố tụng nhất định và đều có trách nhiệm chung là không để lọt tội phạm, không ngƣời phạm tội nào trốn tránh đƣợc pháp luật. Điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn TTHS, trong đó CQĐT có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do Bộ luật TTHS quy định để thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm, ngƣời phạm tội và những vấn đề khác có liên quan làm cơ sở cho việc xét xử của Tòa án [24, Tr11].

Nhƣ vậy, giai đoạn điều tra là giai đoạn tố tụng liền ngày sau giai đoạn khởi tố vụ án hình sự và là giai đoạn bắt buộc, có ý nghĩa tiền đề, cơ sở cho hoạt động xét xử - trung tâm của quá trình tố tụng. Các hoạt động tố tụng trong giai đoạn điều tra đƣợc tiến hành bởi cơ quan CQĐT có thẩm quyền kể từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi có kết luận điều tra, đề nghị 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] truy tố hoặc quyết định đình chỉ điều tra vụ án. Việc thực hiện các hoạt động tố tụng này chính là thực hiện chức năng, nhiệm vụ của CQĐT trong TTHS. Đó là: Thứ nhất, xác định có tội phạm xảy ra hay không.

Nếu có tội phạm xảy ra thì xác định ngƣời phạm tội và làm rõ tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm làm cơ sở cho việc ra quyết định truy tố, quyết định đƣa vụ án ra xét xử, hoặc quyết định đình chỉ vụ án; Thứ hai, xác định đƣợc tính chất, mức độ thiệt hại do tội phạm gây ra, làm cơ sở cho phán quyết của Toà án; Thứ ba, phát hiện nguyên nhân, điều kiện nẩy sinh tội phạm từ đó đƣa ra các biện pháp phòng ngừa tội phạm; Thứ tư, góp phần vào việc giáo dục công dân ý thức chấp hành pháp luật và các quy tắc của đời sống xã hội chủ nghĩa. Thực hiện các chức năng, nhiệm vụ này, CQĐT phải tiến hành thông qua những con ngƣời cụ thể, đó là ngƣời đứng đầu CQĐT và các Điều tra viên. Vì vậy, có thể khẳng định ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT trực tiếp thực hiện chức năng, nhiệm vụ của CQĐT góp phần chứng minh, làm rõ và xử lý tội phạm cũng nhƣ thực hiện các biện pháp phòng ngừa. b) Người có người tiến hành tố tụng trong CQĐT khi tiến hành tố tụng đảm bảo tính độc lập trong hoạt động tư pháp.

Tƣ pháp độc lập là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của nhà nƣớc pháp quyền và của nền tƣ pháp dân chủ. Sự độc lập, khách quan, vô tƣ của cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng là điều kiện quan trọng để đảm bảo công lý. Tuy nhiên, nhƣ đã đề cập ở trên, các cơ quan tiến hành tố tụng là những pháp nhân, nên chỉ có thể đánh giá tính độc lập, khách quan trong hoạt động của những cơ quan này thông qua thành viên của nó. Do đó luật TTHS xác định rõ vai trò và trách nhiệm cá nhân của ngƣời tiến hành tố tụng với các chức danh cụ thể có địa vị pháp lý độc lập nhƣ: Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thƣ ký phiên toà, Kiểm sát viên, Điều tra viên… Đồng thời, luật TTHS cũng có rất nhiều quy định để rằng buộc, bảo đảm tính độc lập, vô tƣ, khách quan của những ngƣời tiến hành tố tụng [14, Tr 53].

13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cũng giống nhƣ những cơ quan tiến hành tố tụng khác, sự độc lập, vô tƣ của CQĐT chỉ có thể đánh giá qua những ngƣời tiến hành tố tụng cụ thể trong CQĐT. Pháp luật đã quy định ngƣời tiến hành tố tụng nói chung và ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT phải chịu trách nhiệm cá nhân về những hành vi, quyết định của mình. Yêu cầu đó xuất phát từ đặc thù của hoạt động điều tra là hoạt động tƣơng đối độc lập của Điều tra viên. Điều tra viên là ngƣời trực tiếp tiến hành điều tra theo quyết định, mệnh lệnh, phân công của Thủ trƣởng CQĐT.

Tuy nhiên, các quyết định, mệnh lệnh của Thủ trƣởng CQĐT là nhằm tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra hoạt động điều tra chứ không chi tiết hóa cách thức tiến hành các hoạt động điều tra cụ thể. Trong quá trình điều tra, Điều tra viên phải lập cả kế hoạch chung và kế hoạch cụ thể nhằm chi tiết hoá các bƣớc trong kế hoạch chung. Sau khi kế hoạch điều tra đã đƣợc Thủ trƣởng, Phó Thủ trƣởng CQĐT phê duyệt thì Điều tra viên có trách nhiệm trực tiếp tổ chức thực hiện kế hoạch. Ngoài ra, Điều tra viên còn có nhiệm vụ theo dõi các công việc, tổng hợp tình hình báo cáo Thủ trƣởng, Phó Thủ trƣởng CQĐT để kịp thời thay đổi, bổ sung kế hoạch điều tra.

Sau những khoảng thời gian nhất định, Điều tra viên chủ động tiến hành sơ kết việc thực hiện kế hoạch điều tra để đánh giá các kết quả đã đạt đƣợc, đồng thời kiểm tra, đánh giá các chứng cứ đã thu thập đƣợc, so với các vấn đề cần chứng minh trong vụ án hình sự để xây dựng kế hoạch điều tra tiếp theo. Cứ nhƣ vậy cho đến khi đã thu thập đƣợc đầy đủ các chứng cứ ràm rõ các vấn đề cần chứng minh, lúc đó mới đƣợc kết thúc điều tra vụ án. Do đó, phẩm chất cá nhân, khả năng độc lập hành động của Điều tra viên vẫn là thế mạnh và là điều kiện không thể thiếu đƣợc để có thể hoàn thành nhiệm vụ. Đối diện với sự đa dạng, phong phú, diễn biến không ngừng của các tình huống thực tiễn trong khi làm nhiệm vụ tiến hành tố tụng, Điều tra viên phải có chuyên môn, có bản lĩnh, có óc sáng tạo và sự linh hoạt trong khuôn khổ 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pháp luật.

Chính vì vậy, hoạt động điều tra của Điều tra viên đƣợc coi là tƣơng đối độc lập. Thủ trƣởng, Phó Thủ trƣởng CQĐT là những Điều tra viên nắm trọng trách đại diện, điều hành CQĐT nên càng phải đáp ứng yêu cầu về tính khách quan, độc lập trong hoạt động nhƣ những ngƣời tiến hành tố tụng khác. Nhƣ vậy, chính yêu cầu về tính độc lập, khách quan, vô tƣ của quá trình giải quyết vụ án đã đặt ra đòi hỏi về sự hiện diện của ngƣời tiến hành tố tụng trong CQĐT với địa vị, trách nhiệm pháp lý rõ ràng và độc lập. c) Người tiến hành tố tụng trong CQĐT góp phần hướng tới mục tiêu phát hiện kịp thời, xử nhanh chóng, chính xác, đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn điều tra là phát hiện, thu thập, bảo toàn kịp thời, hợp pháp các chứng cứ của vụ án [19, Tr 235]. Sở dĩ nhƣ vậy là vì chứng cứ là những sự vật, hiện tƣợng tồn tại khách quan nên xuất hiện và thay đổi, biến dạng một cách tự nhiên chứ không tồn tại vĩnh viễn.