Ngư Nghiệp Nam Trung Bộ Từ Thế Kỷ XVI Đến XIX: Lịch Sử và Phát Triển

Khám phá luận văn ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI đến XIX, phân tích sự phát triển và ảnh hưởng đến kinh tế xã hội vùng biển.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Duy Phương
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Ngư Nghiệp Nam Trung Bộ Từ Thế Kỷ XVI Đến XIX: Lịch Sử và Phát Triển
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Nguồn tư liệu
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của khóa luận
• 0.7. Bố cục của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BIỂN ĐẢO NAM TRUNG BỘ VÀ HOẠT ĐỘNG NGƯ NGHIỆP TRƯỚC THẾ KỶ XVI
• 1.1. Tổng quan vùng Nam Trung Bộ
• 1.2. Vị trí địa lý
• 1.3. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.1. Địa hình và đất đai
• 1.3.2. Sông ngòi và khí hậu
• 1.4. Vùng biển và một số đảo, quần đảo vùng Nam Trung Bộ
• 1.5. Khái quát lịch sử hình thành vùng đất Nam Trung Bộ
• 1.6. Ngư nghiệp Nam Trung Bộ trước thế kỷ XVI
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH NGƯ NGHIỆP VÙNG BIỂN ĐẢO NAM TRUNG BỘ TỪ THẾ KỶ XVI – XIX
• 2.1. Chính sách của các chính quyền phong kiến đối với kinh tế ngư nghiệp trong các thế kỷ XVI – XIX
• 2.2. Xây dựng các lực lượng tuần tiễu, bảo vệ ngư dân và biển đảo
• 2.3. Hoạt động cứu hộ, cứu nạn đối với ngư dân
• 2.4. Quản lý hoạt động khai thác hải sản của ngư dân
• 2.5. Chính sách thuế khóa
• 2.5.1. Thuế thuyền đánh cá
• 2.5.2. Thuế đầm, vụng, hồ, ao
• 2.5.3. Thuế mắm, muối, lệ tiến sản vật
• 2.6. Hoạt động ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI – XIX
• 2.6.1. Khai thác thủy, hải sản
• 2.6.2. Chế biến và mua bán các sản phẩm ngư nghiệp
• 2.6.2.1. Chế biến sản phẩm ngư nghiệp
• 2.6.2.2. Trao đổi, mua bán các sản phẩm ngư nghiệp
• 2.6.3. Các nghề hỗ trợ kinh tế ngư nghiệp
• 2.6.3.1. Nghề làm nước mắm
• 2.6.3.2. Nghề làm muối
• 2.6.3.3. Nghề làm ngư cụ
• 2.6.3.4. Nghề đóng thuyền, ghe
• 2.7. Tác động của ngư nghiệp đối với kinh tế và văn hóa Nam Trung Bộ
• 2.7.1. Tác động về kinh tế
• 2.7.2. Tác động về văn hóa – xã hội
• 2.8. Đánh giá chung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ngư Nghiệp Nam Trung Bộ Thế Kỷ XVI XIX Giới Thiệu

Ngư nghiệp đóng vai trò then chốt trong kinh tế Nam Trung Bộ, đặc biệt từ thế kỷ XVI đến XIX. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về sự hình thành và phát triển của ngư nghiệp Nam Trung Bộ, một ngành kinh tế quan trọng gắn liền với đời sống của người dân ven biển. Từ việc khai thác nguồn lợi thủy sản đến các hoạt động chế biến và buôn bán, ngư nghiệp không chỉ đáp ứng nhu cầu về thực phẩm mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế và văn hóa của khu vực. Nghiên cứu này sẽ làm rõ vai trò của ngư nghiệp trong bối cảnh lịch sử cụ thể, đồng thời đánh giá những tác động của nó đối với đời sống kinh tế và văn hóa của cộng đồng ngư dân. Theo tài liệu gốc, cuộc sống của người Việt từ xa xưa đã gắn liền với biển, không chỉ về đời sống vật chất mà cả tinh thần.

1.1. Vị trí địa lý và tiềm năng phát triển ngư nghiệp

Nam Trung Bộ, với vị trí địa lý đặc biệt, trải dài trên nhiều vĩ độ và tiếp giáp với Biển Đông, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển ngư nghiệp. Vùng biển này giàu thủy sản, là ngư trường quan trọng. Các tỉnh như Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận đều có tiềm năng lớn trong khai thác và nuôi trồng thủy sản. Vị trí địa lý này cũng tạo điều kiện cho giao thương và buôn bán các sản phẩm thủy sản với các vùng miền khác và quốc tế. Các tỉnh Nam Trung Bộ tất cả đều tiếp giáp với biển Đông, với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa có thềm lục địa và biển sâu.

1.2. Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến ngư nghiệp

Địa hình và khí hậu của Nam Trung Bộ có ảnh hưởng lớn đến ngư nghiệp. Với bờ biển dài, nhiều vũng vịnh, đầm phá, khu vực này tạo môi trường sống lý tưởng cho nhiều loài thủy sản. Tuy nhiên, khí hậu khắc nghiệt với mùa mưa bão và mùa khô hạn cũng gây ra không ít khó khăn cho hoạt động khai thác và nuôi trồng. Hệ thống sông ngòi dày đặc cung cấp nguồn nước ngọt quan trọng, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lũ lụt. Sự khắc nghiệt của thời tiết còn thể hiện qua chỗ hằng năm khu vực Nam Trung Bộ còn chịu ảnh hưởng từ các cơn bão trong tháng 9 đến tháng 11, gây thiệt hại nặng nề.

II. Thách Thức Ngư Nghiệp Nam Trung Bộ Thế Kỷ XVI XIX

Mặc dù có tiềm năng lớn, ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI đến XIX cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các chính sách của chính quyền phong kiến, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, và sự cạnh tranh trong khai thác thủy sản đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của ngành. Bên cạnh đó, kỹ thuật khai thác còn lạc hậu, công cụ thô sơ, và thiếu vốn đầu tư cũng là những rào cản lớn. Việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và đảm bảo đời sống của ngư dân cũng là những vấn đề cấp bách cần được giải quyết. Theo tài liệu gốc, giữa thế kỷ XVI, sau khi vào trấn thủ vùng Thuận Hóa, các chúa Nguyễn đã sớm ý thức được tầm quan trọng của biển.

2.1. Chính sách thuế khóa và quản lý ngư nghiệp thời phong kiến

Các chính sách thuế khóa của chính quyền phong kiến, đặc biệt là thời nhà Nguyễn, có tác động trực tiếp đến ngư nghiệp. Thuế thuyền đánh cá, thuế đầm, vụng, hồ, ao, thuế mắm, muối, lệ tiến sản vật là những gánh nặng đối với ngư dân. Bên cạnh đó, việc quản lý hoạt động khai thác hải sản cũng chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức và cạn kiệt nguồn lợi. Chính sách phát triển kinh tế biển và các chính sách ngư nghiệp cũng được chú trọng, đặc biệt đối với cư dân ven biển Nam Trung Bộ.

2.2. Khó khăn trong khai thác và chế biến thủy sản

Kỹ thuật khai thác thủy sản còn lạc hậu, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống và các công cụ thô sơ. Việc chế biến các sản phẩm ngư nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu công nghệ và cơ sở vật chất. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường. Cá đánh bắt nhiều cũng vơi cạn, người dân còn phải bảo vệ nguồn lợi của mình trên biển, ở phạm vi nhỏ là vùng biển địa phương, còn xa hơn là hải đảo tổ quốc.

III. Phương Thức Khai Thác Thủy Sản Nam Trung Bộ XVI XIX

Từ thế kỷ XVI đến XIX, phương thức khai thác thủy sản ở Nam Trung Bộ mang đậm nét truyền thống. Ngư dân sử dụng các loại thuyền, ghe đơn giản, cùng với các công cụ khai thác như lưới, câu, và vó. Kinh nghiệm đánh bắt được truyền từ đời này sang đời khác, dựa trên sự quan sát và hiểu biết về ngư trường và tập tính của các loài thủy sản. Tuy nhiên, phương thức khai thác này còn nhiều hạn chế, năng suất thấp và dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Nghiên cứu về ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI – XIX giúp chúng ta có một cái nhìn toàn diện và đầy đủ hơn về các vấn đề như kỹ thuật khai thác, đánh bắt của ngư dân, các loại ngư cụ, các làng nghề truyền thống và các hình thức sinh hoạt văn hóa.

3.1. Các loại thuyền và ngư cụ truyền thống

Thuyền, ghe là phương tiện di chuyển và khai thác chính của ngư dân. Các loại thuyền thường được làm từ gỗ địa phương, có kích thước và thiết kế khác nhau tùy thuộc vào mục đích sử dụng. Lưới, câu, vó là những công cụ khai thác phổ biến, được sử dụng để bắt các loại cá, tôm, mực, và các loài hải sản khác. Các nhà khảo cổ đã phát hiện ra những dấu tích liên quan đến hoạt động đánh bắt cá như chì lưới, xương cá và vỏ nhuyễn thể của các cư dân ven biển như Quỳnh Văn, Sa Huỳnh.

3.2. Kinh nghiệm đánh bắt và bảo vệ ngư trường

Ngư dân tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc đánh bắt thủy sản. Họ biết cách nhận biết ngư trường, dự đoán thời tiết, và sử dụng các kỹ thuật đánh bắt phù hợp. Bên cạnh đó, họ cũng có ý thức bảo vệ ngư trường, tránh khai thác quá mức và sử dụng các phương pháp khai thác hủy diệt. Từ nhu cầu cuộc sống con người phải xuống sông hay ra khơi đánh cá, trang trải bữa cơm gia đình hay đem bán đi xa.

IV. Chế Biến và Thương Mại Thủy Sản Nam Trung Bộ XVI XIX

Hoạt động chế biến và thương mại thủy sản đóng vai trò quan trọng trong ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI đến XIX. Các sản phẩm ngư nghiệp như cá khô, mắm, muối, và các loại hải sản chế biến được trao đổi, mua bán trong vùng và với các địa phương khác. Thương mại thủy sản không chỉ mang lại thu nhập cho ngư dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của khu vực. Đầu thế kỷ XIX, sau khi triều Nguyễn lên trị vì nước ta, chính sách phát triển kinh tế biển và các chính sách ngư nghiệp cũng được chú trọng, đặc biệt đối với cư dân ven biển Nam Trung Bộ.

4.1. Các sản phẩm chế biến từ thủy sản

Cá khô, mắm, muối là những sản phẩm chế biến phổ biến từ thủy sản. Cá khô được làm bằng cách phơi khô hoặc sấy khô, có thể bảo quản được lâu và dễ dàng vận chuyển. Mắm là sản phẩm lên men từ cá hoặc tôm, có hương vị đặc trưng và được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực Việt Nam. Muối được sản xuất từ nước biển, là gia vị không thể thiếu trong đời sống hàng ngày. Trong mâm cỗ chẳng thể nào vắng đi chén nước mắm đậm đà.

4.2. Mạng lưới thương mại và vai trò của thương nhân

Mạng lưới thương mại thủy sản phát triển mạnh mẽ, kết nối các làng chài ven biển với các trung tâm kinh tế lớn. Thương nhân đóng vai trò quan trọng trong việc thu mua, vận chuyển, và phân phối các sản phẩm ngư nghiệp. Họ cũng là người cung cấp vốn và các nhu yếu phẩm cho ngư dân. Đàng Trong được xem như một vùng biển đầy tiềm năng để phát triển kinh tế biển.

V. Tác Động Ngư Nghiệp Đến Kinh Tế Văn Hóa Nam Trung Bộ

Ngư nghiệp có tác động sâu sắc đến kinh tế và văn hóa của Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI đến XIX. Về kinh tế, ngư nghiệp tạo ra nguồn thu nhập quan trọng cho ngư dân và đóng góp vào sự phát triển của các ngành nghề liên quan như chế biến thủy sản, đóng thuyền, và thương mại. Về văn hóa, ngư nghiệp hình thành nên những phong tục, tập quán, tín ngưỡng đặc trưng của cộng đồng ngư dân ven biển. Cuộc sống của họ từ lâu dựa vào biển đảo, ngư nghiệp đã gắn bó với họ trong cả đời sống kinh tế lẫn văn hóa, tín ngưỡng.

5.1. Đóng góp vào kinh tế địa phương

Ngư nghiệp là nguồn sinh kế chính của nhiều gia đình ven biển. Hoạt động khai thác, chế biến, và thương mại thủy sản tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người dân. Bên cạnh đó, ngư nghiệp cũng thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề phụ trợ như đóng thuyền, làm lưới, và cung cấp dịch vụ hậu cần. Ngư nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng đối với một nước có thế mạnh về biển đảo như Việt Nam.

5.2. Ảnh hưởng đến văn hóa và xã hội ngư dân

Cuộc sống gắn liền với biển cả đã hình thành nên những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng ngư dân. Các lễ hội cầu ngư, tục thờ cúng cá Ông, và các nghi lễ liên quan đến biển cả thể hiện sự gắn bó và tôn kính của ngư dân đối với biển. Bên cạnh đó, tinh thần đoàn kết, tương trợ, và lòng dũng cảm cũng là những phẩm chất nổi bật của ngư dân. Nghiên cứu về ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI – XIX giúp chúng ta có một cái nhìn toàn diện và đầy đủ hơn về các vấn đề như kỹ thuật khai thác, đánh bắt của ngư dân, các loại ngư cụ, các làng nghề truyền thống và các hình thức sinh hoạt văn hóa.

VI. Bài Học Lịch Sử và Tương Lai Ngư Nghiệp Nam Trung Bộ

Nghiên cứu về ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI đến XIX mang lại những bài học quý giá cho việc phát triển ngư nghiệp bền vững trong tương lai. Việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nâng cao kỹ thuật khai thác và chế biến, và xây dựng chính sách hỗ trợ ngư dân là những yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa và phát huy vai trò của cộng đồng ngư dân trong việc quản lý và phát triển ngư nghiệp. Để có thể định hướng cho việc bảo vệ và phát triển ngư nghiệp trước những kinh nghiệm trong quá khứ cũng như việc bảo vệ nguồn lợi thủy hải sản trước những tác động xấu của môi trường và các nhân tố từ con người.

6.1. Kinh nghiệm bảo tồn và phát triển nguồn lợi thủy sản

Việc khai thác thủy sản cần được thực hiện một cách bền vững, tránh khai thác quá mức và sử dụng các phương pháp khai thác hủy diệt. Cần có các biện pháp bảo vệ ngư trường, tái tạo nguồn lợi, và quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác. Điều này cũng có ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của tổ quốc, cho ngư dân yên tâm bám biển.

6.2. Chính sách hỗ trợ và phát triển cộng đồng ngư dân

Chính quyền cần có các chính sách hỗ trợ ngư dân về vốn, kỹ thuật, và thị trường. Cần tạo điều kiện cho ngư dân tiếp cận với các công nghệ khai thác và chế biến tiên tiến. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến việc nâng cao trình độ dân trí và cải thiện đời sống văn hóa của cộng đồng ngư dân. Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài “Ngư nghiệp Nam Trung Bộ từ thế kỷ XVI - XIX” làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BIỂN ĐẢO NAM TRUNG BỘ VÀ HOẠT ĐỘNG NGƯ NGHIỆP TRƯỚC THẾ KỶ XVI 1. Tổng quan vùng Nam Trung Bộ 1. Vị trí địa lý Vùng Nam Trung Bộ là một dải đất hẹp ngang, hình cong, hướng ra biển, trải dài gần 10 vĩ độ, từ 10035’ Bắc đến 16012’ Bắc và 107012’ Đông đến 1090 20’Đông. Trên dải đất hình chữ S đây là phần đất “nhô ra nhiều đầu nối”, “vươn ra biển”, tạo tiền đề cho vùng đất này tiếp thu các nền văn hóa, văn minh từ các nước theo đường biển, cũng là nơi có điều kiện giao thương và buôn bán với các nước.

Duyên hải Nam Trung Bộ gồm 6 tỉnh thành theo thứ tự Bắc – Nam: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận, có diện tích tự nhiên gần 44. Các tỉnh Nam Trung Bộ tất cả đều tiếp giáp với biển Đông, với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa có thềm lục địa và biển sâu. Vị trí, ranh giới, hình thể của các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ đã được ghi lại trong sách Đại Nam nhất thống chí như sau: Tỉnh Quảng Nam: Phía Đông có biển bao vòng, phía Tây có núi che chở, phía Nam liền tỉnh Quảng Ngãi, rừng Trì Bình làm giới hạn cõi bờ, phía Bắc hướng về kinh đô, cửa Hải Vân chẹn chỗ xung yếu [29, tr. Tỉnh Quảng Ngãi: Phía Đông tỉnh có đảo Hoàng Sa, liền cát và biển làm trì, phía Tây Nam miền Sơn Nam có lũy dài vững vàng, phía Nam liền với tỉnh Bình Định, có đèo Bến Đá chắn ngang, phía Bắc giáp tỉnh Quảng Nam, có ghềnh Sa Thổ làm giới hạn [29, tr.

Tỉnh Bình Định: Phía Đông giáp biển, phía Tây giáp các sơn động, phía Bắc có đèo Bến Đá ngăn cản, phía Nam có đèo Cù Mông dốc hiểm [30, tr. Tỉnh Phú Yên: Phía Đông giáp biển, phía Tây dựa núi, phía Bắc giáp tỉnh Bình Định, có đèo Cù Mông hiểm trở, phía Nam giáp tỉnh Khánh Hòa, có đèo Đại Lĩnh cao dốc [30, tr. Tỉnh Ninh Thuận:Ninh Thuận thuộc vùng Duyên hải Nam Trung Bộ có hình thể giống như một hình bình hành, hai góc nhọn ở về phía Tây Bắc và Đông Nam. 5 Phía Bắc giáp tỉnh Khánh Hòa, phía Nam giáp tỉnh Bình Thuận, phía Tây giáp tỉnh Lâm Đồng và phía Đông giáp Biển Đông.

Tỉnh Bình Thuận: Bình Thuận là tỉnh có dãy đất bắt đầu chuyển hướng từ Nam sang Tây của phần còn lại của Việt Nam trên bản đồ hình chữ S, Phía Bắc của tỉnh Bình Thuận giáp với tỉnh Lâm Đồng, phía Đông bắc giáp tỉnh Ninh Thuận, Phía Tây giáp tỉnh Đồng Nai, phía Tây Nam giáp Bà Rịa-Vũng Tàu, ở phía Đông và nam giáp biển Đông với đường bờ biển dài 192 km [44]. Hầu hết các tỉnh Nam Trung Bộ đều giáp biển, ở phía Đông là đồng bằng nhỏ hẹp, phía Tây là miền núi, trung du. Mặt khác đây cũng là đặc điểm cho thấy sự đa dạng về các điều kiện tự nhiên, khí hậu, văn hóa để các tỉnh có điều kiện phát triển kinh tế biển và kinh tế đất liền [24, tr. Điều kiện tự nhiên - Địa hình và đất đai Diện tích đất đồi chiếm ¾ tổng diện tích tự nhiên ở đây, còn đồng bằng Duyên hải chỉ chiếm ¼ tổng diện tích tự nhiên của vùng.

Do vị trí địa lý, cũng như điều kiện tự nhiên đã tạo nên kết cấu đất ở đây chủ yếu là đất cát ven biển, đất mặn, đất phù sa, vùng núi phía Tây thì có đất feralit vàng. Nhìn chung đất ở Duyên hải Nam Trung Bộ có độ phì nhiêu thấp. Đất cấu tạo tại chỗ do được hình thành trên đất mẹ nghèo chất dinh dưỡng, lại có địa hình dốc, khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt nên dễ bị rửa trôi. Các loại đất được hình thành từ nguồn gốc khác nhau: Đất dốc tự và phù sa phân bố ven sông hoặc các bãi đá chân núi là loại đất hình thành do bồi tụ hàng năm của các con sông, suối hoặc do ảnh hưởng của lắng đọng, dốc tụ, đất có thành phần cơ giới trung bình đến nhẹ, tầng đất dày, tơi xốp.

Đây chính là diện tích đất nông nghiệp quan trọng. Đất feralit vàng nhạt trên vùng núi trung bình, đất feralit trên đá vôi là điều kiện phát triển cây công nghiệp và chăn nuôi, hình thành trên nhiều loại đá mẹ như phiến sét, granit, đá vôi, sa thạch. Đất tốt, thành phần cơ giới từ nặng đến trung bình, tầng đất trung bình và nông [21, tr. Duyên hải Nam Trung Bộ có đặc điểm tự nhiên rất đặc sắc: Một dải lãnh thổ hẹp, mà phía Tây là sườn Đông của Trường Sơn Nam ôm lấy Tây Nguyên rộng lớn, phía Đông là biển Đông.

Phía Bắc có dãy núi Bạch Mã là ranh giới tự nhiên với Bắc Trung Bộ, còn phía Nam là Đông Nam Bộ. Các nhánh núi ăn ra biển đã chia nhỏ 6 phần duyên hải thành các đồng bằng nhỏ hẹp. Chính vì sự hình thành địa hình như vậy nên đồi núi, đồng bằng và bờ biển ở đây luôn xâm nhập lẫn nhau, tạo nên nhiều vũng, vịnh, đầm phá, sông suối, ao hồ với mật độ tương đối dày đặc. Về địa hình, bề mặt địa hình của các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ bị chia cắt nhiều bởi những sườn núi kéo dài từ dãy Trường Sơn ra đến biển, tạo nên những thung lũng rộng hẹp khác nhau.

Địa giới từng tỉnh trong khu vực được xác định theo lưu vực sông, đèo và núi. Mỗi một lưu vực gồm đồng bằng, biển và bờ biển tương ứng. Tất cả địa hình đều được bao bọc bởi các dãy, núi song song xuất phát từ dãy Trường Sơn hùng vĩ ở phía Tây chạy thấp dần theo hướng Tây Bắc xuống Đông Nam, ôm lấy các tỉnh. Đồng bằng các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ có đặc điểm giống nhau về hình thái, được hình thành không tách rời với một bên là dãy Trường Sơn và bên kia là biển Đông.

Các đồng bằng đó lại chia theo từng vệt, tiếp đồi núi là vùng gò đồi, thềm phù sa cổ (trung du) rồi đến đồng bằng. Đồng bằng được bồi đắp bằng phù sa của hệ thống sông suối và bị chắn bởi dãy cát, cồn cát ven biển [21, tr. Địa hình của vùng được mô tả như sau: “Thực ra người ta có thể thấy một sự phân biệt rõ rệt: bậc thứ nhất đổ từ bờ ra đến độ sau 40 – 80m có địa hình bị chia cắt mạnh mẽ, bậc thứ hai nối tiếp từ đó xuống độ sâu khoảng 150m có bề mặt gồ ghề, bậc thứ ba chạy thẳng ra thềm lục địa đến độ sâu 800 - 1000m”. Địa hình bị cắt xẻ mạnh bởi những dãy núi đâm ngang ra tận đồng bằng tạo thành những xứ đồng bằng nằm xen kẻ đồi núi nhỏ hẹp, bề mặt đồng bằng có độ dốc, độ cao tuyệt đối từ 15 – 10m trở xuống.

Các vùng đồng bằng được hình thành do địa hình và sự bồi đắp bởi các con sông [21, tr. - Sông ngòi và khí hậu Ở các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ có hệ thống sông ngòi dày đặc, thường ngắn nhưng độ dốc tương đối cao, lớn dần về phía hạ lưu và đổ trực tiếp ra biển. Nước sông đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt và sản xuất, song do phân bố không đều về không gian và thời gian nên có nơi có mùa thiếu nước, có nơi có mùa lại thừa nước. Hơn nữa do sông có đặc điểm là ngắn dốc, lưu lượng không điều hòa nên thường gây ra lũ lụt trong mùa mưa và khô hạn trong mùa nắng ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và sản xuất.

Nhưng cũng mang lại lượng phù sa lớn và màu mỡ cho các vùng đồng bằng thuận lợi phát triển kinh tế, chủ yếu là nông nghiệp. Do đặc điểm 7 sông ngòi như vậy nên đòi hỏi công tác đê điều, thủy lợi phải được chú trọng để đáp ứng nhu cầu tưới tiêu cũng như ngăn chặn lũ lụt [21, tr. Duyên hải Nam Trung Bộ nằm trên nền khí hậu chung của cả nước, đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa với các đặc trưng chủ yếu như nhiệt độ cao, khí hậu nóng ẩm, cường độ ánh sáng mạnh, lượng mưa nhiều và tập trung vào một số tháng trong năm, do vậy hàng năm thường xuyên xảy ra hạn hán, mưa bão, gây thiệt hại lớn về người và của. Đồng thời do ảnh hưởng của địa hình và sông ngòi thì khí hậu vùng Duyên hải Nam Trung Bộ cũng mang đặc tính riêng- một vùng đất được mô tả là nơi “Bốn mùa ấm áp, cây cỏ mùa đông tươi tốt, bốn mùa đều ăn rau sống”.

Đó là khí hậu thuộc vùng Đông Trường Sơn, mang sắc thái của khí hậu Á xích đạo nằm trong vùng ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình, hàng năm có hai mùa mưa, nắng rõ rệt, mùa mưa bắt đầu từ tháng 8 đến tháng 12 hoặc tháng 1 năm sau, những tháng còn lại là mùa nắng. Khí hậu này cũng được sách Ô châu cận lục viết như sau: “Thời tiết mùa xuân, mùa hạ thì nắng, mùa thu, mùa đông thì mưa”. Do lượng mưa lớn trung bình khoảng 2000-2500 mm trên một năm, lại tập trung trong khoảng thời gian ngắn, nên vào mùa mưa các con sông, suối trở nên ngập tràn và gây ra lũ lụt lớn, sạt lở ở nhiều nơi. Trong khi đó vào mùa nắng lại khô hạn thiếu nước sinh hoạt, tưới tiêu [21, tr.

Sự khắc nghiệt của thời tiết còn thể hiện qua chỗ hằng năm khu vực Nam Trung Bộ còn chịu ảnh hưởng từ các cơn bão trong tháng 9 đến tháng 11, gây thiệt hại nặng nề, mặc dù nằm trong khu vực nhiệt đới, là nơi gặp gỡ các khối không khí lục địa và nguồn gốc đại dương xích đạo, chịu ảnh hưởng khá sâu của chế độ gió mùa châu Á, chủ yếu là gió mùa Đông Bắc và Đông Nam, nhưng sự chia cắt mạnh của địa hình núi kéo dài ra biển của dãy Trường Sơn hình thành nên bức tường chắn đèo Hải Vân, nên hàng năm Duyên hải Nam Trung Bộ hầu như chịu tác động của gió mùa Đông Nam vì khí hậu ở khu vực này quanh năm luôn nóng ẩm [21, tr. Với sông ngòi thì ngắn dốc, khí hậu lại thay đổi theo mùa khi thổi qua đại dương gặp hướng bờ biển thay đổi, cùng địa hình cao của vùng núi gây mưa lũ. Ở các tỉnh này mùa mưa chung với mùa bão, các cơn bão hình thành ở vùng biển Đông hướng về phía Tây, bão lại tạo thêm mưa, thường gặp gió mùa Đông Bắc tạo nên triều cường cùng nước lũ của các con sông nên hàng năm trên vùng đất này 8 luôn phải chịu nhiều ảnh hưởng của thiên tai gây ra, lũ lụt, hạn hán, thủy triều.