CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Nhiều quốc gia trên thế giới rất chú trọng đến tinh thần khởi nghiệp và xem vấn đề này là một trong những động lực cho phát triển kinh tế thông qua việc tạo lập, hình thành các doanh nghiệp. Sự phát triển cả về số lượng và chất lượng đã làm cho nền kinh tế ngày càng phát triển. Các doanh nghiệp mới thành lập không những đóng góp vào GDP của nền kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho xã hội và làm giàu cho chính bản thân chủ doanh nghiệp.
Chính vì vậy, Chính phủ các nước phát triển cũng như đang phát triển đang nỗ lực thúc đẩy và đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ khởi sự kinh doanh trong giới trẻ, đặc biệt là giới sinh viên vì họ là nguồn doanh nhân đầy tiềm năng cho đất nước. (2006), sinh viên được đào tạo tốt sẽ có tiềm năng trở thành doanh nhân giỏi, tạo ra các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, mạnh hơn những cá nhân có trình độ thấp hơn. Ở Việt Nam, với nền kinh tế chủ yếu là các doanh nghiệp với quy mô vừa và nhỏ thì việc thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp là hướng đi không thể thiếu. Chính phủ Việt Nam cũng đã nhận thức được tầm quan trọng trong việc định hướng tinh thần doanh nhân cho sinh viên và giới trẻ là nhân tố chính trong công cuộc xây dựng nền kinh tế Việt Nam năng động và bền vững.
Chính phủ cũng đã ban hành Nghị quyết 35/NQ-CP ngày 16/05/2016 về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020; Quyết định 844/QĐ-TTg ngày 18/05/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Hỗ trợ Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Quốc gia đến năm 2025" nhằm khuyến khích, hỗ trợ khởi nghiệp kinh doanh. Hàng loạt các chương trình hỗ trợ và khuyến khích người dân, thanh niên và sinh viên khởi nghiệp kinh doanh ra đời như chương trình khởi nghiệp của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, cuộc thi Dynamic - sinh viên nhà doanh nghiệp tương lai, các phong trào và những cuộc thi về ý tưởng khởi nghiệp của các trường đại học, cao đẳng trên cả nước, … Tuy vậy, tỷ lệ khởi nghiệp ở sinh viên Việt Nam còn thấp, phần lớn sinh viên ra trường đều có xu hướng mong muốn tìm kiếm một công việc ổn định ở các công ty trong và ngoài nước, chỉ có một số rất ít muốn khởi nghiệp bằng việc tự mình kinh doanh. Thêm vào đó, hiện nay tình trạng thất nghiệp trong nhóm lao 1 động có bằng đại học trở lên ngày càng nhiều. Vậy vấn đề được đặt ra là các trường đại học, gia đình và xã hội cần làm gì để sinh viên Việt Nam có niềm đam mê và tự tin khởi sự kinh doanh, tạo lập nên các doanh nghiệp, từ đó tạo ra nhiều việc làm cho xã hội và làm giàu cho chính bản thân chủ doanh nghiệp.
Xuất phát từ vấn đề này, việc đi nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên là rất cần thiết. Trường Đại học Bình Dương tọa lạc tại thành phố Thủ Dầu Một, Tỉnh Bình Dương, tỉnh được xem là một tỉnh có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển công nghiệp và dịch. Sau 22 năm chia tách, Bình Dương đã trở thành địa phương có vóc dáng một tỉnh công nghiệp, là tỉnh đi đầu về “trải thảm đỏ đón nhà đầu tư”. Nhờ những cách làm sáng tạo, Bình Dương đã có sự bứt phá ngoạn mục và nổi lên như một điểm sáng, một điển hình về trung tâm công nghiệp của Việt Nam.
Đến nay, toàn tỉnh có 28 khu công nghiệp và 10 cụm công nghiệp. Trong đó, có những khu công nghiệp tiêu biểu cho cả nước về xây dựng kết cấu hạ tầng hoàn chỉnh, đồng bộ và hiện đại, về tốc độ thu hút đầu tư, quản lý sản xuất và bảo vệ môi trường như VSIP 1, 2, Mỹ Phước, Đồng An… Bằng những chính sách phù hợp, năm 2016, Bình Dương đã thu hút được 2,4 tỷ USD dự án đầu tư nước ngoài. Đến nay, toàn tỉnh có 2.827 dự án với tổng số vốn lên đến 25,7 tỷ USD (chiếm 13% về số dự án và 8,5% về số vốn so với cả nước). Bình Dương là 1 trong 5 tỉnh thu hút đầu tư vượt mốc 20 tỷ USD.
Song song với thu hút đầu tư nước ngoài, xây dựng một môi trường kinh doanh, hệ sinh thái khởi nghiệp khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp khởi nghiệp của tình Bình Dương, cũng đã được lãnh đạo tỉnh quan tâm và động viên tinh thần tự thân lập nghiệp. Trường Đại học Thủ Dầu Một là cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học ứng dụng, chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầu xã hội. Trường cung cấp nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài có năng lực và phẩm chất phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Năm 2016 được Chính phủ Việt Nam chọn là năm quốc gia khởi nghiệp với mục tiêu tạo ra làn sóng đầu tư thứ hai với Đề án “Hỗ trợ Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Quốc gia đến năm 2025”.
Hòa cùng phong trào khởi nghiệp quốc gia, ngày 17/11/2017 Trường Đại 2 học Thủ Dầu Một đã phối hợp với Chương trình Khởi nghiệp Quốc gia ra mắt Câu lạc bộ Khởi nghiệp. Đây sẽ là cầu nối giữa sinh viên, người trẻ khởi nghiệp với các doanh nghiệp, giúp sinh viên có thể tiếp cận với công nghệ, phương thức kinh doanh tại doanh nghiệp, tổ chức các Khóa đào tạo Khởi nghiệp cho sinh viên và tạo điều kiện cho các bạn sinh viên khởi nghiệp từ khi chưa tốt nghiệp. Đây là một định hướng tốt và là xu hướng tất yếu tạo ra công ăn việc làm, tự làm chủ bản thân đối với sinh viên. Vì vậy, xuất phát từ vấn đề nêu trên và với mong muốn ngày càng góp phần phát triển kinh tế nước nhà thì việc nghiên cứu ý định khởi nghiệp của sinh viên tại trường Đại học Thủ Dầu Một là rất cần thiết.
Trong những năm trở lại đây, làn sóng khởi nghiệp tại Việt Nam đang trở nên ngày càng mạnh mẽ và đó cũng là lý do mà nhiều nghiên cứu đã bắt đầu hướng vào chủ đề này. Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu đã được tiến hành đều chỉ tập trung đến sự ảnh hưởng của các yếu tố tính cách cá nhân hoặc môi trường đến ý định khởi nghiệp. Thêm vào đó, văn hóa vùng miền và điều kiện môi trường kinh doanh của các vùng miền khác nhau cũng có ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên và ý định khởi nghiệp cũng khác nhau theo từng thời điểm. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu ý định khởi nghiệp của sinh viên Trường Đại học Thủ Dầu Một” để làm đề tài nghiên cứu, với mục đích xác định, nghiên cứu ý định khởi nghiệp của sinh viên, đề xuất một số hàm ý quản trị cho nhà trường trong việc nâng cao ý định khởi nghiệp cho sinh viên.
Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước Đã có rất nhiều các nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến ý định khởi nghiệp của sinh viên được thực hiện trong và ngoài nước với những phương pháp nghiên cứu, thời gian, địa điểm và cách tiếp cận vấn đề khác nhau nên đưa đến những kết luận khác nhau. Tình hình nghiên cứu trong nước ❖ Nghiên cứu của nhóm tác giả Bùi Huỳnh Tuấn Duy, Lê Thị Lin, Đào Thị Xuân Duyên, Nguyễn Thu Hiền (2011) Nhóm tác giả Bùi Huỳnh Tuấn Duy, Lê Thị Lin, Đào Thị Xuân Duyên, Nguyễn 3 Thu Hiền (2011) đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố tính cách cá nhân lên tiềm năng khởi nghiệp của sinh viên”. Nghiên cứu này được nhóm tác giả thực hiện nhằm hướng đến tìm hiểu các yếu tố tác động đến tiềm năng khởi nghiệp thông qua áp dụng mô hình Entrepreneur Scan được hai tác giả Driessen và Zwart phát triển cùng các công trình nghiên cứu về tiềm năng khởi nghiệp khác liên quan. Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ 600 sinh viên trường Đại học Bách Khoa Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Hoa Sen.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 7 yếu tố tính cách cá nhân ảnh hưởng đến tiềm năng khởi nghiệp của sinh viên, bao gồm: Nhu cầu thành đạt; Nhu cầu tự chủ; Định hướng xã hội; Sự tự tin; Khả năng am hiểu thị trường; Khả năng sáng tạo và khả năng thích ứng. Trong đó, yếu tố nhu cầu tự chủ tác động âm đến tiềm năng khởi nghiệp, sáu yếu tố còn lại tác động dương đến tiềm năng khởi nghiệp. Ba yếu tố nhu cầu thành đạt, khả năng am hiểu thị trường, khả năng thích ứng ảnh hưởng nhiều nhất đến tiềm năng khởi nghiệp. ❖ Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thu Thủy (2015) Tác giả Nguyễn Thu Thủy (2015) đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tiềm năng khởi sự kinh doanh của sinh viên đại học”.
Nghiên cứu này được tác giả thực hiện nhằm kiểm định tác động của các yếu tố trải nghiệm cá nhân (trong đó có các trải nghiệm trong quá trình học tập tại trường đại học) và một số yếu tố môi trường tới tiềm năng khởi sự kinh doanh được thể hiện bằng hai chỉ báo cảm nhận về mong muốn khởi sự kinh doanh và tự tin khởi sự kinh doanh của sinh viên đại học, từ đó gợi ý một số khuyến nghị cho các trường đại học và các cơ quan quản lý vĩ mô để thúc đẩy tiềm năng khởi sự kinh doanh của sinh viên đại học ở Việt Nam. Tác giả đã đề cập đến 10 nhân tố ảnh hưởng đến tiềm năng khởi sự của sinh viên đại học. Trong đó, yếu tố trải nghiệm cá nhân bao gồm: Kinh nghiệm kinh doanh thương mại; Kinh nghiệm lãnh đạo; Hoạt động truyền cảm hứng; Học môn khởi sự kinh doanh; Phương thức học qua thực tế; Tham gia hoạt động ngoại khóa; 4 Ngành học. Yếu tố môi trường bao gồm: Ý kiến người xung quanh; Vị trí xã hội chủ doanh nghiệp; Hình mẫu chủ doanh nghiệp.
Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ 693 sinh viên đại học ở 11 trường đại học trên địa bàn Hà Nội. Qua xử lý dữ liệu, nhân tố kinh nghiệm thương mại và nhân tố kinh nghiệm lãnh đạo đã gộp lại thành một nhóm và được đặt tên lại là năng lực khởi sự kinh doanh.