ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐOÀN THU NGA GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH TẾ GIỮA CÁC BÊN LIÊN DOANH TRONG DOANH NGHIỆP LIÊN DOANH TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC HÀ NỘI- NĂM 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT ĐOÀN THU NGA GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH TẾ GIỮA CÁC BÊN LIÊN DOANH TRONG DOANH NGHIỆP LIÊN DOANH TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: PHÁP LUẬT KINH TẾ MÃ SỐ: 60 38 50 LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VŨ QUANG HÀ NỘI - NĂM 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 4 Chƣơng 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TCKT VÀ GIẢI QUYẾT TCKT GIỮA CÁC BÊN TRONG DNLD TẠI VIỆT NAM .1) Khái niệm TCKT theo quy định của pháp luật Việt Nam .1) Khái niêm « tranh chấp ».2) Khái niệm « tranh chấp kinh tế » .3) Các loại tranh chấp kinh tế .15 a) Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng kinh tế .15 b) Tranh chấp phát sinh không từ hợp đồng kinh tế .2) Khái niệm TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .1) Một số vấn đề chung về DNLD theo quy định của pháp luật Việt Nam .2) Khái niệm TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .19 b) Đặc điểm chung của TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .20 c) Các loại TCKT và đặc điểm của các loại TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .22 d) Nguyên nhân phát sinh tranh chấp trong DNLD .3) Vấn đề giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .1) Cơ chế giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .29 a) Khái niệm « cơ chế giải quyết TCKT » .29 b) Cơ chế giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .2) Đặc điểm cơ chế giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .3) Cơ sở pháp lý về giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .35 Chƣơng 2 - THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT TCKT GIỮA CÁC BÊN TRONG DNLD TẠI VIỆT NAM .38 1/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1) Tổng quan về tranh chấp trong DNLD .2) Thực trạng TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam.3) Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam về giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam.1) Vai trò của pháp luật ĐTNN tại Việt Nam trong giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam trong thời gian qua .2) Những tồn tại và bất cập của pháp luật về đầu tƣ nƣớc ngoài trong việc giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam trong thời gian qua .4) Một số nhận xét bƣớc đầu về phƣơng thức giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam.1) Phƣơng thức giải quyết bằng thƣơng lƣợng .2) Phƣơng thức giải quyết bằng hoà giải .3) Phƣơng thức Trọng tài .4) Phƣơng thức giải quyết bằng Toà án .68 Chƣơng 3 - NHỮNG KIẾN NGHỊ VỀ PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HẠN CHẾ PHÁT SINH TCKT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT TCKT GIỮA CÁC BÊN TRONG DNLD TẠI VIỆT NAM .1) Phƣơng hƣớng và giải pháp hạn chế phát sinh TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .1) Nâng cao ý thức pháp luật của các bên trong DNLD .2) Nâng cao kiến thức pháp luật và năng lực quản lý của bên Việt Nam trong DNLD .2) Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam.1) Hoàn thiện hệ thống pháp luật thực định về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam .2) Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD tại Việt Nam 93 2/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com KẾT LUẬN .96 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .98 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. 101 3/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DN : Doanh nghiệp ĐTNN : Đầu tư nước ngoài TCKT : Tranh chấp kinh tế DNLD : Doanh nghiệp liên doanh HĐQT : Hội đồng quản trị UBND : Ủy ban nhân dân 101/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI NÓI ĐẦU 1.
Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế của nƣớc ta, kinh tế có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài (ĐTNN) là một bộ phận quan trọng. Theo chủ trƣơng đƣờng lối, chính sách của Đảng, thu hút đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài sẽ góp phần khai thác các nguồn lực trong nƣớc và nƣớc ngoài, mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, tạo nên sức mạnh tổng hợp phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển đất nƣớc. Quả thực, kể từ khi ban hành Luật ĐTNN lần đầu tiên năm 1986 cho đến nay, hoạt động đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài đã đạt đƣợc nhiều thành tựu quan trọng và tác động tích cực tới sự tăng trƣởng kinh tế của Việt Nam. Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, tính từ năm 1988 đến hết tháng 6 năm 2006, cả nƣớc đã cấp giấy phép đầu tƣ cho trên 7.550 dự án đầu tƣ nƣớc ngoài với tổng vốn cấp mới 68,9 tỷ USD, trong đó có 6.390 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tƣ đăng ký là 53,9 tỷ USD, vốn thực hiện (của các dự án còn hoạt động) đạt trên 28 tỷ USD.
Về hình thức đầu tƣ, hình thức 100% vốn nƣớc ngoài chiếm 75,4% về số dự án và 53,1% về tổng vốn đăng ký; hình thức liên doanh chiếm 21,4% về số dự án và 36,0% về tổng vốn đăng ký; tỷ lệ còn lại thuộc các hình thức đầu tƣ hợp doanh, BOT, công ty cổ phần và công ty quản lý vốn. Khu vực có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài ngày càng đóng góp tỷ trọng lớn trong tổng đầu tƣ phát triển kinh tế-xã hội, chiếm khoảng 20% giai đoạn 1996-2000 và khoảng 18% giai đoạn 2001-2005. Đóng góp của khu vực kinh tế có vốn ĐTNN vào GDP cũng ngày càng gia tăng. Nếu nhƣ năm 2000 khu vực đầu tƣ nƣớc ngoài đóng góp khoảng 12,7% GDP thì đến năm 2005, tỷ trọng này đã tăng lên khoảng 15,5%.
Mức đóng góp vào ngân sách nhà nƣớc của khu vực này cũng tăng từ gần 350 triệu USD năm 2000, đến năm nay dự kiến sẽ đạt khoảng 1 tỷ USD. Thực tế cho thấy đầu tƣ nƣớc ngoài đã góp phần tích cực thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam theo hƣớng công nghiệp hoá hiện đại hoá: 35% giá trị sản xuất công nghiệp của cả nƣớc thuộc khu vực có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài; nhiều 4/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành công nghiệp quan trọng ra đời từ các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài, chẳng hạn nhƣ công nghiệp dầu khí, lắp ráp ô tô, xe máy, công nghệ và thông tin, hoá chất, điện tử và điện gia dụng. Đầu tƣ nƣớc ngoài cũng kích thích các ngành dịch vụ phát triển nhanh, đặc biệt là viễn thông, giao thông vận tải, tài chính, ngân hàng, khách sạn cao cấp. Quan trọng hơn, đầu tƣ nƣớc ngoài đã trở thành cầu nối giữa nền kinh tế Việt Nam và nền kinh tế thế giới, thúc đẩy phát triển thƣơng mại, du lịch và tạo điều kiện để Việt Nam hội nhập ngày càng chủ động và sâu hơn vào nền kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn và rất quan trọng đã đạt đƣợc, hoạt động đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài những năm qua cũng đã bộc lộ những mặt yếu kém, hạn chế, bất cập, thậm chí còn dẫn đến giải thể doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp liên doanh. Sở dĩ có tình trạng này là do rất nhiều yếu tố khách quan và chủ quan làm giảm sút hiệu quả của hoạt động đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại Việt Nam, trong đó có nguyên nhân xuất phát từ các tranh chấp trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài (bất đồng về chiến lƣợc kinh doanh, phƣơng thức quản lý điều hành doanh nghiệp, tài chính, quyết toán công trình, v. Thực tiễn hoạt động của các DN có vốn ĐTNN đã phát sinh nhiều vấn đề tranh chấp đòi hỏi phải có sự giải quyết thoả đáng của các cơ quan quản lý Nhà nƣớc, các cơ quan tƣ pháp (Trọng tài, Toà án) cũng nhƣ thiện chí của các bên trong các vụ tranh chấp. Nhận thức đƣợc bản chất của tranh chấp kinh tế (TCKT), đặc điểm, đặc trƣng của TCKT, nguyên nhân dẫn đến TCKT trong các DN có vốn ĐTNN nói chung cũng nhƣ trong doanh nghiệp liên doanh (DNLD) nói riêng, để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cũng nhƣ tìm ra các cơ chế, giải pháp giải quyết tranh chấp một cách phù hợp và hiệu quả nhất là vấn đề rất cần thiết đối với bản thân những nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đã và sắp đầu tƣ vào Việt Nam cũng nhƣ đối với những nhà quản lý hoạt động đầu tƣ nƣớc ngoài của Việt Nam.
5/101 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã quyết định chọn vấn đề «Giải quyết tranh chấp kinh tế giữa các bên liên doanh trong doanh nghiệp liên doanh tại Việt Nam » làm đề tài cho luận văn cao học của mình. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở trong và ngoài nƣớc Cũng nhƣ ở Việt Nam, ở các nƣớc khác những vấn đề liên quan đến hoạt động đầu tƣ nƣớc ngoài đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Nhƣng đối với vấn đề về giải quyết TCKT giữa các bên trong DNLD thì chƣa có công trình nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống, mà chỉ có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề này ở góc độ này hay góc độ khác. Đó là «Liên doanh quốc tế: thực tiễn và kỹ thuật soạn thảo hợp đồng» của tác giả ngƣời Đức Klaus Langefeld-Wirth, đã đƣợc dịch ra tiếng Pháp và xuất bản ở Paris năm 1992 (Nhà xuất bản GLN Joly) hay bài bình luận dài 12 trang có tên là «Trọng tài giải quyết tranh chấp về đầu tư nước ngoài tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam» của Kajuo Iwaski - Giáo sƣ Trƣờng Đào tạo phát triển quốc tế GSIO, Đại học Tổng hợp Nagoya, Nhật Bản, bản dịch ra tiếng Việt.