CHƯƠNG I: CƠ SỞ LY LUẬN VÀ CƠ SỞ THUC TIEN VỀ CNH CUA TRUNG QUỐC L1. NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CONG NGHIỆP HÓA. Một số khái niệm. Như chúng ta đã biết, CNH là một quá trình mang tính tất yếu của lịch sử.
Vậy CNH là gì? Từ xưa đến nay đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm CNH như : *Theo quan điểm đơn giản có tính phổ biến thông thường: - Thứ nhất, Trong “Từ điển phổ thông "của Nhà xuất bản Giáo dục năm 1971 đã viết: “CNH là biến một nước nông nghiệp thành một nước trong đó mọi ngành sản xuất déu dùng máy móc ”. -Thứ hai, Trong " Từ điển Petit Lrousse Ilustre” của Pháp lại viết : “CNH là đưa đặc tính công nghiệp cho một hoạt động. trang bị một vùng, một nước các nhà máy, các loại công nghiệp "(xuất bản năm 1992, trang 520). *Theo quan điểm nhấn mạnh đặc trưng, đặc thù từng nước mà không nói đến tính chất phổ biến chung của mọi quá trình CNH.
Đại diện cho quan điểm này là từ điển và sách giáo khoa Liên Xô (cũ). Ví dụ: “Những vấn để CNH của các nước dang phát triển”"( NXB Tư tưởng Mát-xcơ-va, 1972) , Ban dich của trường Kinh tế kế hoạch, đã viết: “CNH là quá trình xây dựng nên đại công nghiệp cơ khí có khả năng cải tạo cả nông nghiệp. Đó là sự phát triển của công nghiệp nặng với ngành trung tâm là chế tạo máy ”. Quan điểm này xuất phát từ thực tiễn Liên Xô (cũ) được xem là hợp lý trong điểu kiện của Liên Xô thời đó.
Tuy nhiên sẽ là sai lắm nếu coi đó là quan điểm phổ biến để áp dụng cho tất cả các nước đang phát triển trong điểu kiện hiện nay. SEE EEE EEE EEE EOE OTR RR KKK KKK eee SOTH: Aguyén Thi Phong Litn Trang 8 Khod luận tất nghi¢n GOI: Hoang Quan Ding * Theo quan điểm CNH ở các nước nông nghiệp thi: CNH thực chất là phát triển "công nghiệp chế biến” hay phát triển * công nghiệp chế biến" là * bản lẻ của CNH", Quan điểm này xuất hiện ở An Độ từ những năm 40 của thế kỷ XX rỗi phát triển dẫn với những mô hình chiến lược CNH khác nhau ở các nước đang phát triển. * Quan điểm cin cứ vào chế độ chính trị, vào mục tiêu, vào động lực, nguồn vốn và kết quả xã hội để chia ra 3 loại CNH khác nhau là: CNH Tư Bản Chủ Nghĩa (TBCN) , CNH Dãn Tộc Chủ Nghĩa (DTCN) và CNH Xã Hội Chủ Nghĩa (XHCN). Ví du, “Từ điển Kinh tế chính trị học” do Giáo sư M.Vôn Cốp biên soạn (NXB Tiến bộ, Mát-xcơ-va,1987) đã chia ra 3 khái niệm về CNH để có những định nghĩa khác nhau: - Về CNH TBCN, có 6 đặc trưng chủ yếu: + Một là tự phát.
+ Hai là bắt đầu từ công nghiệp nhẹ. + Ba là sử dụng nguồn vốn từ sự bóc lột và cướp bóc. + Bốn là phát triển nhanh các thành phố gây nên đối lập giữa thành thị và nông thôn, tạo thêm mâu thuẫn giữa các nước phát triển và các nước lạc hậu. + Năm là diễn ra không cùng một lúc do quy luật phát triển không đều vốn có của TBCN.
+ Sáu là nhờ CNH TBCN, ngay từ thế kỷ XIX , Anh, Đức, Pháp , Mỹ đã có một nền công nghiệp hùng mạnh và đã trở thành những cường quốc công nghiệp. - Về CNH DTCN cũng là một quá trình nâng cao tử trọng công nghiệp nhằm cải tạo cơ cấu, thanh phần xã hội, xây dựng và củng cố đất nước. - Về CNH XHCN, căn bản khác CNH TBCN về các mặt: mục đích, nguồn von, phương pháp thực hiện và kết qủa xã hội. ee te ee Ee EEE ET En EE RE RR RRM 0B min in em mm mi SOTH: Hguyén Thi Phong Lien Trang 2 Khod luận tất ngiiệp 029: Hoang (xuân Ding CNH XHCN được thực hiện có kế hoạch việc xây dựng nén đại công nghiệp XHCN, trước hết là công nghiệp nang, đảm bảo địa vị thống trị của quan hệ sản xuất XHCN.
CNH XHCN sử dụng nguồn vốn ở trong nước do tích lũy của bản thân trong nền kinh tếquốc dan. CNH XHCN được tiến hành với tốc độ cao, sẽ tạo ra cơ sở vật chất để xoá bỏ sự đối lập giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc và lao động chân tay. Đó là ưu việt của CNH XHCN. -Năm 1963, Tổ chức phát triển công nghiệp của Liên Hợp Quốc (UNIDO) lại đưa ra một định nghĩa mới về CNH có tính tổng hợp trung gian như sau: CNH là một quá trình phát triển kinh tế, trong đó một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải của xã hội được huy động để phát triển một cơ cấu kinh tế đa ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện đại.
Đây là quá trình biến đổi nền kinh tế mà nông nghiệp và khai thác nguyên liệu chiếm tỷ trọng lớn sang một nền kinh tế mà công nghiệp đóng vai trò chủ đạo. Với sự tiến triển của quá trình CNH, tỷ trọng của các ngành công nghiệp hiện đại sẽ ngày càng lớn, xuất khẩu và thu hút phần lớn lực lượng lao động xã hội". Đây là một khái niệm sâu sắc và đẩy đủ hơn, khái niệm này đã đặt CNH trong bối cảnh chung của phát triển kinh tế trên cơ sở thay đổi cơ cấu kinh tế với kỹ thuật hiện đại bảo đảm nền kinh tế phát triển với nhịp độ cao và đạt tới sự tiến bộ về kinh tế xã hội. CNH là một quá trình bao trùm toàn bộ phát triển kinh tế, xây dựng cơ cấu kính tế nhiễu ngành chứ không chỉ xây dựng và phát triển công nghiệp.
Việc nâng cao trình độ kỹ thuật, ấp dụng một cách phổ biến công nghệ hiện đại là nội dung cơ bản của quá trình CNH, Trong nền kinh tế mới, CNH cũng có nghĩa là quá trình xây dựng được ngày càng nhiều ngành công nghệp có sức mạnh trên thị trường quốc tế. - Tuy nhiên, đến năm 1995, Liên Hợp Quốc lại đưa ra một định nghĩa CNH hoàn chỉnh hơn do Tiến sĩ kinh tế Vũ Quang Việt, chuyên viên thống kê kinh tế Liên Hợp Quốc, thảo như sau:. t9 SOTH: UAguyén “Thị Phoug Điêu Trang 10 Khoa luận tất nghiện GOWD: 2fodnug Anan Ving “CNH là quá trình trang bi máy móc và công nghệ hiện đại cũng như phương pháp quản lý tiên tiến vào mọi hoạt động sản xuất, đưa đến tốc phát triển nhanh và bến vững về giá trị tăng thêm (GDP). Con đường CNH của một nước tuỳ thuộc vào đặc thù vào đặc thù về nguồn lao động và nguồn tài nguyên của nước đó, Tuy vậy.
đối với những nước có dân số đáng kể, cái cầu trung gian thường là từ phát triển công nghiệp chế biến hàng hóa tiêu dùng, dùng sức lao động cơ bắp tiến dẫn lên lao động chuyên môn rồi lên lao động cao cấp và kính tế dịch vụ tiên tiến", (Theo thông tin những vấn dé lý luận số 17 năm 1995) Như vậy, hau hết các khái niệm trên đều chỉ ra rằng CNH không chỉ là sự phát triển của công nghiệp mà còn bao trùm cả sự phat triển của các ngành khác, các lĩnh vực khác có liên quan đến công nghiệp trong toàn bộ cơ cấu kinh tế, nhận tác động từ công nghiệp và tác động trở lại công nghiệp. Kết quả của quá trình này không chỉ đơn giản là tăng tốc về tỷ trọng của công nghiệp trong nên kinh tế mà là quá trình chuyển dịch cơ cấu gắn với đổi mới căn bản về công nghệ, tạo nến ting cho sự tăng trưởng nhanh, có hiệu quả cao và bến vững của toàn bộ nên kinh tế quốc dân. Thực ra, có rất nhiều khái niệm về CNH khác nhau nhưng khái niệm CNH còn mang tính lịch sử, Nó ra đời gấn liên với sự xuất hiện của mấy móc và sự thay thế lao động thủ công bằng lao động cơ khí tức là gắn bó với cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN). Cuộc cách mạng này diễn ra từ thế ky XVIII ở Anh sau đó lan sang các nước: Pháp, Mỹ, Đức.
cho đến cuối thế kỷ XIX, thuật ngữ CNH xuất hiện với ý nghĩa là chuyển một lĩnh vực sản xuất nào đó sang hoạt động theo cung cách của ngành công nghiệp cơ khí mới ru đời. Đến nửa sau thế kỷ XX, khái niệm CNH mới được phổ biến với ý nghĩa như một giai đoạn phát triển kính tế của một nước. CNH không chỉ là sự phát triển công nghiệp mà nó còn là cả một quá trình ting trưởng kinh tế kèm theo là sự chuyển biến cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp. Vì vậy, CNH có thể được coi như là giai đoạn then chốt trong toàn bộ lịch sử phát triển kinh tế -xã hội của mỗi quốc gia.
Ở Việt Nam ta cũng vậy, trong báo cáo chính trị của ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII tại Dai hội Đại biểu toàn quốc lin thứ VIL của Đảng ghi rõ : "Nhiệm vụ để ra cho chặng đường đâu của thời kỳ quá độ là chuẩn bị tién dé cho ne ee EEE EEE ae. an EEE EET HH SOTH: Uguyen Thi Phong Lin “rang tt Khod luận tất ngiiệp q00: Hoing (tuân Ding CNH đã cơ bản hoàn thành cho phép chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước ". Như vậy, Dang và Nhà nước ta luôn xác định, trong giai đoạn hiện nay CNH, HĐH đất nước là mục tiêu lâu đài cải biến nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện dai, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có quan hệ sản xuất tiến bộ, có mức sống vật chất và tinh than cao, có quốc phòng và an ninh vững chắc, dan giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh. Đặc điểm của CNH trong giai đoạn hiện nay, CNH là bước đi tất yếu của tất cả các dân tộc từ sản xuất nhỏ thủ công lạc hậu sang nền sản xuất bằng máy móc hiện đại.
Tuy nhiên, ở những giai đoạn lịch sử khác nhau, quá trình CNH mang những nét đặc trưng khác nhau, chịu tác động của những điểu kiện hoàn cảnh lịch sử khác nhau. Dưới tác động của cuộc Cách mạng khoa học kỹ thuật (CMKHKT) hiện đại, việc hoàn thiện CNH, HĐH trong giai đoạn hiện nay ở các nước có đặc điểm sau : Với xu hướng quốc tế hóa đời sống đang diễn ra mạnh mẽ, các nước dù muốn hay không muốn cũng đều bị thu hút vào các quan hệ kinh tế quốc tế.