Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nghiên cứu văn bia huyện sóc sơn hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Lê Thị Thông
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thị Thùy Vinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Bia Huyện Sóc Sơn, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ, ĐỊA LÝ, VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG HUYỆN SÓC SƠN
• 1.1. Lịch sử địa lý
• 1.2. Lịch sử chống ngoại xâm
• 1.3. Một số danh nhân tiêu biểu
• 1.3.1. Khuông Việt đại sư
• 1.3.2. Nguyễn Tôn Miệt (1441 - ?)
• 1.3.3. Ngô Chi Lan
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VĂN BIA HUYỆN SÓC SƠN
• 2.1. Vài nét về văn bia
• 2.2. Khảo sát văn bia huyện Sóc Sơn
• 2.2.1. Một số vấn đề về văn bản văn bia huyện Sóc Sơn
• 2.2.2. Sự phân bố văn bia huyện Sóc Sơn
• 2.2.2.1. Phân bố theo không gian
• 2.2.2.2. Sự phân bố theo thời gian
• 2.2.3. Một số đặc điểm về văn bản
• 2.2.3.1. Tác giả soạn văn bia
• 2.2.3.2. Đề tài trang trí trên văn bia
• 2.2.3.3. Chữ viết trên văn bia huyện Sóc Sơn qua các triều đại
• 2.2.3.4. Bố cục bài văn bia
• 2.2.4. Về hiện trạng bia đá của huyện Sóc Sơn
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ NỘI DUNG VĂN BIA HUYỆN SÓC SƠN
• 3.1. Văn bia huyện Sóc Sơn góp phần nghiên cứu nhân vật lịch sử truyền thuyết
• 3.2. Văn bia huyện Sóc Sơn góp phần tìm hiểu phong tục tập quán, tín ngưỡng địa phương
• 3.2.1. Văn bia ghi về việc gửi giỗ
• 3.2.2. Văn bia góp phần tìm hiểu các hoạt động trong làng xã Sóc Sơn
• 3.2.2.1. Văn bia ghi về việc xây dựng các công trình phục vụ tín ngưỡng của người dân
• 3.2.2.1.1. Xây dựng sửa chữa đình
• 3.2.2.1.2. Xây dựng, sửa chữa Đền
• 3.2.2.1.3. Xây dựng trùng tu miếu
• 3.2.2.2. Văn bia ghi về việc hát cửa đình
• 3.3. Văn bia huyện Sóc Sơn góp phần tìm hiểu tinh thần giáo dục và truyền thống hiếu học địa phương
• 3.4. Văn bia Sóc Sơn phản ánh về gia phả các dòng họ
• 3.5. Văn bia ghi về việc xây dựng các công trình phục vụ đời sống sản xuất của người dân Sóc Sơn: xây cầu, đào giếng
• 3.6. Văn bia ghi về các hoạt động sinh hoạt làng xã: tranh chấp đất đai, kiện tụng, bán đất
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Nguyên văn chữ Hán, phiêm âm, dịch nghĩa một số văn bia huyện Sóc Sơn
• PHỤ LỤC 2: Một số ảnh chụp văn bia huyện Sóc Sơn

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn Hà Nội

Nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn, Hà Nội là một lĩnh vực quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Văn bia không chỉ là những tài liệu lịch sử mà còn phản ánh đời sống văn hóa, phong tục tập quán của người dân nơi đây. Huyện Sóc Sơn, với bề dày lịch sử và văn hóa, là nơi lưu giữ nhiều văn bia có giá trị, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất này.

1.1. Lịch sử hình thành văn bia huyện Sóc Sơn

Văn bia huyện Sóc Sơn có nguồn gốc từ những thế kỷ trước, phản ánh sự phát triển của văn hóa và lịch sử địa phương. Những văn bia này thường được dựng lên để ghi nhớ công lao của các nhân vật lịch sử, các sự kiện quan trọng trong quá trình xây dựng và bảo vệ quê hương.

1.2. Giá trị văn hóa của văn bia huyện Sóc Sơn

Văn bia huyện Sóc Sơn không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là di sản văn hóa phi vật thể. Chúng giúp bảo tồn ngôn ngữ, chữ viết Hán Nôm và các phong tục tập quán của người dân địa phương, từ đó góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa Việt Nam.

II. Những thách thức trong việc bảo tồn văn bia huyện Sóc Sơn

Việc bảo tồn văn bia huyện Sóc Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự xuống cấp của các bia đá, sự thiếu hụt nguồn lực cho công tác bảo tồn, và sự thiếu nhận thức của cộng đồng về giá trị của văn bia là những vấn đề cần được giải quyết. Để bảo tồn di sản văn hóa này, cần có sự chung tay của cả cộng đồng và các cơ quan chức năng.

2.1. Tình trạng xuống cấp của văn bia

Nhiều văn bia huyện Sóc Sơn đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thời tiết, ô nhiễm môi trường và sự thiếu chăm sóc. Việc này không chỉ làm mất đi giá trị lịch sử mà còn ảnh hưởng đến nhận thức văn hóa của thế hệ trẻ.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực cho bảo tồn

Công tác bảo tồn văn bia huyện Sóc Sơn gặp khó khăn do thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực. Các dự án bảo tồn thường không được đầu tư đúng mức, dẫn đến việc nhiều văn bia không được phục hồi và bảo vệ kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn hiệu quả

Để nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại kết hợp với các phương pháp truyền thống. Việc khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu và phân tích văn bản là những bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa giúp thu thập thông tin chính xác về vị trí, tình trạng và nội dung của các văn bia. Việc này cần được thực hiện định kỳ để cập nhật tình hình và đưa ra các biện pháp bảo tồn kịp thời.

3.2. Phân tích văn bản và nội dung văn bia

Phân tích văn bản văn bia giúp hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa, bối cảnh lịch sử và văn hóa của từng văn bia. Điều này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn góp phần vào việc nghiên cứu văn hóa truyền thống của người dân Sóc Sơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn

Nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn không chỉ mang lại giá trị lịch sử mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và phát triển du lịch. Các văn bia có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách, đồng thời là nguồn tư liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu.

4.1. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Việc nghiên cứu và giới thiệu văn bia huyện Sóc Sơn có thể giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa lịch sử. Các chương trình giáo dục có thể được tổ chức để giới thiệu về văn bia và ý nghĩa của chúng đối với văn hóa địa phương.

4.2. Phát triển du lịch văn hóa

Văn bia huyện Sóc Sơn có thể trở thành một phần quan trọng trong các tour du lịch văn hóa. Việc phát triển du lịch dựa trên di sản văn hóa không chỉ giúp bảo tồn văn bia mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn

Nghiên cứu văn bia huyện Sóc Sơn là một lĩnh vực quan trọng cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn bia không chỉ góp phần vào việc gìn giữ di sản văn hóa mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho sự phát triển bền vững của địa phương.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn văn bia

Bảo tồn văn bia huyện Sóc Sơn không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Việc này giúp gìn giữ bản sắc văn hóa và lịch sử của dân tộc.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần có các nghiên cứu sâu hơn về văn bia huyện Sóc Sơn, từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Các dự án nghiên cứu cần được kết hợp với các hoạt động cộng đồng để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân đối với di sản văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Sóc Sơn, ngoại thành Hà Nội, là vùng đất có bề dày lịch sử và văn hóa lâu đời, nơi giao thoa giữa văn hóa Kinh Bắc và Thăng Long. Với diện tích 306,51 km² và dân số đông đúc, Sóc Sơn lưu giữ khoảng 274 văn bia có niên đại từ năm 1572 đến 1939, phân bố trên 25 xã. Văn bia ở đây không chỉ là hiện vật đá mà còn là nguồn tư liệu quý giá phản ánh lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, tín ngưỡng và sinh hoạt làng xã qua nhiều thế kỷ. Nghiên cứu này nhằm hệ thống hóa, khảo sát toàn diện về hình thức, nội dung và giá trị của văn bia huyện Sóc Sơn, góp phần làm rõ vai trò của văn bia trong việc bảo tồn di sản văn hóa và nghiên cứu lịch sử địa phương.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 274 thác bản văn bia được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, khảo sát đặc điểm phân bố theo không gian và thời gian, tác giả soạn thảo, cũng như nội dung văn bản. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung tư liệu cho các ngành khoa học xã hội, lịch sử, văn hóa và bảo tồn di sản, đồng thời cung cấp cơ sở dữ liệu cho phát triển du lịch văn hóa tại Sóc Sơn. Qua đó, nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị văn hóa truyền thống và thúc đẩy công tác bảo tồn, phát huy di sản văn bia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết văn hóa vật thể và phi vật thể: Văn bia được xem là sản phẩm văn hóa vật thể chứa đựng giá trị phi vật thể về lịch sử, tín ngưỡng, phong tục tập quán.
• Mô hình phân tích văn bản lịch sử: Phân tích nội dung, hình thức, tác giả và bối cảnh lịch sử của văn bia nhằm hiểu rõ giá trị và ý nghĩa của từng tấm bia.
• Khái niệm về di sản văn hóa: Văn bia là di sản văn hóa có giá trị lịch sử, nghệ thuật và xã hội, cần được bảo tồn và phát huy.
• Phân loại di tích và văn bia: Văn bia được phân loại theo loại hình di tích như chùa, đình, đền, nhà thờ họ, văn chỉ, miếu, lăng, tháp, cầu đá, điếm, nghè, sinh từ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 274 thác bản văn bia huyện Sóc Sơn được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, bao gồm 112 thác bản do Viện Viễn Đông Bác cổ sưu tầm và 162 thác bản do Viện Nghiên cứu Hán Nôm thu thập.
• Phương pháp văn bản học: Mô tả chi tiết về kích thước, hình thức, chữ viết, bố cục và nội dung văn bia.
• Phương pháp thống kê định lượng: Thống kê phân bố văn bia theo không gian (địa bàn 20 xã), thời gian (niên đại, triều đại), loại hình di tích và tác giả soạn thảo.
• Phương pháp lịch sử: Đánh giá bối cảnh lịch sử, văn hóa liên quan đến từng văn bia.
• Phương pháp tổng hợp: Kết hợp các kết quả phân tích để đưa ra nhận định tổng quát về giá trị văn hóa, lịch sử của văn bia huyện Sóc Sơn.
• Phương pháp điền dã: Khảo sát thực địa các di tích có văn bia để đối chiếu và bổ sung thông tin.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện dựa trên dữ liệu thu thập từ đầu thế kỷ XX đến năm 2010, với việc tổng hợp, phân tích và đánh giá trong suốt quá trình làm luận văn.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ 274 thác bản văn bia, được chọn vì tính đại diện và đầy đủ nhất hiện có. Phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố văn bia theo không gian: Văn bia phân bố trên địa bàn 20 xã thuộc huyện Sóc Sơn, tập trung chủ yếu ở các xã Phù Lỗ (62 bia, chiếm 22,63%), Mai Đình (53 bia, 19,35%), Đông Xuân (29 bia, 10,58%), Phú Minh (24 bia, 8,76%), Phù Linh (18 bia, 6,57%) và Phú Cường (18 bia, 6,57%). Các xã này chiếm hơn 74% tổng số văn bia. Phù Lỗ là xã có nhiều loại hình di tích nhất (7 loại hình) và số lượng văn bia lớn nhất, phản ánh vị trí trung tâm văn hóa, kinh tế và lịch sử của vùng.

2. Phân bố văn bia theo loại hình di tích: Văn bia chủ yếu gắn với các loại hình di tích phục vụ đời sống tinh thần và tín ngưỡng như chùa (109 bia, 39,7%), đình (71 bia, 25,92%), nhà thờ họ (25 bia, 9,13%), văn chỉ (23 bia, 8,39%), đền (18 bia, 6,57%), miếu (14 bia, 5,11%), sinh từ (3 bia, 1,1%), lăng (2 bia, 0,73%), tháp (1 bia, 0,36%), cầu đá (1 bia, 0,36%) và điếm (1 bia, 0,36%). Chùa và đình chiếm hơn 65% tổng số văn bia, cho thấy vai trò quan trọng của Phật giáo và tín ngưỡng làng xã trong đời sống văn hóa Sóc Sơn.

3. Phân bố văn bia theo thời gian: Trong 274 văn bia, 201 bia (73,36%) ghi rõ niên đại, còn lại 73 bia (26,64%) không ghi niên đại hoặc ghi không đầy đủ. Văn bia trải dài qua 5 thế kỷ từ thế kỷ XVI đến XX, thuộc 4 triều đại chính: Mạc (1 bia), Lê Trung Hưng (63 bia, 23,72%), Tây Sơn (16 bia, 5,84%) và Nguyễn (121 bia, 44,16%). Niên hiệu Cảnh Hưng và Tự Đức có số lượng bia nhiều nhất (26 bia, 9,49%). Văn bia triều Nguyễn chiếm đa số do thời gian tồn tại dài và ít bị hủy hoại.

4. Tác giả soạn văn bia: Chỉ có 26 văn bia (9,49%) ghi rõ tác giả soạn thảo. Thành phần tác giả chủ yếu là quan lại đỗ đạt (34,61%), sinh đồ (11,54%), người đỗ đạt không rõ chức vụ (19,23%), quan lại không ghi đỗ đạt (7,69%), vua chúa (3,85%) và tác giả không rõ lai lịch (23,08%). Điều này phản ánh sự tham gia của tầng lớp trí thức, quan lại trong việc tạo dựng văn bia.

Thảo luận kết quả

Sự phân bố văn bia tập trung ở các xã trung tâm như Phù Lỗ, Mai Đình phản ánh vai trò lịch sử, kinh tế và văn hóa của các địa phương này trong huyện. Việc văn bia chủ yếu gắn với chùa và đình cho thấy tín ngưỡng Phật giáo và thờ Thành hoàng làng là hai trụ cột văn hóa tinh thần của cộng đồng. So với các nghiên cứu về văn bia ở các vùng khác, Sóc Sơn có số lượng văn bia lớn và đa dạng về loại hình di tích, thể hiện sự phát triển văn hóa phong phú.

Phân bố theo thời gian cho thấy sự phát triển và biến động của văn bia qua các triều đại, trong đó triều Nguyễn chiếm ưu thế do điều kiện lịch sử thuận lợi và bảo tồn tốt hơn. Số lượng văn bia không ghi niên đại cao cũng phản ánh những hạn chế trong việc bảo quản và ghi chép qua thời gian.

Tác giả văn bia chủ yếu là quan lại và trí thức, điều này phù hợp với vai trò của họ trong xã hội phong kiến, vừa là người có học thức vừa có trách nhiệm ghi chép, lưu giữ lịch sử và truyền thống. Việc chỉ có một tỷ lệ nhỏ văn bia ghi rõ tác giả cho thấy văn bia chủ yếu mang tính cộng đồng, tập thể hơn là cá nhân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố theo xã, loại hình di tích, niên đại và bảng thống kê tác giả để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác bảo tồn và phục hồi văn bia: Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp với Viện Nghiên cứu Hán Nôm và địa phương tiến hành bảo vệ, phục hồi các bia đá hiện có, đặc biệt tại các xã có số lượng văn bia lớn như Phù Lỗ, Mai Đình. Thời gian thực hiện trong 3 năm, chủ thể là Sở Văn hóa Hà Nội và UBND huyện Sóc Sơn.

2. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa văn bia: Số hóa toàn bộ 274 văn bia, bao gồm hình ảnh, phiên âm, dịch nghĩa và phân tích nội dung để phục vụ nghiên cứu và phổ biến rộng rãi. Mục tiêu nâng cao khả năng tiếp cận và bảo tồn lâu dài, thực hiện trong 2 năm, do Viện Nghiên cứu Hán Nôm chủ trì.

3. Phát triển du lịch văn hóa dựa trên văn bia: Tổ chức các tour du lịch kết hợp tham quan di tích có văn bia tiêu biểu, kết hợp với các lễ hội truyền thống để thu hút khách du lịch. Mục tiêu tăng lượng khách du lịch văn hóa lên 20% trong 5 năm, chủ thể là Ban Quản lý di tích và Sở Du lịch Hà Nội.

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, hội thảo về giá trị văn bia và di sản văn hóa cho người dân địa phương và học sinh, nhằm nâng cao ý thức bảo vệ di sản. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể là các trường học, UBND xã và các tổ chức văn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về văn bia, giúp các nhà nghiên cứu có cơ sở để phân tích sâu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng vùng Kinh Bắc – Thăng Long.

2. Cán bộ quản lý di sản và bảo tồn: Thông tin về phân bố, đặc điểm và giá trị văn bia hỗ trợ công tác bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị di tích tại Sóc Sơn.

3. Giáo viên và sinh viên ngành Hán Nôm, Lịch sử, Văn hóa: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên sâu về văn bia và di sản văn hóa truyền thống.

4. Người làm du lịch văn hóa và phát triển cộng đồng: Cung cấp cơ sở để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa dựa trên di tích và văn bia, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn bia huyện Sóc Sơn có niên đại từ khi nào đến khi nào?
   Văn bia huyện Sóc Sơn có niên đại sớm nhất từ năm 1572 (niên hiệu Hồng Phúc 1) và muộn nhất đến năm 1939 (niên hiệu Bảo Đại 14), trải dài qua các triều đại Mạc, Lê Trung Hưng, Tây Sơn và Nguyễn.

2. Văn bia được phân bố chủ yếu ở những loại hình di tích nào?
   Chủ yếu là chùa (39,7%) và đình (25,92%), tiếp đến là nhà thờ họ, văn chỉ, đền, miếu và các loại hình khác như lăng, tháp, cầu đá, điếm.

3. Ai là những người soạn thảo văn bia ở huyện Sóc Sơn?
   Phần lớn là quan lại, người đỗ đạt có học thức như tiến sĩ, cử nhân, tú tài, cùng một số tác giả không rõ lai lịch. Chỉ khoảng 9,49% văn bia ghi rõ tác giả.

4. Tại sao số lượng văn bia triều Nguyễn lại nhiều nhất?
   Do triều Nguyễn tồn tại lâu (145 năm), văn bia được tạo dựng nhiều và ít bị hủy hoại bởi thời gian, thiên tai, chiến tranh so với các triều đại trước.

5. Văn bia có vai trò gì trong nghiên cứu lịch sử và văn hóa?
   Văn bia là nguồn tư liệu chính xác, phản ánh chân thực các sự kiện lịch sử, phong tục tập quán, tín ngưỡng, sinh hoạt làng xã, góp phần bổ sung cho chính sử và nghiên cứu văn hóa truyền thống.

Kết luận

• Huyện Sóc Sơn lưu giữ 274 văn bia có giá trị lịch sử, văn hóa đa dạng, phân bố chủ yếu ở các xã Phù Lỗ, Mai Đình, Đông Xuân.
• Văn bia gắn liền với nhiều loại hình di tích, đặc biệt là chùa và đình, phản ánh đời sống tín ngưỡng và văn hóa làng xã phong phú.
• Văn bia trải dài qua nhiều thế kỷ, chủ yếu thuộc triều đại Nguyễn và Lê Trung Hưng, với đa dạng tác giả là quan lại, trí thức.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa, phân tích toàn diện về hình thức, nội dung và giá trị văn bia huyện Sóc Sơn, góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, số hóa, phát triển du lịch và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo vệ và phát huy giá trị văn bia trong tương lai.

Next steps: Triển khai các dự án bảo tồn và số hóa văn bia, tổ chức các hoạt động giáo dục và du lịch văn hóa, tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về từng nhóm văn bia và di tích liên quan.

Call to action: Các nhà nghiên cứu, quản lý di sản và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ và phát huy giá trị văn bia huyện Sóc Sơn, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống cho thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho chiến thắng Điện Biên Phủ trên không của quân dân Hà Nội 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đánh bại cuộc tập kích đường không bằng B52 của đế quốc Mỹ vào Hà Nội trong 12 ngày đêm cuối tháng 12 – 1972. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, nhân dân Sóc Sơn vừa trực tiếp, vừa gián tiếp góp sức người, sức của cho Tổ quốc, góp phần làm nên bao chiến công oanh liệt. Chính vì vậy huyện Kim Anh cũ, một phần của huyện Sóc Sơn ngày nay, huyện Sóc Sơn và 17 xã trong huyện đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.1 Văn hóa lịch sử Sóc Sơn là vùng đất văn hiến ghi dấu ấn của ông cha từ thời xa xưa còn rải rác khắp huyện. Nơi đây có nhiều đình chùa, đền thờ trong huyện thờ các vị thần thời vua Hùng, chứng tỏ mảnh đất này có lịch sử rất lâu đời, tồn tại hàng ngàn năm.

Sóc Sơn là mảnh đất còn lưu dấu nhiều di tích lịch sử liên quan đến buổi đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc. Huyện Sóc Sơn có hệ thống di tích liên quan đến Phù Đổng Thiên Vương và Tản Viên Sơn Thánh, với số lượng di tích lịch sử văn hoá và một kho tàng văn hoá phi vật thể rất phong phú, đa dạng, tiêu biểu cho một diện mạo văn hoá truyền thống và mang đậm bản sắc văn hoá Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến. Sóc Sơn là nơi có nhiều di tích được mọi người biết đến như: Khu di tích đền Sóc thờ Đức Thánh Gióng. Khu di tích bao gồm nhiều công trình kiến trúc có liên quan mật thiết với nhau là đền Thượng, đền Hạ, đền Mẫu, nhà Bia, chùa Đại Bi… mà trung tâm là dãy núi Sóc (Vệ Linh) – nơi ông cởi áo giáp sắt hoá thân bay về trời.

Đền Thượng được coi là tâm điểm quan trọng nhất của khu di tích, được tạo dựng từ rất sớm, đến thế kỷ X, thời vua Lê Đại Hành (980 - 1005) thì trùng tu. Đền Hạ được dựng vào thời Lê Đại Hành và 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được tu bổ nhiều lần. Trong khu di tích còn có đền Mẫu, chùa Đại Bi…Chùa Đại Bi được dựng vào thế kỷ X, do Khuông Việt Ngô Chân Lưu trụ trì. Đặc biệt, khu di tích ở trên núi Sóc Sơn đang xây dựng tượng đài Thánh Gióng.

Lễ hội chính của đền Sóc vào ngày mồng 6 tháng Giêng âm lịch - một lễ hội lớn liên quan đến ba tỉnh: Thái Nguyên, Hà Nội, Vĩnh Phúc thu hút hàng vạn người tham gia. Khu di tích đền Sóc ngoài giá trị lịch sử, văn hoá còn một giá trị đặc biệt hiếm so với các di tích ở Hà Nội đó là cảnh quan môi trường kề núi, giáp rừng. Khu di tích nằm ở thung lũng chân núi Sóc, dãy núi Mã cạnh rừng, có hồ nước với phong cảnh hùng vĩ, không khí trong lành, mát mẻ. Nhờ cảnh quan và thiên nhiên môi trường, khách đến tham quan di tích không chỉ cúng lễ, mà còn được thưởng ngoạn cảnh quan và thư giãn với không khí trong lành.

Tượng đài Thánh Gióng, chùa Non và Học viện Phật giáo - thuộc quần thể Khu di tích Sóc Sơn, tạo cho nơi đây thành khu du lịch văn hoá, tâm linh và sinh thái hấp dẫn ở phía bắc Thủ đô. Đền Thuỵ Hương, đền Hương Gia xã Phú Cường, đền Cả xã Đông Xuân, đình Thạch Lỗi xã Thanh Xuân, đình Hạ Xuân Lai xã Xuân Thu, đình thôn Trung xã Hoài Đức, đình Phú Tàng xã Bắc Phú thờ đức Thánh Tam Giang tức Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng. Triệu Việt Vương đã phong Trương Hống là thượng tướng quân, Trương Hát là tả tướng quân, Trương Lừng là Hữu quân. Khi mất, các ông được phòng làm Thánh Tam Giang và được thờ ở nhiều nơi); Đền Thuỵ Hương lưu giữ được 21 đạo sắc phong, trong đó đạo sắc phong có niên đại sớm nhất là năm Phúc Thái thứ 5 (Lê Chân Tông)(1647).

Đền Hương Giang còn lưu giữ được 15 đạo sắc phong, sắc phong có niên đại sớm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhất là năm Cảnh Hưng 1(1740). Ở hai ngôi đền này còn bảo lưu nhiều mảng chạm khắc, di vật mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII, XVIII. Đền Cả hiện còn lưu giữ được nhiều di vật quý như: ngai thờ, nhang án, giá văn, kiệu rước, đặc biệt là 5 đạo sắc phong có niên đại trải dài từ niên hiệu Cảnh Hưng thứ 44 (1783) đến niên hiệu Khải Định 9 (1924) và hai tấm bia hậu thần niên hiệu Tự Đức (1852). Đình Thạch Lỗi hiện nay còn bảo lưu được một số đồ tế khí như long ngai bài vị thế kỷ XIX –XX, bài vị thờ Thánh Tam Giang và bộ kiệu bát cống nghệ thuật thế kỷ XIX – XX.

Đình Hạ Xuân Lai còn lưu giữ nhiều di vật quý như: kiệu rước, nhang án, bát bửu, long ngai được chạm khắc tỷ mỷ, sơn son thếp vàng lộng lẫy. Đặc biệt trong đền còn lưu giữ cuốn thần phả và 8 đạo sắc phong của các triều vua ban, cùng những tấm bia đá, hoành phi câu đối. Hàng năm vào ngày sinh của Thần mùng 5 Giêng và ngày hoá mùng 10 tháng Tư là các kỳ tế lễ lớn. Trong ngày hội đình Hạ Xuân Lai còn lưu giữ được tục đua thuyền trên sông Cà Lồ để tưởng nhớ lại công tích của đức Thánh Tam Giang.

Đình thôn Trung còn lưu giữ bộ sưu tập di vật khá đa dạng về chủng loại gồm: hai cỗ ngai thờ, một cỗ kiệu bát cống, hương án, được chạm khắc công phu đề tài tứ linh phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, một tấm bia hậu thần thời Nguyễn. Lễ hội đình thôn Trung được tổ chức vào ngày mùng 6 tháng 9 âm lịch hàng năm. Đình Phú Tàng trải qua thời gian với những biến cố thăng trâm của lịch sử đã làm cho kiến trúc di tích bị hư hỏng, một số di vật bị thất lạc. Tuy nhiên, đình Phú Tàng hiện nay vẫn còn lưu giữ được nhiều di vật như: 13 đạo sắc phong của các triều đại phong kiến phong cho các thần hoàng làng, 1 cuốn thần tích, bức cửa võng sơn son thếp vàng, 1 ngai thờ kép dạng khám trang trí rồng chầu mặt nguyệt, sơn son thếp vàng nghệ thuật thế kỷ XIX.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong các di tích lịch sử văn hoá còn bảo lưu được nhiều di vật quý có giá trị lớn, như: 30 pho tượng tròn mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII ở chùa Thuỵ Hương xã Phú Cường, chùa Đại Bi xã Xuân Thu có gạch thời Lê thế kỷ XVI – XVII, một cột hương đá 4 mặt khắc chữ có niên đại Vĩnh Thịnh 13(1717). Đặc biệt là nhưng phát hiện khảo cổ học ở Sóc Sơn như: di tích gốm – sành - sứ thôn Đoài, xã Phù Lỗ; vết tích gốm – sành - sứ ở Hương Gia xã Phú Cường; vết tích gốm - sành - sứ ở Thắng Trí xã Minh Trí, theo giám định cho biết những mảnh gốm – sành - sứ phát hiện được chúng có niên đại thế kỷ XIII – XIV, mà phổ biến là thế kỷ XVII – XVIII. Di tích Cự Thạch tại Hà Nội lần đầu tiên được phát hiện ở xã Minh Trí huỵên Sóc Sơn. Lần đầu tiên phát hiện hai di tích Cự Thạch loại hình Trách Thạch (dolmen) ở thôn Thái Lai và thôn Minh Tân, xã Minh Trí, dọc theo suối Đồng Đò.

Trách 1 (thôn Thái Lai) nằm gần gò Đồi Bông, toạ độ 21 độ 17’679’’ vĩ độ Bắc và 105 độ 47’543’’ kinh độ Đông. Trách thạch 2 (thôn Minh Tân) hiện còn nằm trong long đập nước Đồng Đò, toạ độ 21 độ 18’501’’ vĩ độ Bắc và 105 độ 46’159’’ kinh độ Đông. Nhưng di tích cự thạch ở Sóc Sơn không nằm ngoài hệ thống Cự thạch miền Bắc Việt Nam. Những di tích này có niên đại chủ yếu thuộc giai đoạn khảo cổ học lịch sử và những chức năng của chúng liên quan chặt chẽ tới cấu trúc xã hội theo kiểu theo kiểu thủ lĩnh khu vực.

Cự thạch ở Sóc Sơn có lẽ có nhiều chức năng từ tâm linh đến biểu tượng quyền lực. Sóc Sơn là vùng đất lâu đời, ở đây còn lưu giữ được rất nhiều những lễ hội truyền thống mang đậm đà bản sắc dân tộc. Trên địa bàn huyện Sóc Sơn hiện nay có 87 lễ hội được tổ chức hàng năm, trong đó có những lễ hội được tổ chức ở những di tích nổi tiếng như khu di tích đền Sóc, đình, đền Hoàng Tổng. Ở xã Xuân Thu mở hội thi kéo co, đua thuyền nổi tiếng trong vùng, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngoài ra những sinh hoạt văn hóa như: hát quan họ, hát trống quân, cò lả, hát ví, múa lân, kéo co.là những hoạt động của quần chúng làng xã.

Sóc Sơn là cửa ngõ của thủ đô Hà Nội đi Tây Bắc - Việt Bắc, nơi có nhiều đường giao thông huyết mạch chạy qua, đường quốc lộ 2, đường quốc lộ 3, đường quốc lộ 18, đường cao tốc Hà Nội – Lào Cai, đường Hà Nội – Sân bay Nội Bài, đường vành đai 4, đường quốc lộ liên tỉnh 16, 35. Đường thuỷ là sông Cầu đi ra biển Hải Phòng. Đặc biệt, huyện Sóc Sơn có sân bay quốc tế Nội Bài và tuyến đường sắt Hà Nội – Thái Nguyên chạy qua, các nhà ga bến xe, bến bãi kho tàng, hệ thống thông tin vô tuyến, hữu tuyến… ngày một phát triển tạo thuận lợi cho việc giao dịch trong và ngoài nước. Là huyện thuộc miền đất trung du, địa hình đa dạng, phong phú về tài nguyên, nền sản xuất chủ yếu là nông nghiệp.

Về nghề nông cùng với việc trồng lúa nước, nhân dân còn trồng mầu (ngô, khoai, sắn), trồng cây thực phẩm (lạc, vừng, rau đậu …) và một số cây công nghiệp (chè, cà phê, thuốc lá …), cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, gia cầm ngày một phát triển phong phú. Sóc Sơn cũng có những vùng lúa gạo, rau ngon có tiếng, có nghề thủ công truyền thống mà nhân dân quanh vùng đều biết đến qua câu ca dao: “Gạo Cốc, rau Ngô ngon có tiếng (1) Giường tre Thu Thuỷ đệm rung rinh”(2) Sóc Sơn có nhiều phong cảnh đẹp, nhiều di tích, danh thắng làm hài lòng du khách thập phương. Sóc Sơn tự hào có những công trình kỳ vĩ, đó là khu di tích đền Sóc với tượng đài Thánh Gióng cao 11,07m, với độ vươn ra là 16m được đúc bằng đồng nặng 85 tấn. Công trình tượng đài Thánh được hoàn thành vào Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.2 Một số danh nhân tiêu biểu 2 1.