Nghiên Cứu Bệnh Giun Lươn Strongyloidosis Ở Trâu Bò Tại Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị Hiệu Quả

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu bệnh giun lươn strongyloidosis ở trâu bò tại một số địa phương thuộc tỉnh thái nguyên và, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Hiểu
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Trung Cứ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Giun Lươn (Strongyloidosis) Ở Trâu, Bò Tại Một Số Địa Phương Thuộc Tỉnh Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Giun lươn ký sinh ở trâu bò
• 1.1.2. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun lươn ở trâu bò
• 1.1.3. Vòng đời của giun lươn
• 1.1.4. Sức đề kháng của giun lươn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun lươn trâu bò tại một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.2. Nghiên cứu bệnh giun lươn ở trâu bò
• 2.3.3. Sử dụng thuốc tẩy giun lươn cho trâu bò và đề xuất biện pháp phòng bệnh
• 2.3.4. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.4.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun lươn trâu bò tại một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.4.2. Bố trí điều tra, phương pháp nghiên cứu trứng và ấu trùng giun lươn ở ngoại cảnh
• 2.3.4.3. Bố trí và phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng của trâu bò bị bệnh giun lươn
• 2.3.4.4. Bố trí xét nghiệm và phương pháp xét nghiệm máu của trâu bò nhiễm giun lươn ở mức độ nặng
• 2.3.4.5. Bố trí thí nghiệm và phương pháp đánh giá hiệu lực tẩy giun lươn của thuốc (Vimectin, Levamisole, Benvet 600) cho trâu bò ở 3 huyện thị thành tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.5. Đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh giun lươn trâu bò
• 2.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun lươn trâu bò tại một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Tình hình nhiễm giun lươn ở trâu bò
• 3.1.2. Nghiên cứu sự ô nhiễm trứng và ấu trùng giun lươn ở ngoại cảnh
• 3.1.3. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun lươn và sự tồn tại của ấu trùng có sức gây bệnh trong phân trâu bò ở ngoại cảnh
• 3.2. Nghiên cứu bệnh giun lươn ở trâu bò
• 3.2.1. Theo dõi triệu chứng lâm sàng của trâu bò bị bệnh giun lươn
• 3.2.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun lươn ở trâu bò bình thường và tiêu chảy
• 3.2.3. Sự thay đổi một số chỉ tiêu huyết học của trâu bò bình thường và trâu bò bị bệnh giun lươn
• 3.3. Sử dụng thuốc tẩy giun lươn cho trâu bò và đề xuất biện pháp phòng trị
• 3.3.1. Xác định hiệu lực của thuốc tẩy giun lươn cho trâu bò
• 3.3.2. Độ an toàn của thuốc tẩy giun lươn đối với trâu bò
• 3.3.3. Đề xuất một số biện pháp phòng bệnh giun lươn cho trâu bò
• 3.3.3.1. Tẩy giun lươn cho trâu bò
• 3.3.3.2. Xử lý phân trâu bò để diệt trứng và ấu trùng giun lươn
• 3.3.3.3. Vệ sinh chuồng nuôi cho trâu bò
• 3.3.3.4. Cải tạo đồng cỏ, bãi chăn thả
• 3.3.3.5. Tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng trâu bò
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh giun lươn Strongyloidosis ở trâu bò

Bệnh giun lươn (Strongyloidosis) là một bệnh ký sinh trùng phổ biến ở trâu bò, đặc biệt tại các vùng nhiệt đới ẩm như Thái Nguyên. Bệnh do loài giun tròn Strongyloides papillosus gây ra, ký sinh chủ yếu ở ruột non của gia súc. Bệnh giun lươn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất chăn nuôi, đặc biệt ở gia súc non. Nghiên cứu về bệnh giun lươn không chỉ giúp hiểu rõ đặc điểm dịch tễ mà còn đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm hình thái và vòng đời của giun lươn

Strongyloides papillosus là loài giun tròn có kích thước nhỏ, dài từ 3.5 đến 6 mm. Giun cái ký sinh trong ruột non, đẻ trứng có ấu trùng. Trứng theo phân ra ngoài môi trường, phát triển thành ấu trùng hình gậy và sau đó thành ấu trùng hình sợi có khả năng gây bệnh. Vòng đời của giun lươn có thể diễn ra theo hai con đường: trực tiếp (ấu trùng xâm nhập qua da hoặc đường tiêu hóa) và gián tiếp (ấu trùng phát triển thành giun đực và cái sống tự do).

1.2. Tình hình nhiễm bệnh giun lươn tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, bệnh giun lươn phổ biến ở trâu bò, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở gia súc non, gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Các yếu tố như vệ sinh chuồng trại kém và quản lý chăn nuôi chưa hiệu quả là nguyên nhân chính làm bệnh lây lan.

II. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và bệnh lý

Nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ của bệnh giun lươn tại Thái Nguyên tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm bệnh, cường độ nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nhiễm bệnh cao ở trâu bò non, đặc biệt trong mùa mưa. Bệnh giun lươn gây ra các triệu chứng lâm sàng như tiêu chảy, suy nhược và giảm năng suất chăn nuôi.

2.1. Triệu chứng lâm sàng và bệnh lý

Gia súc nhiễm bệnh giun lươn thường có triệu chứng tiêu chảy, còi cọc và suy nhược. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giun lươn ký sinh dưới lớp niêm mạc ruột non, gây viêm ruột và ảnh hưởng đến quá trình hấp thu dinh dưỡng. Các chỉ tiêu huyết học như số lượng hồng cầu và bạch cầu cũng thay đổi đáng kể ở gia súc bị bệnh.

2.2. Ô nhiễm môi trường và sự tồn tại của ấu trùng

Nghiên cứu về sự ô nhiễm trứng và ấu trùng giun lươn trong môi trường cho thấy, trứng và ấu trùng có thể tồn tại lâu trong điều kiện ẩm ướt. Việc xử lý phân và vệ sinh chuồng trại đúng cách là biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

III. Biện pháp phòng trị bệnh giun lươn

Để kiểm soát bệnh giun lươn, các biện pháp phòng trị hiệu quả bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun, vệ sinh chuồng trại và quản lý chăn nuôi khoa học. Nghiên cứu đã đánh giá hiệu lực của các loại thuốc như Vimectin, Levamisole và Benvet 600 trong việc điều trị bệnh.

3.1. Hiệu lực của thuốc tẩy giun

Các loại thuốc tẩy giun như Vimectin và Levamisole cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm bệnh giun lươn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng thuốc đúng liều lượng và thời điểm giúp tăng hiệu quả điều trị.

3.2. Quy trình phòng bệnh tổng hợp

Đề xuất quy trình phòng bệnh tổng hợp bao gồm: tẩy giun định kỳ, xử lý phân đúng cách, vệ sinh chuồng trại và cải tạo đồng cỏ. Các biện pháp này không chỉ giúp kiểm soát bệnh giun lươn mà còn nâng cao sức khỏe và năng suất của đàn trâu bò.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giun lươn (Strongyloidosis) là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng cho chăn nuôi trâu, bò, đặc biệt ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như tỉnh Thái Nguyên. Theo thống kê, tỷ lệ nhiễm giun lươn ở trâu, bò tại một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên dao động từ 11,16% đến 24,72%, với cường độ nhiễm từ nhẹ đến rất nặng. Bệnh ảnh hưởng chủ yếu đến gia súc non, đặc biệt là bê nghé từ 1 đến 6 tháng tuổi, gây ra các triệu chứng viêm phổi, viêm ruột, tiêu chảy, suy nhược và tỷ lệ chết có thể lên đến 20-50%. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, các chỉ tiêu huyết học và đánh giá hiệu quả của các thuốc tẩy giun nhằm đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả cho trâu, bò tại các huyện Đồng Hỷ, Sông Công và thành phố Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 10/2010 đến tháng 9/2011. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ vòng đời, khả năng tồn tại của trứng và ấu trùng giun lươn ở ngoại cảnh, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn để giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và sức khỏe đàn gia súc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về ký sinh trùng đường tiêu hóa, đặc biệt là giun lươn Strongyloides papillosus, loài giun tròn ký sinh ở ruột non trâu, bò. Vòng đời của giun lươn không cần ký chủ trung gian, gồm chu kỳ trực tiếp và gián tiếp, với ấu trùng có khả năng xâm nhập qua da hoặc đường tiêu hóa. Các khái niệm chính bao gồm:

• Vòng đời giun lươn: trứng giun phát triển thành ấu trùng hình gậy, sau đó thành ấu trùng hình sợi có khả năng gây nhiễm.
• Cường độ nhiễm: được phân loại theo số lượng trứng giun trên gam phân (nhẹ ≤ 500, trung bình 501-800, nặng 801-1000, rất nặng > 1000).
• Sức đề kháng của trứng và ấu trùng: ảnh hưởng bởi nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng, với điều kiện tối ưu là nhiệt độ 25-30°C và độ ẩm cao.
• Tác hại bệnh lý: giun lươn gây tổn thương niêm mạc ruột, viêm phổi do di hành ấu trùng, giảm sức đề kháng và năng suất vật nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc, thu thập 1546 mẫu phân trâu, bò ở các lứa tuổi tại 3 địa phương: Đồng Hỷ, Sông Công và thành phố Thái Nguyên. Mẫu phân được xét nghiệm ngay trong ngày bằng phương pháp Fullerborn và đếm trứng giun bằng buồng đếm McMaster để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm. Ngoài ra, mẫu đất, cặn nền chuồng và nước đọng tại bãi chăn thả cũng được thu thập để khảo sát mức độ ô nhiễm trứng và ấu trùng giun lươn ở ngoại cảnh. Thí nghiệm theo dõi sự phát triển và tồn tại của trứng giun trong phân được thực hiện trong điều kiện mùa hè (27-34°C, 70-85% độ ẩm) và mùa đông (12-20°C, 50-65% độ ẩm). Phân tích huyết học được thực hiện trên 20 mẫu máu (10 mẫu trâu bò khỏe, 10 mẫu trâu bò nhiễm bệnh) bằng máy tự động Celltac F. Hiệu lực và độ an toàn của ba loại thuốc tẩy giun (Vimectin, Levamisole, Benvet 600) được đánh giá qua thử nghiệm trên diện hẹp và diện rộng, với các chỉ tiêu theo dõi thân nhiệt, tần số hô hấp, mạch đập trước và sau khi dùng thuốc. Số liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học và phần mềm Microsoft Excel 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun lươn: Trong tổng số 1546 trâu, bò được xét nghiệm, có 265 con nhiễm giun lươn, tỷ lệ nhiễm chung là 17,14%. Tỷ lệ nhiễm cao nhất tại huyện Đồng Hỷ (24,72%), tiếp theo là Sông Công (14,81%) và thấp nhất tại thành phố Thái Nguyên (11,16%). Về cường độ nhiễm, 54,72% trâu bò nhiễm ở mức nhẹ, 29,06% trung bình, 12,08% nặng và 4,15% rất nặng.

2. Ảnh hưởng theo lứa tuổi và mùa vụ: Gia súc non dưới 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, phù hợp với các nghiên cứu cho thấy bê nghé từ 1-6 tháng tuổi dễ bị bệnh nặng và tỷ lệ chết cao. Tỷ lệ nhiễm tăng vào mùa nóng ẩm (tháng 5-7), khi điều kiện môi trường thuận lợi cho sự phát triển của trứng và ấu trùng.

3. Sự ô nhiễm môi trường ngoại cảnh: Mẫu đất, cặn nền chuồng và nước đọng tại bãi chăn thả đều phát hiện trứng và ấu trùng giun lươn, cho thấy môi trường chăn nuôi bị ô nhiễm nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan bệnh.

4. Hiệu quả thuốc tẩy giun: Thuốc Ivermectin đạt hiệu quả tẩy giun cao nhất (97-100%), tiếp theo là Levamisole và Albendazole (Benvet 600) với hiệu quả từ 60-96%. Thuốc được đánh giá an toàn, không gây phản ứng bất lợi trên trâu bò sau khi sử dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun lươn ở trâu, bò tại Thái Nguyên tương đương hoặc thấp hơn một số vùng Đông Nam Á, nhưng vẫn ở mức đáng báo động do ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và năng suất vật nuôi. Sự khác biệt tỷ lệ nhiễm giữa các địa phương có thể do điều kiện vệ sinh, phương thức chăn nuôi và khí hậu khác nhau. Môi trường ô nhiễm trứng và ấu trùng giun lươn là nguyên nhân chính làm tăng nguy cơ tái nhiễm, đặc biệt khi người chăn nuôi chưa chú trọng đến vệ sinh chuồng trại và thu gom phân. Việc sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ, đặc biệt là Ivermectin, được khuyến cáo dựa trên hiệu quả cao và độ an toàn đã được chứng minh. Các biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo địa phương, tuổi và mùa vụ sẽ minh họa rõ ràng xu hướng dịch tễ, giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y có kế hoạch phòng chống phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện tẩy giun định kỳ cho trâu, bò: Áp dụng lịch tẩy giun 2 lần/năm vào mùa xuân (tháng 3-4) và mùa thu (tháng 8-9) nhằm giảm thiểu tỷ lệ nhiễm và ngăn ngừa bệnh phát triển nặng. Chủ thể thực hiện là người chăn nuôi phối hợp với cán bộ thú y địa phương.

2. Cải thiện vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi: Thu gom phân và ủ phân đúng kỹ thuật để diệt trứng và ấu trùng giun lươn, giữ chuồng trại khô ráo, thông thoáng, hạn chế ẩm ướt. Thời gian thực hiện liên tục, ưu tiên trước và sau mùa mưa.

3. Quản lý bãi chăn thả và nguồn nước: Không cho trâu, bò chăn thả ở những vùng đất ẩm thấp, nước đọng; cung cấp nguồn nước sạch, tránh nguồn nước ô nhiễm. Chủ thể là người chăn nuôi và chính quyền địa phương.

4. Tăng cường tuyên truyền, đào tạo kiến thức phòng bệnh: Nâng cao nhận thức người dân về tác hại của bệnh giun lươn và biện pháp phòng chống hiệu quả thông qua các lớp tập huấn, tài liệu hướng dẫn. Thời gian triển khai liên tục, tập trung vào các vùng có tỷ lệ nhiễm cao.

5. Theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị: Cán bộ thú y cần kiểm tra định kỳ sau khi tẩy giun để đánh giá hiệu quả thuốc và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp, tránh hiện tượng kháng thuốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu, bò: Nắm bắt kiến thức về bệnh giun lươn, cách phòng trị và bảo vệ sức khỏe đàn vật nuôi, từ đó nâng cao năng suất và giảm thiệt hại kinh tế.

2. Cán bộ thú y và chuyên gia nghiên cứu: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình phòng chống bệnh ký sinh trùng, phát triển phác đồ điều trị và quản lý dịch bệnh hiệu quả.

3. Sinh viên, học viên ngành thú y và nông nghiệp: Tài liệu tham khảo khoa học về dịch tễ học, phương pháp xét nghiệm, điều trị và phòng bệnh giun lươn, phục vụ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở dữ liệu và bằng chứng khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi bền vững, giảm thiểu dịch bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giun lươn ảnh hưởng như thế nào đến trâu, bò?
   Bệnh gây tổn thương niêm mạc ruột non, viêm phổi do ấu trùng di hành, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, gây suy nhược, tiêu chảy và có thể dẫn đến tử vong ở bê nghé. Ví dụ, tỷ lệ chết có thể lên đến 20-50% ở bê 1-6 tháng tuổi.

2. Làm thế nào để chẩn đoán chính xác bệnh giun lươn?
   Chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp xét nghiệm phân tìm trứng giun bằng phương pháp Fullerborn hoặc đếm trứng trên buồng đếm McMaster. Việc xét nghiệm phân trong vòng 5 giờ sau khi lấy mẫu là quan trọng để phát hiện trứng và ấu trùng.

3. Thuốc tẩy giun nào hiệu quả nhất cho trâu, bò?
   Ivermectin được đánh giá có hiệu quả cao nhất với tỷ lệ tẩy giun đạt 97-100%, an toàn cho vật nuôi. Các thuốc khác như Levamisole và Albendazole cũng có hiệu quả nhưng thấp hơn, khoảng 60-96%.

4. Có thể phòng bệnh giun lươn bằng cách nào ngoài dùng thuốc?
   Ngoài tẩy giun định kỳ, cần cải thiện vệ sinh chuồng trại, thu gom và ủ phân đúng cách để diệt trứng và ấu trùng, quản lý bãi chăn thả và nguồn nước sạch, hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.

5. Tại sao bê nghé dễ bị nhiễm và bệnh nặng hơn trâu, bò trưởng thành?
   Bê nghé có hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn chỉnh, dễ bị ấu trùng xâm nhập qua da và đường tiêu hóa, đồng thời tỷ lệ thải trứng cao làm tăng nguy cơ tái nhiễm. Trâu, bò trưởng thành có sức đề kháng tốt hơn nên ít biểu hiện triệu chứng lâm sàng.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm giun lươn ở trâu, bò tại tỉnh Thái Nguyên là khoảng 17,14%, với tỷ lệ cao nhất tại huyện Đồng Hỷ (24,72%).
• Gia súc non dưới 6 tháng tuổi là đối tượng dễ bị nhiễm và bệnh nặng nhất, đặc biệt vào mùa nóng ẩm.
• Môi trường chăn nuôi bị ô nhiễm trứng và ấu trùng giun lươn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan bệnh.
• Thuốc Ivermectin có hiệu quả tẩy giun cao và an toàn, được khuyến cáo sử dụng trong chương trình phòng trị.
• Cần triển khai đồng bộ các biện pháp phòng chống tổng hợp, bao gồm tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại, quản lý bãi chăn thả và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Next steps: Triển khai chương trình tẩy giun định kỳ và vệ sinh môi trường chăn nuôi tại các địa phương trọng điểm trong vòng 12 tháng tới. Tổ chức tập huấn cho người chăn nuôi và cán bộ thú y về phòng chống bệnh giun lươn.

Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp phòng trị nhằm bảo vệ sức khỏe đàn trâu, bò, nâng cao hiệu quả chăn nuôi và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Giun lươn ký sinh ở trâu bò 1. Vị trí của giun lươn trâu bò trong hệ thống phân loại Bệnh giun lươn do giun tròn thuộc họ Strongyloididae (bộ phụ Rhabditata) gây nên.

Trong đó loài Strongyloides papillosus ký sinh và gây bệnh giun lươn ở trâu bò. Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [32], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [17], giun lươn ở trâu bò có vị trí trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Rhabditida Chitwood, 1933 Phân bộ Rhabditina Chitwood, 1933 Họ Strongyloididae Chitwood et MeInstosch, 1934 Giống Strongyloides Grassi, 1879 Loài Strongyloides papillosus Wedl, 1856 1. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun lươn ở trâu bò Strongyloides papillosus ký sinh ở ruột non trâu, bò và nhiều loài nhai lại khác. Đặc điểm cấu tạo giun lươn Strongyloides papillosus: Theo Skrjabin K.

và cs (1963) [37] thì Strongyloides papillosus là loài giun tròn hình sợi chỉ, rất nhỏ dài 3,5 - 6 mm, và rộng 0,05 - 0,06 mm. Thưc quản dài 0,65 - 0,80 mm. Hậu môn nằm cách mút đuôi là 0,55 - 0,70 n 5 mm. Âm hộ hình lỗ ngang có môi lồi ra, ở cách mút đuôi khoảng 1,2 - 2 mm.

Trứng dài 0,04 - 0,06 mm, rộng 0,02 - 0,025 mm. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [17]; Phan Địch Lân và cs (2002) [15], loài Strongyloides papillosus có cấu tạo như sau: - Con đực chưa được mô tả. - Con cái: cơ thể thường cong hình chữ S, dài 4,8 - 6,3 mm, rộng nhất 0,042 - 0,078 mm. Lỗ miệng có 4 môi: 1 môi lưng, 1 môi bụng, 2 môi bên.

Thực quản dài 0,770 - 1,020 mm, chỗ rộng nhất 0,024 - 0,054 mm. Lỗ sinh dục có rãnh ngang, cách mút đuôi 1,8 - 2,3 mm, hai bên có các mấu lồi cutin. Đầu 2 buồng trứng rất gần lỗ sinh dục, 1 buồng chạy về phía trước cơ thể, cách gốc thực quản 0,051 - 0,425 mm thì quay lại, buồng trứng còn lại hướng về phía sau cơ thể, cách mút đuôi 0,085 - 0,340 mm thì vòng lại. Các buồng trứng nối trực tiếp với tử cung, không có đoạn chuyển tiếp.

Tử cung chứa 4 - 75 trứng. Đuôi mảnh, thon nhỏ dần ở phía sau. Trứng có vỏ mỏng và phẳng, kích thước trứng 0,045 - 0,060 x 0,025 - 0,036 mm, trong trứng có ấu trùng. 1: Phần giữa thân giun cái 2: Đuôi giun cái 3: Giun cái sống tự do 4: Trứng Hình 1.

Giun lươn Strongyloides papillosus (Nguồn: Phạm Văn Khuê và cs 1996) [6] n 6 1. Vòng đời của giun lươn Vòng đời của giun lươn không cần ký chủ trung gian. Theo Phạm Xuân Dụ giun cái trong cơ thể bê đẻ trứng có ấu trùng, trứng theo phân ra ngoài sau 5 - 6 giờ (mùa Hè) trứng phát triển thành ấu trùng hình gậy, sau từ 2 - 3 ngày ấu trùng hình gậy phát triển thành ấu trùng hình sợi có khả năng cảm nhiễm (chu kỳ trực tiếp); hoặc sống tự do ngoài môi trường tự nhiên, giun cái thụ tinh và đẻ trứng, 5 - 6 giờ sau trứng nở thành ấu trùng hình gậy, sau từ 1 - 2 ngày thành ấu trùng hình sợi có khả năng cảm nhiễm. Ấu trùng hình sợi xâm nhiễm vào cơ thể bê qua da hoặc theo đường tiêu hóa, rồi theo máu, lâm ba vào phổi, lên hầu, xuống ruột.

Ấu trùng phát triển thành giun trưởng thành sau khi xâm nhập từ 6 - 8 ngày; một số ấu trùng theo đại tuần hoàn và tiểu tuần hoàn đến phổi rồi về ruột. Trong quá trình di hành, ấu trùng gây tác động cơ giới và tiết độc tố gây viêm phổi; giun lươn ký sinh dưới tầng biểu bì ruột gây viêm ruột, ỉa chảy. (1955) cho biết, khi gây nhiễm ấu trùng có sức gây bệnh Strongyloides papillosus qua da cừu non, dê con, thì sau 30 phút đã phát hiện thấy ấu trùng trong tế bào dưới da, trong thịt và trong mô mỡ. Vào ngày thứ 3 thì thấy những ấu trùng trong phổi, đến ngày thứ 4 thấy sâu trong niêm mạc ruột non (trích theo Trịnh Văn Thịnh và cs, 1978) [25].

Theo Railliet, những trứng có vỏ dày không nở ở ngoại giới thì các ký chủ phải nuốt trứng đã có ấu trùng, trái lại trứng giun lươn có vỏ mỏng, nở được ở ngoại cảnh thì ấu trùng sống tự do và xâm nhập vào cơ thể ký chủ theo n 7 thức ăn, nước uống, hoặc chui qua da (trích theo Trịnh Văn Thịnh và cs, 1978) [25]. Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết, vòng đời của Strongyloides papillosus như sau: trứng được bài xuất ra bên ngoài cùng với phân của động vật nhiễm bệnh. Ở nhiệt độ thích hợp, sau 4 - 13 giờ nở ra ấu trùng hình gậy. Sự phát triển tiếp theo của ấu trùng theo con đường trực tiếp hoặc gián tiếp.

Khi phát triển trực tiếp, ấu trùng hình gậy ở môi trường bên ngoài lột xác hai lần, ở nhiệt độ 25 - 300 C thì sau 24 - 36 giờ trở thành ấu trùng cảm nhiễm dạng sợi chỉ. Khi phát triển gián tiếp, sau 8 - 40 giờ, ấu trùng hình gậy trở thành con cái và con đực sống tự do. Những con cái này đẻ trứng, trứng nở ra thành ấu trùng hình gậy, rồi trở thành ấu trùng cảm nhiễm dạng sợi chỉ. Gia súc có thể nuốt phải ấu trùng cảm nhiễm cùng thức ăn, nước uống.

Cũng có thể nhiễm do ấu trùng xâm nhập qua da lành vào máu, đến phổi, lên họng rồi nuốt xuống ruột non. Ở ruột non, ấu trùng phát triển thành giun trưởng thành. Từ khi vào ký chủ đến khi thành giun trưởng thành cần 5 - 10 ngày. Tuổi thọ của giun ở gia súc khoảng 5 - 9 tháng.

Phạm Sỹ Lăng và cs 2006 [13] cho biết: giun sống trong hoặc dưới lớp niêm mạc của ruột non. Giun cái ký sinh và sinh sản đơn tính. Giun đực và giun cái sống tự do thực hiện giao cấu ngoài ký chủ. Sự cảm nhiễm của vật chủ do nuốt phải ấu trùng cảm nhiễm giai đoạn III và ấu trùng này chui qua da.

Sau khi vào cơ thể súc vật cái mang thai, ấu trùng có thể di hành trong máu, qua nhau thai gây nhiễm cho bào thai trước khi sinh. Ký sinh trùng còn có thể xâm nhập vào gia súc sơ sinh qua bú sữa đầu. Ấu trùng sau khi xâm nhập vào máu cũng về phổi, đi vào các phế nang, gây ho và tiết dịch. Chúng phát triển trong cơ thể vật chủ đến trưởng thành n 8 mất khoảng 9 ngày.

Sự phát triển của chúng theo 2 con đường: một là vòng đời đơn tính do giun cái trưởng thành đẻ trứng trong cơ thể vật chủ mà không cần thụ tinh. Trứng thải qua phân ra ngoài, rồi phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm giai đoạn III. Trong phát triển vòng đời hữu tính, giun trưởng thành đẻ trứng ở ruột non, trứng ra ngoài nở ra ấu trùng và phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm. Các ấu trùng này phát triển thành giun đực và giun cái trưởng thành.

Chúng có thể sống tự do ngoài cơ thể vật chủ. Trứng được thụ tinh của nhóm này sẽ phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm và được vật chủ nuốt vào cơ thể. Giai đoạn này thực hiện khoảng 10 ngày. Nguyễn Phước Tương (2002) [30] cho biết: trứng giun lươn khi được bài xuất ra môi trường bên ngoài chứa ấu trùng L1, nó nở ra và phát triển thành ấu trùng L3 trong môi trường đất ẩm hay bùn.

Các ấu trùng L3 gây nhiễm có thể xuyên qua da vào cơ thể và gây bệnh giun lươn cho trâu bò. Giun l−¬n Êu trïng Êu trïng ký sinh Trøng giun l−¬n g©y nhiÔm ♀ Giun l−¬n ♀x♂ Trøng ký sinh (♀) Trøng Êu trïng Êu trïng giun l−¬n g©y nhiÔm Êu trïng giun l−¬n Hình 1. Sơ đồ vòng đời giun lươn ở trâu bò n 9 1. Sức đề kháng của giun lươn Sức đề kháng là khả năng chống lại những tác nhân ngoại cảnh tác động đến sự sinh trưởng và phát triển bình thường của trứng và ấu trùng giun lươn.

Việc nghiên cứu về sức đề kháng của trứng và ấu trùng giun lươn ở ngoại cảnh, có ý nghĩa quan trọng trong dịch tễ học bệnh giun lươn, đồng thời là cơ sở khoa học để đề ra những biện pháp phòng trị bệnh giun lươn ở trâu bò. Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [17] cho biết: trứng giun lươn bị diệt nhanh trong hố ủ phân nhiệt sinh học. Vào mùa hè nhiệt độ cao, ấu trùng và trứng bị diệt nhanh do lúc này nhiệt độ trong hố ủ lên tới 55 - 600 C. (1996) [46], dưới tác động trực tiếp của ánh sáng mặt trời, ấu trùng giun lươn bị diệt sau 8 - 9 giờ.

Ở trong nước hoặc trong môi trường có độ ẩm cao, ấu trùng có thể sống trên 3 tháng, nếu ẩm độ thấp, khô ráo thì sau 6 - 7 giờ ấu trùng bị chết. Ấu trùng Strongyloides papillosus phát triển tốt ở điều kiện nhiệt độ 250 C và độ ẩm cao, cho nên Strongyloides papillosus lây nhiễm mạnh cho động vật nhai lại non ở những vùng nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới (Chandrawathani P. Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9] cho biết: nhiệt độ thấp trứng ngừng phát triển. Ở trên 500 C và – 90 C trứng bị chết.

Ấu trùng gây nhiễm sống ở nơi ẩm ướt được 2 tháng, không sống được ở nơi khô hạn. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2008) [10], điều kiện nóng, ẩm là những điều kiện cần thiết cho sự phát triển của giun sán, của trứng và ấu trùng giun sán. Trứng giun sán chỉ phát triển thuận lợi ở nhiệt độ 15 - 300 C. Bệnh giun lươn ở trâu bò 1.

Những thiệt hại kinh tế do bệnh giun lươn gây ra Bệnh ký sinh trùng ở gia súc, gia cầm nói chung và bệnh ký sinh trùng đường tiêu hoá ở trâu bò nói riêng, không gây thành ổ dịch lớn nguy hiểm, n 10 không làm cho gia súc chết đột ngột (trừ trường hợp cá biệt). Song chúng đã gây tác hại nghiêm trọng đối với cơ thể vật chủ, làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của trâu, bò làm cơ thể gầy còm, thiếu máu, khả năng tăng trọng giảm, số lượng và chất lượng thịt giảm, dẫn đến năng suất chăn nuôi giảm. Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [6], phương thức sống ký sinh của giun sán đã làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa từ đó gây viêm ruột ỉa chảy. Tác hại của chúng không chỉ là chiếm đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ mà còn tác động lên vật chủ bằng độc tố, đầu độc vật chủ, làm giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho các bệnh khác kế phát.