Mở đầu - Chương 2: Tổng quan - Chương 3: Ý tưởng thiết kế và phương án - Chương 4: Tính toán thiết kế máy - Chương 5: Chế tạo và đánh giá - Chương 6: Kết luận và kiến nghị - Phụ lục 3 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN 2.1 Giới thiệu Cũng như hương vị của nó, thành phần dinh dưỡng cho thấy sầu riêng là một loại quả đặc biệt, giá trị calo, tỷ lệ cacbohydrat, protein, lipid, chất khoáng đều rất cao so với các quả khác tuy hàm lượng vitamin chỉ trung bình. Điều này cắt nghĩa phần nào nhận xét chung là về vị sầu riêng được đánh giá là ―siêu đẳng‖ duy chỉ có hương quá mạnh, người không quen khó chấp nhận.1: Cây sầu riêng Chính vì lẽ đó người dân vùng Đông Nam Á gọi sầu riêng là ―hoàng đế của các loại quả‖. Họ coi đó như là một ―tiên phẩm trần gian‖. Tidbury viết như sau :‖chắc chắn một khi người ta đã ngửi mùi sầu riêng thì không bao giờ quên nữa và không có người trung thực nào có thể cho là mình đã biết rõ nghề trồng cây ăn quả ở các vùng nhiệt đới ẩm nếu người đó chưa nếm sầu riêng‖.
Rutxen Oalaxo trong cuốn ―Bán đảo Malaysia năm 1869‖ có lẽ là người đã mô tả hương vị sầu riêng 1 cách thú vị nhất "Cấu tạo và hương vị mùi sầu riêng thật khó tả, đó là 1 vị trứng, sầu riêng, sữa, gia vị thêm bằng hạt hạnh đào và lẫn trong đó thoang thoảng có vị kem phomat, sốt hành xơri lên men, mặc dù vậy nó vẫn hoàn mỹ và càng ăn người ta càng không muốn dừng lại. Thực sự sầu riêng là 1 cảm giác mới lạ, đáng cho người ta tiến hành 1 cuộc viễn du sang phương Đông‖ [10]. Sầu riêng có tên khoa học là Durio zibethinus, Durian (Anh), Thurian (Pháp) thuộc họ bombacaceae. Họ này bao gồm cây bao táp của vùng châu Phi (Adansonia digitata), cây hạt dẻ (Pachira aquataca), cây bombax (Bombax ellipticum), cây vải sồi tơ (Chorisia speciosa) và cây gỗ nhẹ (Ochroma pyramidale)[11].
Phân loại khoa học: 4 Giới (Kingdom): Plantae Ngành (Division): Magnoliophyta Lớp (Class): Magnoliopsida Bộ (Ordo): Malvales Họ (Familia): Malvaceae(Bombacaceae) Chi (Genus): Durio Lồi (Species): D. zibethinus Tên chi Durio (chi sầu riêng) có nguồn gốc từ ngữ hệ Nam Á: người Việt gọi là sầu riêng, người Khmer gọi là turen và người Malaysia - Nam Dương gọi là Djoerian (về sau viết là Doerian). Ngày nay hầu hết các quốc gia trên thế giới gọi sầu riêng là Durian hoặc có ký ngữ khác nhưng phát âm tương tự như chữ Durian.Tuy nhiên, trong chi Durio chỉ có một loài là Durio zibethinus là phổ biến nhất [12].1 Nguồn gốc – phân bố Sầu riêng có nguồn gốc ở Đông Nam Á và mọc dại trong rừng Malaysia: Sumatra và Kalimantan. Chi durio gồm nhiều loài, không ít loài có cùi quanh hạt ăn được nhưng loài sầu riêng trồng hiện nay cùi dày và hương vị tốt thì không tìm thấy trong rừng do vậy người ta cho rằng sầu riêng đã được thuần hoá từ lâu, ở nước nào thì chưa rõ.
Sầu riêng phân bố chủ yếu ở Indonesia (Nam Dương), Malaysia (Mã Lai) và Brunei, tuy nhiên có thể mọc ở mọi nơi có điều kiện khí hậu tương tự. Các vùng khác mà sầu riêng có thể mọc là Minđanao, Thái Lan, Philipin, Queensland ở Úc, Campuchia, Việt Nam, Lào, Ấn Độ, Sri lanka và một phần của Hawaii [12]. Thái Lan là nước xuất khẩu chủ yếu sầu riêng. Ấn Độ, Srilanka và Brunei đều coi sầu riêng là cây có triển vọng nhưng chưa trồng nhiều.2 Phân loại Có hơn 100 loại sầu riêng nhưng chỉ có một số trong chúng mang lại hiệu quả kinh tế.
Các giống sầu riêng thường được trồng trên thế giới được liệt kê ở bảng 2.1: Những giống sầu riêng phổ biến trên thế giới Tên thông Giống Nguồn gốc Đặc điểm thường D24 Bukit Merah Trái hình oval, kích thước trung bình, nặng Reservoir, khoảng 1-2,8 kg/trái. Vỏ có màu xanh đến Perak xanh nâu, gai nhọn và nhỏ. Thịt quả vàng, dày và ngọt D99 Kop Thái Lan Trái hình tròn, kích thước trung bình, nặng khoảng 1-2 kg/trái.vỏ màu xanh đến xanh nâu, gai ngắn, bén. Thịt quả dày, hơi vàng, mềm, ngọt D123 Cha-nee Thái Lan Trái hình oval, lớn, nặng 2-4 kg/trái.
Vỏ có màu xanh đến nâu, gai lớn, thịt quả vàng đậm, dày, mềm,ngọt D145 Berseral Beserral Trái kích thước trung bình, nặng 1-2 kg/trái, Mek Kuantan hình tròn và hơi nhọn ở phần cuối. Gai dài, gần nhau. Vỏ màu xanh. Thịt quả vàng đậm, (Sầu riêng Pahang mềm và ngọt xanh) D158 Kan Yau Thái Lan Trái kích thước trung bình, nặng 2-4 kg/trái, hình oval, dài khoảng 15-17 cm.
Vỏ màu xanh nâu. Thịt quả vàng đậm, ngọt D159 Gối vàng Thái Lan Trái lớn, nặng 4-6 kg/trái. Trái dài, hình oval và cong ở cuối. Gai màu nâu.
Thịt quả vàng đậm, dày và ngọt D169 Kelantan Trái kích thước trung bình, nặng 1-2 kg/trái. Trái hình oval dài với vỏ màu xanh vàng, gai nhọn bén. Thịt quả vàng, dày, mềm, vị ngọt lịm 6 CHA-NEE KRA-DUM-TONG MON-TONG KAN-YAO Hình 2.2: Một số giống sầu riêng được trồng ở Việt Nam[9] 2.3 Tình hình trồng sầu riêng trên thế giới Malaysia là nước có nhiều giống sầu riêng nhất nhưng một trong những cường quốc về xuất khẩu sầu riêng lại là Thái Lan. Với quy mô sản xuất công nghiệp, diện tích lớn, hiệu quả cao trước nay Thái Lan chỉ sản xuất để tiêu thụ trong nước nhưng nay đã xuất khẩu sang nhiều nước châu Á như : Singapor, HongKong và cả Pháp và Mỹ.2: Những nước trồng nhiều sầu riêng nhiều nhất Nước Năm Diện tích trồng Diện tích có quả Sản lượng (ha) (ha) (tấn) Thái Lan 1991 95367 64146 539190 Malaysia 1992 61294 19001 384500 Indonesia 1992 36024 152501 Philippin 1987 2030 36713 Thái Lan sản xuất gần 500.000 tấn và Indonesia trên 150.000 tấn mỗi năm, là hai nước trồng nhiều sầu riêng nhất, nhưng chỉ có Thái Lan là có tổ chức xuất khẩu sầu riêng.
Thái Lan là nước xuất khẩu sầu riêng nhiều nhất thế giới, nhờ hầu hết các vườn chuyên canh đều trồng các giống lai 3n như: Mon-tong, Chanee, Kradom, Khan Yoa. Các giống này đã lai tạo theo định hướng của nhu cầu xuất khẩu như hạt lép (100%), cơm ráo (có thể tách lấy múi), trái bảo quản và vận chuyển lâu hư, hương thơm trung bình (khách nước ngoài không thích mùi hương quá mạnh của sầu riêng), 7 màu vàng sáng hấp dẫn. Hiện nay, nhiều đơn vị, cá nhân đã nhập giống sầu riêng Thái Lan về trồng, chọn giống Mon-tong ngon nhất.4 Tình hình trồng sầu riêng tại Việt Nam Trong thế kỷ 20 ở Việt Nam được biết tới 2 giống "sầu riêng mỡ" có lớp cơm màu trắng xám như mỡ và "sầu riêng đường" có lớp cơm màu vàng như đường mía. Theo thời gian, hoặc nhờ khám phá, hoặc nhờ gây giống, hiện nay sầu riêng (Durio zibethinus) có độ 70 giống (cultivar), trong đó giống "sầu riêng đường không hạt" có triển vọng và được giới tiêu thụ ưa chuộng hơn hết, phân loài này được gây giống đặc biệt ở Thái Lan và Việt Nam: cơm (thịt) ngọt, không có hạt hoặc hạt bị mai một.
Sầu riêng ở Việt Nam trước đây trồng nhiều ở Lái Thiêu, nhưng sau chiến tranh đã được phát triển mạnh trên đất đỏ tương đối mưa nhiều từ Di Linh, Bảo Lộc và các tỉnh miền Tây như Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre nhờ thủy cấp gần. Các vùng đất đỏ ở Sông Bé, Đồng Nai cũng thích hợp với sầu riêng, nếu mùa nắng không kéo dài quá ba tháng (mưa ít hơn 60 mm một tháng được kể là tháng nắng). Nếu trồng ở miệt Nha Trang hay Tây Ninh thì nên tưới nước mùa nắng cho sầu riêng mọc tốt. Nhiều giống sầu riêng, nhất là các giống ở vùng biên giới Thái Lan và Malysia, cho trái hột lép, cơm dày, nên du nhập trồng thử ở Việt Nam.
Ở Việt Nam ngay sau khi sản xuất lương thực ổn định, tiêu thụ quả tăng lên và sầu riêng là 1 trong những loại quả dễ tiêu thụ nhất, do đó trong phong trào mở rộng diện tích cây ăn quả hiện nay sầu riêng là 1 trong những cây được chú ý nhiều nhất. Mặc dù được bán với giá cao gấp 5-10 lần những quả thông thường như chuối, ổi, đu đủ nhưng sầu riêng vẫn được tiêu thụ dễ dàng. Nếu lại biết trong 1kg sầu riêng chỉ có 14-22% phần ăn được trong khi những loại quả thông thường có đến 60-80% phần ăn được càng thấy sầu riêng được đánh giá cao như thế nào. Tổng diện tích hiện có 11838 ha, sản lượng khoảng 53 ngàn tấn (2003).
Trong đó các tỉnh miền Đông Nam bộ chiếm khoảng 55 %, các tỉnh miền Tây Nam bộ chiếm 45%. Nhìn chung sản xuất sầu riêng ở nước ta tính tạp giống còn phổ biến, chưa có giống có lợi thế nổi trội về sản lượng. Sầu riêng giống khổ qua xanh của Việt Nam, trái nhỏ nhưng sai trái hiện được dân chúng rất thích.2 Tình hình nghiên cứu 2.1 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc 2.1 Thiết bị tách vỏ sầu riêng Trong nước hiện nay chưa có thiết bị tách vỏ sầu riêng, chủ yếu tách bằng dụng cụ cầm tay.3:Tách sầu riêng thủ công Cách thức tách vỏ thủ công này có năng suất thấp, dễ xảy ra sự cố nguy hiểm trong quá trình thao tác.2 Thiết bị tách cơm sầu riêng - Một loại máy tách cơm sầu riêng có trên thị trường sử dụng cánh quạt quay được chế tạo để phục vụ nhu cầu bán cơm sầu riêng tại cửa hàng bán sầu riêng 292 Lê Hồng Phong, F4, Quận 10. 9 a) Tổng thế máy b) Kết cấu phần tách cơm Hình 2.4: Máy tách cơm sầu riêng Nguyên lý hoạt động: Sầu riêng sau khi tách vỏ được cho vào lồng máy theo từng mẻ.
Khi động cơ hoạt động sẽ làm quay cánh quạt gạt các múi sầu riêng làm chúng chuyển động theo chiều quay của cánh quạt. Các múi sầu riêng ma sát với mâm quay và cơm sầu riêng sẽ được tách ra theo các lỗ trên mâm quay thoát xuống phía dưới. Sau khi không còn cơm bám trên hạt thì tiến hành tắt máy, lấy hạt ra và đổ mẻ khác vào. Ưu điểm: - Máy có cấu tạo đơn giản, dễ vận hành.
- Giá thành thấp, dễ chế tạo. Khuyết điểm: - Năng suất thấp. - Làm việc theo mẻ - Khó cải tiến tự động hóa.2 Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài 2.1 Thiết bị tách vỏ sầu riêng Máy tách cơm sầu riêng chỉ được nghiên cứu ở các nước Đông Nam Á, chưa tìm thấy tài liệu, công trình nào ở ngoài khu vực trên. Cho đến hiện tại, cũng chưa có công trình nào công bố về máy tách cơm sầu riêng.
Các loại máy được công bố hoặc là máy tách vỏ, hoặc là máy tách cơm (không tách vỏ). Thiết kế và phát triển máy tách vỏ sầu riêng của khoa cơ khí trường đại học Pahang- Malaixia [13].