Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 1. Vài nét khái quát về Tạp chí Lịch sử Đảng 1. Sơ lược quá trình phát triển Năm 1983, sau hơn 20 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Khoa học Lịch sử ĐCSVN đã đạt được những thành tựu đáng kể. Từ chỗ chỉ có một Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương với số cán bộ ít ỏi, cho đến năm 1983, tại các tỉnh, thành phố hay các đặc khu trong cả nước, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng đã được thành lập với hàng trăm cán bộ nghiên cứu, hàng chục tác phẩm có giá trị của Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng tại các tỉnh thành giới thiệu lịch sử Đảng và lịch sử các đảng bộ, các ngành hoặc tiểu sử Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo tiền bối.
Những thay đổi ấy cho thấy rõ, ngành Khoa học Lịch sử Đảng đang tiến những bước mạnh mẽ vào đúng quỹ đạo của nó. Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã chỉ rõ “tăng cường công tác lý luận, nâng cao chất lượng nghiên cứu Khoa học xã hội, làm cho công tác lý luận, công tác Khoa học xã hội gắn chặt với việc nghiên cứu, xác định và phổ biến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, phát huy vai trò và tiềm lực Khoa học Xã hội trong việc giáo dục hệ tư tưởng CNXH cho nhân dân lao động, trong việc nghiên cứu, quản lý kinh tế, quản lý xã hội”. Ngày 9 tháng 2 năm 1982, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra quyết định số 102-QD/TW về chức năng và cơ cấu của Viện Mac- Lenin. Nhằm góp phần vào việc tổng kết kinh nghiệm Lịch sử Đảng do Đảng ta lãnh đạo, hướng dẫn việc nghiên cứu và biên soạn Lịch sử các đảng bộ địa phương và các đảng bộ trực thuộc Trung ương, Viện Lịch sử Đảng thuộc Viện Mac- Lenin được giao cho trách nhiệm nghiên cứu và biên soạn Lịch sử ĐCSVN.
Ngày 14 tháng 10 năm 1982, Thông tri số 18-TT/TW của Ban Bí thư giao cho Viện Lịch sử Đảng trách nhiệm hướng dẫn các Ban Nghiên cứu Lịch sử đảng bộ địa phương về bố trí bộ máy và cán bộ lãnh đạo nhằm giúp các ban địa phương hoàn thành nhiệm vụ.2000 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2000 Ngày 26 tháng 10 năm 1982, trong thư gửi Hội nghị Khoa học toàn quốc về viết Sơ thảo Lịch sử Đảng, đồng chí Trường Chinh đã chỉ rõ nhiệm vụ của ngành Lịch sử Đảng trong đó có nhiệm vụ hoàn thành việc biên soạn phần còn lại của bộ Lịch sử ĐCSVN từ năm 1954 đến 1982, dành thời gian thích đáng chuẩn bị cho bộ Lịch sử ĐCSVN và hoàn thành tiểu sử Hồ Chí Minh nhiều tập, cùng với đó là tiểu sử các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng. Theo đó, tại các địa phương, các Ban nghiên cứu Lịch sử đảng bộ cũng phải hoàn thành việc biên soạn Lịch sử Đảng bộ của địa phương mình. Đó là những nhiệm vụ hết sức nặng nề mà Đảng và nhân dân đã giao cho ngành Lịch sử Đảng. Trong khi đó, ngành Lịch sử Đảng còn không ít những tồn tại, khó khăn, đặc biệt tại các Ban địa phương, tổ chức chưa được kiện toàn, bộ máy lãnh đạo chưa ổn định, đội ngũ nghiên cứu ít chưa được đào tạo chính quy theo tiêu chuẩn của Trung ương quy định, trình độ nhận thức và kinh nghiệm nghiên cứu còn hạn chế, một số vấn đề phương pháp luận chưa được vận dụng đúng đắn và thống nhất trong ngành….
Để khắc phục những khó khăn, tồn tại của mình, tiến tới hoàn thành nhiệm vụ nặng nề do Đảng và nhân dân giao cho nhằm tiếp tục tiến những bước mạnh mẽ, tương xứng với vị trí của mình, ngành Lịch sử Đảng cần làm rất nhiều việc như tổ chức bộ máy khoa học, xây dựng chế độ làm việc khoa học, xây dựng kế hoạch và chương trình công tác cụ thể, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, thường xuyên trao đổi, tổng kết kinh nghiệm… Trong số những việc cần phải làm ngay để đáp ứng yêu cầu cấp thiết ấy của ngành, việc xuất bản tạp chí là một việc làm quan trọng và cần thiết. Nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục, nghiên cứu Lịch sử Đảng, tiếp nối nhiệm vụ của Nội san nghiên cứu Lịch sử Đảng cùng việc đáp ứng yêu cầu của ngành Khoa học Lịch sử ĐCSVN và công tác tư tưởng, lý luận của Đảng, trên nền tảng vững chắc được tạo dựng bởi những thành tựu ngành Lịch sử Đảng đạt được trong 20 năm (1962-1982), thực hiện Quyết định của Viện trưởng Viện Mac- Lenin và giấy phép xuất bản của Bộ Văn hóa, quý I năm 1983, tạp chí Lịch sử Đảng ra số đầu tiên, phát hành rộng rãi trong cả nước và chính thức bước vào làng báo chí Cách mạng Việt Nam.2000 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2000 Trong suốt chặng đường phát triển của mình, Tạp chí Lịch sử Đảng đã trải qua nhiều thăng trầm, thay đổi nhiều cơ quan chủ quản song vẫn giữ nguyên tên gọi của mình và có những bước phát triển vượt bậc. Điều này được thể hiện rõ qua số lượng tạp chí xuất bản trong năm. Vượt qua nhiều khó khăn trong quá trính phát triển của mình, tạp chí Lịch sử Đảng đã lớn lên và khẳng định hướng đi riêng của mình trong dòng báo chí Cách mạng Việt Nam, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng độc giả nước nhà.
Căn cứ vào sự phát triển của tạp chí, có thể chia lịch sử phát triển của tạp chí Lịch sử Đảng thành ba thời kỳ. Mỗi thời kỳ có tính độc lập tương đối của nó song khi đặt trong một quá trình, thời kỳ đầu tạo tiền đề cho thời kỳ sau, thời kỳ sau thừa hưởng những kết quả thời kỳ trước đó đạt được. Thời kỳ phát triển đầu tiên của tạp chí là thời kỳ Tạp chí Lịch sử Đảng trực thuộc Viện Lịch sử Đảng từ 1983 đến 1989. Thời kỳ này, mỗi năm tạp chí cho ra 4 số.
Trong gần 7 năm, tạp chí ra được 27 số (thực tế là 25 số vì có hai số 11, 12 năm 1985 và 18, 19 năm 1987 là hai số kép). Định hình tạp chí trong thời gian này được xác định bằng các chuyên mục như: Nghiên cứu, Gương chiến đấu của người Cộng Sản, Tư liệu, Đọc sách, Thông tin, Giới thiệu sách mới và từ số 7 năm 1884 trở đi có thêm chuyên mục Trao đổi kinh nghiệm- diễn đàn trao đổi những vấn đề phương pháp luận Lịch sử Đảng như đối tượng, phân kỳ Lịch sử Đảng, các phương pháp tiếp cận, sưu tầm, xử lý tài liệu… Các bài viết trong những số xuất bản thời kỳ đầu thường tập trung vào 3 đề tài lớn: Đảng lãnh đạo Cách mạng GPDT, Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Ngoài ra, tạp chí còn đăng tải loạt bài phản ánh nhịp thở của thời đại hay sự hợp tác của các đảng anh em như Đảng Cộng sản Liên Xô, các Đảng trên bán đảo Đông Dương… Vượt qua nhiều khó khăn, tạp chí đã xác lập được không gian nghiên cứu rộng lớn và cả một thời gian khá dài cho các đề tài nghiên cứu. Với sự khởi động đa dạng, phong phú cả về nội dung lẫn hình thức, trong chặng đường đầu tiên của mình, tạp chí đã để lại những kinh nghiệm quý báu, trở thành hành trang để tạp chí 9 (LUAN.2000 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2000 bước sang thời kỳ tiếp theo.
Bởi thế, 7 năm đầu của tạp chí được coi là thời kỳ tạo dựng nền móng cho sự phát triển của tạp chí sau này. Ở thời kỳ tiếp theo (1989-1997), tạp chí đã trở thành một đơn vị trực thuộc viện Mac- Lenin nhưng vẫn nằm trong đơn vị hành chính là Viện Lịch sử Đảng. Đến đầu năm 1994, tạp chí tách khỏi Viện Lịch sử Đảng và trở thành một đơn vị độc lập trực thuộc Viện nghiên cứu Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là sự kiện quan trọng có tác động rất lớn đến hoạt động của tạp chí.
Ở thời kỳ này, tạp chí ra được 48 số ( từ số 28 đến số 76) trong đó từ năm 1990, tạp chí ra mỗi năm 6 số. Đến giữa năm 1996, tạp chí ra định kỳ hàng tháng. Đây là một quyết định đúng đắn, thể hiện rõ niềm tin mãnh liệt của Ban biên tập vào đội ngũ người viết và phạm vi rộng lớn bạn đọc. Hơn thế, cấu trúc các chuyên mục trong tạp chí đến năm 1993 đã được Ban biên tập điều chỉnh.
Từ năm 1992 trở về trước, tạp chí chủ yếu tuân thủ các mục như đã trình bày ở thời kỳ đầu nhưng kể từ số 47 trở đi, tạp chí bao gồm các mục: Những vấn đề về Lịch sử Đảng, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhân vật và sự kiện, Tài liệu, Trao đổi ý kiến, Giới thiệu sách. Đến năm 1994, tạp chí có thêm chuyên mục Đảng trong sự nghiệp đổi mới, Dạy và học Lịch sử Đảng. Thay đổi này không phải ngẫu nhiên mà đó là kết quả của nhiều suy tư, trăn trở nhằm tập trung phản ánh trên tạp chí những thành tựu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh và công cuộc đổi mới đất nước. Sự thay đổi này đồng nghĩa với sự thay đổi diện mạo của tạp chí, thu hút nhiều cây bút mới trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.
Sự thay đổi này có lẽ sẽ khiến không ít người ngỡ ngàng và cho rằng tạp chí đã thay đổi tôn chỉ nhưng hiểu một cách đúng nhất tôi cho rằng chỉ đến thời kì này tạp chí Lịch sử Đảng mới tìm được cách biểu hiện mình đúng nhất, duyên dáng nhất và hấp dẫn nhất. Qua những thành tựu tạp chí đạt được trong thời kỳ này có thể khẳng định tạp chí Lịch sử Đảng không chỉ đứng vững mà còn có bước phát triển nhảy vọt để đến cuối thời kỳ ra mỗi tháng một kỳ- một bước phát triển chưa từng có đối với một tạp chí nghiên cứu khoa học. Cuối cùng là thời kỳ từ 1997 đến nay- thời kỳ tạp chí trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh- một trong những trung tâm đào tạo, nghiên cứu 10 (LUAN.2000 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2000 khoa học xã hội và nhân văn hàng đầu trong cả nước. Đây là một vinh dự nhưng cũng đồng thời là một trách nhiệm lớn lao đối với Tạp chí Lịch sử Đảng thời kì này.