Nghiên Cứu Từ Kiêng Kị và Uyển Ngữ Trong Tiếng Việt So Với Tiếng Khmer

Khám phá sự khác biệt giữa từ kiêng kị và uyển ngữ trong tiếng Việt và tiếng Khmer đồng bằng sông Cửu Long. Tìm hiểu văn hóa ngôn ngữ độc đáo.

• Tác giả: Đào Thị Kim Duyên
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lê Khắc Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Nghiên Cứu Từ Kiêng Kị và Uyển Ngữ Trong Tiếng Việt So Với Tiếng Khmer
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Từ Kiêng Kỵ và Uyển Ngữ

Nghiên cứu về từ kiêng kỵ và uyển ngữ là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt khi so sánh giữa các ngôn ngữ khác nhau như tiếng Việt và tiếng Khmer. Kiêng kỵ là hiện tượng phổ biến trong nhiều nền văn hóa, phản ánh nhận thức và niềm tin của con người về thế giới xung quanh. Nó chứa đựng tri thức dân gian và tạo ra nét văn hóa đặc trưng. Uyển ngữ, hay còn gọi là nói giảm nói tránh, là cách biểu đạt tế nhị, tránh gây tổn thương hoặc khó chịu cho người nghe. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu sâu hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa và xã hội của cộng đồng sử dụng ngôn ngữ đó. Sự giao thoa văn hóa giữa Việt và Khmer tạo nên sự phong phú trong cách sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt là trong việc ứng dụng từ kiêng kỵ và uyển ngữ.

1.1. Bản Chất và Nguyên Nhân của Từ Kiêng Kỵ

Từ kiêng kỵ xuất phát từ tư duy kinh nghiệm, tín ngưỡng, và hèm tục của người xưa. Quan niệm "Có thờ có thiêng, có kiêng có lành" chi phối cách sử dụng ngôn ngữ, dẫn đến việc tránh né những từ ngữ liên quan đến điều xui xẻo hoặc cấm kỵ. Việc thay thế bằng uyển ngữ thể hiện sự tôn trọng, tránh gây tổn thương hoặc đơn giản là vì sự tế nhị. Nghiên cứu này giúp làm sáng tỏ những nguyên nhân sâu xa hình thành nên từ kiêng kỵ trong tiếng Việt và tiếng Khmer.

1.2. Vai Trò của Uyển Ngữ Trong Giao Tiếp Xã Hội

Uyển ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối mối quan hệ giao tiếp, giúp con người biểu đạt ý tưởng một cách tự nhiên, lịch sự. Nó thể hiện sự tôn trọng và mang lại cảm giác tích cực trong giao tiếp. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, nhu cầu sử dụng uyển ngữ ngày càng tăng, thể hiện sự tinh tế và văn minh trong ứng xử. Nghiên cứu này sẽ làm rõ vai trò của uyển ngữ trong việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ xã hội.

II. Vấn Đề Kị Húy Ảnh Hưởng Đến Ngôn Ngữ Tiếng Việt

Kị húy là một hiện tượng văn hóa lâu đời, ảnh hưởng sâu sắc đến ngôn ngữ, đặc biệt là tiếng Việt. Việc kiêng tên người thân, đặc biệt là tổ tiên, dẫn đến sự biến đổi của từ ngữ, địa danh và nhân danh. Điều này thể hiện sự tôn kính và tránh phạm húy. Tuy nhiên, kị húy cũng gây ra những bất tiện trong giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích ảnh hưởng của kị húy đến sự phát triển và biến đổi của tiếng Việt, đồng thời so sánh với các hiện tượng tương tự trong tiếng Khmer.

2.1. Phân Loại Nội Dung Kị Húy Trong Văn Hóa Việt

Kị húy có thể phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm gia tộc húy (kiêng tên người thân), hoàng tộc húy (kiêng tên vua chúa), và thánh hiền húy (kiêng tên các vị thánh, hiền). Mỗi loại kị húy có những quy tắc và mức độ ảnh hưởng khác nhau đến ngôn ngữ. Nghiên cứu này sẽ làm rõ các loại kị húy phổ biến trong văn hóa Việt và cách chúng tác động đến việc sử dụng từ ngữ.

2.2. Biến Đổi Từ Ngữ Do Ảnh Hưởng Của Kị Húy

Kị húy có thể dẫn đến sự biến đổi của từ ngữ, địa danh và nhân danh. Ví dụ, một từ có âm đọc trùng với tên người cần kiêng kỵ sẽ được thay thế bằng một từ khác có nghĩa tương đương hoặc gần nghĩa. Hiện tượng này tạo ra sự phong phú và đa dạng cho ngôn ngữ, nhưng cũng gây ra những khó khăn trong việc hiểu và sử dụng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các trường hợp biến đổi từ ngữ do ảnh hưởng của kị húy và lý giải nguyên nhân của sự biến đổi đó.

III. Cách Nói Tránh Những Điều Không Ai Mong Muốn

Trong giao tiếp, con người thường có xu hướng nói tránh những điều không ai mong muốn, như bệnh tật, cái chết, hoặc những điều rủi ro, buồn phiền. Việc sử dụng uyển ngữ giúp giảm bớt sự đau buồn, sợ hãi và tạo cảm giác an ủi, động viên. Cách nói tránh này thể hiện sự tinh tế, lòng trắc ẩn và mong muốn duy trì mối quan hệ tốt đẹp với người đối diện. Nghiên cứu này sẽ khám phá các uyển ngữ phổ biến được sử dụng để nói tránh những điều không ai mong muốn trong tiếng Việt và tiếng Khmer.

3.1. Uyển Ngữ Liên Quan Đến Bệnh Tật và Khiếm Khuyết

Khi đề cập đến bệnh tật hoặc khiếm khuyết cơ thể, người ta thường sử dụng uyển ngữ để tránh gây tổn thương hoặc mặc cảm cho người bệnh. Ví dụ, thay vì nói "bị ung thư", người ta có thể nói "mắc bệnh hiểm nghèo". Việc sử dụng uyển ngữ thể hiện sự tôn trọng và đồng cảm với người bệnh. Nghiên cứu này sẽ phân tích các uyển ngữ phổ biến được sử dụng trong lĩnh vực này và lý giải ý nghĩa của chúng.

3.2. Uyển Ngữ Liên Quan Đến Cái Chết và Sự Mất Mát

Cái chết là một chủ đề nhạy cảm, thường được nói tránh bằng nhiều uyển ngữ khác nhau. Ví dụ, thay vì nói "chết", người ta có thể nói "qua đời", "mất", hoặc "về với tổ tiên". Việc sử dụng uyển ngữ giúp giảm bớt sự đau buồn và tạo cảm giác an ủi cho người thân. Nghiên cứu này sẽ khám phá các uyển ngữ phổ biến được sử dụng để nói về cái chết trong tiếng Việt và tiếng Khmer, đồng thời so sánh sự khác biệt trong cách sử dụng giữa hai ngôn ngữ.

IV. Vấn Đề Thô Tục Nhạy Cảm Che Giấu Bằng Uyển Ngữ

Những vấn đề thô tục, nhạy cảm, như bộ phận cơ thể kín đáo hoặc hoạt động sinh lý riêng tư, thường được che giấu bằng uyển ngữ để tránh gây phản cảm hoặc khó chịu. Việc sử dụng uyển ngữ thể hiện sự lịch sự, tế nhị và tôn trọng các chuẩn mực xã hội. Tuy nhiên, việc lạm dụng uyển ngữ cũng có thể dẫn đến sự giả tạo và thiếu chân thành. Nghiên cứu này sẽ phân tích cách uyển ngữ được sử dụng để che giấu những vấn đề thô tục, nhạy cảm trong tiếng Việt và tiếng Khmer.

4.1. Uyển Ngữ Liên Quan Đến Bộ Phận Cơ Thể Kín Đáo

Khi đề cập đến bộ phận cơ thể kín đáo, người ta thường sử dụng uyển ngữ để tránh gây phản cảm hoặc thô tục. Ví dụ, thay vì nói trực tiếp tên bộ phận sinh dục, người ta có thể sử dụng các từ như "chỗ ấy", "vùng kín", hoặc các hình ảnh ẩn dụ. Việc sử dụng uyển ngữ thể hiện sự tôn trọng và tuân thủ các chuẩn mực xã hội. Nghiên cứu này sẽ khám phá các uyển ngữ phổ biến được sử dụng trong lĩnh vực này và lý giải ý nghĩa của chúng.

4.2. Uyển Ngữ Liên Quan Đến Hoạt Động Sinh Lý Riêng Tư

Các hoạt động sinh lý riêng tư, như đi vệ sinh hoặc quan hệ tình dục, thường được nói tránh bằng uyển ngữ để tránh gây khó chịu hoặc thô tục. Ví dụ, thay vì nói "đi tiểu", người ta có thể nói "đi nhẹ", "giải quyết nỗi buồn", hoặc sử dụng các hình ảnh ẩn dụ. Việc sử dụng uyển ngữ thể hiện sự lịch sự và tôn trọng không gian riêng tư của người khác. Nghiên cứu này sẽ phân tích các uyển ngữ phổ biến được sử dụng trong lĩnh vực này và lý giải ý nghĩa của chúng.

V. So Sánh Từ Kiêng Kỵ Uyển Ngữ Việt Khmer Điểm Khác

So sánh từ kiêng kỵ và uyển ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Khmer cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong văn hóa và cách sử dụng ngôn ngữ của hai dân tộc. Mặc dù có nhiều điểm chung do ảnh hưởng của lịch sử và địa lý, nhưng mỗi ngôn ngữ vẫn giữ những nét đặc trưng riêng. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích những điểm tương đồng và khác biệt đó, đồng thời lý giải nguyên nhân của sự khác biệt.

5.1. Tiếp Xúc Ngôn Ngữ Việt Khmer Ảnh Hưởng Lẫn Nhau

Sự tiếp xúc ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Khmer đã tạo ra những ảnh hưởng lẫn nhau trong cách sử dụng từ kiêng kỵ và uyển ngữ. Nhiều từ ngữ và cách diễn đạt đã được vay mượn hoặc biến đổi để phù hợp với văn hóa và ngôn ngữ của mỗi dân tộc. Nghiên cứu này sẽ phân tích những ảnh hưởng đó và làm rõ quá trình tiếp xúc ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Khmer.

5.2. Điểm Tương Đồng và Khác Biệt Trong Cách Sử Dụng

Mặc dù có nhiều điểm chung, nhưng cách sử dụng từ kiêng kỵ và uyển ngữ trong tiếng Việt và tiếng Khmer vẫn có những điểm khác biệt. Những khác biệt này phản ánh sự khác biệt trong văn hóa, tín ngưỡng và phong tục tập quán của hai dân tộc. Nghiên cứu này sẽ phân tích những điểm khác biệt đó và lý giải nguyên nhân của sự khác biệt.

VI. Ứng Dụng Nghiên Cứu Giáo Dục và Văn Hóa Giao Tiếp

Nghiên cứu về từ kiêng kỵ và uyển ngữ có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giáo dục, văn hóa giao tiếp và biên soạn từ điển. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để giảng dạy tiếng Việt và tiếng Khmer, giúp người học hiểu sâu hơn về văn hóa và cách sử dụng ngôn ngữ của hai dân tộc. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng cung cấp thêm ngữ liệu cho việc biên soạn từ điển và các tài liệu tham khảo khác.

6.1. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Tiếng Việt và Tiếng Khmer

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để giảng dạy tiếng Việt và tiếng Khmer, giúp người học hiểu sâu hơn về văn hóa và cách sử dụng ngôn ngữ của hai dân tộc. Việc nắm vững từ kiêng kỵ và uyển ngữ giúp người học giao tiếp hiệu quả và tránh gây hiểu lầm hoặc xúc phạm người khác.

6.2. Đóng Góp Vào Biên Soạn Từ Điển và Tài Liệu Tham Khảo

Nghiên cứu này cung cấp thêm ngữ liệu cho việc biên soạn từ điển và các tài liệu tham khảo khác, giúp người dùng tra cứu và hiểu rõ hơn về từ kiêng kỵ và uyển ngữ trong tiếng Việt và tiếng Khmer. Điều này góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của hai dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí thuyết Trình bày các khái niệm: từ, từ kiêng kị, uyển ngữ và những lí thuyết cơ sở liên quan đến kiêng kị, uyển ngữ trong ngôn ngữ. Chương 2: Từ kiêng kị, uyển ngữ trong tiếng Việt Tập trung miêu tả, phân tích cấu trúc, ý nghĩa cũng như những nguyên nhân chính dẫn đến việc hình thành từ kiêng kị và uyển ngữ trong tiếng Việt. Chương 3: So sánh từ kiêng kị, uyển ngữ tiếng Việt với từ kiêng kị, uyển ngữ tiếng Khmer đồng bằng sông Cửu Long. So sánh từ kiêng kị, uyển ngữ trong tiếng Việt với tiếng Khmer để tìm ra những điểm tương đồng và dị biệt trong cấu trúc, ý nghĩa cũng như nguyên nhân hình thành hiện tượng này trong hai ngôn ngữ.

Kết luận 11 * Một số quy ước trình bày Dấu ngoặc vuông [x; y] hoặc [x; y – z]: x là số thứ tự tài liệu trong danh mục Tài liệu tham khảo; y là số trang hoặc từ số trang y đến số trang z có chứa phần được trích dẫn. Thuật ngữ ngôn ngữ học cần được làm rõ sẽ được in nghiêng. Các từ kiêng kị được đặt trong dấu ngoặc kép.Uyển ngữ được in nghiêng, hoặc in nghiêng và gạch chân. Kí hiệu “”: dẫn đến.

Kí hiệu “=” hoặc “/”: bằng, tương đương. Phần đặt trong kí hiệu /…/: phần phiên âm tiếng Khmer (theo cách đọc trong tiếng Việt) ĐBSCL: viết tắt của “đồng bằng sông Cửu Long”. KHÁI QUÁT TỪ TRONG NGÔN NGỮ Từ là một trong những khái niệm cơ bản của ngôn ngữ học, là phạm trù ngôn ngữ quan trọng bậc nhất của hệ thống ngôn ngữ. Từ là đơn vị cơ sở giúp con người có thể tiến hành hoạt động nhận thức và tư duy, tạo ra các sản phẩm ngôn ngữ trên từ.

Từ là đơn vị mang tính chất dùng chung, sở hữu chung, quy ước chung rất chặt chẽ giữa các thành viên trong cộng đồng ngôn ngữ. Về mặt khái quát, từ là đơn vị có sẵn, cố định, có tính chất xã hội, giúp con người nhận thức và giao tiếp. Về mặt hình thức, từ được đề cập đến khi xét một âm thanh để xác định các âm tố, âm tiết trên bình diện lời nói và âm vị trên bình diện ngôn ngữ. Về mặt nội dung, trên quan điểm từ vựng học, từ được đề cập đến theo chức năng biểu thị khái niệm, phản ánh sự vật, hiện tượng, con người, tư tưởng, tình cảm,.

thuộc về thực tế khách quan của loại đơn vị ngôn ngữ này. Bởi những lí do trên đây, từ là đơn vị cơ bản mang tính tổng thể hữu cơ, toàn diện và bao quát nhất ở tất cả các phương diện: ngữ âm, chữ viết, ngữ nghĩa, ngữ pháp, phong cách,. trong hệ thống ngôn ngữ.Trong quá trình sử dụng ngôn ngữ, các từ luôn được tái hiện với tư cách là những đơn vị có sẵn và mỗi một từluôn được gặp trong những trường hợp sử dụng riêng biệt khác nhau, tuỳ theo những trường hợp tái hiện khác nhau. Từ tiếng Việt là đơn vị cơ bản, trung tâm của hệ thống ngôn ngữ tiếng Việt.

Từ tiếng Việt là đơn vị mang tính tâm lí học, tri nhận học, mang bản sắc văn hoá dân tộc Việt1. Hiện nay, có khoảng trên 300 định nghĩa về từ nhưng không có định nghĩa nào phản ánh bao quát hết được bản chất của từ trong mọi ngôn ngữ. Việc đưa ra một định nghĩa từ tiếng Việt sao cho thoả đáng, được tất cả nhà ngôn ngữ đồng tình là một vấn đề hết sức khó khăn. Để nhận diện từ tiếng Việt, trong luận văn này chúng tôi chọn quan niệm của Nguyễn Thiện Giáp: “Từ của tiếng Việt là một chỉnh thể nhỏ nhất có ý nghĩa dùng để tạo câu nói; nó có hình thức của một âm tiết, một khối viết liền” [21; 69].

Quan niệm này cũng gần với quan niệm của hai tác giả M. Emeneau và Cao 1. Xem thêm: Nguyễn Thiện Giáp (1998), Từ vựng học tiếng Việt, Nxb Giáo dục. Emeneau coi mỗi từ là một âm tiết, một chữ tách rời nhau.

Vì vậy, người ta xác định một từ dễ dàng [21; 9]. Trong tiếng Việt, bên cạnh từ, các nhà Việt ngữ học cũng cho rằng ngữ cố định là đơn vị tương đương với từ. “Ngữ cố định tiếng Việt cũng giống như từ là những đơn vị tồn tại hiển nhiên có sẵn, được hình thành trong quá trình phát triển của lịch sử – xã hội – ngôn ngữ. Ngữ cố định thường gồm một tập hợp các từ kết hợp với nhau theo một kết cấu tương đối vững chắc, ổn định, bất biến, khó tách rời, luôn có ý nghĩa hoàn chỉnh, dùng để tái hiện trong lời nói và gọi tên, biểu thị sự vật, hiện tượng, khái niệm như các từ” [49; 325], ví dụ: cứng đầu cứng cổ, đầu voi đuôi chuột, ba hoa thiên tướng, ba chìm bảy nổi, ba cọc ba đồng, chờ hết nước hết cái, nợ như chúa Chổm, kẻ Tấn người Tần, nhà tranh vách đất, nuôi ong tay áo, vắt cổ chày ra nước, nói trộm vía, nói một cách khác, như trên đã nói, coi như là,.

Chẳng hạn, chỉ với mấy từ ngữ ngắn gọn, hình ảnh đơn giản, các thành ngữ “ăn cháo đá bát” hay “qua cầu rút ván”, “qua sông đấm bòi vào sóng”,. đã thể hiện ý nghĩa hàm ẩn chỉ những kẻ vô ơn, bội bạc, ăn ở không có trước sau, đối xử tệ với người đã cưu mang, giúp đỡ mình. Ngữ cố định là một loại đơn vị từ vựng tương đương với từ bởi nhiều lí do sau đây: Một là trong vốn từ vựng của mỗi ngôn ngữ, nhất là với lối tư duy cụ thể của người Việt, loại đơn vị ngữ cố định (thành ngữ, quán ngữ) chiếm một tỉ lệ không nhỏ. Hai là ngữ cố định cũng mang tính chất sẵn có, tính hoàn chỉnh về nghĩa (ở những mức độ khác nhau), tính cố định, tính bắt buộc, tính xã hội,.

giống như từ. Ba là ngữ cố định cũng có khả năng tái hiện trong ngôn ngữ và trong lời nói, được hệ thống hoá trong các từ điển giống như đơn vị có sẵn – đơn vị từ. Bốn là về mặt ngữ nghĩa, ngữ cố định cũng biểu thị hiện thực khách quan, phản ánh thực tế khách quan giống như từ. Năm là về mặt ngữ pháp, ngữ cố định có thể thay thế cho một từ hoặc có thể kết hợp với từ để tạo câu hoặc chức năng đóng vai trò thành phần câu.

Sáu là ngữ cố định cũng là cơ sở để cấu tạo nên từ mới giống như từ. Sự giống nhau cơ bản nhất về chức năng của từ và ngữ cố định là chức năng tạo nên câu. Chức năng đóng vai trò là thành phần câu của chúng giống như từ, chúng có thể thay thế cho một từ hoặc có thể kết hợp với từ để tạo câu. Ví dụ: Từ “may mắn” trong câu: “Tôi thành công chỉ là do may mắn thôi ấy mà!” – có thể thay bằng: “Tôi thành công chỉ là do ăn mày vớ được chiếu manh thôi ấy mà!” 14 Chúng tôi đồng tình quan điểm của các tác giả cho rằng ngữ cố định cũng là một loại đơn vị từ vựng tương đương với từ.

Từ vựng tiếng Việt là tập hợp các từ và các ngữ tương đương với từ. Do đó, trong luận văn này, chúng tôi xem xét từ kiêng kị, uyển ngữ với tinh thần như vậy. TỪ KIÊNG KỊ 1. Khái niệm Từ kiêng kị còn được gọi là từ cấm kị (taboo word).

Theo Stephen Ullmann, taboo nguyên là một từ của tiếng Tongan, một dân tộc ở Polynesia, có nghĩa là điều kiêng kị (điều cấm kị). Kiêng trong tiếng Việt có từ nguyên là “kinh” (tiếng Hán), được du nhập vào nước ta từ thời kỳ Cổ Hán Việt. Để chỉ ý “tránh, kiêng tránh”, tiếng Hán dùng các từ “kị”, “tị”. Cũng cần lưu ý một sắc thái nghĩa là từ kiêng trong tiếng Việt hầu như chỉ dùng để chỉ những kiêng tránh cụ thể (như kiêng thịt, kiêng rượu,.) còn muốn nói khái quát, chỉmột tập tục, một khái niệm kiêng tránh nói chung thì cần phải dùng đến từ ghép kiêng kị.

Trong “Từ điển Tiếng Việt” (Hoàng Phê chủ biên), “kiêng”có nghĩa là: 1. Tự ngăn cấm mình, tránh không ăn, không dùng những thức ăn nào đó, hoặc không làm việc nào đó vì có hại. Tránh điều gì, cái gì vì sợ có điều không hay, theo tôn giáo, tín ngưỡng. Tránh động chạm đến, vì nể sợ.

“Kiêng kị” có nghĩa là kiêng (nói khái quát; thường nói về phong tục, tín ngưỡng hoặc điều mê tín) hay nể sợ, giữ gìn (dùng trong câu có ý phủ định) [48; 525]. Kiêng là sự dè chừng, cảnh giác của mọi người trong cộng đồng đối với những sự vật, hiện tượng diễn ra trong cuộc sống. Kị cũng là sự tránh né, dè chừng nhưng được diễn ra có ý thức cao hơn kiêng. Kị còn được hiểu là cấm kị – nghiêm cấm, không được vi phạm.

Nếu cố làm trái đi, con người sẽ phải gánh chịu những hậu quả. Thông thường, những điều cần “kiêng” trong cuộc sống diễn ra nhiều và phổ biến hơn những điều cần “kị”. Về mặt từ ngữ, có thể nhận ra sự khác nhau giữa từ “kiêng kị” và “cấm kị”: kiêng kị có tính khuyên răn, chỉ dẫn cho hành vi của từng người trong cộng đồng; cấm kị – cũng với những chỉ dẫn đó, nhưng được thực hiện trong điều kiện bắt buộc, có tính pháp chế. Nói cách khác giữa kiêng kị và cấm kị có sự phân biệt: một bên nhấn 15 mạnh về phương diện đạo đức cộng đồng, một bên nhấn mạnh về phương diện pháp luật.

Từ vựng là tập hợp các từ, là một tổ chức lớn, rất phức tạp nhưng cũng rất quy củ. Trong mỗi hệ thống từ vựng đều có một lớp từ được coi là “thiêng liêng”, “thần bí” hoặc “gây sốc”. Trong số những từ “thiêng liêng”, “thần bí”, có những từ liên quan đến niềm tin tôn giáo, chỉ được giới tu hành, tăng lữ sử dụng trong những lễ nghi tôn giáo. Những người khác sử dụng chúng một cách bất cẩn sẽ bị coi là có hành vi báng bổ thánh thần.

Do đó, chúng trở thành từ kiêng kị. Trong những từ “gây sốc” cho người nghe có những từ liên quan đến những chủ đề mà mỗi cá nhân và xã hội không thích đề cập đến. Chúng thường bị coi là “uế tạp”, “không lịch sự”. Chúng cũng trở thành từ kiêng kị.

Từ kiêng kị là những từ, theo Stephen Ullmann, diễn tả nỗi sợ hãi, những cảm xúc tinh tế hoặc những ý nghĩa mang tính khuôn phép. Trong xã hội phong kiến, vua chúa đã thể hiện quyền lực của mình qua các định luật kiêng huý, từ đó hình thành những từ kiêng huý. Thêm nữa, người phương Đông nói chung, người Việt Nam nói riêng có truyền thống tôn kính tổ tiên, nên tên của tổ tiên đều được kị húy.