MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Báo cáo chính trị Đại hội Đảng lần thứ IX (4/2001) chỉ rõ: “Cần phải phát huy nguồn lực trí tuệ và sức mạnh tinh thần của ngƣời Việt Nam, coi phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là quốc sách hàng đầu phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân bằng những hình thức giáo dục chính quy và không chính quy, thực hiện giáo dục cho mọi ngƣời, cả nƣớc trở thành xã hội học tập”. Để thực hiện mục tiêu đó, từ những năm đầu và những năm tiếp theo của thế kỷ XXI, giáo dục và đào tạo đã liên tục đổi mới với những tƣ tƣởng chủ đạo: “Tích cực hoá hoạt động của ngƣời học”. “Dạy học hƣớng vào hoạt động của ngƣời học”… đều nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả của giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới.
Trong quá trình dạy học, tính tích cực học tập của ngƣời học có vai trò hết sức quan trọng đối với chất lƣợng học tập của họ. Ngƣời học chỉ có thể hiểu sâu sắc tài liệu và biến nó thành giá trị riêng nếu họ kiên trì và nỗ lực hoạt động trí tuệ trong học tập để tự “khám phá” phát hiện tri thức. Tính tích cực học tập của ngƣời học là nền tảng, cơ sở của tính năng động, sáng tạo và là điều kiện hình thành năng lực tự học, tự hoàn thiện suốt đời. Nhà giáo dục vĩ đại I.Kharlamop đã viết: “Lòng khát khao hiểu biết, tính tích cực cao trong hoạt động nhận thức và kỹ năng tự lực, rèn luyện bản thân là những đức tính cần đƣợc phát triển và giáo dục cho thanh thiếu niên ngay trên ghế nhà trƣờng, bảo đảm sau này họ tiếp tục rèn luyện bản thân một cách có hệ thống 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và không ngừng học tập”.
Tính tích cực học tập không chỉ tồn tại nhƣ một trạng thái, một điều kiện mà nó còn là kết quả của hoạt động học tập là mục TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đích của quá trình dạy học. Tính tích cực học tập là một phẩm chất nhân cách, một thuộc tính của quá trình nhận thức luôn luôn đạt kết quả cao, giúp con ngƣời có khả năng học tập không ngừng. Vì vậy, để nâng cao chất lƣợng giáo dục cần tập trung đổi mới phƣơng pháp giảng dạy và học tập ở các ngành học, bậc học, cấp học theo hƣớng tích cực hoá học tập, phát huy tính chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học sinh. Hiệu quả của dạy học chỉ có thể đạt đƣợc trên cơ sở kích thích và điều khiển tính tích cực, độc lập, sáng tạo của ngƣời học.
Thực tiễn cho thấy, học sinh trung cấp nói chung và trung cấp Cảnh sát nhân dân I nói riêng còn gặp khó khăn, chƣa đạt chất lƣợng cao trong học tập môn CT. Học sinh chƣa nhận thức đầy đủ sự cần thiết của môn CT, chƣa có thái độ học tập đúng đắn, thiếu tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập. Chính vì thế nên các em chƣa lĩnh hội tốt tri thức của môn học này. Trong khi đó CT là môn khoa học cơ bản trong chƣơng trình đào tạo bậc trung cấp Công an nhân dân.
Môn học này cung cấp cho học sinh những vấn đề cơ bản về lý luận Mác – Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và các đƣờng lối chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam. Việc học tập tốt môn CT là cơ sở quan trọng để xây dựng thế giới quan và phƣơng pháp luận cho quá trình học tập, góp phần hình thành những phẩm chất chính trị, đạo đức và từng bƣớc xây dựng nhân cách ngƣời cán bộ Công an có kiến thức, kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp phục vụ cho nhiệm vụ bảo vệ an ninh – trật tự trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Ở Việt Nam hiện nay, chƣa có những công trình nghiên cứu một cách hệ thống về tính tích cực học tập môn CT của học sinh nói chung, của học sinh trung cấp Công an nói riêng. Vì vậy, việc nghiên cứu tính tích cực học tập môn CT của học sinh trung cấp Công an, từ đó tìm biện pháp đề nâng cao 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tính tích cực học tập là việc làm có ý nghĩa thiết thực và rất cần thiết trong việc nâng cao chất lƣợng đào tạo đội ngũ Công an nhân dân hiện nay.
Xuất phát từ các lý do trên chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu tính tích cực học tập môn Chính trị của học sinh trƣờng Trung cấp Cảnh sát nhân dân I” 2. Mục đích nghiên cứu Phát hiện thực trạng tính tích cực học tập môn CT của học sinh trƣờng TCCSNDI. Từ đó, đề xuất một số biện pháp nhằm kích thích tính tích cực học tập môn CT, góp phần nâng cao chất lƣợng học tập môn học của học sinh trƣờng TCCSNDI. Đối tƣợng nghiên cứu Mức độ tính tích cực học tập môn CT của học sinh.
Khách thể nghiên cứu - Học sinh trƣờng TCCSNDI. - Giáo viên tổ bộ môn CT. Giả thuyết khoa học - Tính tích cực học tập môn CT của học sinh trƣờng TCCSNDI ở mức trung bình, biểu hiện ở các mặt: nhận thức ý nghĩa, tầm quan trọng của môn học chƣa sâu sắc, thái độ học tập chƣa đúng đắn, hành động học tập chƣa tích cực nên kết quả học tập chƣa cao. - Thực trạng trên có nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân chủ quan nhƣ: học sinh chƣa có phƣơng pháp học tập phù hợp, học sinh không hứng thú với môn học và những nguyên nhân khách quan nhƣ: phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên chƣa phù hợp, nội dung môn học thiếu hấp dẫn.
Nhiệm vụ nghiên cứu 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về tính tích cực học tập nói chung và tính tích cực học tập môn CT của học sinh nói riêng. - Phân tích thực trạng tính tích cực học tập môn CT của học sinh trƣờng TCCSNDI và nguyên nhân của thực trạng đó. - Đề xuất một số biện pháp nhằm kích thích tính tích cực học tập môn CT cho học sinh trƣờng TCCSNDI, góp phần nâng cao chất lƣợng học tập môn học cho các em. Giới hạn nghiên cứu - Về nội dung: Nghiên cứu thực trạng tính tích cực học tập môn CT của học sinh đƣợc biểu hiện ở các mặt: nhận thức ý nghĩa, tầm quan trọng của môn CT; Thái độ học tập: hứng thú, động cơ học tập; Hành động học tích cực; Kết quả học tập môn CT của học sinh trƣờng TCCSNDI và nguyên nhân của nó.
- Về khách thể nghiên cứu: + Chúng tôi tiến hành nghiên cứu 296 học sinh đang học năm thứ nhất của trƣờng TCCSNDI. + 20 giáo viên tổ bộ môn CT trực tiếp giảng dạy các học sinh trên. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp nhgiên cứu tài liệu - Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi - Phƣơng pháp quan sát - Phƣơng pháp trò chuyện, phỏng vấn sâu - Phƣơng pháp phân tích sản phẩm hoạt động - Phƣơng pháp thống kê toán học 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tính tích cực học tập – một vấn đề từ lâu đã đƣợc nhiều nhà tâm lý học, giáo dục học trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới quan tâm nghiên cứu dƣới rất nhiều góc độ khác nhau.
Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Trước hết, phải kể đến các tác giả nghiên cứu về vai trò, ý nghĩa của tính tích cực, tính tích cực học tập và các thành phần của nó làm nền móng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo, đó là: - Ngay từ thời cổ đại, vấn đề phát huy tính tích cực học tập đã đƣợc chú ý. Nhà triết học Hy Lạp Xôcrat đã đề ra phƣơng pháp vấn đáp Ơristic. Với phƣơng pháp này, ngƣời thầy giáo đã dẫn dắt, gợi mở để học sinh đi tìm chân lý, hình thành tính tự lực và phát huy trí lực của họ. - Đầu thế kỷ XVI, nhà giáo dục học Tiệp Khắc Kômenxki trong tác phẩm “Lý luận dạy học vĩ đại” của mình, lần đầu tiên trong lịch sử đã nêu tính tự giác, tính tích cực với tƣ cách là một trong những nguyên tắc dạy học quan trọng và cơ bản nhất.LRubinxtein khẳng định “Bất kỳ hoạt động nào của con ngƣời cũng xuất phát từ chỗ nó là nhƣ một cá nhân, nhƣ một chủ thể của hoạt động đó”.
Chỉ có trong hoạt động và bằng hoạt động thì tính tích cực cũng nhƣ tâm lý, ý thức của con ngƣời mới bộc lộ, nảy sinh, hình thành và phát triển [30, tr. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Thứ hai, dựa trên tƣ tƣởng nghiên cứu của các tác giả trên, hàng loạt công trình nghiên cứu về sự hình thành tính tích cực và tính tích cực học tập của học sinh ra đời, tiêu biểu là các công trình của các tác giả: - I.Kharlamop với tác phẩm “Phát huy tính tích cực của học sinh nhƣ thế nào”. Trong tác phẩm, ông đã nêu lên một loạt những phƣơng pháp, những thủ thuật nhƣ phép tƣơng tự, phép phân tích – tổng hợp, quy nạp, tìm nguyên nhân gây ra hiện tƣợng, nhấn mạnh mâu thuẫn chứa đựng trong tài liệu, nhằm kích thích và phát huy tính tích cực nhận thức ở học sinh. Tự học cũng có khả năng phát huy tính tích cực học tập của học sinh ở mức độ cao nên giáo viên chỉ dẫn chu đáo giúp học sinh xác định nhiệm vụ và trình tự thực hiện, giúp học sinh có hƣớng tự học [22].Ia Lecner với “Dạy học nêu vấn đề”, tác giả coi dạy học nêu vấn đề là một phƣơng pháp cơ bản nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh [24].Ôkôn trong cuốn “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề”, tác giả cho rằng tính tích cực là lòng mong muốn hành động đƣợc nảy sinh một cách không chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hoặc bên trong của sự hoạt động, chủ thể đã ý thức đƣợc mục đích hành động [28].
- Nhà giáo dục Nga K.Usinxki trong các tác phẩm của mình đã nhiều lần khẳng định tầm quan trọng của tính tích cực và độc lập trong quá trình học tập của học sinh. Ông coi tính tích cực và tính độc lập là cơ sở vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả.