LỜI MỞ ĐẦU Việt Nam đang trong giai đoạn CNH - HĐH đất nƣớc với nhịp độ tăng trƣởng kinh tế khá cao. Đời sống ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao cả về vật chất và tinh thần đòi hỏi nhu cầu hàng hoá cũng tăng lên cả về chất lƣợng và số lƣợng. Sự gia tăng dân số nhanh, CTR thải ra môi trƣờng ngày càng nhiều với những thành phần đa dạng và phức tạp. Trong khi đó lƣợng thu gom chỉ khoảng 60 – 70%, còn lại RTSH chủ yếu đƣợc thải bỏ xuống các ao hồ, sông ngòi, lề đƣờng… Bên cạnh đó, nhiều hộ nhân dân đã phát triển mô hình chăn nuôi tự phát, chăn nuôi theo các trang trại có qui mô khác nhau, mô hình nhỏ lẻ, đa dạng.
dẫn đến ô nhiễm môi trƣờng, gây phát sinh nhiều bệnh dịch. Tuy nhiên những đầu tƣ và quan tâm về môi trƣờng mới chủ yếu tập trung tại các KCN, KĐT lớn mà chƣa quan tâm nhiều và chƣa có giải pháp thích hợp ở cấp đô thị nhỏ, các khu vực dân cƣ nông thôn. Trong khi đây là những nơi có nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng không nhỏ. Vì vậy công tác quản lý và xử lý rác thải ở khu vực nông thôn đang còn rất nhiều tồn tại.
Chính vì vậy, vấn đề quản lý chất thải trong đó CTR nói chung và RTSH nói riêng đang là vấn đề nan giải trong công tác BVMT. Huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng là một huyện thuộc khu vực ngoại thành thành phố. Đây là một huyện còn khá nghèo mà chủ yếu ngƣời dân sinh sống dựa vào nghề nông. Huyện Vĩnh Bảo có điều kiện tự nhiên phong phú, môi trƣờng chƣa bị ô nhiễm nghiêm trọng … Trong giai đoạn hiện nay khi đất nƣớc mở cửa hội nhập, đẩy mạnh phát triển mà cụ thể là quá trình CNH – HĐH, môi trƣờng nông thôn cũng chịu tác động không nhỏ.
Các nhà máy, xí nghiệp đƣợc xây dựng, các công trình dự án cũng mọc lên nhiều phục vụ cho các mục đích phát triển kinh tế của địa phƣơng; Các nguồn tài nguyên thiên nhiên đang bị khai thác vƣợt quá mức cho phép; Môi trƣờng dần bị suy thoái… Từ các nguyên nhân trên đã làm cho môi trƣờng huyện Vĩnh Bảo dần thay đổi theo chiều hƣớng xấu đi, mà cụ thể là tình trạng vứt rác bừa bãi gây ô nhiễm môi trƣờng, CTR chƣa đƣợc qui hoạch và xử lý hợp vệ sinh gây nhiều bức xúc cần đƣợc quan tâm và có các giải pháp kịp thời. Sinh viên: Bùi Xuân Bình 7 Khóa luận tốt nghiệp Vấn đề ô nhiễm môi trƣờng, cụ thể là nguồn RTSH từ các khu dân cƣ, khu dịch vụ và các chợ trên địa bàn huyện Vĩnh Bảo đang là một trong những vấn đề bức xúc của địa phƣơng. Trong nhiều năm qua, công tác quản lý và xử lý RTSH, cùng với ý thức của ngƣời dân chƣa cao nên nhiều khu vực ngƣời dân vẫn đổ rác thải một cách bừa bãi gây ô nhiễm môi trƣờng, làm ảnh hƣởng đến mỹ quan văn hoá của địa phƣơng…Vì vậy quản lý RTSH đang là thách thức không chỉ đối với các nhà QLMT mà còn của toàn xã hội. Qua thời gian nghiên cứu thực trạng môi trƣờng tại huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng, để góp phần tìm hiểu và đề xuất một số giải pháp cho công tác QLMT tại địa phƣơng.
Đặc biệt là vấn đề RTSH đang gây ra nhiều bức xúc đối với công tác vệ sinh môi trƣờng của các xã, thị trấn. Trong khoá luận này đã thực hiên: "Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp đối với nguồn rác thải sinh hoạt tại huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng”. Với mục tiêu và nội dung nghiên cứu nhƣ sau: Mục tiêu: Điều tra về hiện trạng phát sinh và các vấn đề môi trƣờng liên quan đến RTSH để đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả. Nội dung: - Điều tra, khảo sát, đánh giá hiện trạng môi trƣờng, cụ thể là tình hình RTSH tại huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng.
- Tìm hiểu về công tác quản lý RTSH trên địa bàn huyện Vĩnh Bảo. - Đề xuất một số biện pháp quản lý, đƣa ra phƣơng án giải quyết thích hợp đối với quản lý RTSH trên địa bàn huyện Vĩnh Bảo một cách hợp lý, góp phần BVMT xanh, sạch, đẹp. Sinh viên: Bùi Xuân Bình 8 Khóa luận tốt nghiệp CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Hiện trạng phát sinh rác thải sinh hoạt tại các xã huyện nông nghiệp Nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam với 70% dân số đang chuyển mạnh sang cơ cấu sản xuất hiệu quả hơn, trong đó trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thuỷ sản, dịch vụ đều đạt tốc độ tăng trƣởng cao. Cùng với sự chuyển biến tích cực về đời sống, xã hội, nông thôn nƣớc ta vẫn bộc lộ những yếu kém về phát triển thiếu quy hoạch, tự phát, kết cấu hạ tầng kỹ thuật còn lạc hậu, vệ sinh môi trƣờng nông thôn nhiều bất cập.
Một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng gia tăng ô nhiễm môi trƣờng nông thôn là do chất thải rắn phát sinh từ việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật trong hoạt động trồng trọt, nguồn thải từ phân bón và chăn nuôi, các làng nghề và rác thải sinh hoạt. Hơn 70% dân số đất nƣớc là nông dân, vì vậy mà lƣợng rác thải phát sinh từ sinh hoạt cũng nhƣ hoạt động lao động lao động sản xuất ở nông thôn là tƣơng đối lớn. Hiên nay, đời sống kinh tế xã hội ở các vùng quê đã thay đổi. Các hoạt động dịch vụ ở nông thôn ngày càng phát triển cùng với các chợ hình thành một cách tự phát, hàng ngày thải ra một lƣợng lớn rác thải sinh hoạt và nhiều chất thải khác.
Rác thải ở nông thôn đang trở thành vấn đề nan giải cần đƣợc quan tâm đẻ giữ gìn cảnh quan chung, sự trong sạch cho môi trƣờng sống cùa cộng đồng dân cƣ. Theo báo cáo cùa Tổng cục Môi trƣờng-Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng: Rác thải nông thôn ƣớc tính 0,3kg/ngƣời.ngày và có xu hƣớng tăng đều theo từng năm. Trên thực tế, rác thải hiện nay đang là vấn đề bức xúc, nhiều gia đình đã phản ánh không biết đổ rác ở đâu, nên buộc phải vứt rác xuống ao, hồ, sông ngòi, mƣơng máng. Lƣợng rác thải này tập trung nhiều gây ô nhiễm môi trƣờng trầm trọng, ách tắc dòng chảy, ảnh hƣởng tới môi trƣờng sống, sinh hoạt hàng ngày của ngƣời dân.
Sinh viên: Bùi Xuân Bình 9 Khóa luận tốt nghiệp Theo đánh giá của Tổng cục Môi trƣờng-Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng: Chất thải rắn sinh hoạt ở khu vực nông thôn phát sinh chủ yếu từ các hộ gia đình, nhà kho, chợ, trƣờng học, bệnh viện, cơ quan hành chính…Phần lớn chất thải rắn sinh hoạt là chất hữu cơ dễ phân hủy (có tỷ lệ chiếm tới 65% chất thải sinh hoạt gia đình ở nông thôn), còn lại là các loại chất thải khó phân hủy nhƣ túi nilông, thủy tinh. Ƣớc tính lƣợng rác thải rắn sinh hoạt ở nông thôn phát sinh khoảng 18,21 tấn/ngày, tƣơng đƣơng với 6. Ngoài ra, các hoạt động sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi cũng thải ra môi trƣờng nhiều loại chất thải rắn nguy hại. Tình trạng sử dụng hóa chất trong nông nghiệp nhƣ phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật tràn lan, thiếu kiểm soát.
Theo thống kê, từ năm 2000 đến 2005, mỗi năm cả nƣớc sử dụng khoảng 35.000 tấn hóa chất bảo vệ thực vật, riêng năm 2006 tăng lên 71. Lƣợng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại các đô thị ở nƣớc ta đang có xu thế phát sinh ngày càng tăng, tính trung bình mỗi năm tăng khoảng 10%. Tỷ lệ tăng cao tập trung ở các đô thị đang có xu hƣớng mở rộng, phát triển mạnh cả về quy mô lẫn dân số và các khu công nghiệp, nhƣ các đô thị tỉnh Phú Thọ (19,9%), thành phố Phủ Lý (17,3%), Hƣng Yên (12,3%), Rạch Giá (12,7%),. Các đô thị khu vực Tây Nguyên có tỷ lệ phát sinh CTRSH tăng đồng đều hàng năm và với tỷ lệ tăng ít hơn (5,0%).
Tổng lƣợng phát sinh CTRSH tại các đô thị loại III trở lên và một số đô thị loại IV là các trung tâm văn hóa, xã hội, kinh tế của các tỉnh thành trên cả nƣớc lên đến 6,5 triệu tấn/năm, trong đó CTRSH phát sinh từ các hộ gia đình, nhà hàng, các chợ và kinh doanh là chủ yếu. Lƣợng còn lại từ các công sở, đƣờng phố, các cơ sở y tế. Kết quả điều tra tổng thể năm 2006 - 2007 cho thấy, lƣợng CTRSH đô thị phát sinh chủ yếu tập trung ở 2 đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
Tuy chỉ có 2 đô thị nhƣng tổng lƣợng CTRSH phát sinh tới 8.000 tấn/năm) chiếm 45,24% tổng lƣợng CTRSH phát sinh từ tất cả các đô thị (Bảng 1). Sinh viên: Bùi Xuân Bình 10 Khóa luận tốt nghiệp Bảng 1. Lƣợng CTRSH phát sinh ở các đô thị Việt Nam đầu năm 2007 Lƣợng CTRSH bình Lƣợng CTRSH phát sinh STT Loại đô thị quân/ngƣời (kg/ngƣời.ngày) Tấn/ngày Tấn/năm 1 Đặc biệt 0,84 8.930 [Nguồn: Cục Bảo vệ môi trường, 2008 ] Tính theo vùng địa lý (hay vùng phát triển kinh tế - xã hội) thì các đô thị vùng Đông Nam bộ có lƣợng CTRSH phát sinh lớn nhất tới 2.245 tấn/năm (chiếm 37,94% tổng lƣợng phát sinh CTRSH các đô thị loại III trở lên của cả nƣớc), tiếp đến là các đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng có lƣợng phát sinh CTRSH đô thị là 1. Các đô thị khu vực miền núi Tây Bắc bộ có lƣợng phát sinh CTRSH đô thị thấp nhất chỉ có 69.350 tấn/năm (chiếm 1,07%), tiếp đến là các đô thị thuộc các tỉnh vùng Tây Nguyên, tổng lƣợng phát sinh CTRSH đô thị là 237.
Đô thị có lƣợng CTRSH phát sinh lớn nhất là TP. Hồ Chí Minh (5.500 tấn/ngày), Hà Nội (2.500 tấn/ngày); đô thị có lƣợng CTRSH phát sinh ít nhất là Bắc Kạn - 12,3 tấn/ngày; Cao Bằng 20 tấn/ngày; TP.Đồng Hới 32,0tấn/ngày; TP.Yên Bái 33,4 tấn/ngày và thị xã Hà Giang 37,1 tấn/ngày. Tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên đầu ngƣời tại các đô thị đặc biệt và đô thị loại I Sinh viên: Bùi Xuân Bình 11 Khóa luận tốt nghiệp tƣơng đối cao (0,84 - 0,96kg/ngƣời.ngày); đô thị loại II và loại III có tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên đầu ngƣời là tƣơng đƣơng nhau (0,72 - 0,73 kg/ngƣời.ngày); đô thị loại IV có tỷ lệ phát sinh CTRSH đô thị bình quân trên một đầu ngƣời đạt khoảng 0,65 kg/ngƣời. Tỷ lệ phát sinh CTRSH tính bình quân lớn nhất tập trung ở các đô thị phát triển du lịch nhƣ TP.
Hạ Long 1,38kg/ngƣời.Hội An 1,08kg/ngƣời. Đà Lạt 1,06 kg/ngƣời. Ninh Bình 1,30kg/ngƣời. Tỷ lệ phát sinh bình quân đầu ngƣời tính trung bình cho các đô thị trên phạm vi cả nƣớc là 0,73 kg/ngƣời.