CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THU BẢO HIỂM Y TẾ VÀ PHÁP LUẬT VỀ THU BẢO HIỂM Y TẾ 1. Khái niệm, đặc điểm, nội dung và bản chất của thu bảo hiểm y tế 1. Khái niệm về bảo hiểm y tế và vai trò củabảo hiểm y tế 1. Khái niệm về bảo hiểm y tế Vấn đề chăm sóc bảo vệ sức khỏe cộng đồng không chỉ là trách nhiệm của ngành BHYT với vai trò trọng tâm mà còn là đối tượng quan tâm của các quan hệ khác.
Con người ít ai có thể tránh khỏi lúc ốm đau bệnh tật. Nếu không có bảo hiểm, họ phải bỏ ra toàn bộ chi phí KCB và trong nhiều trường hợp số tiền phải thanh toán vượt quá khả năng tài chính của họ nhất là với những người còn khó khăn. Tuy nhiên nếu có BHYT họ sẽ nhận được sự chia sẻ của cả cộng đồng. Cũng như các chính sách an sinh xã hội, BHYT không nhằm mục đích kinh doanh thu lợi nhuận.
BHYT xuất hiện từ chính nhu cầu tự thân của mỗi con người. Mặc dù vậy, khái niệm BHYT cho đến nay vẫn chưa được có sự thống nhất. Là một trong 2 chính sách quan trọng, trụ cột của hệ thống chính sách an sinh xã hội, BHYT là loại hình bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực y tế và là một trong 9 nội dung của BHXH được quy định tại Công ước 102 ngày 28/6/1952 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về các tiêu chuẩn tối thiểu cho các loại trợ cấp BHXH”. Theo Nguyễn Văn Ngọc, Từ điển Kinh tế học, Đại học Kinh tế quốc dân (2013): “Bảo hiểm là sự cam kết bồi thường của tổ chức bảo hiểm cho người tham gia khi gặp rủi ro dẫn đến tổn thất với điều kiện người tham gia bảo hiểm nộp một khoản phí cho tổ chức bảo hiểm.
Phạm vi bảo hiểm là những rủi ro mà người tham gia đăng ký với tổ chức bảo hiểm” Từ khái niệm về bảo hiểm ở trên, hiện nay, theo quy định tại Luật BHYT thì khái niệm về BHYT được hiểu là: "BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật để chăm sóc sức khoẻ, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện”. Vai trò của bảo hiểm y tế Bảo hiểm y tế có 07 vai trò, đó là: - Thứ nhất, BHYT chính là phương pháp để xoá đi sự bất công giàu nghèo, để 8 mọi người có bệnh đều được điều trị với điều kiện họ có thẻ BHYT. Với BHYT, mọi người sẽ được bình đẳng hơn, được điều trị theo bệnh, đây là một đặc trưng ưu việt của BHYT. BHYT mang tính nhân đạo cao cả và được xã hội hoá theo nguyên tắc số đông bù số ít.
Sự đóng góp của mọi người chỉ là đóng góp phần nhỏ so với chi phí KCB khi họ gặp phải rủi ro ốm đau, thậm chí sự đóng góp của cả một đời người cũng không đủ cho một lần chi phí khi mắc bệnh hiểm nghèo. Do vậy sự đóng góp của cộng đồng xã hội để hình thành nên quỹ BHYT là tối cần thiết và được thực hiện theo phương châm: Mình vì mọi người, mọi người vì mình”. - Thứ hai,BHYT giúp cho người dân khắc phục khó khăn cũng như ổn định về mặt tài chính khi không may gặp phải rủi ro ốm đau. Nhờ có BHYT, người dân sẽ antâm được phần nào về sức khoẻ cũng như kinh tế, bởi vì họ đã có một phần như là quỹ dự phòng của mình giành riêng cho vấn đề chăm sóc sức khoẻ, đặc biệt với những người nghèo chẳng may mắc bệnh.
Như vậy, BHYT ra đời có tác dụng khắc phục hậu quả và kịp thời ổn định được cuộc sống cho người dân khi họ bị ốm đau, tạo cho họ một niềm lạc quan trong cuộc sống, từ đó giúp họ yên tâm lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất cho chính bản thân họ và sau đó là cho xã hội, góp phần đẩy mạnh sự phát triển của xã hội.” - Thứ ba, BHYT giáo dục cho mọi người tính nhân đạo theo phương châm: “Lá lành đùm lá rách. - Thứ tư, BHYT làm tăng chất lượng KCB và quản lý y tế thông qua hoạt động quỹ BHYT đầu tư. Lúc đó trang thiết bị về y tế sẽ hiện đại hơn, có kinh phí để sản xuất các loại thuốc đặc trị chữa bệnh hiểm nghèo, có điều kiện nâng cấp các cơ sở KCB một cách có hệ thống và hoàn thiện hơn, giúp người dân đi KCB được thuận lợi. Đồng thời đội ngũ cán bộ y tế sẽ được đào tạo tốt hơn, các y, bác sỹ sẽ có điều kiện nâng cao tay nghề, tích luỹ kinh nghiệm, có trách nhiệm đối với công việc hơn, dẫn đến sự quản lý dễ dàng và chặt chẽ hơn trong KCB.” - Thứ năm, BHYT còn có tác dụng góp phần giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sách Nhà nước” -Thứ sáu,chỉ tiêu phúc lợi xã hội trong mỗi nước cũng biểu hiện trình độ phát triển của nước đó.
Do vậy, BHYT là một công cụ vĩ mô của Nhà nước để thực hiện tốt 9 phúc lợi xã hội, đồng thời tạo nguồn tài chính hỗ trợ, cung cấp cho hoạt động chăm sóc sức khoẻ của người dân”. - Thứ bảy, BHYT còn góp phần đề phòng và hạn chế những bệnh hiểm nghèo theo phương châm phòng bệnh hơn chữa bệnh. Với việc kết hợp với các cơ sở KCB BHYT kiểm tra sức khoẻ, chăm sóc sức khoẻ cho đại đa số những người tham gia BHYT, từ đó phát hiện kịp thời những căn bệnh hiểm nghèo và có phương pháp chữa trị kịp thời, tránh được những hậu quả xấu, mà nếu không tham gia BHYT tâm lý người dân thường sợ tốn kém khi đi bệnh viện, do đó mà coi thường hoặc bỏ qua những căn bệnh có thể dẫn đến tử vong” 1. Khái niệm về thu bảo hiểm y tế BHYT là một chính sách xã hội do nhà nước tổ chức thực hiện, nhằm huy động sự đóng góp của Nhà nước, người sử dụng lao động, người lao động, các tổ chức và cá nhân có nhu cầu được hưởng bảo hiểm y tế, từ đó hình thành nên một quỹ và quỹ này sẽ được dùng để chi trả chi phí KCB, khi người đó không may mắc phải bệnh tật mà họ có tham gia BHYT.
Để có quỹ này thì phải có việc thu BHYT từ các đối tượng có liên quan. Để thực hiện công tác thu BHYT và quản lý quỹ BHYT để chi trả cho người tham gia, Nhà nước ban hành chính sách pháp luật quy định các nhóm đối tượng phải tham gia BHYT, mức đóng và cơ quan có chức năng thu BHYT. Khái niệm về thu BHYT ra đời và được hiểu: là hành động dùng quyền lực Nhà nước bắt buộc tham gia BHYT theo một mức phí nhất định với các đối tượng quy định. Từ đó hình thành, tạo ra một quỹ tiền tệ chung phục vụ chi trả các chế độ BHYT và hoạt động của tổ chức BHYT”.
Nói cách khác, thu BHYT là hoạt động của Cơ quan BHYT dựa vào quy định của pháp luật về BHYT để tiến hành việc thu BHYT từ các đối tượng phải nộp BHYT bắt buộc nhằm tạo lập ra một quỹ tiền tệ để chi trả theo các chế độ BHYT cho người dân Thu BHYT là hoạt động có tổ chức dựa trên cơ sở hệ thống pháp luật của Nhà nước, sử dụng biện pháp hành chính để tổ chức quy định hoạt động thu nộp BHYT, xác định việc thực hiện nghĩa vụ của người lao động tham gia BHYT và đồng thời việc xác nhận đó là căn cứ để thực hiện chính sách, chế độ BHYT, đảm bảo quyền lợi 10 đối với người tham gia trên cơ sở thu đúng, đủ, kịp thời, đáp ứng mọi yêu cầu, quy định của pháp luật về thu BHYT.Đặc điểm của thu Bảo hiểm y tế Quỹ BHYT ra đời nhằm đạt mục tiêu là một công quỹ độc lập với ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo về tài chính để chi trả chế độ BHYT cho người tham gia. Vì thế công tác thu BHYT ngày càng trở thành khâu quan trọng và quyết định đến sự tồn tại và phát triển của việc thực hiện chính sách BHYT. So với các hoạt động khác, thu BHYT có các đặc điểm sau đây: - Công tác thu BHYT là hoạt động thường xuyên và đa dạng của ngành BHXH nhằm đảm bảo nguồn quỹ tài chính BHYT đạt được tập trung thống nhất: Thu BHYT là hoạt động của các cơ quan BHXH từ Trung ương đến địa phương cùng với sự phối hợp của các ban ngành chức năng trên cơ sở quy định của pháp luật về thực hiện chính sách BHYT nhằm tạo ra nguồn tài chính tập trung từ việc đóng góp của các đối tượng tham gia BHYT. Đồng thời tránh được tình trạng nợ đọng BHYT từ các cơ quan đơn vị và từ người tham gia BHYT.
- Để chính sách BHYT được diễn ra thuận lợi thì công tác thu BHYT có vai trò như một điều kiện cần và đủ trong quá trình tạo lập cùng thực hiện chính sách BHYT: Bởi đây là đầu vào, là nguồn hình thành cơ bản nhất trong quá trình tạo lập quỹ BHYT. Đồng thời đây cũng là một khâu bắt buộc đối với người tham gia BHYT thực hiện nghĩa vụ của mình. Do vậy công tác thu BHYT là một công việc đòi hỏi độ chính xác cao, thực hiện thường xuyên, liên tục, kéo dài trong nhiều năm và có sự biến động về mức đóng và số lượng người tham gia. - Công tác thu BHYT vừa đảm bảo cho quỹ BHYT được tập trung về một mối, vừa đóng vai trò như một công cụ thanh kiểm tra số lượng người tham gia BHYT biến đổi ở từng nhóm đối tượng tham gia, cơ quan, đơn vị ở từng địa phương hoặc trên phạm vi toàn quốc.
Bởi công tác thu BHYT cũng đòi hỏi phải được tổ chức tập trung thống nhất có sự ràng buộc chặt chẽ từ trên xuống dưới, đảm bảo an toàn tuyệt đối về tài chính, đảm bảo độ chính xác. Hơn nữa, hoạt động thu BHYT là hoạt động liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của người tham gia BHYT, số thu BHYTchủ yếu dựa trên số lượng người tham BHYT để tạo lập lên quỹ BHYT, cho nên nghiệp vụ của 11 công tác thu BHYT có một vai trò hết sức quan trọng và rất cần thiết trong thực hiện chính sách BHYT. Bởi đây là khâu đầu tiên giúp cho chính sách BHYT thực hiện được các chức năng cũng như bản chất của mình. - Công tác thu BHYT ảnh hưởng trực tiếp đến công tác chi và quá trình thực hiện chính sách BHYT.