CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM 1. Khái niệm thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm 1.1 Khái niệm an toàn, vệ sinh an toàn thực phẩm Đất nước ta trong những năm gần đây kinh tế phát triển, cuộc sống của nhiều người dân đã được cải thiện, người tiêu dùng ngày càng có nhu cầu cao hơn cả về hình thức, chất lượng cũng như cảm quan đối với thực phẩm. An toàn thực phẩm hay Vệ sinh an toàn thực phẩm hiểu theo nghĩa hẹp là một môn khoa học dùng để mô tả việc xử lý, chế biến, bảo quản và lưu trữ thực phẩm bằng những phương pháp phòng ngừa, phòng chống bệnh tật do thực phẩm gây ra. An toàn thực phẩm cũng bao gồm một số thói quen, thao tác trong khâu chế biến cần được thực hiện để tránh các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe.
An toàn thực phẩm luôn là vấn đề được quan tâm ngày càng sâu sắc trên toàn cầu bởi vai trò quan trọng bậc nhất đó chính là sức khỏe, tính mạng con người, sự tồn tại và phát triển giống nòi. Trước đây, theo Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm số 12/2003/PL- UBTVQH11 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội, vệ sinh an toàn thực phẩm được hiểu là việc phải thực hiện các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm cho thực phẩm không gây hại đến sức khỏe và tính mạng con người. Tuy nhiên để phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế sau khi Việt Nam chính thức gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) vào 01/01/2007, khái niệm này đã được đơn giản hóa, ngắn gọn và phù hợp hơn được thể hiện trong Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011, an toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. Có thể hiểu một cách đơn giản an toàn thực phẩm là toàn bộ những vấn đề cần xử lý liên quan đến việc đảm bảo vệ sinh đối với thực phẩm nhằm bảo vệ cho sức khỏe của người tiêu dùng.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thực phẩm là nhu cầu thiết yếu hằng ngày của con người, cung cấp cho con người nguồn dinh dưỡng, năng lượng để con người sống và phát triển. Tuy nhiên khi bị nhiễm khuẩn, nhiễm độc. an toàn thực phẩm chưa tốt thì thực phẩm lại là nguồn truyền bệnh nguy hiểm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con người và xã hội. An toàn thực phẩm có tác động trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người.
Công tác quản lý chất lượng an toàn thực phẩm có vị trí rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay, đây là một vấn đề “nóng”, bao gồm nhiều hành vi, hành động và các điều kiện phải tuân thủ, thực hiện nhằm đưa các loại thực phẩm từ nơi sản xuất, gieo trồng, bảo quản, phân phối đến nơi chế biến sử dụng. Có rất nhiều mức độ khác nhau, hậu quả gây ra cũng khác nhau từ khó chịu đến tử vong khi sử dụng những thực phẩm bị ô nhiễm … Theo thống kê của Cục an toàn vệ sinh thực phẩm từ năm 2004 - 2009 đã có 1.058 vụ ngộ độc thực phẩm, trung bình có 176,3 vụ ngộ độc thực phẩm/năm, tính trung bình tỷ lệ người bị ngộ độc thực phẩm là 7,1 người/100. Năm 2011 từ đầu năm đến giữa tháng 9, cả nước xảy ra 109 vụ ngộ độc thực phẩm với tổng số 3.654 người mắc, tử vong 18 người, đi viện 2. Nguyên nhân ngộ độc thực phẩm năm 2011 được xác định qua lâm sàng và xét nghiệm cho thấy do độc tố tự nhiên chiếm 30,3% số vụ, hóa chất chiếm 11,0% số vụ, do vi sinh vật chiếm 30,3 % số vụ, không rõ nguyên nhân chiếm 28,4 % số vụ [26].
Khái niệm thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm Có lẽ chưa bao giờ vấn đề an toàn thực phẩm lại được quan tâm đặc biệt như trong thời gian gần đây. Trên các mặt báo, các phương tiện thông tin đại chúng liên tục đưa tin về các hiện tượng vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm. Hệ thống các văn bản pháp luật như: Luật An toàn thực phẩm được Quốc Hội nước Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 17 tháng 6 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năm 2010 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011; Nghị định 38/2012/ NĐ - CP ngày 25/4/2012 của Chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm; Nghị định 91/2012/NĐ- CP của Chính Phủ ngày 08/11/2012 quy định xử phạt hành chính về an toàn thực phẩm. đã tạo một hành lang pháp lý cho công tác đảm bảo an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên việc đưa các văn bản này vào cuộc sống lại là một bài toán khó vì đây là việc mà các cấp, các ngành và mọi tổ chức cá nhân phải thực hiện tốt việc thi hành pháp luật. Thi hành pháp luật là một trong bốn hình thức của thực hiện pháp luật (Thực hiện pháp luật bao gồm : Tuân thủ pháp luật; Thi hành pháp luật; Sử dụng pháp luật và Áp dụng pháp luật), theo đó Thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm là việc các chủ thể pháp luật về an toàn thực phẩm phải thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực và chủ động. Các vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khoẻ, chất lượng an toàn thực phẩm luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nhà chức trách và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, tại các đô thị lớn với phần đông người tiêu dùng đang phải đối mặt với vô số khó khăn trước những thách thức của xã hội.
Một trong những khó khăn đó là nguồn cung cấp thực phẩm. Các yếu tố: An toàn, cân bằng dinh dưỡng, hợp khẩu vị, thuận tiện nhằm thoả mãn nhu cầu và phong cách sống của người tiêu dùng được đặt ra những thách thức cho các nhà quản lý và cả chính người tiêu dùng. Trước tình hình này, hơn ai hết các cấp chính quyền ở địa phương là nơi gần dân nhất cần phải có những động thái tích cực trong việc thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm. Cần nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân các cấp, đặc biệt là ở cấp xã, phường, cụ thể: +Ban hành theo thẩm quyền hoặc trình với Hội đồng nhân dân cùng cấp, Ủy ban nhân dân cấp trên ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật địa phương.
Xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch vùng, cơ sở sản xuất thực phẩm an toàn để bảo đảm việc quản lý được thực hiện 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong toàn bộ chuỗi cung cấp thực phẩm. Chính quyền cơ sở phải là người chủ trì trong các hoạt động nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm gắn với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. +Nâng cao trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm trên địa bàn thông qua công tác quản lý điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố, an toàn thực phẩm tại các chợ, đặc biệt là các chợ cóc, chợ tạm trên địa bàn. +Báo cáo với cơ quan cấp trên định kỳ và đột xuất về công tác quản lý an toàn thực phẩm trên địa bàn để có hướng chỉ đạo giải quyết tích cực nhằm đảm bảo dân sinh.
+Bố trí nguồn lực, nâng cao chất lượng nhân lực cho công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trên địa bàn +Huy động sự quan tâm, phối kết hợp của các ban ngành đoàn thể trong các biện pháp giáo dục, tuyên truyền về an toàn thực phẩm nhằm nâng cao về nhận thức và thực hành của người sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm. Các trạm Y tế phải thể hiện vai trò tham mưu tích cực +Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch và đột xuất. Xử phạt các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm theo đúng quy định của pháp luật. Để làm tốt công tác quản lý về an toàn thực phẩm tại địa phương vấn đề then chốt là làm thế nào để đưa các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm gắn kết với đời sống, phù hợp với điều kiện thực tế để từng bước nâng cao chất lượng thực phẩm, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Công tác đảm bảo an toàn thực phẩm để thực hiện tốt cần những nỗ lực rất lớn của chính phủ, các bộ ngành và của toàn xã hội. Việc đưa Luật An toàn thực phẩm vào cuộc sống có ý nghĩa quyết định với kết quả của công tác này. Để phù hợp với xu hướng quốc tế khi tham gia vào WTO một số khái 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com niệm về an toàn thực phẩm đã thay đổi được quy định cụ thể tại Điều 2 Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12. Các khái niệm này đã thể hiện sự khác biệt với Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003 được thể hiện rõ nét hơn, chi tiết hơn, là công cụ để góp phần bảo vệ tốt hơn sức khỏe, tính mạng của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế- xã hội của đất nước.
Sự cần thiết và vai trò của pháp luật về an toàn thực phẩm trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay 1. Sự cần thiết của pháp luật về an toàn thực phẩm trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay Từ ngày 01/01/2007, Việt Nam đã là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) nên phải từng bước tuân thủ các hiệp định của Tổ chức này. Theo đó trong điều kiện hội nhập, cần thiết phải có cơ chế pháp lý về việc thừa nhận tiêu chuẩn lẫn nhau giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực cũng như thế giới. Việt Nam cần phải nội luật hóa các quy định của Quốc tế về an toàn thực phẩm để có cơ sở pháp lý thực hiện, đặc biệt là việc áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến trong quản lý thực phẩm.
Ở Việt Nam vấn đề an toàn thực phẩm vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp. Thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin về các vụ ngộ độc, có nơi số lượng lên tới vài trăm người. Theo thống kê của Bộ Y tế trong những năm gần đây, hàng năm có 200-600 vụ ngộ độc thức ăn, khoảng 5000- 7000 người mắc bệnh, trong đó có vài chục người chết.