Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu thành phần loài côn trùng họ lucanidae insecta coleoptera tại vườn quốc gia tam đảo vĩnh phúc

Nghiên cứu thành phần loài côn trùng họ Lucanidae tại vườn quốc gia Tam Đảo, Vĩnh Phúc, mang lại cái nhìn sâu sắc về đa dạng sinh học.

• Tác giả: Nguyễn Quang Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Quảng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên cứu thành phần loài côn trùng họ Lucanidae (Insecta: Coleoptera) tại Vườn Quốc gia Tam Đảo, Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu Lucanidae
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu Lucanidae trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu Lucanidae ở Việt Nam và tại Tam Đảo
• 1.2. Tình hình khai thác côn trùng ở VQG Tam Đảo
• 1.3. Bậc thang tiến hóa và tình trạng phân loại
• 1.3.1. Cổ sinh vật học
• 1.3.2. Vị trí của họ Lucanidae trong lớp côn trùng
• 1.3.3. Tình trạng phân loại họ Lucanidae trong bộ Coleoptera
• 1.3.4. Tình trạng phân loại trong họ Lucanidae
• 1.3.5. Vai trò của Lucanidae trong hệ sinh thái

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo

Nghiên cứu về côn trùng họ Lucanidae tại Vườn Quốc gia Tam Đảo là một lĩnh vực quan trọng trong sinh thái học và bảo tồn đa dạng sinh học. VQG Tam Đảo, với hệ sinh thái phong phú và đa dạng, là nơi sinh sống của nhiều loài côn trùng đặc hữu. Việc tìm hiểu thành phần loài côn trùng này không chỉ giúp nâng cao hiểu biết về hệ sinh thái mà còn góp phần bảo tồn các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của côn trùng họ Lucanidae

Côn trùng họ Lucanidae thường sống trong các khu rừng tự nhiên, nơi có độ ẩm cao và nhiều cây cối. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy chất hữu cơ và tái tạo đất. Nghiên cứu cho thấy, các loài Lucanidae có thể chịu đựng được nhiều điều kiện môi trường khác nhau, nhưng vẫn cần bảo vệ môi trường sống tự nhiên của chúng.

1.2. Tình hình nghiên cứu côn trùng tại VQG Tam Đảo

Tại VQG Tam Đảo, đã có nhiều nghiên cứu về côn trùng họ Lucanidae nhưng vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc ghi nhận số lượng và phân bố của các loài. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn để hiểu rõ hơn về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu côn trùng họ Lucanidae

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng nghiên cứu về côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo vẫn gặp nhiều thách thức. Sự tàn phá môi trường sống, cùng với việc khai thác côn trùng trái phép, đã làm giảm số lượng loài và cá thể. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo tồn và nghiên cứu sâu hơn.

2.1. Tác động của con người đến côn trùng Lucanidae

Hoạt động khai thác rừng và săn bắt côn trùng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể côn trùng họ Lucanidae. Nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và bị săn bắt để phục vụ nhu cầu thương mại.

2.2. Khó khăn trong việc phân loại và nghiên cứu

Việc phân loại côn trùng họ Lucanidae gặp nhiều khó khăn do tính đa hình và sự thay đổi trong hệ thống phân loại. Nhiều loài có hình thái tương tự nhau, gây khó khăn trong việc xác định và phân loại chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo

Để nghiên cứu thành phần loài côn trùng họ Lucanidae, các phương pháp thu mẫu và phân tích sinh thái đã được áp dụng. Việc sử dụng các công cụ hiện đại giúp nâng cao độ chính xác trong việc xác định loài và phân tích môi trường sống.

3.1. Phương pháp thu mẫu côn trùng

Các phương pháp thu mẫu như sử dụng bẫy đèn và bẫy dính đã được áp dụng để thu thập mẫu côn trùng. Việc thu mẫu diễn ra vào các thời điểm khác nhau trong năm để đảm bảo tính đại diện cho quần thể.

3.2. Phân tích môi trường sống của côn trùng

Phân tích các yếu tố môi trường như độ ẩm, nhiệt độ và loại hình sinh cảnh là rất quan trọng. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố và số lượng của côn trùng họ Lucanidae.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo đã chỉ ra sự đa dạng phong phú của các loài. Nhiều loài đặc hữu đã được ghi nhận, góp phần làm phong phú thêm hệ sinh thái của khu vực này.

4.1. Thành phần loài côn trùng Lucanidae tại Tam Đảo

Nghiên cứu đã ghi nhận được 39 loài côn trùng thuộc họ Lucanidae, trong đó có nhiều loài đặc hữu. Điều này cho thấy VQG Tam Đảo là một trong những khu vực quan trọng cho việc bảo tồn đa dạng sinh học.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào bảo tồn

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình bảo tồn và quản lý bền vững cho côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo. Việc này không chỉ bảo vệ các loài mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về côn trùng họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo mở ra nhiều triển vọng cho các nghiên cứu sinh thái học và bảo tồn. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học và cộng đồng để bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên sinh vật quý giá này.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu côn trùng

Nghiên cứu côn trùng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn góp phần bảo tồn các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng. Việc này cần được chú trọng hơn trong tương lai.

5.2. Hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp bảo tồn hiệu quả và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của côn trùng họ Lucanidae trong hệ sinh thái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bộ Cánh cứng (Coleoptera) chiếm khoảng 25% tổng số các dạng sống đã biết trên Trái Đất với hơn 350.000 loài đã được mô tả khoa học. Trong đó, họ kẹp kìm Lucanidae (còn gọi là bọ sừng hươu hay bọ ngà) gồm khoảng 1.414 loài và phân loài thuộc 105 giống trên toàn thế giới, riêng tại Việt Nam đã ghi nhận khoảng 170 loài phân bố chủ yếu ở các sinh cảnh rừng tự nhiên có độ cao từ 300 m trở lên. Vườn Quốc gia Tam Đảo với diện tích tự nhiên gần 35.000 ha sở hữu hệ sinh thái rừng á nhiệt đới núi cao đa dạng, là nơi lưu giữ nhiều nguồn gen côn trùng đặc hữu quý hiếm như Katsuraius ikedaorum và Lucanus pesarinii.

Tuy nhiên, áp lực từ việc suy thoái sinh cảnh rừng gỗ mục và tình trạng săn bắt thương mại trái phép diễn ra rầm rộ (điển hình trong giai đoạn cao điểm những năm 2000 – 2004 với 5 đến 10 người săn bọ trên mỗi đỉnh núi mỗi ngày) đã đe dọa nghiêm trọng tới sự tồn vong của nhiều loài Lucanidae. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Động vật học thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết vấn đề cấp thiết này thông qua việc khảo sát, thu thập 296 cá thể mẫu vật, xác định chính xác 30 loài thuộc 11 giống, phân tích đặc trưng phân bố sinh thái và thiết lập khóa định loại hoàn chỉnh. Đề tài đóng vai trò nền tảng khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý tài nguyên rừng bền vững tại khu vực miền Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân loại học hình thái học so sánh kết hợp giải phẫu cơ quan sinh dục đực ngoài (aedeagus) thuộc bộ Cánh cứng (Coleoptera), liên họ Scarabaeoidea. Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết sinh thái học quần xã và mô hình phân tầng sinh cảnh thực vật theo đai cao của Thái Văn Trừng (1978) để giải thích quy luật thích ứng không gian của côn trùng. Bốn khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Tính dị hình giới tính (Sexual dimorphism): Sự khác biệt rõ nét về kích thước và cấu trúc hàm trên giữa con đực và con cái ở các phân họ lớn.
• Tính đa hình cá thể (Polymorphism): Sự biến thiên mạnh mẽ về kích thước cơ thể (từ 8 mm đến 118 mm) và dạng kìm của các cá thể trong cùng một loài dưới tác động dinh dưỡng giai đoạn ấu trùng.
• Cơ quan sinh dục đực (Aedeagus/Genitalia): Cấu trúc sinh học ba thùy mang tính ổn định loài cao nhất, gồm hai thùy bên (parameres) và một thùy giữa (median lobe).
• Côn trùng ăn gỗ mục (Xylophagous insects): Vai trò chức năng của ấu trùng trong việc phân hủy xác thực vật và khép kín chu trình dinh dưỡng đất rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực hiện thu thập dữ liệu qua 9 đợt điều tra thực địa định kỳ từ tháng 3 đến tháng 11 năm 2012 tại 5 điểm nghiên cứu đại diện cho các đai cao từ 300 m đến trên 1.000 m tại Vườn Quốc gia Tam Đảo. Tổng cỡ mẫu thu thập được là 296 cá thể trưởng thành. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kết hợp ba hình thức:

• Bẫy đèn cao áp công suất 250W trên khung bạt trắng 2 x 2,5 m thu bắt côn trùng ban đêm vào các ngày không trăng (từ sau ngày 17 âm lịch đến trước mùng 10 tháng sau).
• Phương pháp đập rung tán cây (beating method) bằng vợt cán dài 5 m thu thập cá thể ẩn nấp ban ngày ở bìa rừng và đường mòn.
• Phương pháp bóc tách vỏ thân cây gỗ mục tìm kiếm các loài thuộc tộc Figulini.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích giải phẫu hiển vi cơ quan sinh dục đực kết hợp khóa định loại Fujita (2010) là nhằm khắc phục triệt để hiện tượng sai lệch do tính đa hình kích thước ngoài, đảm bảo tính chuẩn xác tuyệt đối trong việc định danh và xử lý các tên đồng vật (synonym). Mẫu vật sau khi xử lý bằng hơi Etyl Axetat được sấy khô ở nhiệt độ 40°C trong 48 giờ để bảo quản tiêu bản lâu dài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình định loại 296 cá thể thu thập được tại Vườn Quốc gia Tam Đảo đã ghi nhận 30 loài thuộc 11 giống của họ Lucanidae:

• Cấu trúc ưu thế quần thể rõ rệt: Có 5 loài đạt tỷ lệ cá thể trên 5% (nhóm loài ưu thế), dẫn đầu là Prosopocoilus gracilis với 51 cá thể (chiếm 17,23%), tiếp theo là Neolucanus fuscus với 40 cá thể (chiếm 13,51%), Odontolabis platynota đạt 39 cá thể (chiếm 13,18%), Neolucanus parryi có 24 cá thể (chiếm 8,11%) và Prosopocoilus crenulidens đạt 22 cá thể (chiếm 7,43%).
• Sự xuất hiện của các loài hiếm: Có 6 loài chỉ thu được duy nhất 1 cá thể trong suốt đợt khảo sát (chiếm 0,34% mỗi loài), bao gồm Cyclommatus tamdaoensis, Nigidius laoticus, Cyclommatus strigiceps, Prosopocoilus elegans, Neolucanus sp.1 và Neolucanus sp.2.
• Phân bố đa dạng ở bậc giống: Giống Prosopocoilus chiếm ưu thế lớn nhất về thành phần với 9 loài (chiếm 30,00% tổng số loài), giống Neolucanus có 6 loài (chiếm 20,00%), hai giống Dorcus và Odontolabis cùng có 3 loài (chiếm 10,00% mỗi giống), trong khi 5 giống đơn loài (Katsuraius, Nigidius, Rhaetulus, Hexarthrius, Serrognathus) chỉ chiếm 3,33% mỗi giống.
• Phát hiện mới cho khu hệ: Ghi nhận lần đầu tiên loài Nigidius laoticus De Lisle, 1964 tại Tam Đảo và công bố cấu trúc cơ quan sinh dục đực ngoài chưa từng xuất hiện trong các y văn trước đó của loài Prosopocoilus crenulidens.

Thảo luận kết quả

So sánh với các công bố quốc tế của Fujita (2010) ghi nhận 39 loài tại Tam Đảo, khảo sát năm 2012 thu được 30 loài, trong đó có 12 loài từng xuất hiện trước đây không bắt gặp lại. Nguyên nhân chính là do sự suy thoái các khoảnh rừng nguyên sinh gỗ lớn và hệ quả của hoạt động săn bắt cường độ cao trong quá khứ làm giảm mật độ quần thể tự nhiên. Dù vậy, với 30 loài hiện diện, Tam Đảo vẫn giữ vị trí trung tâm đa dạng sinh học khi chiếm tới 22,7% tổng số loài Lucanidae của Việt Nam (132 loài), vượt xa các khu vực như Phia Oắc (18 loài) hay Ba Tơ (11 loài).

Dữ liệu biến thiên theo thời gian có thể được trình bày hiệu quả qua biểu đồ cột kết hợp đường tương quan, phản ánh hoạt động của Lucanidae phụ thuộc mật thiết vào khí hậu: số lượng cá thể tập trung cao nhất vào các tháng nóng ẩm từ tháng 5 đến tháng 8 (nhiệt độ trung bình 20,6°C – 23,7°C, lượng mưa từ 266 mm đến 509 mm/tháng). Giải phẫu cấu tạo cơ quan sinh sản đực đã giúp phân biệt rõ ràng hai loài có hình thái ngoài gần như tương đồng là P. crenulidens (thùy parameres kéo dài thành gai nhọn) và P. denticulatus (thùy parameres dạng tấm xẻ răng cưa), minh chứng giá trị thực tiễn của phương pháp phân loại hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường tuần tra, ngăn chặn săn bắt trái phép: Ban quản lý Vườn Quốc gia Tam Đảo phối hợp với Hạt Kiểm lâm tăng cường kiểm soát nghiêm ngặt 20 đỉnh núi cao trên 1.000 m, xử lý dứt điểm 100% các hoạt động sử dụng máy phát điện và bẫy đèn săn bắt côn trùng đêm trong giai đoạn 2024 – 2026.
• Xây dựng bãi sinh sản nhân tạo cho côn trùng ăn gỗ: Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế triển khai đặt 50 đến 100 cụm gỗ mục nhân tạo tại phân khu phục hồi sinh thái (quy mô 7.240 ha) trước quý II năm 2025 nhằm tăng tỷ lệ sống sót của ấu trùng từ mức ước tính 25% lên trên 60%.
• Hoàn thiện ngân hàng mẫu vật và cơ sở dữ liệu số hóa: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên phối hợp các viện nghiên cứu tiến hành số hóa 100% hình ảnh giải phẫu hiển vi của 30 loài thu được, xuất bản cẩm nang nhận dạng thực địa cho lực lượng kiểm lâm trong vòng 12 tháng.
• Chuyển đổi sinh kế cho cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân các huyện Tam Đảo, Đại Từ và Sơn Dương triển khai các mô hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn, hỗ trợ kinh tế cho hơn 150.000 nhân khẩu vùng đệm nhằm giảm thiểu 80% áp lực khai thác lâm sản trái phép trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà nghiên cứu và giảng viên Côn trùng học: Sử dụng bộ dữ liệu giải phẫu cơ quan sinh dục chi tiết của 30 loài thuộc 11 giống để phục vụ giảng dạy chuyên ngành Động vật không xương sống và giám định phân loại học côn trùng cánh cứng.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sinh học, Lâm nghiệp: Tham khảo quy trình thiết kế 9 đợt khảo sát thực địa chuẩn mực, kỹ thuật thu mẫu bẫy đèn đêm và phương pháp xử lý số liệu sinh học trên 296 mẫu vật thực tế.
• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và lực lượng Kiểm lâm: Ứng dụng khóa định loại hình thái nhanh để nhận diện chính xác các loài đặc hữu, nguy cấp tại 5 trạm kiểm soát đai cao từ 300 m đến trên 1.000 m.
• Chuyên gia bảo tồn đa dạng sinh học: Khai thác các chỉ số ưu thế của 5 loài dẫn đầu để xây dựng tiêu chí đánh giá sức khỏe hệ sinh thái rừng gỗ mục và hoạch định chính sách bảo vệ 6 loài cực hiếm có mật độ dưới 1%.

Câu hỏi thường gặp

1. Họ côn trùng cánh cứng Lucanidae có vai trò gì đối với hệ sinh thái rừng?
Ấu trùng Lucanidae sống trong các thân cây gỗ mục mục nát, sử dụng mùn gỗ làm thức ăn chính trong suốt giai đoạn kéo dài từ 1 đến 3 năm. Chúng thúc đẩy quá trình phân giải xác thực vật, hoàn trả khoáng chất cho đất rừng và hoàn toàn không gây hại cho cây sống hay mùa màng nông nghiệp.

2. Tiêu chuẩn nào là quan trọng nhất để định danh các loài kẹp kìm có hình thái giống nhau?
Do tính đa hình kích thước dao động rất rộng (từ 8 mm đến 118 mm), cấu tạo cơ quan sinh dục đực ngoài (aedeagus) là tiêu chuẩn định loại có độ chính xác cao nhất. Cấu trúc các thùy parameres (như dạng gai nhọn ở P. crenulidens hay dạng răng cưa ở P. denticulatus) mang tính ổn định tuyệt đối giữa các loài.

3. Loài kẹp kìm nào chiếm ưu thế lớn nhất tại khu vực Vườn Quốc gia Tam Đảo?
Loài Prosopocoilus gracilis chiếm mật độ cao nhất trong khu hệ khảo sát với 51 cá thể thu được, tương ứng 17,23% tổng mẫu vật. Đây là loài thích nghi tốt với các điều kiện rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới và á nhiệt đới tại Tam Đảo.

4. Vì sao số loài Lucanidae thu thập năm 2012 lại ít hơn các công bố trước đây?
Khảo sát ghi nhận 30 loài, thiếu vắng 12 loài từng được công bố bởi Fujita (2010). Sự suy giảm này bắt nguồn từ việc mất các cây gỗ lớn do khai thác rừng trong quá khứ và tác động nghiêm trọng của phong trào săn bắt côn trùng thương mại bằng bẫy đèn công suất cao giai đoạn 2000 – 2004.

5. Thời điểm và phương pháp thu mẫu Lucanidae nào đạt hiệu quả cao nhất?
Sử dụng bẫy đèn cao áp 250W treo trên bạt trắng 2 x 2,5 m vào các đêm không trăng từ tháng 5 đến tháng 8 đem lại hiệu quả tốt nhất. Đây là giai đoạn nhiệt độ ấm áp (20,6°C – 23,7°C) và độ ẩm cao, thúc đẩy cá thể trưởng thành bay ra tìm bạn tình.

Kết luận

• Xác định cấu trúc thành phần loài họ Lucanidae tại VQG Tam Đảo gồm 296 cá thể thuộc 30 loài và 11 giống.
• Ghi nhận bổ sung loài Nigidius laoticus lần đầu tiên cho Tam Đảo và mô tả hoàn chỉnh cơ quan sinh dục đực của Prosopocoilus crenulidens.
• Làm rõ quy luật phân bố không gian qua 5 đai cao từ 300 m đến trên 1.000 m và phân bố thời gian tập trung vào các tháng nóng ẩm (tháng 5 – 8).
• Xác lập tiêu chuẩn giải phẫu cơ quan sinh dục giúp phân biệt chuẩn xác các cặp loài tương đồng có độ đa hình cao.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp bảo tồn đồng bộ kết hợp nhân nuôi sinh sản nhân tạo và nâng cao sinh kế vùng đệm.

Đóng góp cốt lõi của công trình là cung cấp dẫn liệu phân loại học và sinh thái học chuẩn xác cho họ kẹp kìm tại miền Bắc. Trong giai đoạn 2024 – 2026, các đơn vị quản lý cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số hóa mẫu vật và thiết lập các bãi sinh sản nhân tạo. Hãy kết nối ngay với các cơ quan chuyên môn để cùng bảo vệ nguồn gen côn trùng đặc hữu quý giá của Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong lớp côn trùng, bộ cánh cứng (Coleoptera) là một bộ côn trùng có số lƣợng loài lớn nhất đƣợc biết đến. Số loài cánh cứng đã đƣợc mô tả lên tới 350 000 loài cùng với rất nhiều loài đang chờ đợi đƣợc khám phá. Bộ Cánh cứng chiếm khoảng 25% tất cả các dạng sống đã biết. Tuy nhiên số lƣợng loài đã biết này có thể mới chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số loài cánh cứng trên thế giới.

Ví dụ, Nielsen và Mound (2000) dự đoán rằng có khoảng 850.000 loài; còn theo Simon (1996), Grove & Stork (2000) thì có khoảng 2,4 – 2,7 triệu loài cánh cứng trên trái đất [20]. Việt Nam đƣợc xếp vào nhóm các quốc gia có tài nguyên sinh vật dồi dào và là trung tâm đa dạng sinh học lớn của thế giới [4], [14]. Tuy nhiên sự tàn phá của chiến tranh trong quá khứ, đặc biệt việc chặt phá rừng và ô nhiễm môi trƣờng hiện nay đã và đang làm cạn kiệt nguồn tài nguyên sinh vật của nƣớc ta. Họ Lucanidae, tên Việt Nam là kẹp kìm, bọ ngà, bọ sừng hƣơu, là một họ thuộc bộ Cánh cứng.

Có khoảng 1400 loài đã đƣợc ghi nhận trên toàn thế giới (Fujita, 2010) [21]. Ở Việt Nam họ Lucanidae có khoảng 170 loài đã đƣợc ghi nhận thƣờng sinh sống vùng rừng núi có độ cao trên 300m so với mực nƣớc biển, trong các hệ sinh thái ít bị tác động [44], ít khi bắt gặp chúng ở khu vực rừng trồng, rừng tái sinh. Nhiều loài trong họ Lucanidae đang đứng trƣớc các nguy cơ bị đe dọa cao, do việc tàn phá hệ sinh thái và săn bắt phản khoa học để bán cho các nhà sƣu tập nƣớc ngoài. Gần đây nhiều phát hiện mới về các nghiên cứu Lucanidae của Việt Nam có giá trị về khoa học đã đƣợc công bố nhƣ các công trình của Maeda (2009, 2010, 2012), Michele (1998) [21].

Tuy nhiên kết quả thu đƣợc còn khá khiếm tốn so với tiềm năng sẵn có của khu hệ sinh vật của nƣớc ta. Côn trùng ở vƣờn Quốc gia (VQG) Tam Đảo nói chung, họ Lucanidae nói riêng rất đa dạng và phong phú, trong đó có nhiều loài đặc hữu: Katsuraius ikedaorum, Lucanus persarinii. Trƣớc đây đã có một công bố về côn trùng họ Lucanidae ở Vƣờn Quốc Gia Tam Đảo của các tác giả nƣớc ngoài dựa vào nguồn mẫu vật mua đƣợc từ ngƣời dân, chủ yếu là các công bố về phát hiện các loài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trong hệ sinh thái tự nhiên các loài Lucanidae ở giai đoạn trƣớc trƣởng thành sử dụng gỗ mục làm nguồn thức ăn góp phần vào quá trình phân hủy xác thực vật trả lại mùn và khoáng chất cho đất.

Chúng không phải là những loài gây hại cho nông, lâm nghiệp vì vậy ở một mức độ nào đó nhóm côn trùng này đến nay vẫn chƣa đƣợc các nhà khoa học trong nƣớc nghiên cứu chuyên sâu. Bên cạnh đó do nhiều loài có hình thái ngoài kỳ dị nên trong thu bắt côn trùng cánh cứng trái phép chúng là đối tƣợng đƣợc chú ý săn lùng cho việc buôn bán với du khách nƣớc ngoài, đặc biệt là vào thời điểm của những năm 90 của thế kỷ trƣớc [3]. Ngoài ra các hoạt động khai thác rừng dù đã đƣợc hạn chế những vẫn thƣờng xuyên xảy ra đặc biệt là việc đốn hạ các loại cây gỗ lớn làm biến đổi hệ sinh thái rừng tự nhiên ở VQG Tam Đảo đã và đang làm suy giảm đa dạng sinh học, gây nên sự biến mất nhiều loài côn trùng trong đó có một số loài Lucanidae.