PHẦN MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHON ĐỀ TÀI Nghề nghiệp — việc làm luôn là mối quan tam hàng đầu của các bạn trẻ đang bỡ ngỡ trước ngưỡng cửa cuộc đời. Xác định được cho mình một hướng đi đúng đắn về nghề nghiệp, việc làm tức là bạn đã có được một nửa thành công trên con đường lập nghiệp. Diễn biến của thị trường lao động nước ta những năm gần đây cho thấy một trong những nguyên nhân chính khiến tình trạng thất nghiệp ngày một gia tăng chính là do chất lượng lực lượng lao động không đáp ứng được đòi hỏi mà những diễn biến nhanh chóng của nền kinh tế và quá trình phát triển công nghệ đặt ra.
Theo con số thống kê, số lao động đã qua đào tạo nghề chỉ chiếm khoảng 12 — 15% tổng số lực lượng lao động. Đặc biệt có những địa phương, khu vực, số lao động đã qua đào tạo chiếm chưa đầy 10%. Điều này dẫn tới thực trạng đáng lo ngại là số lao động phổ thông ngày một dư thừa, trong khi lao động kỹ thuật, có tay nghề ngày một thiếu tram trọng. Bên cạnh đó cũng đã xuất hiện ngày một phổ biến tình trạng mất cân đối giữa cung và cầu trong một số ngành nghề, xuất phát từ nguyên nhân đào tạo thiếu định hướng, không bám sát nhu cầu thực tế của quá trình phát triển cũng như suy thoái của một số ngành kinh tế.
Vì thế, trang bị cho mình một nghề nghiệp thích hợp với khả năng bản thân và phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động chính là điều kiện tối ưu để mỗi bạn trẻ vững bước vào đời. Những năm ở trường học nghề là thời điểm học sinh, sinh viên quyết định lựa chọn nghề. Họ phải có sự chuẩn bị vào nghề thật chu đáo, cẩn thận. Quá trình này giúp các em chọn đúng nghề phù hợp với khả năng và sự hiểu biết của mình.
Các em cần phải được trang bị các kỹ năng cơ bản để tạo nên sự sản sàng nghề nghiệp. Các kỹ năng đó là: xác định mục tiêu (nghề nghiệp và kỳ vọng), lập kế hoạch thực hiện, theo đuổi mục tiêu, xây dựng quan hệ, thu thập thông tin. Hiện nay, học sinh sinh viên thiếu hụt những kỹ năng này trong chọn nghề. Thêm vào đó, công tác hướng nghiệp trong trường chưa hỗ trợ các em những kỹ năng này.
Do vậy mà xây dựng một mô hình tư vấn hướng nghiệp phù hợp và hiệu quả cho học sinh, sinh viên là việc làm hết sức cần thiết. Trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung trực thuộc Cục đường bộ Việt Nam ( Bộ Giao thông vận tải) mang đặc thù là một trường đào tạo nhân viên kỹ thuật và công nhân công nhân lành nghề cho ngành giao thông vận tải trên địa bàn 6 tỉnh Bắc miền Trung ( Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) và Tây Nguyên. Trường có 3 chuyên ngành đào tạo hệ trung cấp chuyên nghiệp va 11 nghề đào tạo hệ trung cấp nghề. Do vậy học sinh tốt nghiệp có nhiều cơ hội lựa chọn nghề nghiệp.
Tuy nhiên chọn được nghề phù hợp lại không phải là điều đễ dàng trong thị trường lao động đầy cạnh tranh luôn đòi hỏi sự thích ứng cao độ. Vậy những học sinh đang theo học tại trường đã chuẩn bị được những gì; hình dung của họ về nghề nghiệp tương lai như thế nào; các yếu tố nhận thức, tình cảm và hành vi đối với nghề nghiệp tương lai có ảnh hưởng đến việc lựa chọn nghề của các em ra sao? Là một giáo viên kiêm nhiệm vừa tham gia giảng dạy vừa tham gia làm công tác nhân sự tại trường trung học Giao thông vận tải miền Trung, tôi rất quan tâm đến việc tìm hiểu sự chuẩn bị nghề nghiệp của các em học sinh đang học tại trường với mục đích nghiên cứu về phương diện tâm lý học sự san sàng chuẩn bị cho nghề nghiệp trương lai của các em, từ đó đề xuất các kiến nghị và giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả trong công tác hướng nghiệp cũng như trong giảng dạy của nhà trường. Xuất phát từ quan điểm đó, tôi lựa chọn đề tài “Tâm thế nghề nghiệp của học sinh trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung”. MỤC DICH NGHIÊN CỨU Nghiên cứu tâm thế nghề nghiệp của học sinh trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung, qua đó tìm hiểu ảnh hưởng của tâm thế này đến việc chọn nghề của học sinh và đưa ra những giải pháp, kiến nghị phù hợp để định hướng nghề nghiệp cho học sinh.
NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu lý luận: 1.Khái niệm tâm thế 1. Định nghĩa tâm thé. Đặc điểm và vai trò của tâm thế 1.
Sự hình thành tâm thế 1. Cấu trúc tâm thế 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành tâm thế 1. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và các khái niệm tâm lý khác có liên quan 1.
Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm thái độ 1. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm ý thức các nhân 1. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm nhu cầu, động cơ 1. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm xúc cảm, tình cảm 1.
Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm ý chí 1. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm định hướng giá trỊ. Mối quan hệ giữa khái niệm tâm thế và khái niệm hành động. Mối quan hệ giữa khái niệm tam thế và khái niệm xu hướng 1.
Khái niệm nghề nghiệp 1. Đặc điểm của hoạt động nghề. Các giá trị của hoạt động nghề nghiệp. Khái niệm học sinh 1.
Một số đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, sinh viên 1. Đặc điểm hoạt động học tập của học sinh, sinh viên 1. Những đặc điểm nhân cách chủ yếu. Học sinh, sinh viên với nghề nghiệp.
Nghiên cứu thực tiễn: 2. Khảo sát nhận thức của học sinh về đặc điểm nghề, sự phù hợp nghề (kết hợp hài hoà giữa các yêu cầu của nghề, nhu cầu nghề nghiệp của địa phương (xã hội) và các đặc điểm tâm - sinh lý), các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng xin việc và nhận thức về các kỹ năng xin việc. Tìm hiểu sự trang bị một số yếu tố tâm lý sẵn sàng nghề nghiệp của học sinh. Động cơ chọn nghề đang học.
Hứng thú đối với nghề đang học 2. Nguyện vọng đối với nghề dang hoc 2. Mức độ tự tin của học sinh đối với nghề 2. Tìm hiểu hành vi sẵn sàng cho nghề nghiệp tương lai của học sinh.Cách thức chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai 2.Kế hoạch học tập, nâng cao năng lực nghề nghiệp 2.Kế hoạch tự giáo dục, tu dưỡng bản thân 2.
Đánh giá của giáo viên về mức độ sản sàng cho nghề nghiệp tương lai của học sinh Từ những kết quả nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất một số kiến nghị và giải pháp tư vấn hướng nghiệp phù hợp cho học sinh trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Tâm thế nghề nghiệp của học sinh trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 1. Khách thể chính: Là học sinh đang theo học các chuyên ngành thuộc hai hệ đào tạo trung cấp chuyên nghiệp và đào tạo trung cấp nghề tại trường trung học Giao thông vận tải miền Trung.
Khách thể phụ: Là giáo viên tham gia giảng dạy, cán bộ quản lý và những người làm công tác Đoàn kiêm tư vấn hướng nghiệp ở trường trường trung học Giao thông vận tải miền Trung. VIPHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Luận văn nghiên cứu thực trạng tam thế nghề nghiệp va các yếu tố ảnh hưởng đến tâm thế nghề nghiệp của học sinh. Địa bàn: nghiên cứu tại trường trung học Giao thông vận tải miền Trung 3.
Thời gian triển khai: Từ tháng 10/2006 đến tháng 12/2007. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Tâm thế nghề nghiệp của sinh học sinh trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung hiện nay chưa tích cực, có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tâm thế nghề nghiệp của học sinh, trong đó yếu tố nhận thức, động cơ, niềm tin đối với nghề, công tác hướng nghiệp .đóng vai trò quan trọng nhất. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 1. Phương pháp quan sát: Để thu thập thông tin, tìm hiểu thực trạng sẵn sàng nghề nghiệp của học sinh, tôi tiến hành quan sát các đối tượng sau: 1.
Hoc sinh trong hoạt động học tập hàng ngày ở trường. Học sinh đến nhận tư vấn hướng nghiệp do Đoàn trường tổ chức. Hoạt động tham gia vào một số sự kiện liên quan đến nghề nghiệp như: ngày tuyển dụng trực tiếp, các cuộc gặp gỡ giữa nhà tuyển dụng va học sinh 2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Phương pháp này tiến hành đối với học sinh ( khách thể chính) và giáo viên( khách thể phụ) nhằm thu thập thông tin.
Bảng hỏi dành cho học sinh gồm 23 câu, dành cho giáo viên gồm 9 câu. Phương pháp phỏng vấn sâu: Nhằm thu thập thông tin. Đối tượng phỏng vấn - 8 học sinh của 3 lớp hệ trung cấp chuyên nghiệp và 5 lớp hệ trung cấp nghề. - 2 cán bộ Đoàn kiêm phụ trách tư vấn hướng nghiệp trường Trung học Giao thông vận tải miền Trung - 2 cá nhân thành đạt từng là học sinh của trường.
Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Luận văn sử dụng các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu qua các nguồn sau: - Các bài báo, tạp chí chuyên ngành. - Một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề nghiên - Các website trên mạng Internet. Nghiên cứu tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận và phân tích kết quả nghiên cứu thực tiễn. Phương pháp thống kê toán học: Đây là công cụ để xử lý bảng hỏi, lập các bảng số liệu, đưa ra các biểu đồ và so sánh đối chiếu các số liệu thu được.
CHUONG I CO SO LY LUAN I. TONG QUAN NGHIEN CUU VAN DE 1. Lich sử các nghiên cứu về tâm thế trên thế giới và ở Việt Nam. Nghiên cứu về tâm thế trên thế giới Tâm thế là một khái niệm khoa học có lẽ còn xa lạ với đa số người, hoặc ít nhất nó cũng không được biết đến nhiều bằng khái niệm thái độ.
Trong nhiều nghiên cứu, tâm thế thường được đồng nhất với thái độ, và điều này không phải không có căn cứ. Sau đây chúng ta sẽ lần lượt điểm qua một số trong các nghiên cứu ấy. Những người đầu tiên sử dụng khái niệm “ thái độ” như một đặc tính quan trọng của các vấn đề xã hội là U. Thomas và Ph.