CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU TÁI ĐỊNH CƯ VÀ SỰ CẦN THIẾT CHO KHU TÁI ĐỊNH CƯ 1. Khái niệm về khu tái định cư a. Khái niệm chung Tái định cư chỉ việc di chuyển chỗ ở của mình đến lập cư ở một nơi khác của cá nhân, nhóm hộ gia đình hoặc toàn bộ một làng xã, một khu vực nào đó do nhiều nguyên nhân khác nhau như kinh tế, chính trị, môi trường… Có hai dạng di dân chính.Thứ nhất là việc di chuyển tự phát của các cá nhân và toàn bộ cộng đồng xảy ra một cách rộng rãi nhưng không có sự trợ giúp của các cơ quan nhà nước. Hai là các chương trình hoặc dự án chính thức có kế hoạch được nhà nước quản lý và cấp kinh phí.
Trong thực tế cả hai dạng tái định cư đều có thể xảy ra nhưng ở đây tác giả chỉ đề cập đến các vấn đề di dân-tái định cư mà có sự quản lý và quy hoạch của nhà nước. Tái định cư bắt buộc: Để thực hiện một dự án phát triển dẫn đến việc người dân bị bắt buộc di dời đến nơi ở mới, tại đây họ phải xây dựng lại cuộc sống, thu nhập và cơ sở vật chất Khu tái định cư tập trung: Khu ở mới đón nhận người dân di dời hoàn toàn từ các dự án phát triển đô thị, nơi đây có đầy đủ cơ sở hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật. Không gian ở tái định cư: Không gian ở trong các khu tái định cư tập trung, bao gồm căn hộ, công trình và đơn vị ở tái định cư với ý nghĩa là môi trường ở mà tại đó người dân di dời có điều kiện khôi phục và phát triển cuôc sống xã hội và kinh tế. Các hoạt động tái định cư Sự hình thành các dự án tái định cư rất khác nhau, mặc dù việc đánh giá những tác động tiềm năng của các dự án là cần thiết nhưng trong thực tế không thể xem xét toàn bộ vấn đề đã có như đánh giá.
Điều quan trọng là hiểu được các lý do cơ bản là: tại sao lại đề xuất di dân và tại sao những địa điểm nào đó và các hoạt động nào đó lại được chọn cho dự án. Phải chỉ ra nhiều giai đoạn đặc trưng của quá trình hình thành, lập kế hoạch và thực hiện các dự án tái định cư, các hoạt động chính liên quan đến các quá trình di dân và các yếu tố khác có thể góp phần vào các tác động môi trường bất lợi. Các điều kiện cần thiết cho khu tái định cư Nghiên cứu tái định cư sự cần thiết cho sự phát triển đô thị tại khu tái định cư B, thị xã Gia Nghĩa - tỉnh ĐắkNông. 9 Để khu tái định cư phát triển hiệu quả và đáp ứng được các nhu cầu của người dân cần phải đáp ứng được các điều kiện cần thiết như: Công tác giải phóng mặt bằng đáp ứng được yêu cầu của người dân, công trình kiến trúc đầy đủ đáp ứng được nhu cầu của đời sống người dân, hạ tầng kỹ thuật phải đảm bảo vận hành khai thác tốt trong khu tái định cư.
Công tác giải phóng mặt bằng để phục vụ tái định cư Công tác giải phóng mặt bằng tránh gây xâm hại tới người dân phải đảm bảo điều kiện tối thiểu là bằng mức sống trước khi thực hiện công tác giải phóng mặt bằng. Quá trình giải phóng mặt bằng phải đáp ứng các điều kiện sau: - Công tác đền bù đất và tài sản ngoài đất trong đó bao gồm: đất nông nghiệp, đất thổ cư, đất công, nhà ở và các công trình công cộng, hoa màu. - Trợ cấp trong quá trình di chuyển, để đảm bảo đến lợi ích của người dân và hiệu quả trong quá trình tái định cư cần phải hỗ trợ một phần chi phí trong quá trình di dời của người dân ra khỏi khu vực thực hiện dự án: + Trợ cấp di dời các hộ gia đình + Trợ cấp vận chuyển + Trợ cấp ổn định đời sống, trợ cấp các hộ bị mất từ 10% giá trị tài sản trở lên - Phục hồi hồi thu nhập và giám sát đánh giá điều kiện sống của người dân sau khi di dời. Công trình kiến trúc - Hệ thống các công trình kiến trúc bao gồm: Công sở, trường học, bệnh viện, chợ, công trình thương mại, văn hóa thể thao, công viên.
- Để thực hiện tái định cư cho người dân đến ở thì các công trình kiến trúc này phải được quy hoạch cụ thể trong phần phân khu chức năng và đồng thời được tiến hành đầu tư xây dựng trước khi thực hiện việc tái định cư nhà ở. Công trình hạ tầng kỹ thuật - Hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật bao gồm: san nền, mạng lưới giao thông, cấp điện, cấp và thoát nước. Nghiên cứu tái định cư sự cần thiết cho sự phát triển đô thị tại khu tái định cư B, thị xã Gia Nghĩa - tỉnh ĐắkNông. 10 - Việc sử dụng đất xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật có hành lang bảo vệ an toàn phải bảo đảm kết hợp khai thác cả phần trên không và trong lòng đất, bố trí kết hợp các loại công trình trên cùng một khu đất nhằm tiết kiệm đất và phải tuân theo các quy định của pháp luật chuyên ngành có liên quan về bảo vệ an toàn công trình.
- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật phải đạt yêu cầu và đi trước một bước đảm bảo cho sự phát triển bên vững lâu dài. - Nhà ở một trong những điều kiện quan trọng đối với việc tái định cư. Khái niệm Phân loại cơ sở hạ tầng kỹ thuật 1. Khái niệm: Cơ sở hạ tầng là tổ hợp các công trình vật chất kỹ thuật có chức năng phục vụ trực tiếp dịch vụ sản xuất đời sống của dân cư, được bố trí trên một phạm vi lãnh thổ nhất định.
Khi lực lượng sản xuất chưa phát triển quá trình tiến hành các hoạt động chỉ là sự kết hợp giản đơn giữa 3 yếu tố đó là lao động, đối tượng lao động và tư liệu lao động chưa có sự tham gia của cơ sở hạ tầng. Nhưng khi lực lượng sản xuất đã phát triển đến trình độ cao thì để sản xuất có hiệu quả cần có sự tham gia của cơ sở hạ tầng. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật được phát triển mạnh mẽ gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19. Bên cạnh đó, chính vì sự phát triển mạnh mẽ của cơ sở hạ tầng kỹ thuật mà nó thúc đẩy sự phát triển của cơ sở hạ tầng xã hội từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.
Hiện nay, chúng ta đang tiến hành phát triển cơ sở hạ tầng ở giai đoạn 3. Giai đoạn vừa phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật vừa phát triển cơ sở hạ tầng xã hội. Như vậy, khi khoa học kỹ thuật ngày càng được nâng cao thì cơ sở hạ tầng càng phát triển. Phân loại Căn cứ vào chức năng, tính chất và đặc điểm ngời ta chia các công trình cơ sở hạ tầng thành 2 loại - Cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
- Cơ sở hạ tầng xã hội. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật là các công trình phục vụ cho sản xuất và đời sống bao gồm: các công trình thiết bị chuyển tải và cung cấp năng lượng, mạng lới giao thông, cấp thoát nước, thông tin liên lạc. Nghiên cứu tái định cư sự cần thiết cho sự phát triển đô thị tại khu tái định cư B, thị xã Gia Nghĩa - tỉnh ĐắkNông. 11 Cơ sở hạ tầng xã hội bao gồm các công trình phục vụ cho các địa điểm dân cư nhà văn hoá, bệnh viện, trường học, nhà ở và các hoạt động dịch vụ công cộng khác.
Các công trình này thường gắn với các địa điểm dân cư làm cơ sở góp phần ổn định, nâng cao đời sống dân cư trên vùng lãnh thổ. Đặc điểm Hệ thống cơ sở hạ tầng có nhiều đặc điểm riêng biệt khác với hệ thống kinh tế xã hội khác. Đứng dưới góc độ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cần xem xét các đặc điểm sau: - Bản thân hệ thống cơ sở hạ tầng là một tập hợp các công trình xây dựng có vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài thường là thông qua các hoạt động kinh tế khác để thu hồi vốn. Trong cơ chế thị trường hiện nay, đồng vốn luôn vận động một cách năng động và chịu sự chi phối của lợi nhuận, nơi nào có lợi nhuận cao, thời gian thu hồi vốn nhanh thì sẽ đợc đầu tư nhiều và ngược lại.
Vì thế, lĩnh vực kinh doanh cơ sở hạ tầng kỹ thuật thường được các nhà đầu tư ít quan tâm hơn là dịch vụ kinh doanh buôn bán khác. - Các công trình cơ sở hạ tầng mang tính xã hội hoá cao, có nhiều đặc tính của hàng hoá công cộng. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng thì không chỉ có sự tham gia của chính phủ mà còn có sự đóng góp của khu vực tư nhân, còn hàng hoá công cộng về cơ bản do chính phủ cấp, chính phủ là ngời đứng ra bỏ vốn đầu tư xây dựng mà chủ yếu là vốn từ ngân sách, tư nhân thì rất ít, đầu tư thì các công trình này thường có vốn đầu tư hơn, thời gian thu hồi vốn chậm, thậm trí rất khó thu hồi vốn. - Hệ thống các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật mang tính kỹ thuật cao, quy mô lớn nó không chỉ đáp ứng nhu cầu cuộc sống, sản xuất, dịch vụ, đời sống con người.
trong hiện tại và cả trong tơng lai nữa. Mặt khác thời gian tồn tại của các công trình cơ sở hạ tầng trên lãnh thổ là rất lâu dài. Vì thế những sai lầm trong bố trí địa điểm, áp dụng công nghê sẽ đều phải trả giá rất đắt. Do đó, yêu cầu khi xây dựng cơ sở hạ tầng bên cạnh việc áp dụng những thành tựu tiến bộ của khoa học kỹ thuật, phải căn cứ vào quy hoạch phát triển vùng và dự kiến đợc những biến động trong tương lai.
- Các công trình cơ sở hạ tầng trên phạm vị lãnh thổ có chức năng phục vụ sản xuất và đời sống. Tuy vậy, nếu xét về bản chất kết quả hoạt động của các cơ sở hạ tầng Nghiên cứu tái định cư sự cần thiết cho sự phát triển đô thị tại khu tái định cư B, thị xã Gia Nghĩa - tỉnh ĐắkNông. 12 lại là từ dịch vụ chứ không phải là sản xuất vật chất cụ thể chẳng hạn dịch vụ bu chính viễn thông, giáo dục đào tạo đây chính là điểm điểm phân biệt giữa cơ cở hạ tầng với các ngành sản xuất vật chất khác.