Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Đái Tháo Đường Của Lá Cây Xấu Hổ (Mimosa Pudica L.)

Nghiên cứu tác dụng chống đái tháo đường của lá cây xấu hổ mimosa pudica l trên thực nghiệm, khám phá tiềm năng điều trị bệnh tiểu đường.

• Tác giả: Phạm Thị Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thanh Tùng
• Trường học: Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Đái Tháo Đường Của Lá Cây Xấu Hổ (Mimosa Pudica L.)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Nghiên Cứu Tác Dụng Cây Xấu Hổ Với Đái Tháo Đường

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một vấn đề sức khỏe toàn cầu với tỷ lệ mắc bệnh ngày càng tăng. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết mãn tính, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng trên tim mạch, mắt, thận và thần kinh. ĐTĐ típ 2 là loại phổ biến nhất, thường liên quan đến đề kháng insulin hoặc thiếu insulin. Nghiên cứu này tập trung vào tiềm năng của lá cây Xấu Hổ (Mimosa Pudica L.) trong việc điều trị ĐTĐ. Cây Xấu Hổ đã được sử dụng trong y học cổ truyền với các đặc tính chống viêm, an thần và giảm đường huyết. Nghiên cứu này đánh giá tác dụng hạ đường huyết và cơ chế tác động của chiết xuất lá Xấu Hổ trên mô hình thực nghiệm.

1.1. Tổng Quan Về Bệnh Đái Tháo Đường ĐTĐ

Bệnh Đái tháo đường (ĐTĐ) là một rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết do khiếm khuyết trong việc tiết insulin, tác động của insulin, hoặc cả hai. Tình trạng tăng glucose máu kéo dài có thể gây ra rối loạn chuyển hóa carbohydrate, protein và lipid, dẫn đến tổn thương các cơ quan như tim mạch, thận, mắt và thần kinh. Theo Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), số lượng người mắc ĐTĐ đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu, đòi hỏi các phương pháp điều trị hiệu quả và ít tác dụng phụ.

1.2. Tiềm Năng Của Cây Xấu Hổ Trong Y Học Cổ Truyền

Cây Xấu Hổ (Mimosa pudica L.) là một dược liệu mọc hoang ở nhiều nơi, được biết đến với các đặc tính y học truyền thống. Các nghiên cứu sơ bộ đã chỉ ra rằng cây có thể có tác dụng chống viêm, an thần và giảm đường huyết. Thành phần hóa học của cây Xấu Hổ bao gồm các hợp chất như alkaloid, terpenoid, flavonoid và phenolic, có khả năng đóng góp vào tác dụng dược lý của nó. Nghiên cứu này nhằm mục đích khám phá sâu hơn tiềm năng của cây Xấu Hổ trong việc điều trị ĐTĐ.

II. Thách Thức Điều Trị Đái Tháo Đường Hiện Tại và Tìm Kiếm Mới

Mặc dù có nhiều loại thuốc điều trị ĐTĐ hiện nay, hiệu quả của chúng vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong việc kiểm soát đường huyết lâu dài và ngăn ngừa biến chứng. Các thuốc hiện tại thường đi kèm với các tác dụng phụ như tăng cân, hạ đường huyết quá mức và các vấn đề tiêu hóa. Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn và ít tác dụng phụ hơn là rất cần thiết. Các nghiên cứu tập trung vào các nguồn tự nhiên, như cây Xấu Hổ, có thể mang lại những giải pháp tiềm năng.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Điều Trị ĐTĐ Hiện Tại

Các loại thuốc điều trị ĐTĐ hiện nay có thể không hiệu quả trong việc kiểm soát đường huyết lâu dài và ngăn ngừa các biến chứng của bệnh. Nhiều loại thuốc có tác dụng phụ đáng kể, như tăng cân, hạ đường huyết quá mức, buồn nôn, nôn và tiêu chảy. Điều này tạo ra nhu cầu cấp thiết về các phương pháp điều trị mới, an toàn hơn và hiệu quả hơn để cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ĐTĐ.

2.2. Nhu Cầu Nghiên Cứu Các Giải Pháp Điều Trị Mới Từ Tự Nhiên

Việc tìm kiếm các nguồn điều trị mới từ tự nhiên, như cây Xấu Hổ, có thể mang lại những giải pháp tiềm năng cho bệnh ĐTĐ. Y học cổ truyền đã sử dụng nhiều loại cây thuốc để điều trị các bệnh khác nhau, và việc nghiên cứu các cây này có thể khám phá ra các hợp chất có hoạt tính sinh học có lợi. Các nghiên cứu về cây Xấu Hổ có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị ĐTĐ hiệu quả hơn và ít tác dụng phụ hơn.

2.3. Tìm Hiểu Cơ Chế Bệnh Sinh Đái Tháo Đường Típ 2

ĐTĐ típ 2 là một rối loạn chuyển hóa phức tạp, liên quan đến cả đề kháng insulin và suy giảm chức năng tế bào beta của tuyến tụy. Nghiên cứu cơ chế bệnh sinh của ĐTĐ típ 2 là rất quan trọng để phát triển các phương pháp điều trị nhắm mục tiêu vào các con đường bệnh lý cụ thể. Các nghiên cứu về tác dụng của cây Xấu Hổ có thể giúp làm sáng tỏ các cơ chế liên quan đến việc kiểm soát đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Hạ Đường Huyết Cây Xấu Hổ

Nghiên cứu này sử dụng cả phương pháp in silico (mô phỏng trên máy tính), in vitro (thử nghiệm trong ống nghiệm) và in vivo (thử nghiệm trên động vật) để đánh giá tác dụng hạ đường huyết của lá cây Xấu Hổ. Các thử nghiệm in vitro được sử dụng để đánh giá khả năng ức chế enzyme α-glucosidase và PTP-1B của các hợp chất chiết xuất từ cây Xấu Hổ. Các thử nghiệm in vivo được thực hiện trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2 để đánh giá tác dụng hạ đường huyết và cải thiện các biến chứng liên quan.

3.1. Thử Nghiệm In Vitro Đánh Giá Khả Năng Ức Chế Enzyme

Các thử nghiệm in vitro được sử dụng để đánh giá khả năng ức chế enzyme α-glucosidase và PTP-1B của các hợp chất chiết xuất từ cây Xấu Hổ. Enzyme α-glucosidase đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa carbohydrate, và việc ức chế enzyme này có thể giúp giảm hấp thu glucose vào máu. Enzyme PTP-1B liên quan đến việc điều hòa tín hiệu insulin, và việc ức chế enzyme này có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin.

3.2. Thử Nghiệm In Vivo Đánh Giá Tác Dụng Trên Mô Hình Chuột ĐTĐ

Các thử nghiệm in vivo được thực hiện trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2 bằng chế độ ăn giàu chất béo và streptozotocin (STZ). Mô hình này được sử dụng để đánh giá tác dụng hạ đường huyết của chiết xuất lá cây Xấu Hổ, cũng như khả năng cải thiện các biến chứng liên quan đến ĐTĐ, chẳng hạn như tổn thương thận và rối loạn lipid máu.

3.3. Sử Dụng Phương Pháp In Silico Để Phân Tích Tương Tác

Nghiên cứu sử dụng phương pháp in silico để mô phỏng tương tác giữa các hợp chất từ cây Xấu Hổ và các enzyme mục tiêu liên quan đến bệnh đái tháo đường. Phương pháp này giúp xác định các hợp chất có tiềm năng ức chế enzyme và hiểu rõ hơn về cơ chế tác dụng của chúng. Kết quả in silico cung cấp thông tin hữu ích để hướng dẫn các thử nghiệm in vitro và in vivo.

IV. Kết Quả Tác Dụng Chống Đái Tháo Đường Của Lá Cây Xấu Hổ

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao chiết lá cây Xấu Hổ có tác dụng hạ đường huyết đáng kể trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2. Chiết xuất này cũng giúp cải thiện các chỉ số lipid máu, giảm microalbumin niệu và giảm tình trạng viêm ở mô thận. Các thử nghiệm in vitro cho thấy các hợp chất chiết xuất từ cây Xấu Hổ có khả năng ức chế enzyme α-glucosidase và PTP-1B. Các kết quả này cung cấp bằng chứng về tiềm năng của cây Xấu Hổ trong việc điều trị ĐTĐ.

4.1. Tác Dụng Hạ Đường Huyết và Cải Thiện Lipid Máu Trên Chuột

Nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá cây Xấu Hổ có tác dụng hạ đường huyết đáng kể trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2. Chiết xuất này cũng giúp cải thiện các chỉ số lipid máu, giảm nồng độ cholesterol và triglyceride trong máu. Điều này cho thấy cây Xấu Hổ có thể có lợi trong việc kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở bệnh nhân ĐTĐ.

4.2. Giảm Viêm và Tổn Thương Thận Do Đái Tháo Đường

Nghiên cứu cũng cho thấy chiết xuất lá cây Xấu Hổ giúp giảm microalbumin niệu, một dấu hiệu của tổn thương thận do ĐTĐ. Chiết xuất này cũng có tác dụng giảm tình trạng viêm ở mô thận, giúp bảo vệ thận khỏi các tổn thương do đường huyết cao gây ra. Điều này cho thấy cây Xấu Hổ có thể có tác dụng bảo vệ thận ở bệnh nhân ĐTĐ.

4.3. Cơ Chế Tác Dụng Ức Chế Enzyme α Glucosidase PTP 1B

Các thử nghiệm in vitro cho thấy các hợp chất chiết xuất từ cây Xấu Hổ có khả năng ức chế enzyme α-glucosidase và PTP-1B. Việc ức chế enzyme α-glucosidase giúp giảm hấp thu glucose vào máu sau khi ăn, trong khi việc ức chế enzyme PTP-1B giúp cải thiện độ nhạy insulin. Điều này cho thấy cây Xấu Hổ có thể tác động lên nhiều cơ chế khác nhau để kiểm soát đường huyết.

V. Ứng Dụng Tiềm Năng Phát Triển Sản Phẩm Chống Đái Tháo Đường

Dựa trên kết quả nghiên cứu, lá cây Xấu Hổ có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị ĐTĐ. Các sản phẩm này có thể bao gồm thực phẩm chức năng, trà thảo dược hoặc các loại thuốc chiết xuất từ cây Xấu Hổ. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của các sản phẩm này trước khi đưa ra thị trường.

5.1. Phát Triển Thực Phẩm Chức Năng và Trà Thảo Dược

Lá cây Xấu Hổ có thể được sử dụng để phát triển các loại thực phẩm chức năng hoặc trà thảo dược hỗ trợ điều trị ĐTĐ. Các sản phẩm này có thể được sử dụng như một phương pháp bổ sung để giúp kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ mắc các biến chứng của bệnh. Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu để xác định liều lượng và cách sử dụng phù hợp.

5.2. Nghiên Cứu Phát Triển Thuốc Từ Chiết Xuất Cây Xấu Hổ

Chiết xuất từ cây Xấu Hổ có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc điều trị ĐTĐ. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học chính và cơ chế tác dụng của chúng. Các nghiên cứu lâm sàng cũng cần được thực hiện để đánh giá hiệu quả và an toàn của các loại thuốc này trước khi đưa ra thị trường.

5.3. Nghiên Cứu Lâm Sàng Đánh Giá Hiệu Quả và An Toàn

Trước khi đưa ra thị trường bất kỳ sản phẩm nào từ cây Xấu Hổ để hỗ trợ điều trị ĐTĐ, cần có các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của chúng. Các nghiên cứu này cần được thực hiện trên các đối tượng bệnh nhân ĐTĐ khác nhau để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

VI. Kết Luận Cây Xấu Hổ Hướng Nghiên Cứu Mới Cho Đái Tháo Đường

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng về tiềm năng của lá cây Xấu Hổ trong việc điều trị ĐTĐ. Các kết quả cho thấy chiết xuất lá cây Xấu Hổ có tác dụng hạ đường huyết, cải thiện lipid máu và giảm tình trạng viêm. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học chính, cơ chế tác dụng và hiệu quả lâm sàng của cây Xấu Hổ trong việc điều trị ĐTĐ.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chứng minh rằng chiết xuất lá cây Xấu Hổ có tác dụng hạ đường huyết, cải thiện lipid máu và giảm tình trạng viêm trên mô hình chuột bị gây ĐTĐ típ 2. Các thử nghiệm in vitro cũng cho thấy các hợp chất chiết xuất từ cây Xấu Hổ có khả năng ức chế enzyme α-glucosidase và PTP-1B.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cây Xấu Hổ và Đái Tháo Đường

Cần có thêm các nghiên cứu để xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học chính trong cây Xấu Hổ, cơ chế tác dụng của chúng và hiệu quả lâm sàng của cây trong việc điều trị ĐTĐ. Các nghiên cứu này có thể bao gồm phân tích thành phần hóa học chi tiết, thử nghiệm trên các mô hình động vật khác nhau và thử nghiệm lâm sàng trên bệnh nhân ĐTĐ.

6.3. Đóng Góp Của Nghiên Cứu Vào Khoa Học Dược Liệu

Nghiên cứu này đóng góp vào việc mở rộng kiến thức về tác dụng dược lý của cây Xấu Hổ và tiềm năng của cây trong việc điều trị ĐTĐ. Các kết quả nghiên cứu có thể cung cấp cơ sở cho việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị ĐTĐ từ cây Xấu Hổ, góp phần vào việc đa dạng hóa các phương pháp điều trị bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đái tháo đường (ĐTĐ) là một rối loạn chuyển hóa mạn tính với tỷ lệ mắc bệnh đang gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây, đặc trưng bởi lượng đường huyết tăng cao dẫn đến suy giảm nghiêm trọng chức năng tim mạch, mắt, thận và thần kinh. Bệnh ĐTĐ típ 2 là do sự đề kháng với insulin hoặc thiếu insulin do tế bào β tuyến tụy tiết ra không đủ hoặc kết hợp cả hai [1]. Theo dữ liệu gần đây nhất của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (International Diabetes Federation - IDF): 537 triệu người- khoảng 10,5% tổng số người trong độ tuổi 20-79 trên thế giới đang chung sống với bệnh đái tháo đường tính đến năm 2021. Con số này dự kiến sẽ tăng lên 643 triệu vào năm 2030 và 783 triệu vào năm 2045 [2].

Hơn nữa, ước tính có khoảng 240 triệu người mắc bệnh đái tháo đường hiện chưa được chẩn đoán. Tại Việt Nam, kết quả điều tra của Bộ Y tế năm 2021 cho thấy tỷ lệ mắc đái tháo đường ở người trưởng thành ước tính là 7,1%, tương đương với khoảng gần 5 triệu người đang mắc bệnh đái tháo đường. Trong đó, số đã được chẩn đoán chỉ chiếm khoảng 35% và số đang được quản lý, điều trị tại các cơ sở y tế chiếm 23,3%. Theo dự báo, số mắc đái tháo đường của Việt Nam cũng như toàn thế giới sẽ tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới [3].

Hiện nay có một số nhóm thuốc điều trị ĐTĐ nhưng hiệu quả còn hạn chế, các thuốc hầu như không có tác dụng hạ glucose huyết lâu dài kể cả khi đã dùng phối hợp, hiệu quả ngăn ngừa biến chứng thấp, còn nhiều tác dụng không mong muốn, một số thuốc gây tăng cân, gây hạ đường huyết quá mức, buồn nôn, nôn, tiêu chảy… Do vậy, nghiên cứu các thuốc điều trị ĐTĐ hiệu quả và ít tác dụng phụ là rất cần thiết. Tại các nước có nền y học cổ truyền phát triển như Việt Nam, bên cạnh các phương pháp y học hiện đại, các bài thuốc, vị thuốc đang được nghiên cứu ngày càng sâu để góp phần điều trị các bệnh, trong đó có bệnh đái tháo đường. Cây Xấu hổ là một dược liệu mọc hoang ở nhiều vùng của nước ta và đã được chứng minh sơ bộ là có tác dụng chống viêm, an thần, giảm đường huyết và có thể có tác dụng trong điều trị bệnh đái tháo đường. Nguồn cung cấp nguyên liệu 1 về cây Xấu hổ rất tiềm năng.

Việc phát triển các dược liệu thành thuốc hoặc các sản phẩm bảo vệ sức khỏe theo hướng chống đái tháo đường đang rất cần thiết. Các nghiên cứu về thành phần hóa học cho thấy cây Xấu hổ chứa các nhóm hợp chất như alkaloid, terpenoid, glycoprotein, crocetin dimethyl ester, phytosterol, glycosid, flavonoid, quinon, hợp chất phenolic, saponin, coumarin và tanin [4]. Một tác giả khác cũng phân lập được từ phân đoạn EtOAc của cao chiết Xấu hổ các hợp chất có tác dụng ức chế α-glucosidase như: stigmasterol; quercetin; avicularin [5]. Nhìn chung, các nghiên cứu về cây Xấu hổ còn rời rạc, chưa có nghiên cứu toàn diện bao gồm cả in silico, in vitro và in vivo về tác dụng và cơ chế tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh đái tháo đường của cây Xấu hổ.

Do đó, nghiên cứu làm sáng tỏ tác dụng và cơ chế tác dụng hạ đường huyết của cao phân đoạn và các hợp chất của cây Xấu hổ (Mimosa pudica L.) trên bệnh đái tháo đường là rất cần thiết. Do đó, nghiên cứu này tập trung đánh giá tác dụng hạ đường huyết, chống viêm, hạ lipid máu, cải thiện biến chứng tổn thương thận và sơ bộ cơ chế tác dụng chống đái tháo đường của cao chiết lá cây Xấu hổ. Các kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần vào cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về tác dụng dược lý của cây Xấu hổ có tác dụng điều trị bệnh đái tháo đường, từ đó đề xuất khả năng ứng dụng theo hướng làm thuốc điều trị bệnh đái tháo đường của cây Xấu hổ, và phát triển nguồn dược liệu Việt. Do vậy, luận án “Nghiên cứu tác dụng chống đái tháo đường của lá cây Xấu hổ (Mimosa pudica L.) trên thực nghiệm.” được tiến hành nhằm mục tiêu: 1.

Đánh giá tác dụng hạ đường huyết và một số tác dụng liên quan đến đái tháo đường của cao chiết lá cây Xấu hổ trên thực nghiệm. Đánh giá cơ chế tác dụng chống đái tháo đường của cao chiết và hai hợp chất chiết xuất từ lá cây Xấu hổ in vitro và in silico. Tổng quan về bệnh đái tháo đường Bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh rối loạn chuyển hoá không đồng nhất, có đặc điểm tăng đường huyết do khiếm khuyết về tiết insulin, về tác động của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hoá carbohydrat, protein, lipid, gây tổn thương ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, thận, mắt, thần kinh [6].

Phân loại ĐTĐ Đái tháo đường típ 1 ĐTĐ típ 1 do tế bào β bị phá hủy nên bệnh nhân không còn hoặc còn rất ít insulin, 95% do cơ chế tự miễn (típ 1A), 5% vô căn (típ1B). Bệnh nhân bị thiếu hụt insulin, tăng glucagon trong máu, không điều trị sẽ bị nhiễm toan ceton. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng chủ yếu ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bệnh nhân cần insulin để ổn định glucose huyết.

Đái tháo đường típ 2 ĐTĐ típ 2 trước kia được gọi là ĐTĐ của người lớn tuổi hay ĐTĐ không phụ thuộc insulin, chiếm 90-95% các trường hợp ĐTĐ. Thể bệnh này bao gồm những người có thiếu insulin tương đối cùng với đề kháng insulin. Bệnh nhân không có sự phá hủy tế bào beta do tự miễn, không có kháng thể tự miễn trong máu. Đa số bệnh nhân có béo phì hoặc thừa cân và/hoặc béo phì vùng bụng với vòng eo to.

Béo phì nhất là béo phì vùng bụng có liên quan với tăng acid béo trong máu, mô mỡ cũng tiết ra một số hormon làm giảm tác dụng của insulin ở các cơ quan đích như gan, tế bào mỡ, tế bào cơ (đề kháng insulin tại các cơ quan đích). Do tình trạng đề kháng insulin, ở giai đoạn đầu tế bào β bù trừ và tăng tiết insulin trong máu, nếu tình trạng đề kháng insulin kéo dài hoặc nặng dần, tế bào β sẽ không tiết đủ insulin và ĐTĐ típ 2 lâm sàng sẽ xuất hiện. Nguyên nhân ĐTĐ nguyên phát [4] Các nguyên nhân ĐTĐ típ 1 ĐTĐ típ 2 Tiền sử gia đình Kháng nguyên HLA- Đặc tính dân tộc Yếu tố nguy cơ DR3, HLA-DR4 Ăn nhiều, ít tập luyện thể dục Nhiễm độc Nhiễm virus Béo phì Yếu tố khởi phát Stress chuyển hoá Stress chuyển hoá Các tế bào tại đảo tuỵ thoái Phá huỷ đảo tuỵ theo cơ Yếu tố bệnh sinh hoá/suy yếu dần chế tự miễn Giảm receptor insulin Đái tháo đường thai kỳ ĐTĐ được chẩn đoán trong 3 tháng giữa thai kỳ hoặc 3 tháng cuối của thai kỳ và không có bằng chứng về ĐTĐ típ 1, típ 2 trước đó. Thể bệnh chuyên biệt của ĐTĐ Thể chuyên biệt của ĐTĐ hay ĐTĐ thứ phát do các nguyên nhân khác, như ĐTĐ sơ sinh hoặc ĐTĐ do sử dụng thuốc và hoá chất như sử dụng glucocorticoid, điều trị HIV/AIDS hoặc sau cấy ghép mô…[6, 7].

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh bệnh ĐTĐ típ 2 1. Nguyên nhân Đặc điểm lớn nhất trong sinh lý bệnh của đái tháo đường típ 2 là có sự tương tác giữa yếu tố gen và môi trường. - Yếu tố di truyền. - Yếu tố môi trường: đây là nhóm các yếu tố có thể can thiệp để làm giảm tỷ lệ mắc bệnh.

Các yếu tố đó là: + Sự thay đổi lối sống: như giảm các hoạt động thể lực; thay đổi chế độ ăn uống theo hướng tăng tinh bột, giảm chất xơ gây dư thừa năng lượng. + Chất lượng thực phẩm + Các stress 4 - Tuổi thọ ngày càng tăng, nguy cơ mắc bệnh càng cao: đây là yếu tố không thể can thiệp được. Cơ chế bệnh sinh bệnh ĐTĐ típ 2 - Suy giảm chức năng tế bào β và kháng insulin - Tình trạng thừa cân, béo phì, ít hoạt động thể lực, là những đặc điểm thường thấy ở người đái tháo đường típ 2 có kháng insulin. Tăng insulin máu, kháng insulin còn gặp ở người tiền đái tháo đường, tăng huyết áp vô căn, người mắc hội chứng chuyển hoá.

Người đái tháo đường típ 2 bên cạnh kháng insulin còn có thiếu insulin-đặc biệt khi lượng glucose huyết tương khi đói trên 10,0 mmol/L [6]. Thừa cân, ít hoạt động thể lực là những yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh ĐTĐ. Cơ chế tác dụng của insulin Insulin là một peptid 51 acid amin, được sản xuất và tiết ra bởi các tế bào đảo tụy. Nó bao gồm hai chuỗi polypeptid, A và B, gồm 21 và 30 acid amin tương ứng, được nối với nhau bằng cầu nối disulfit.

Hoạt động sinh học của insulin bắt đầu khi nó liên kết với thụ thể. Bản thân thụ thể của insulin (insulin receptor -IR) là gồm 2 tiểu đơn vị α và 2 tiểu đơn vị β. Tiểu đơn vị α có chứa vị trí gắn insulin nằm ở mặt ngoài của màng plasma. Tiểu đơn vị β xuyên qua màng với miền tyrosin kinase nội bào được kích hoạt bởi quá trình phosphoryl hóa.

Insulin liên kết với tiểu đơn vị α của thụ thể và kích hoạt hoạt động tyrosin kinase của tiểu đơn vị β dẫn đến quá trình tự phosphoryl hóa và kích hoạt thụ thể insulin. Kinase này lại hoạt hóa tiếp nhiều protein kinase khác bằng phản ứng phosphoryl hóa các gốc tyrosin đặc hiệu. Cuối cùng những enzym này có thể phosphoryl hóa một nhóm các phân tử cơ chất nội bào điển hình như là thụ thể insulin nền (insulin receptor substrate -IRS). Quá trình phosphoryl hóa có thể kích hoạt con đường tín hiệu phosphatidylinositol-3-kinase (PI3K)/AKT, còn được gọi là protein kinase B (PKB), chịu trách nhiệm cho hầu hết các hoạt động trao đổi chất như thúc đẩy sự chuyển vị của protein vận chuyển glucose, glycogen, tổng hợp lipid, protein và kiểm soát quá trình tân tạo đường ở gan [8].

5 Các protein IRS phosphoryl hóa liên kết với các tiểu đơn vị điều tiết phosphatidylinositol-3-kinase (PI3K), điều này dẫn đến việc kích hoạt PI3K và PI3K phosphoryl hóa phosphatidylinositol 4,5-biphosphat (PIP2) thành phosphatidylinositol (3,4,5)-triphosphat (PIP3). PIP3 lại kích hoạt các kinase: PDK-1 và PDK-2 và cuối cùng là kích hoạt AKT/PKB kinase. Sau đó, AKT xúc tác quá trình phosphoryl hóa protein cơ chất AS160 kích thích sự dịch chuyển các chất vận chuyển glucose GLUT-4 từ các túi tế bào chất đến bề mặt màng tế bào và do đó làm tăng sự vận chuyển glucose phụ thuộc insulin vào tế bào (hình 1.