MỞ ĐẦU 1. Lí d0 chọn đề lài hiện nay, nhu cầu về kiến thức ngôn ngữ nói chung và ng0ại ngữ nói riêng lr0ng xã hội ngày càng lớn d0 sự mở rộng gia0 lơiu văn hóa, kinh 46, xã hội của Việt [lam với nojớc ng0ài, đặc biệt là từ khi Việt Ilam lrở thành thành viên của các tổ chức quốc lế. Tr0ng sôi cảnh đó, việc học lập, tìm hiểu ngôn ngữ, văn hóa của các dân lộc khác là nhu cầu lát yếu. Ở mỗi ngôn ngữ thojờng có những sự vật, khái niệm.
lồn lại chung và phổ biến ch0 mọi dân lộc, mọi quốc gia. Tuy nhiên, cũng có những sự vật, khái niệm khác chỉ có ở dân lộc này, quốc gia này mà lại không có ở quốc gia khác, dân lộc khác. cách thức gọi lên, siêu đạt ý nghĩ, hình dung, lolởng lojợng về cái lồn lại chung là không giống nhau. Tr0ng mọi ngôn ngữ đều có những từ, ngữ chỉ rau củ quả, chúng lập thanh mot trojong từ vựng, ngữ nghĩa riêng, gọi là lrojiờng rau củ quả.
Tính chất quan trong của trojong tr vung — ngữ nghĩa này thê hiện ở chỗ đa số các lên gọi đều thuộc vốn †ừ vựng cơ sản của một ngôn ngữ, chúng là lớp lừ thuần và có biến đồi. các từ thuộc lớp từ này đều rất ph0ng phú va da dang về chủng lOại và đojợc sử dụng rộng rãi lr0ng đời sống. cũng nhơi nhiều ngôn ngữ khác, lừ, ngữ chỉ rau củ quả tr0ng từ vựng của liếng Việt vô còng ph0ng phú. chúng có lơơng ứng hOặc không có lolơng ứng với các ngôn ngữ khác.
Việc chuyên dịch lừ vựng ra các ngôn ngữ, một mặt, giúp ta siết đojợọc những gì mà các ngôn ngữ khác có thê có, mặt khác, nó cũng ch0 fa siết đojợc những gì mà ngôn ngữ khác không thể có. Và việc chuyên dịch ra liếng Anh là mội cách để xác định các đặc điểm của lừng ngôn ngữ và hiểu sâu sắc hơn những nét đặc thd cua chúng. Qua đó, c0n ngơiời hiểu ngôn ngữ của mình rõ hơn, đồng thời cũng giúp ch0 việc học 3 ng0ại ngữ, cụ thê là liếng Anh và tiếng Việt (với lơ cách một ng0ại ngữ). Đề lài mà chúng lôi lựa chọn không chỉ lập trung nghiên cứu đặc trong của các lừ, ngữ chỉ rau củ quả lr0ng liếng Việt, mà còn lìm hiểu cách liên hệ chuyển dịch các lừ này sang liếng Anh.
Kết quả khả0 sát chuyên dịch này sẽ cung cấp chứng tích liên quan đến sự giống và khác nhau giữa hai ngôn ngữ cũng nho| văn hóa xã hội của hai đất nojớc. Làm đojợc điều này, chúng lôi hi vọng giúp ích ch0 việc dạy liếng Việt ch0 ngojời nơiớc ngÖài nói liếng Anh và việc dạy liếng Anh ch0 ngojời Việt, cung cấp những cơ sở kh0a hoc dé từ đó ngojời học có phoJơng pháp hiệu quả hơn lr0ng việc học tiếng và sử dụng tốt hơn văn hóa gia0 liếp bằng ngôn hr, cing mho hiểu dojoc mot phan nà0 về đặc điểm văn hóa xã hội bộc lộ qua nhóm từ, ngt may. Doi tojong va pham vi nghién ciru Đối lơjợng và phạm vi mà chúng lôi nghiên cứu là nhóm từ, ngữ chỉ rau củ quả lr0ng tiếng Việt và việc chuyên dịch sang liếng Anh. Pham vi 1a các lừ, ngữ chỉ rau củ qua tiéng Viét va dich tojong mg cua chong, thu thập từ một số cuốn lừ điền, các sài BAO, tap chi.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn này là khả0 sát, thống ké tojong đối đầy đủ các lừ, ngữ chỉ rau củ quả lr0ng liếng Việt, cụ thể là từ (tr don, tir ghép), là ngữ (ngữ định danh). Thông qua các cuốn từ điển, điều tra thực lế và vốn hiểu siết ngôn ngữ của bản thân, chúng lôi lên danh sách lạm gọi là đầy đủ những từ, ngữ chỉ rau củ quả. Với các dữ liệu thu đơjợc, chúng lôi phân tích, thống kê và tong hop dé tìm ra kết quả chuyền dịch từ lếng Việt ra liếng Anh. Tr0ng đó, liếng Việt là ngôn ngữ nguồn và liếng Anh là ngôn ngữ đích.
D0 đó, luận văn nhằm thực hiện hai nhiệm vụ cơ sản sau: 5 - _ Phân lích đặc điểm các lừ, ngữ rau củ quả về cấu lạ0 (hình thức) và về đặc điểm định danh (nội dung), để lừ đó thấy đojợc đặc lrơing của chúng tr0ng liếng Việt. -_ chỉ ra các phơiơng thức chuyên dich cua từ, ngữ rau củ quả tr0ng liếng Việt sang liếng Anh. Tơi liệu và phơJơng pháp nghiên cứu. Tơ liệu nghiên đứu Đề tránh chủ quan và đảm sả0 độ tin cậy nhất định, trojớc hết chúng lôi dựa và0 các tài liệu lổng hợp, đó là các cuốn lừ điền.
Về Hếng Việt, chúng lôi tiến hành †hu thập các lài liệu cụ thể là các lừ, ngữ chỉ rau củ quả lr0ng liếng Việt trên cơ sở đữ liệu từ các cuốn lừ điển. Tr0ng quá lrình chọn lọc từ điển, chúng lôi lựa chọn cuốn Đại /ừ điển liếng Việt d0 TIguyễn IThoq Ý chủ biên, IIxe Đại học Quốc gia Thành phố hồ chí Minh, bởi vì chúng lôi nhận thấy cuốn này là liêu siêu hơn cả. Về liếng Anh, chúng lôi liến hành †hu thập lài liệu chủ yếu từ các cuốn ‡ừ điển sau: English - English - Vietnamese, Vielnamese - English DictiOnaey, Tw điển Anh - Anh - Việt, Việt - Anh 750.000 từ (2014) của IIxe Văn hóa- Thông lin. Vietnamese — English DidiOnaey, Tw dién Viét — Amh (2005) của ban biên s0ạn chuyên từ điên Mew Era, IIxs Văn hóa thông tin, g6m 250.
Tr0ng quá trình khảO0 sát, chúng Tôi cũng sử dụng các lài liệu khác nhơi: các sản dịch, các sài sá0, lạp chí. đojợc c0i là các lài liệu thế hiện rõ nét nhất về các lừ, ngữ chỉ rau củ quả và các né! nghĩa của các lừ, ngữ này tr0ng h0ại động hành chức của chúng. Phưyơng pháp và thủ pháp nghiên cứu Đề thực hiện những mục liêu đã đề ra của luận văn, lr0ng nghiên cứu này, chúng lôi đã sử dụng các phoøJơng pháp và thủ pháp nghiên cru CO bam sau: -_ Thống kê định lojợng: thông qua các nguồn lài liệu in cậy, chúng lôi liến hành điều tra, lập hợp và thống kê các ngữ liệu, tức là các fir, ngữ chỉ rau ci qua tng tiếng Việt. - Phan tich, miêu 4a cấu †ạ0 và ngữ nghĩa của các lừ, ngữ này.
Tức là phan tich cau ta0 từ, cấu †ạ0 ngữ, phân tích các thành lố nghĩa, kê cả phân lích liên hợp giữa các đặc điểm cấu †ạ0 và nội dung nghĩa với cách lơ duy, diễn đạt của ngơjời Việt dé chi ra các đặc trong của lừ, ngữ chỉ rau củ quả †r0ng Hiếng Việt. - Phan lích thành lố cấu †ạ0: nói chung phojơng pháp phân lích thành lố có thể đơiợc hiểu là phoJơng pháp nghiên cứu về các đơn vị, đơjợc khởi thả0 ra lr0ng phạm vi cấu lạ0, cấu lrúc và có mục đích là phân giải cau ta0, cấu trúc ra thành các thành phần cấu lạ0 nên đơn vị đó. Quá lrình ngojợc lại là sự 16 hợp các cầu lạO, cầu trúc (từ, ngữ) bằng thành lố cấu lạ0 nên lừ, ngữ. Ở cấp độ từ là hình vị, hình Hết; ở cấp độ ngữ là các 16 hợp thành ngữ định danh (phân siệt với nghĩa siêu trong va biéu tojong).
Day là phân lịch thành lố cấu 4a0. Phân lích thành lố nghĩa có nội dung thành phần cấu 1a0 là nét nghĩa, nghĩa vị đề lạ0 nên nghĩa và hệ thống c0n nghĩa.77] -_ Đối chiếu chuyển dịch: luận văn lập trung đơia ra danh sách các lừ, ngữ chỉ rau củ quả lr0ng tiếng Việt và khả0 sát cdc phojong thức chuyên dịch của các từ, ngữ này từ tiếng Việt sang tiếng Anh. TỎIG QUAI LỊch SỬ IGhIÊH cỨU VÀ cƠ SỞ Lí ThUVÉT 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu Tại Việt am, từ kh0ảng những năm 1980 tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đối chiếu liên ngôn ngữ nhằm phục vụ mục đích giảng day, dịch lhuậi.
IIhững công trình đối chiếu liên ngôn ngữ liếng Anh — liếng Việt khá ph0ng phú. Tr0ng dữ liệu tra cứu đề tài luận văn thạc sĩ, luận án liến sĩ ngành ngôn ngữ học lại ĐhQGhII và ĐhQGTPhcM, chúng lôi thấy có khá nhiều công trình nghiên cứu đối chiếu liếng Anh và tiếng Việt. Tr0ng đó có một số công trình liêu siểu nhơi: + các nghiên cứu đối chiếu Anh - Việt/ Việt— Anh -_ IIgữ nghĩa của lừ ngữ chỉ động vật lr0ng thành ngữ liếng Việt s0 sánh với thành ngữ liếng Anh. (Luận văn thạc sĩ qia Iiguyễn Thị bao) - Kha0 sat đặc trong lừ, ngữ chỉ sộ phận cơ thể ngojời trOng tiéng Viét liên hệ chuyển dịch sang liếng Anh.
Hhững công trình nghiên cứu đối chiếu kế trên đã đóng góp không nhỏ và0 việc nâng ca0 hiệu quả giảng dạy tiếng Anh ch0 ngojời Việt và dạy liếng Việt ch0 ngojời Việt cũng nhơi ngoiời nói liếng Anh. Từ, ngữ chỉ thực vật tr0ng tiếng Việt đơjợc các lác giả đi trojớc đề cập đến ở nhiều góc độ: ngôn ngữ, văn hóa, tri nhận hay đối chiếu liên ngôn. Tuy nhiên, những nghiên cứu đối chiếu chuyên dịch từ, ngữ chỉ rau củ quả tr0ng liếng Việt sang liếng Anh còn khá khiêm lốn. bởi vậy, tr0ng luận văn này chúng lôi sẽ liến hành khả0 sát, nghiên cứu từng góc độ của nhóm lừ này nhằm lìm ra sự khác siệt giữa hai ngôn ngữ và đặc lrong chuyên dịch liếng Việt — Anh.
Khái quái chung về lừ và cấu †a0 lừ, ngữ Tr0ng thực vật học, quả h0ặc lrái/ trái cây là một phần của những l0ại thực vật có h0a, chuyên hóa từ những mô riêng siệt của h0a, có thể có một h0ặc nhiều sầu nhụy và lr0ng một số lrojờng hợp là mô phụ. Quả là phojơng liện đề thực vật phân lán hại của chúng. IIhiều l0ại thực vật ch0 quả ăn đojợc, đojợc nhân giống d0 sự chuyển dịch của cÔn ngojời và các l0ài động vật the0 mối quan hệ cộng sinh nhọ là cách phân lán hạt giống và chất dinh dojỡng nói riêng. còn zzw là lên gọi chung của các lOại thực vật có thé an đơiợc dojới dạng lá là phố siến luy nhiên †r0ng thực 16 có nhiều l0ại ăn h0a, củ, quả và rễ cũng có thề gộp chung và0 các l0ại rau.
The0 lập quán ở Việt nam, thực vật đơjợc gọi là zaw nghĩa là có thể nấu chín h0ặc ăn sống (lojơi) đều đơxợc ca. Who giá đổ, có thể xà0, nấu canh, luộc nhoỊng t†hojờng dùng ăn sống nhiều hơn. các l0ại rau gia vị cũng vậy. Tóm lại, zaw là một I0ại thực vật có thé an đojợc, vừa là thực phẩm, vừa là dơjợc thảO, vừa là gia vị ch0 bữa ăn.
10 The0 ngôn ngữ chung, thì “g/đ” hay “lái đây” có nghĩa là một kết cấu nhiều thị! của các lOại thực vật, có vị chua hay ngọi và có thể ăn sống dojoc, mho lá0, cam, nh0.