Nghiên Cứu Chiến Lược Xin Lỗi và Phản Ứng Trong Giao Tiếp Tiếng Anh và Tiếng Việt

Nghiên cứu về chiến lược xin lỗi và phản ứng trong giao tiếp, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học… 281 trang · 2023.

• Tác giả: Ngô Thị Hiền Trang
• Người hướng dẫn: Assoc. Lưu Quý Khương
• Trường học: The University of Danang - University of Foreign Language Studies
• Chuyên ngành: The English Language
• Đề tài: Apologies and Responses in English and Vietnamese Conversations
• Loại tài liệu: Doctoral Thesis
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Danang

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• 1. CHAPTER ONE: INTRODUCTION
• 1.1. AIMS AND OBJECTIVES
• 1.2. SCOPE OF THE STUDY
• 1.3. CONTRIBUTIONS OF THE STUDY
• 1.4. DEFINITIONS OF KEY TERMS
• 1.5. ORGANIZATION OF THE STUDY
• 2. LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND
• 2.1. PREVIOUS STUDIES RELATED TO APOLOGIES AND RESPONSES
• 2.1.1. Socio-pragmatic Studies
• 2.1.2. Contrastive or Cross-cultural Pragmatic Studies
• 2.1.3. Interlanguage Pragmatic Studies
• 2.1.4. Research Gaps from the Previous Studies
• 2.2. Sociopragmatics in Speech Acts
• 2.3. Conversation and Film Conversation
• 2.4. Exchange in Adjacency Pair of Speech Acts
• 2.5. Speech Act and Pragmatic Act Theory
• 2.6. Language and Culture
• 2.7. Conceptual Framework of the Study
• 2.8. Sources of Data
• 2.9. Population, Samples, and Sampling
• 2.10. Data Collection Instruments
• 2.11. Data Collection Procedures
• 2.12. Statistical Analysis Tool
• 2.13. Matrix of Collected Data
• 2.14. Data Analysis Procedure
• 2.15. Analytical Framework of the Study
• 2.16. RELIABILITY AND VALIDITY
• 3. APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH FILM CONVERSATIONS
• 3.1. EXCHANGES OF APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 3.1.1. Direct and Indirect Apology Strategies
• 3.1.2. Direct and Indirect Response Strategies
• 3.1.3. Apology and Response Strategies
• 3.2. GENDER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 3.2.1. Gender Influences on Apology Strategies in English Film Conversations
• 3.2.2. Gender Influences on Response Strategies in English Film Conversations
• 3.2.3. Gender Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in English Film Conversations
• 3.3. POWER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 3.3.1. Power Influences on Apology Strategies in English Film Conversations
• 3.3.2. Power Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in English Film Conversations
• 4. APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS
• 4.1. EXCHANGES OF APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 4.1.1. Direct and Indirect Apology Strategies
• 4.1.2. Direct and Indirect Response Strategies
• 4.1.3. Apology and Response Strategies
• 4.2. GENDER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 4.2.1. Gender Influences on Apology Strategies in Vietnamese Film Conversations
• 4.2.2. Gender Influences on Response Strategies in Vietnamese Film Conversations
• 4.2.3. Gender Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in Vietnamese Film Conversations
• 4.3. POWER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES
• 4.3.1. Power Influences on Apology Strategies in Vietnamese Film Conversations
• 4.3.2. Power Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in Vietnamese Film Conversations
• 5. SIMILARITIES AND DIFFERENCES IN APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS
• 5.1. SIMILARITIES IN APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS
• 5.1.1. Similarities in Apology and Response Strategies in Film Conversations
• 5.1.2. Similarities in Gender Influences on Apology and Response Strategies in Film Conversations
• 5.1.3. Similarities in Power Influences on Apology and Response Strategies
• 5.1.4. Summary on Similarities in Apology and Response Strategies in Film Conversations
• 5.2. DIFFERENCES IN APOLOGY AND RESPONSES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS
• 5.2.1. Differences in Apology and Response Strategies
• 5.2.2. Differences in Gender Influences on Apology and Response Strategies
• 5.2.3. Differences in Power Influences on Apology and Response Strategies
• 5.2.4. Summary on Differences in Apology and Response Strategies in Film Conversations
• 6. CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 6.1. English Language Research Implications
• 6.2. LIMITATIONS OF THE THESIS
• LIST OF PUBLICATIONS AND CONFERENCE PRESENTATIONS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chiến Lược Xin Lỗi Trong Giao Tiếp

Nghiên cứu về chiến lược xin lỗi và phản ứng trong giao tiếp, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học ứng dụng và giao tiếp liên văn hóa. Hành động xin lỗi không chỉ đơn thuần là một lời nói, mà là một hành động pragmatic có thể ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ xã hội. Khi một lỗi lầm xảy ra, dù vô tình hay cố ý, lời xin lỗi đóng vai trò xoa dịu, hàn gắn và duy trì sự hài hòa trong tương tác. Nghiên cứu này khám phá các sắc thái văn hóa khác nhau trong cách xin lỗi và phản ứng, từ đó giúp cải thiện hiệu quả giao tiếp và giảm thiểu hiểu lầm. Các yếu tố như giới tính và quyền lực cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chiến lược này, tạo nên một bức tranh phức tạp và đa dạng về hành vi giao tiếp.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Xin Lỗi Song Ngữ

Nghiên cứu về xin lỗi trong bối cảnh song ngữ (tiếng Anh và tiếng Việt) đặc biệt quan trọng vì nó giúp làm sáng tỏ những khác biệt văn hóa tinh tế trong cách hai ngôn ngữ này xử lý các tình huống nhạy cảm. Những khác biệt này có thể dẫn đến hiểu lầm và xung đột không đáng có nếu không được nhận biết và xử lý đúng cách. Phân tích sâu các chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi ở cả hai ngôn ngữ giúp người học ngôn ngữ và những người làm việc trong môi trường đa văn hóa giao tiếp hiệu quả hơn, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn và tránh được những tình huống khó xử.

1.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Xin Lỗi Trong Xã Hội

Kết quả nghiên cứu về chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi có thể được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, từ giáo dục, kinh doanh đến ngoại giao và giải quyết xung đột. Trong giáo dục, nó có thể giúp học sinh và sinh viên hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc xin lỗi chân thành và đúng cách. Trong kinh doanh, nó có thể giúp các doanh nghiệp xây dựng lòng tin với khách hàng và đối tác. Trong ngoại giao, nó có thể giúp các quốc gia giải quyết tranh chấp và xây dựng mối quan hệ hòa bình. Nghiên cứu này góp phần vào việc xây dựng một xã hội văn minh và tôn trọng lẫn nhau, nơi mọi người có thể giao tiếp hiệu quả và giải quyết xung đột một cách xây dựng.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Chiến Lược Xin Lỗi Hiệu Quả

Nghiên cứu về chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi không phải là không có thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của ngữ cảnh giao tiếp. Lời xin lỗi hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mối quan hệ giữa người nói và người nghe, mức độ nghiêm trọng của lỗi lầm, và các chuẩn mực văn hóa. Thêm vào đó, việc thu thập và phân tích dữ liệu cũng đòi hỏi phương pháp luận chặt chẽ và sự nhạy bén về văn hóa. Cần phải sử dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả. Nghiên cứu cũng cần phải xem xét đến các yếu tố phi ngôn ngữ, chẳng hạn như giọng điệu, biểu cảm khuôn mặt và ngôn ngữ cơ thể, vì chúng có thể ảnh hưởng đến cách lời xin lỗi được tiếp nhận.

2.1. Vấn Đề Chủ Quan Trong Đánh Giá Xin Lỗi

Việc đánh giá hiệu quả của một lời xin lỗi có thể mang tính chủ quan, vì nó phụ thuộc vào cảm nhận và kỳ vọng của người nghe. Một lời xin lỗi được coi là chân thành và chấp nhận được bởi một người có thể bị coi là giả tạo và không thỏa đáng bởi người khác. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh đa văn hóa, nơi các chuẩn mực về sự chân thành và hối lỗi có thể khác nhau đáng kể. Do đó, nghiên cứu cần phải xem xét đến sự đa dạng của quan điểm và tránh đưa ra những kết luận khái quát hóa.

2.2. Khó Khăn Trong Thu Thập Dữ Liệu Về Xin Lỗi Tự Nhiên

Thu thập dữ liệu về xin lỗi trong môi trường giao tiếp tự nhiên có thể gặp nhiều khó khăn. Các tình huống xin lỗi thường diễn ra một cách ngẫu nhiên và không thể đoán trước được. Việc ghi lại và phân tích các tình huống này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự nhạy bén trong quan sát. Nghiên cứu có thể sử dụng các phương pháp như phỏng vấn, khảo sát và phân tích dữ liệu văn bản để thu thập thông tin, nhưng cần phải đảm bảo rằng các phương pháp này không gây ảnh hưởng đến tính tự nhiên của hành vi giao tiếp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Chiến Lược Xin Lỗi Phân Tích Phim

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích hội thoại từ các bộ phim để khám phá chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi trong tiếng Anh và tiếng Việt. Phim ảnh cung cấp một nguồn dữ liệu phong phú và đa dạng về các tình huống giao tiếp, cho phép nghiên cứu xem xét các yếu tố như giới tính, quyền lực và văn hóa. Bằng cách phân tích các đoạn hội thoại, nghiên cứu có thể xác định các mô hình và xu hướng trong cách mọi người xin lỗi và phản ứng lại lời xin lỗi. Phương pháp này cho phép nghiên cứu khám phá sự khác biệt giữa các chiến lược xin lỗi trực tiếp và gián tiếp, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của một lời xin lỗi.

3.1. Ưu Điểm Của Phân Tích Hội Thoại Phim Ảnh

Phân tích hội thoại từ phim ảnh có một số ưu điểm so với các phương pháp nghiên cứu khác. Thứ nhất, phim ảnh cung cấp một nguồn dữ liệu phong phú và dễ tiếp cận. Thứ hai, các đoạn hội thoại trong phim thường được viết một cách tự nhiên và phản ánh các tình huống giao tiếp thực tế. Thứ ba, phim ảnh cho phép nghiên cứu xem xét các yếu tố phi ngôn ngữ, chẳng hạn như giọng điệu và biểu cảm khuôn mặt. Cuối cùng, phân tích hội thoại phim ảnh là một phương pháp nghiên cứu ít xâm phạm, vì nó không yêu cầu sự tham gia trực tiếp của người tham gia.

3.2. Quy Trình Phân Tích Hội Thoại Về Xin Lỗi Chi Tiết

Quy trình phân tích hội thoại phim ảnh bao gồm các bước sau: (1) lựa chọn các bộ phim phù hợp; (2) trích xuất các đoạn hội thoại có chứa các hành động xin lỗi và phản ứng lại lời xin lỗi; (3) mã hóa dữ liệu theo các chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi khác nhau; (4) phân tích dữ liệu để xác định các mô hình và xu hướng; và (5) diễn giải kết quả trong bối cảnh lý thuyết. Nghiên cứu này sử dụng taxonomy xin lỗi của Trosborg (2011) và taxonomy phản ứng xin lỗi của Holmes (1990, 1995) để mã hóa dữ liệu.

IV. Kết Quả So Sánh Chiến Lược Xin Lỗi Anh Việt Qua Phim

Nghiên cứu cho thấy có cả sự tương đồng và khác biệt giữa chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi trong tiếng Anh và tiếng Việt. Trong cả hai ngôn ngữ, chiến lược xin lỗi trực tiếp (ví dụ: sử dụng từ "xin lỗi") là phổ biến, nhưng chiến lược xin lỗi gián tiếp (ví dụ: bày tỏ sự hối tiếc) cũng được sử dụng rộng rãi. Sự khác biệt chính nằm ở tần suất sử dụng các chiến lược khác nhau và cách chúng được diễn đạt. Ví dụ, người Việt có xu hướng sử dụng các hình thức xin lỗi gián tiếp hơn người Anh, và họ thường chú trọng đến việc duy trì mối quan hệ xã hội hơn là thừa nhận trách nhiệm.

4.1. Tương Đồng Trong Các Chiến Lược Xin Lỗi Chung

Cả trong tiếng Anh và tiếng Việt, việc thừa nhận trách nhiệm (Acknowledgement of Responsibility) và bày tỏ sự hối tiếc (Expression of Regret) đều là những yếu tố quan trọng của một lời xin lỗi hiệu quả. Tuy nhiên, cách những yếu tố này được thể hiện có thể khác nhau. Ví dụ, người Anh có thể sử dụng các cụm từ như "I take full responsibility," trong khi người Việt có thể nói "Tôi rất hối hận về những gì đã xảy ra."

4.2. Khác Biệt Văn Hóa Trong Cách Xin Lỗi và Phản Ứng

Một trong những khác biệt văn hóa chính là sự chú trọng đến Face-Threatening Act (FTA). Trong văn hóa Việt Nam, việc xin lỗi có thể được coi là một FTA, vì nó có thể làm tổn hại đến danh dự và uy tín của người nói. Do đó, người Việt thường cẩn trọng hơn trong việc xin lỗi và sử dụng các chiến lược gián tiếp để giảm thiểu tác động tiêu cực. Ngược lại, người Anh có xu hướng trực tiếp hơn và ít lo lắng hơn về việc làm tổn hại đến danh dự của bản thân.

V. Ảnh Hưởng Giới Tính Quyền Lực Đến Chiến Lược Xin Lỗi

Nghiên cứu cũng cho thấy rằng giới tính và quyền lực có ảnh hưởng đáng kể đến chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi. Phụ nữ thường có xu hướng xin lỗi nhiều hơn nam giới, và họ cũng có nhiều khả năng sử dụng các chiến lược xin lỗi thể hiện sự cảm thông và quan tâm đến người khác. Những người có quyền lực thấp hơn thường có xu hướng xin lỗi nhiều hơn những người có quyền lực cao hơn, và họ cũng có nhiều khả năng sử dụng các chiến lược xin lỗi thể hiện sự phục tùng và tôn trọng.

5.1. Vai Trò Giới Tính Trong Lựa Chọn Chiến Lược Xin Lỗi

Sự khác biệt về giới tính trong chiến lược xin lỗi có thể phản ánh các vai trò giới tính truyền thống. Phụ nữ thường được kỳ vọng là người chăm sóc và hòa giải, vì vậy họ có nhiều khả năng sử dụng các chiến lược xin lỗi thể hiện sự cảm thông và quan tâm. Nam giới, mặt khác, thường được kỳ vọng là người mạnh mẽ và độc lập, vì vậy họ có thể ít sẵn sàng xin lỗi vì sợ bị coi là yếu đuối.

5.2. Tác Động Quyền Lực Đến Cách Thức Xin Lỗi và Phản Ứng

Sự khác biệt về quyền lực trong chiến lược xin lỗi có thể phản ánh sự bất bình đẳng trong xã hội. Những người có quyền lực thấp hơn có thể sử dụng chiến lược xin lỗi như một cách để thể hiện sự phục tùng và tôn trọng, trong khi những người có quyền lực cao hơn có thể sử dụng chiến lược xin lỗi như một cách để củng cố vị thế của mình.

VI. Ứng Dụng Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Chiến Lược Xin Lỗi

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ, cũng như giao tiếp đa văn hóa. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các tài liệu giảng dạy và đào tạo giúp người học ngôn ngữ và những người làm việc trong môi trường đa văn hóa giao tiếp hiệu quả hơn. Nghiên cứu cũng có thể cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức quốc tế về cách xây dựng các chiến lược giao tiếp hiệu quả để giải quyết xung đột và xây dựng hòa bình. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc khám phá các chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi trong các bối cảnh giao tiếp khác nhau, chẳng hạn như truyền thông trực tuyến và giao tiếp kinh doanh.

6.1. Phát Triển Tài Liệu Giảng Dạy Về Xin Lỗi Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các tài liệu giảng dạy tập trung vào việc giúp người học ngôn ngữ hiểu rõ hơn về các chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi khác nhau, cũng như cách sử dụng chúng một cách hiệu quả trong các tình huống giao tiếp khác nhau. Tài liệu giảng dạy có thể bao gồm các ví dụ về các cuộc hội thoại thực tế, các bài tập thực hành và các hoạt động thảo luận.

6.2. Nghiên Cứu Mở Rộng Sang Các Bối Cảnh Giao Tiếp Mới

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc khám phá các chiến lược xin lỗi và phản ứng xin lỗi trong các bối cảnh giao tiếp mới, chẳng hạn như truyền thông trực tuyến và giao tiếp kinh doanh. Điều này sẽ giúp mở rộng hiểu biết của chúng ta về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của một lời xin lỗi và cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức quốc tế về cách xây dựng các chiến lược giao tiếp hiệu quả để giải quyết xung đột và xây dựng hòa bình. Cần chú trọng đến LSI keywords và Salient Entity trong các nghiên cứu tiếp theo.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngành Ngôn ngữ Anh (mã số 9220201) với tiêu đề "Apologies and Responses in English and Vietnamese Conversations" (Nghiên cứu chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại tiếng Anh và tiếng Việt) được NCS. Ngô Thị Hiền Trang thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS. Lưu Quý Khương tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Đà Nẵng, bảo vệ năm 2023.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong giao tiếp hàng ngày, hành vi xin lỗi đóng vai trò duy trì các mối quan hệ xã hội khi người nói vô tình hoặc cố ý gây tổn thương hoặc phạm lỗi với người nghe. Tuy nhiên, việc thực hiện hành vi xin lỗi luôn đi kèm với sự kỳ vọng về một phản hồi từ phía người nghe (chấp nhận hoặc từ chối). Nếu thiếu đi hành vi phản hồi, quá trình giao tiếp chưa được xem là trọn vẹn.

Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu ngữ dụng học trước đây phần lớn chỉ tập trung vào hành vi xin lỗi đơn lẻ hoặc hành vi quy ước, tiếp cận chủ yếu qua công cụ khảo sát bổ sung hội thoại dạng viết (Discourse Completion Task - DCT) mang tính giả định, tập trung vào chiến lược trực tiếp mà bỏ quên chiến lược gián tiếp. Bên cạnh đó, các nghiên cứu chuyên sâu về chiến lược phản hồi lời xin lỗi còn rất hạn chế; chưa có nhiều công trình đặt cặp thoại xin lỗi - phản hồi vào khung lý thuyết hành vi ngữ dụng xã hội (sociopragmatic acts) để khảo sát sự tác động qua lại của các biến số xã hội như giới tính (gender) và quyền lực xã hội (social power) trong ngữ cảnh tương tác tự nhiên mô phỏng qua phim ảnh.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát (Aims): Khám phá các hành vi ngữ dụng của chiến lược xin lỗi và phản ứng trong các cuộc hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt dưới sự tác động của giới tính và quyền lực xã hội; đồng thời phân tích những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ.
2. Mục tiêu cụ thể (Objectives):
   • Xác định và khám phá các chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Anh dưới ảnh hưởng của giới tính và quyền lực xã hội.
   • Nhận diện và phân tích các chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Việt dưới ảnh hưởng của giới tính và quyền lực xã hội.
   • Phân tích, so sánh các điểm tương đồng và khác biệt về chiến lược xin lỗi và phản hồi giữa hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt dưới tác động của giới tính và quyền lực.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Anh là gì, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của giới tính và quyền lực xã hội?
2. Các chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Việt là gì, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của giới tính và quyền lực xã hội?
3. Những điểm tương đồng và khác biệt trong các chiến lược xin lỗi và phản ứng giữa hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt là gì, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của giới tính và quyền lực xã hội?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hành vi ngữ dụng của các chiến lược xin lỗi và phản ứng (apology and response strategies) dạng lời nói (verbal), bao gồm cả chiến lược trực tiếp và gián tiếp, cấu thành cặp kề cận tối thiểu (minimal adjacency pairs) trong cấu trúc tương tác hội thoại.
• Biến số xã hội khảo sát: Giới tính sinh học (nam - nữ với 4 kiểu tương tác: nam - nam, nam - nữ, nữ - nữ, nữ - nam) và quyền lực xã hội (3 vị thế: người xin lỗi có quyền lực cao hơn - H, người xin lỗi có quyền lực thấp hơn - L, người xin lỗi có quyền lực ngang bằng - E so với người nhận lời xin lỗi).
• Phạm vi ngữ liệu và thời gian: Ngữ liệu được trích xuất từ kịch bản và phụ đề của 46 bộ phim tâm lý xã hội (socio-psychological films) tiếng Anh được sản xuất và phát hành tại Hoa Kỳ, cùng 43 bộ phim tâm lý xã hội tiếng Việt, đều được phát hành trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu tiền nhiệm theo ba nhóm khuynh hướng ngữ dụng:

1. Các nghiên cứu ngữ dụng xã hội (Socio-pragmatic Studies)

• Về biến số giới tính: Các công trình của Bataineh (2006, 2008), Cameron et al. (1996), Gonzales et al. (1990), Holmes (1995, 2013), Majeed & Janjua (2014), Meyerhoff (1999, 2000, 2003), Schumann & Ross (2010), Tannen (1994), Lakoff (1973), Brown & Attardo (2005) chỉ ra phụ nữ có xu hướng xin lỗi thường xuyên hơn nam giới, sử dụng nhiều chiến lược giải thích chi tiết và nỗ lực xoa dịu hơn để duy trì quan hệ xã hội. Filimonova (2015) so sánh tiếng Nga và tiếng Tây Ban Nha qua khung lịch sự của Brown & Levinson (1987), cho thấy nam giới Nga tăng cường giải thích trong khi nữ giới Nga tăng cường các phương tiện chỉ thị lực ngôn trung (IFIDs). Holmes (1995) trên ngữ liệu tiếng Anh New Zealand ghi nhận tỷ lệ chấp nhận lời xin lỗi (acceptance) ở nữ giới là gần 40% và nam giới là gần 30%, né tránh (evasion) khoảng 25%, từ chối (rejection) ở nam giới là 20% và nữ giới là 10%.
• Về biến số quyền lực: Các nghiên cứu của Aquino et al. (2006), Chun & Yun (2010), Gonzalez et al. (1990), Hill (2013), Kiger (2004), Schumann & Ross (2010) khẳng định người có địa vị thấp xin lỗi nhiều hơn người có địa vị cao; người nắm quyền lực cao khi phạm lỗi thường ngần ngại xin lỗi vì sợ mất thể diện, nhưng khi họ xin lỗi thì hiệu lực mang lại cao hơn và người có vị thế thấp hơn thường khó từ chối.

2. Các nghiên cứu ngữ dụng đối chiếu và liên văn hóa (Contrastive / Cross-cultural Pragmatic Studies)

• Các nghiên cứu quốc tế của Thomas (1983), Blum-Kulka & Olshtain (1984), Trosborg (1987), House (1988), Olshtain (1989), Garcia (1989), Cohen & Olshtain (1989), Hudson et al. (1995), Wierzbicka (2003), Sugimoto (1997), Hussein & Hammouri (1998), Intachakra (2004), Kartika & Aditiawarman (2019), House & Kádár (2021).
• Nghiên cứu phản ứng đối với lời xin lỗi của Jones (2013) đối chiếu tiếng Anh Úc và tiếng Indonesia; Darby & Schlenker (1989), Bennett & Dewberry (1994), Bennett & Earwaker (1994), Robinson (2004) nghiên cứu sự tiếp nhận lời xin lỗi và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tha thứ.
• Tại Việt Nam, các công trình ngữ dụng đối chiếu đơn hành vi của Nguyễn (1990) về chào hỏi, Nguyễn (1998) về khen và đáp lại lời khen, Đỗ (2000) và Phan (2001) về cầu khiến và đáp lại cầu khiến, Kiều (2006) về bác bỏ, Đặng (2000) đối chiếu xin lỗi tiếng Anh - tiếng Việt, Nguyễn (2010) khảo sát chiến lược xin lỗi qua DCT, và Nguyễn (2018) nghiên cứu cặp hành vi xin phép và phản hồi.

3. Các nghiên cứu ngữ dụng ngôn ngữ trung gian (Interlanguage Pragmatic Studies)

• Các nghiên cứu của Demester (2006), Kecskes & Romero-Trillo (2013), Lê (2011), Qadoury (2011), Shardakova (2005), Shariati & Chamani (2010), Wannaruk (2008), Al Ali (2018) khảo sát hiện tượng chuyển di ngữ dụng (pragmatic transfer) trong quá trình tiếp nhận và sản sinh hành vi giao tiếp của người học ngôn ngữ thứ hai.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

1. Khắc phục sự thiên lệch vào chiến lược xin lỗi trực tiếp bằng cách khảo sát đồng thời cả chiến lược trực tiếp và gián tiếp.
2. Giải quyết sự thiếu hụt nghiên cứu về chiến lược phản hồi lời xin lỗi (apology response strategies) độc lập và có hệ thống.
3. Chuyển dịch cách tiếp cận từ nghiên cứu hành vi ngôn ngữ đơn lẻ sang khảo sát cặp hành vi trao đổi kề cận (pragmatic act exchanges) trong hội thoại.
4. Thay thế nguồn ngữ liệu giả định (DCT) bằng ngữ liệu hội thoại phim tâm lý xã hội phản ánh tương tác tự nhiên.
5. Đặt tương tác xin lỗi - phản hồi dưới tác động đồng thời của hai biến số ngữ dụng xã hội cốt lõi là giới tính và quyền lực xã hội trong tương quan đối chiếu liên ngôn ngữ (Anh - Việt).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Lý thuyết hành vi ngữ dụng (Pragmatic Act Theory - PAT): Khung lý thuyết của Mey (2006, 2013) xem xét hành động ngôn từ gắn liền với tình huống thực tế và bối cảnh xã hội (pragmeme).
• Phân tích hội thoại (Conversation Analysis - CA) & Cặp kề cận (Adjacency Pairs): Khung phân tích cấu trúc hội thoại của Schegloff (1974, 2007) và Sacks et al. (1974) nhằm xác định các cặp trao đổi gồm phần tử đi trước (First Pair Part - lời xin lỗi) và phần tử đi sau (Second Pair Part - lời phản hồi).
• Lý thuyết hành vi ngôn ngữ (Speech Act Theory - SAT): Phân loại hành vi ngôn ngữ của Austin (1962) và Searle (1969, 1975) về hành vi trực tiếp và gián tiếp.
• Lý thuyết lịch sự và đe dọa thể diện (Politeness Theory & FTA): Mô hình của Brown & Levinson (1987) với công thức tính độ nặng của hành vi đe dọa thể diện $W_x = D(S, H) + P(H, S) + R_x$.
• Khung phân loại chiến lược xin lỗi của Trosborg (2011): Phân chia các mức độ xin lỗi (trực tiếp, gián tiếp, nhận trách nhiệm, giải thích, đền bù...).
• Khung phân loại chiến lược phản hồi của Holmes (1990, 1995): Phân loại các chiến lược phản hồi (chấp nhận, từ chối, né tránh, ghi nhận...).
• Chiều kích văn hóa: Lý thuyết của Hall (1997) và Hofstede (2011).

[Khung phân tích lý thuyết của luận án]

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu miêu tả đối chiếu (descriptive contrastive study), kết hợp phương pháp định tính (qualitative) làm chủ đạo cùng sự hỗ trợ của số liệu thống kê tần suất định lượng (quantitative).
• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu:
  • Trích xuất toàn bộ các lượt trao đổi xin lỗi và phản ứng xuất hiện trong 46 phim tâm lý xã hội tiếng Anh và 43 phim tâm lý xã hội tiếng Việt (2015–2020).
  • Lập ma trận quan sát (Observation sheets) mã hóa theo các mẫu tương tác: [Chiến lược xin lỗi trực tiếp - Chiến lược phản ứng trực tiếp], [Trực tiếp - Gián tiếp], [Gián tiếp - Trực tiếp], [Gián tiếp - Gián tiếp], [Hỗn hợp...].
  • Mã hóa các tham số giới tính (nam - nữ) và quyền lực xã hội (cao hơn, thấp hơn, ngang bằng).
  • Công cụ xử lý thống kê: Phần mềm Microsoft Excel 2019 (MCE2019).
  • Quy trình phân tích dữ liệu định tính áp dụng theo mô hình của Creswell nhằm bảo đảm độ tin cậy (reliability) và giá trị (validity).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Chapter One: Introduction)

Chương 1 thiết lập cơ sở nền tảng của đề tài:

• Trình bày lý do chọn đề tài (Rationale) xuất phát từ vai trò của cặp thoại xin lỗi - phản hồi trong giao tiếp xã hội và các hạn chế của nghiên cứu đơn hành vi trước đây.
• Xác định mục tiêu chung và 3 mục tiêu cụ thể; thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu.
• Xác định phạm vi nghiên cứu (Scope of the study) giới hạn ở tương tác ngôn từ trong hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt từ 2015 đến 2020 dưới tác động của hai biến số giới tính và quyền lực.
• Nêu rõ các đóng góp học thuật và thực tiễn của luận án.
• Định nghĩa các thuật ngữ then chốt (Apologizer, Apologizee, Apologizing, Apology responding, Strategies, Performative verbs, Higher/Lower/Equal power apologizers).
• Trình bày cấu trúc luận án gồm 7 chương.

Chương 2: Tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết (Chapter Two: Literature Review and Theoretical Background)

Chương 2 tổng thuật hệ thống tài liệu và xây dựng khung lý thuyết:

• Điểm luận các nghiên cứu về ngữ dụng xã hội (liên quan đến giới tính và quyền lực), nghiên cứu đối chiếu/liên văn hóa và ngữ dụng ngôn ngữ trung gian.
• Tổng kết các khoảng trống nghiên cứu (Research gaps) cần giải quyết.
• Trình bày hệ thống lý thuyết nền tảng: Ngữ dụng học xã hội trong hành vi ngôn ngữ; khái niệm hội thoại và hội thoại phim; trao đổi trong cặp thoại kề cận; lý thuyết hành vi ngôn ngữ (Austin, Searle) và lý thuyết hành vi ngữ dụng (Mey); mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa.
• Giới thiệu bảng phân loại quyền lực xã hội của Trosborg và bảng phân loại mức độ tương tác kề cận.
• Thiết lập khung khái niệm (Conceptual framework) làm căn cứ triển khai phân tích.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu (Chapter Three: Research Methodology)

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình thực nghiệm:

• Miêu tả thiết kế nghiên cứu đối chiếu định tính có bổ trợ thống kê số liệu.
• Nguồn dữ liệu: 46 phim tâm lý xã hội tiếng Anh (sản xuất tại Mỹ) và 43 phim tâm lý xã hội tiếng Việt giai đoạn 2015–2020.
• Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu: Thiết lập phiếu quan sát (observation sheets) cho 4 nhóm mô hình kết hợp giữa chiến lược trực tiếp và gián tiếp.
• Xây dựng ma trận ngữ liệu phân loại theo biến số giới tính và quyền lực.
• Quy trình phân tích dữ liệu định tính theo Creswell và xử lý số liệu bằng Microsoft Excel 2019.
• Thảo luận các tiêu chí đảm bảo độ tin cậy và độ giá trị của nghiên cứu.

Chương 4: Chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Anh (Chapter Four: Apology and Response Strategies in English Film Conversations)

Chương 4 phân tích chi tiết dữ liệu tiếng Anh:

• Các mẫu trao đổi chiến lược: Khảo sát phân bố tần suất của các chiến lược xin lỗi trực tiếp (sử dụng động từ thực hiện như sorry, apologise, excuse, forgive, pardon, regret) và gián tiếp; các chiến lược phản hồi trực tiếp (chấp nhận như OK, it’s OK, not at all, alright, từ chối như no, never) và gián tiếp.
• Khảo sát các tiểu loại: Nhận trách nhiệm (AOR), giải thích rõ ràng/ngầm ẩn (EE/IE), né tránh (EV), từ chối tham gia (Op.), đề nghị sửa chữa (OOR), hứa không tái phạm (POF), bày tỏ sự bối rối (EOE), bày tỏ sự hối tiếc (EOR).
• Tác động của giới tính trong tiếng Anh: Phân tích sự phân bố chiến lược giữa các cặp tương tác cùng giới (nam - nam, nữ - nữ) và khác giới (nam - nữ, nữ - nam).
• Tác động của quyền lực xã hội trong tiếng Anh: Khảo sát tương tác theo 3 chiều: Người xin lỗi có quyền lực cao hơn (Higher power - H), quyền lực thấp hơn (Lower power - L) và quyền lực ngang bằng (Equal power - E).

Chương 5: Chiến lược xin lỗi và phản ứng trong hội thoại phim tiếng Việt (Chapter Five: Apology and Response Strategies in Vietnamese Film Conversations)

Chương 5 phân tích chi tiết dữ liệu tiếng Việt:

• Các mẫu trao đổi chiến lược: Khảo sát các biểu thức xin lỗi trực tiếp chứa động từ thực hiện (xin lỗi, tiếc, lấy làm tiếc, hối hận, tha lỗi, tha thứ, thứ lỗi, thứ tha, lỗi) và các phương thức gián tiếp; chiến lược phản hồi chấp nhận (được rồi, đồng ý, chấp nhận, không sao, không có gì, chuyện nhỏ) và từ chối (không, không bao giờ, không bỏ qua, không quên được, không đời nào, không được, không thể tha thứ).
• Khảo sát các tiểu loại tương ứng trong văn cảnh tiếng Việt: Thừa nhận lỗi, giải thích, bù đắp, phân trần, biện minh, hạ giảm mức độ lỗi.
• Tác động của giới tính trong tiếng Việt: Đánh giá sự khác biệt về tần suất và sự lựa chọn phương tiện biểu đạt giữa nhân vật nam và nữ trong các cặp tương tác cùng giới và khác giới.
• Tác động của quyền lực xã hội trong tiếng Việt: Đánh giá tương tác giữa các vai giao tiếp có quyền thế cao hơn, thấp hơn và ngang bằng; vai trò của kính ngữ và dấu hiệu lịch sự đặc thù trong tiếng Việt.

Chương 6: Điểm tương đồng và khác biệt trong chiến lược xin lỗi và phản ứng giữa hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt (Chapter Six: Similarities and Differences in Apology and Response Strategies in English and Vietnamese Film Conversations)

Chương 6 đối chiếu tổng hợp giữa hai ngôn ngữ:

• Điểm tương đồng: Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng đa dạng các chiến lược trực tiếp, gián tiếp và hỗn hợp; việc lựa chọn chiến lược đều chịu sự chi phối rõ rệt của yếu tố ngữ cảnh, vị thế quyền lực và giới tính của người tham gia giao tiếp.
• Điểm khác biệt:
  • Sự phân bố tần suất và phương thức hiện thực hóa ngôn từ (linguistic realizations) của các hành vi ngôn trung.
  • Mức độ trực tiếp/gián tiếp trong phản hồi: Sự khác nhau về xu hướng chấp nhận, từ chối hoặc né tránh lời xin lỗi.
  • Tác động của cấu trúc quyền lực xã hội và văn hóa giao tiếp đối với việc lựa chọn chiến lược xoa dịu thể diện giữa hai cộng đồng ngôn ngữ.

Tiêu chí so sánh	Hội thoại phim tiếng Anh	Hội thoại phim tiếng Việt
Nguồn ngữ liệu	46 kịch bản/phụ đề phim tâm lý xã hội (Mỹ, 2015–2020)	43 kịch bản/phụ đề phim tâm lý xã hội (Việt Nam, 2015–2020)
Động từ thực hiện xin lỗi trực tiếp	afraid, apologise, apology, excuse, forgive, pardon, regret, sorry	xin lỗi, tiếc, lấy làm tiếc, hối hận, tha lỗi, tha thứ, thứ lỗi, thứ tha, lỗi
Biểu thức chấp nhận trực tiếp	OK, it’s OK, it doesn’t matter, not at all, alright, that’s alright, yes	được rồi, đồng ý, chấp nhận, không sao, không có gì, chuyện nhỏ
Biểu thức từ chối trực tiếp	no, never, do not forgive	không, không bao giờ, không bỏ qua, không quên được, không đời nào, không được, không thể tha thứ
Khung phân tích mở rộng	Bổ sung MAS (Trosborg) & MARS, ironic acceptance, refusal plus... (Holmes)	Bổ sung MAS (Trosborg) & MARS, ironic acceptance, refusal plus... (Holmes)

Chương 7: Kết luận và hàm ý (Chapter Seven: Conclusion and Implications)

Chương 7 tổng kết toàn bộ công trình:

• Tóm lược các phát hiện cốt lõi trả lời cho 3 câu hỏi nghiên cứu.
• Đề xuất các hàm ý nghiên cứu và ứng dụng giảng dạy tiếng Anh (English Language Research Implications).
• Nêu rõ các giới hạn của đề tài và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Chuyển dịch mô hình phân tích: Luận án kết hợp hai hành vi ngôn ngữ đơn lẻ là xin lỗi và phản hồi thành một cặp hành vi ngữ dụng hoàn chỉnh (pragmatic acts) trong khuôn khổ phân tích hội thoại kề cận của ngữ dụng học xã hội, khắc phục hạn chế của lý thuyết hành vi ngôn ngữ quy ước truyền thống (Austin, Searle).
2. Mở rộng khung phân loại của Trosborg (2011): Bổ sung chiến lược xin lỗi hỗn hợp (Mixed Apology Strategy - MAS) vào hệ thống phân loại chiến lược xin lỗi.
3. Mở rộng khung phân loại của Holmes (1990, 1995): Bổ sung 5 chiến lược phản hồi mới bao gồm:
   • Chấp nhận mang tính mỉa mai (ironic acceptance)
   • Từ chối mở rộng (refusal plus)
   • Đặt câu hỏi chưa thỏa mãn (unsatisfied questions)
   • Xin lỗi trực tiếp ngược lại (direct apologizing)
   • Chiến lược phản ứng xin lỗi hỗn hợp (mixed apology response strategy - MARS)

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh mô tả định tính và định lượng về cách thức nhân vật trong phim ảnh đương đại sử dụng các chiến lược xin lỗi và phản ứng dưới tác động của giới tính và quyền lực xã hội.
2. Cung cấp tri thức liên văn hóa giá trị cho người học tiếng Anh và người học tiếng Việt như một ngoại ngữ, giúp người học hiểu rõ ý định giao tiếp ngầm ẩn và sản sinh hành vi ngôn ngữ phù hợp với chuẩn mực văn hóa bản ngữ.
3. Gợi ý phương pháp ứng dụng cho giảng viên trong việc quản lý lớp học ngoại ngữ, xử lý tình huống giao tiếp sư phạm giữa thầy và trò phù hợp với bối cảnh văn hóa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

1. Phạm vi phương tiện giao tiếp: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các chiến lược xin lỗi và phản hồi bằng lời nói (verbal communication), chưa bao hàm các hành vi phi ngôn ngữ (non-verbal communication) như ánh mắt, cử chỉ, nét mặt vốn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải sự hối lỗi hay tha thứ.
2. Nguồn ngữ liệu: Ngữ liệu khảo sát giới hạn trong thể loại phim tâm lý xã hội (socio-psychological films) được phát hành từ năm 2015 đến năm 2020. Dù kịch bản phim phản ánh sinh động đời sống xã hội, tính chất mô phỏng của hội thoại điện ảnh vẫn có những điểm khác biệt nhất định so với hội thoại tự nhiên đời thường hoàn toàn tự phát.
3. Biến số xã hội: Luận án chỉ giới hạn khảo sát hai biến số xã hội là giới tính sinh học (nam/nữ) và quyền lực xã hội (cao/thấp/ngang bằng), chưa đi sâu phân tích đồng thời các biến số xã hội khác như độ tuổi, vùng miền, tầng lớp xã hội hay trình độ học vấn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng khảo sát cặp hành vi xin lỗi - phản hồi kết hợp giữa phương tiện ngôn từ và phi ngôn ngữ trong giao tiếp đa phương thức.
• Khảo sát trên các nguồn ngữ liệu hội thoại tự nhiên đời thường ghi âm trực tiếp hoặc các thể loại văn bản, diễn ngôn chuyên ngành khác.
• Mở rộng phạm vi khảo sát thêm các biến số xã hội khác như lứa tuổi, khoảng cách xã hội, và các bối cảnh giao tiếp đa văn hóa rộng hơn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong các lĩnh vực:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ học đối chiếu và Ngữ dụng học: Tham khảo khung lý thuyết tích hợp giữa lý thuyết hành vi ngữ dụng (PAT) của Mey, phân tích hội thoại kề cận của Schegloff, cùng quy trình mã hóa dữ liệu đối chiếu Anh - Việt.
• Giảng viên và nhà biên soạn giáo trình ngoại ngữ (tiếng Anh và tiếng Việt cho người nước ngoài): Ứng dụng xây dựng bài học về năng lực ngữ dụng xã hội (sociopragmatic competence), hướng dẫn người học sử dụng các cấu trúc xin lỗi và tiếp nhận lời xin lỗi phù hợp với vai giao tiếp, vị thế quyền lực và giới tính.
• Nhà biên dịch và biên kịch: Tham khảo hệ thống chuyển ngữ tương đương giữa các biểu thức xin lỗi và phản hồi trực tiếp/gián tiếp trong phim ảnh và tác phẩm văn học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng nguồn dữ liệu nào để phân tích và tại sao lại chọn nguồn ngữ liệu này?

Luận án sử dụng ngữ liệu trích xuất từ kịch bản và phụ đề của 46 bộ phim tâm lý xã hội tiếng Anh (sản xuất tại Mỹ) và 43 bộ phim tâm lý xã hội tiếng Việt phát hành trong giai đoạn 2015–2020. Tác giả lựa chọn ngữ liệu này nhằm phản ánh các cách thức sử dụng ngôn ngữ cập nhật trong đời sống, khắc phục tính chất khiên cưỡng, giả định của phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi điền khuyết hội thoại (DCT) truyền thống.

2. Khung phân loại chiến lược xin lỗi và phản hồi của luận án có những điểm mở rộng nào so với các tác giả đi trước?

Luận án đã mở rộng khung phân loại chiến lược xin lỗi của Trosborg (2011) bằng cách bổ sung chiến lược xin lỗi hỗn hợp (Mixed Apology Strategy - MAS). Đồng thời, luận án mở rộng khung phân loại phản hồi lời xin lỗi của Holmes (1990, 1995) bằng cách bổ sung 5 chiến lược: chấp nhận mang tính mỉa mai (ironic acceptance), từ chối mở rộng (refusal plus), câu hỏi chưa thỏa mãn (unsatisfied questions), xin lỗi trực tiếp ngược lại (direct apologizing) và chiến lược phản hồi hỗn hợp (mixed apology response strategy - MARS).

3. Biến số quyền lực xã hội được phân chia như thế nào trong luận án?

Quyền lực xã hội giữa người xin lỗi (apologizer) và người nhận lời xin lỗi (apologizee) được phân thành 3 nhóm vị thế:

• Người xin lỗi có quyền lực cao hơn người nhận lời xin lỗi (Higher power apologizer - H).
• Người xin lỗi có quyền lực thấp hơn người nhận lời xin lỗi (Lower power apologizer - L).
• Người xin lỗi có quyền lực ngang bằng với người nhận lời xin lỗi (Equal power apologizer - E).

4. Những động từ thực hiện (performative verbs) nào được tác giả xác định cho hành vi xin lỗi trực tiếp trong hai ngôn ngữ?

• Trong tiếng Anh gồm các động từ/cụm từ: afraid, apologise, apology, excuse, forgive, pardon, regret, sorry.
• Trong tiếng Việt gồm các từ ngữ: xin lỗi, tiếc, lấy làm tiếc, hối hận, tha lỗi, tha thứ, thứ lỗi, thứ tha, lỗi.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Ngô Thị Hiền Trang là công trình nghiên cứu hệ thống về cặp hành vi ngữ dụng xin lỗi và phản hồi trong hội thoại phim tiếng Anh và tiếng Việt theo hướng tiếp cận ngữ dụng học xã hội. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích miêu tả đối chiếu định tính với số liệu thống kê hỗ trợ, luận án đã làm rõ cơ chế tương tác hội thoại chịu sự chi phối của giới tính và quyền lực xã hội trong hai nền văn hóa. Các đóng góp lý luận về việc mở rộng thang phân loại của Trosborg và Holmes, cùng nguồn dẫn liệu phong phú từ phim ảnh giai đoạn 2015–2020, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu và giảng dạy ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THE UNIVERSITY OF DANANG UNIVERSITY OF FOREIGN LANGUAGE STUDIES NGÔ THỊ HIỀN TRANG APOLOGIES AND RESPONSES IN ENGLISH AND VIETNAMESE CONVERSATIONS DOCTORAL THESIS IN SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES Danang, 2023 THE UNIVERSITY OF DANANG UNIVERSITY OF FOREIGN LANGUAGE STUDIES NGÔ THỊ HIỀN TRANG APOLOGIES AND RESPONSES IN ENGLISH AND VIETNAMESE CONVERSATIONS Major: THE ENGLISH LANGUAGE Code: 9. LUU QUY KHUONG Danang, 2023 i ACKNOWLEDGEMENTS Pursuing a Ph. study has been a long and challenging journey. Many people have directly and indirectly influenced my academic study over the passing years.

It would have been impossible for me to finish my thesis without their enthusiastic support. Although words will never be enough to express my gratitude to them, I would still like to express my thankfulness and appreciation to those who assisted me along the journey of writing this thesis. First and foremost, I would like to express my deep and sincere gratitude to my supervisor, Assoc. Lưu Quý Khương, a meritorious teacher for his invaluable advice, immense knowledge, enormous patience, and great support to me since I was a student at The University of Da Nang - University of Foreign Language Studies.

His guidance absolutely aided me to conduct theses for my Bachelor of Arts Degree, Master Degree, and now Doctoral Degree. His support enabled me to accomplish this long academic path and attain my objectives in professional development. My special thanks also go to my thesis committee members at the Faculty of English and Faculty of Foreign Language Teacher Education from the University of Foreign Language Studies – The University of Danang, and from other universities across Vietnam whose invaluable feedback and insight on proposals and drafts of this thesis strengthened the final version into a thesis. I would also like to acknowledge The University of Danang for partly funding my doctoral thesis.

Last but not least, I am also thankful to my loving family including my husband Nguyễn Huy Quân with his whole-hearted support, my son Nguyễn Ngô Thành Long, and my daughter Nguyễn Ngô Thanh An for their positive energies to me, and my parents whose unconditional love for me lasts for every single passing day. Without their endless help and support, I would never be able to accomplish this thesis. ii STATEMENT OF AUTHORSHIP Except where reference is made in the text of the thesis, this thesis contains no material published elsewhere or extracted in whole or a part from another author’s thesis or document. No other person’s work has been used without the acknowledgement in the thesis.

This thesis has not been submitted for the award of any degree or diploma in any other tertiary institution. Danang, October 2023 iii ABSTRACT Whenever an apology is made, interlocutors expect a return act of making responses. These pragmatic acts of apologizing and responding to apologies are common activities in communication among interlocutors because using only either of these two crucial speech acts can hardly establish fully effective communication. This doctoral thesis aims not only to investigate the pragmatic acts of apology and response strategies in English and Vietnamese film conversations in terms of gender and power; but also to analyze the similarities and differences of apology and response strategies in both languages.

The theoretical framework of this study was specified in the light of sociopragmatics. That is, the conversation analysis by Schegloff (2007), pragmatic act theory by Mey (2006, 2013), the apology strategy taxonomy by Trosborg (2011), the response strategy taxonomy by Holmes (1990, 1995), and the direct and indirect speech act theory by Searle (1975) were employed to achieve the aims. This study took a qualitative descriptive and contrastive design with the support of quantitative information. It collected data from conversations extracted from socio- psychological film scripts and subtitles in English and Vietnamese which were released from 2015 to 2020.

The results revealed the exchanges of apology and response strategies in terms of the influences of gender and power in each language. This thesis also showed that two languages shared the similarities and differentiate both languages. The thesis is hoped to make a contribution to the field of linguistics since it uncovered exchanges of a pair of speech acts of apologies and responses. It also extended the apology taxonomy by Trosborg (2011) by adding mixed apology strategy and response taxonomy by Holmes (1990, 1995) with ironic acceptance, refusal plus, unsatisfied questions, direct apologizing and mixed apology response strategy.

The findings also provided practical assistance to learners of English and Vietnamese as foreign languages. iv TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENTS. i STATEMENT OF AUTHORSHIP. iii TABLE OF CONTENTS.

iv LIST OF ABBREVIATIONS. viii LIST OF TABLES .x LIST OF FIGURES. xiii CHAPTER ONE. AIMS AND OBJECTIVES.

SCOPE OF THE STUDY. CONTRIBUTIONS OF THE STUDY. DEFINITIONS OF KEY TERMS. ORGANIZATION OF THE STUDY.

ITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND. PREVIOUS STUDIES RELATED TO APOLOGIES AND RESPONSES. Socio-pragmatic Studies. Contrastive or Cross-cultural Pragmatic Studies.

Interlanguage Pragmatic Studies. Research Gaps from the Previous Studies. Sociopragmatics in Speech Acts. Conversation and Film Conversation.

Exchange in Adjacency Pair of Speech Acts. Speech Act and Pragmatic Act Theory. Language and Culture. Conceptual Framework of the Study.

Sources of Data. Population, Samples, and Sampling. Data Collection Instruments. Data Collection Procedures.

Statistical Analysis Tool. Matrix of Collected Data. Data Analysis Procedure. Analytical Framework of the Study.

RELIABILITY AND VALIDITY. APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH FILM CONVERSATIONS. EXCHANGES OF APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES. Direct and Indirect Apology Strategies.

Direct and Indirect Response Strategies. Apology and Response Strategies. GENDER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES. Gender Influences on Apology Strategies in English Film Conversations.

Gender Influences on Response Strategies in English Film Conversations. Gender Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in English Film Conversations. POWER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES137 4. Power Influences on Apology Strategies in English Film Conversations.

Power Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in English Film Conversations. APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS. EXCHANGES OF APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES. Direct and Indirect Apology Strategies.

Direct and Indirect Response Strategies. Apology and Response Strategies. GENDER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES. Gender Influences on Apology Strategies in Vietnamese Film Conversations.

Gender Influences on Response Strategies in Vietnamese Film Conversations. Gender Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in Vietnamese Film Conversations. POWER INFLUENCES ON APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES193 5. Power Influences on Apology Strategies in Vietnamese Film Conversations.

Power Influences on Exchanges of Apology and Response Strategies in Vietnamese Film Conversations. SIMILARITIES AND DIFFERENCES IN APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS. SIMILARITIES IN APOLOGY AND RESPONSE STRATEGIES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS. Similarities in Apology and Response Strategies in Film Conversations.

Similarities in Gender Influences on Apology and Response Strategies in Film Conversations. Similarities in Power Influences on Apology and Response Strategies 214 6. Summary on Similarities in Apology and Response Strategies in Film Conversations. DIFFERENCES IN APOLOGY AND RESPONSES IN ENGLISH AND VIETNAMESE FILM CONVERSATIONS.

Differences in Apology and Response Strategies. Differences in Gender Influences on Apology and Response Strategies. Differences in Power Influences on Apology and Response Strategies 223 6. Summary on Differences in Apology and Response Strategies in Film Conversations.

CONCLUSION AND IMPLICATIONS. English Language Research Implications. LIMITATIONS OF THE THESIS .236 LIST OF PUBLICATIONS AND CONFERENCE PRESENTATIONS .254 viii LIST OF ABBREVIATIONS A Answer AC Acceptance At.C Attacking complainer AK Acknowledgement AOR Acknowledgment of responsibility AP Adjacency pairs AS Apology strategies AR Apology responses ARS Apology response strategies BSE Blaming someone else CA Conversation analysis CEFR Common European Framework of Reference for Languages Di. Direct strategies E Equal social power EA Explicit acknowledgment EAOB Explicit acceptance of the blame ECFH Expressing concern for hearer EDOR Explicit denial of responsibility EE Explicit explanation e.

For example EOE Expression of embarrassment EOLOI Expression of lack of intent EOR Expression of regret EOS Expression of self-deficiency EV Evasion Ev. Evasive strategies Ex Exchange F Female FE Faculty of English FTA Face-threatening act H Higher social power IA Implicit acknowledgment ix IDOR Implicit denial of responsibility IE Implicit explanation IELTS International English Language Testing System IFID Illocutionary force indicating device IMDB Internet Movie Screenplay Database In. Indirect strategies J Justification L Lower social power M Males Mi. Minimizing MAS Mixed apology strategies MARS Mixed apology response strategies MCE2019 Microsoft Excel 2019 n Number of occurrences No.

Number OOA Offer of apology OOR Offer of repair Op. Opting out PAT The pragmatic act theory POF Promise of forbearance Q Question QP Querying precondition Re. Remedial strategies RFF Request for forgiveness RJ Rejection SAT The speech act theory TOEFL Test of English as a Foreign Language UFLS - UD University of Foreign Language Studies – The University of Danang VSTEP Vietnamese Standardized Test of English Proficiency x LIST OF TABLES Table 2. Trosborg’s classification of social power.

Correlation of content and format in an adjacency pair. Austin’s classification of speech acts. Searle’s classification of speech acts. Trosborg’s (2011) apology strategy taxonomy.

Holmes’ (1990, 1995) apology response strategy taxonomy. List of film scripts’ free download websites in English and Vietnamese 67 Table 3. List of socio-psychological films in English. List of socio-psychological films in Vietnamese.

The description of collected data. An observation sheet for the pattern of [Direct apology strategies - direct response strategies]. An observation sheet for the pattern of [Indirect apology strategies - direct response strategies]. An observation sheet for the pattern of [Direct apology strategies - indirect response strategies].

An observation sheet for the pattern of [Indirect apology strategies - indirect response strategies]. Matrix of exchanges including apology and response strategies in terms of gender and power. Frequency of apology strategies in English. Distribution of patterns and linguistic realizations of apology utterances in English.

Distribution of performatives and their linguistic realizations of apology utterances in English. Frequency of apology response strategies in English. Distribution of patterns and linguistic realizations of response utterances in English. Exchanges of pragmatic acts in English conversations.

Exchanges of direct apology strategies and direct response strategies in English conversations. Exchanges of direct apology strategies and indirect response strategies in English conversations. Exchanges of direct apology strategies and mixed response strategies in English conversations. Exchanges of indirect apology strategies and direct response strategies in English conversations.

Exchanges of indirect apology strategies and indirect response strategies in English conversations. Exchanges of indirect apology strategies and mixed response strategies in English conversations. Exchanges of mixed apology strategies and direct response strategies in English conversations. Exchanges of mixed apology strategies and indirect response strategies in English conversations.

Apology strategies in terms of gender in English. Apology response strategies in terms of gender in English. Gender influences on exchanges of apology and response strategies in English film conversations. Apology strategies in terms of social power in English.

Power influences among gender interactions on exchanges of apology and response strategies in English film conversation. Frequency of apology strategies in Vietnamese. Distribution of patterns and linguistic realizations of apology utterances in Vietnamese conversations. Performatives’ distribution of apology utterances in Vietnamese conversations.

Frequency of apology response strategies in Vietnamese conversations. Distribution of patterns and linguistic realizations of apology response utterances in Vietnamese conversations. Exchanges of pragmatic acts in in Vietnamese conversations. Exchanges of direct apology strategies and direct response strategies in Vietnamese conversations.

Exchanges of direct apology strategies and indirect response strategies in Vietnamese conversations. Exchanges of direct apology strategies and mixed response strategies in Vietnamese conversations. Exchanges of indirect apology strategies and direct response strategies in Vietnamese conversations .