Chuyên đề tốt nghiệp nghiên cứu những khó khăn khi dịch thành ngữ về loài vật từ tiếng anh sang tiếng việt của sinh viên năm 3 4 chuyên ngành tiếng anh thương mại trường đại học kinh tế quốc dân

Nghiên cứu những khó khăn trong việc dịch thành ngữ về loài vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt của sinh viên ngành tiếng Anh thương mại.

• Tác giả: Nguyen Tung Lam
• Người hướng dẫn: Ms. Tran Minh Chau
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Business English
• Đề tài: Khó Khăn Khi Dịch Thành Ngữ Về Động Vật Từ Tiếng Anh Sang Tiếng Việt
• Loại tài liệu: graduation essay
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• EXECUTIVE SUMMARY
• LIST OF FIGURES
• 1. CHAPTER I: INTRODUCTION
• 1.1. Introduction of research topic
• 1.2. Rationale of the research
• 1.3. Purposes of the research
• 1.4. Scope of the research
• 1.5. Research questions
• 1.6. Research method
• 1.7. Design of the research
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL FRAMEWORK
• 2.1. Definition of translation
• 2.2. Meaning analysis in translation
• 2.2.1. Grammatical meaning
• 2.2.2. Referential meaning
• 2.2.3. Connotative meaning
• 2.3. Translation process
• 2.4. Definition of idioms
• 2.5. Translation of idioms
• 2.6. Difficulties in translation of idioms
• 2.7. Translation of animal idioms
• 2.8. Difficulties in translation process
• 3. CHAPTER III: FINDINGS AND DISCUSSION
• 3.1. Students’ approach and preliminary assessment of animal idioms
• 3.2. The most common difficulties students face when translating animal idioms from English to Vietnamese
• 3.3. The reasons why students encounter those difficulties
• 3.4. Strategies students use to translate animal idioms from English to Vietnamese
• 3.4.1. Looking up the idiom in a dictionary or online resource
• 3.4.2. Consulting with a native speaker of the target language
• 3.4.3. Using context clues to determine the meaning of the idiom
• 3.4.4. Translating the idiom word for word and then explaining its meaning to the target audience
• 3.4.5. Adapting the idiom to a similar one in the target language
• 4. CHAPTER IV: RECOMMENDATIONS
• 4.1. For teachers
• 5. CONCLUSION
• 5.1. The limitations of the study
• 5.2. Recommendations for further studies
• REFERENCES
• APPENDIX

Tóm tắt

I. Giới thiệu về khó khăn trong dịch thành ngữ động vật

Khó khăn trong việc dịch thành ngữ động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt là một vấn đề phức tạp. Các thành ngữ này thường mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc và không thể dịch một cách trực tiếp. Chúng thường phản ánh các giá trị văn hóa và xã hội của ngôn ngữ gốc. Do đó, việc hiểu rõ ngữ nghĩa và bối cảnh sử dụng của chúng là rất quan trọng. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc nhận diện và dịch chính xác các thành ngữ này, dẫn đến việc truyền đạt sai ý nghĩa. Theo nghiên cứu, sinh viên thường không chỉ gặp khó khăn trong việc hiểu nghĩa đen mà còn trong việc nắm bắt các sắc thái văn hóa mà thành ngữ mang lại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một phương pháp tiếp cận có hệ thống trong việc giảng dạy và học tập về thành ngữ động vật.

1.1. Đặc điểm của thành ngữ động vật

Thành ngữ động vật thường được sử dụng để diễn đạt các khái niệm phức tạp một cách ngắn gọn và dễ hiểu. Chúng có khả năng tạo ra hình ảnh sinh động và cảm xúc mạnh mẽ trong giao tiếp. Ví dụ, thành ngữ như 'stubborn as a mule' không chỉ đơn thuần mô tả tính cách mà còn gợi lên hình ảnh cụ thể về sự cứng đầu. Tuy nhiên, khi dịch sang tiếng Việt, những hình ảnh và cảm xúc này có thể không còn nguyên vẹn. Điều này đặt ra thách thức cho người dịch trong việc tìm kiếm các thành ngữ tương đương hoặc diễn đạt lại ý nghĩa một cách tự nhiên trong ngôn ngữ đích.

II. Những khó khăn trong dịch thuật

Một trong những khó khăn trong dịch thuật thành ngữ động vật là sự khác biệt văn hóa giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Nhiều thành ngữ không có tương đương trực tiếp trong ngôn ngữ đích, dẫn đến việc người dịch phải tìm cách diễn đạt lại ý nghĩa mà không làm mất đi bản chất của thành ngữ. Ví dụ, thành ngữ 'to kill two birds with one stone' có thể không có một thành ngữ tương đương trong tiếng Việt, và việc dịch nghĩa đen có thể gây hiểu lầm. Hơn nữa, sự phong phú và đa dạng của các thành ngữ trong ngôn ngữ cũng tạo ra thách thức cho người dịch. Việc thiếu hiểu biết về ngữ cảnh và cách sử dụng thành ngữ trong văn hóa cụ thể có thể dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong quá trình dịch.

2.1. Sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa

Sự khác biệt giữa các ngôn ngữ không chỉ nằm ở từ vựng mà còn ở cách mà các thành ngữ được hình thành và sử dụng. Trong tiếng Anh, nhiều thành ngữ động vật được sử dụng phổ biến trong giao tiếp hàng ngày, trong khi đó, trong tiếng Việt, các thành ngữ này có thể không được biết đến rộng rãi. Điều này tạo ra một khoảng cách trong việc hiểu và dịch chính xác. Hơn nữa, các thành ngữ thường mang theo những giá trị văn hóa đặc trưng, và việc không nắm rõ những giá trị này có thể dẫn đến việc dịch sai hoặc không phù hợp.

III. Chiến lược dịch thành ngữ động vật

Để vượt qua những khó khăn trong dịch thuật, sinh viên thường áp dụng nhiều chiến lược khác nhau. Một trong những chiến lược phổ biến là tìm kiếm sự trợ giúp từ từ điển hoặc các nguồn tài liệu trực tuyến. Việc tham khảo ý kiến từ những người bản ngữ cũng là một phương pháp hiệu quả để hiểu rõ hơn về ngữ cảnh và cách sử dụng thành ngữ. Ngoài ra, sinh viên cũng thường sử dụng các manh mối ngữ cảnh để xác định ý nghĩa của thành ngữ. Việc này không chỉ giúp họ dịch chính xác hơn mà còn nâng cao khả năng ngôn ngữ tổng thể của họ.

3.1. Tìm kiếm thông tin và hỗ trợ

Việc sử dụng từ điển và các nguồn tài liệu trực tuyến là một trong những cách hiệu quả nhất để sinh viên có thể tìm hiểu về các thành ngữ động vật. Nhiều sinh viên cho biết họ cảm thấy tự tin hơn khi có thể tham khảo các nguồn tài liệu này. Hơn nữa, việc tham gia vào các nhóm học tập hoặc thảo luận với bạn bè cũng giúp họ có thêm góc nhìn và hiểu biết về cách dịch các thành ngữ một cách chính xác và tự nhiên hơn.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc dịch thành ngữ động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt văn hóa và ngôn ngữ. Tuy nhiên, thông qua việc áp dụng các chiến lược dịch thuật hiệu quả, sinh viên có thể cải thiện khả năng dịch của mình. Để nâng cao chất lượng dịch thuật, các giảng viên cần cung cấp thêm tài liệu và hoạt động hỗ trợ sinh viên trong việc hiểu và sử dụng thành ngữ. Hơn nữa, việc khuyến khích sinh viên tự học và tìm kiếm thông tin sẽ giúp họ phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách toàn diện.

4.1. Đề xuất cho giảng viên

Giảng viên nên tạo ra các hoạt động học tập thú vị và thực tiễn để giúp sinh viên hiểu rõ hơn về thành ngữ động vật. Việc tổ chức các buổi thảo luận hoặc hội thảo về văn hóa và ngôn ngữ có thể giúp sinh viên nắm bắt được các sắc thái và ý nghĩa của thành ngữ một cách sâu sắc hơn. Hơn nữa, việc cung cấp các tài liệu tham khảo phong phú sẽ giúp sinh viên có thêm nguồn thông tin để nghiên cứu và thực hành.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập quốc tế và giao lưu văn hóa, dịch thuật đóng vai trò thiết yếu trong việc truyền tải tri thức nhân loại, thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng ngôn ngữ và hỗ trợ giải quyết các rào cản giao tiếp. Theo Tian (2004), dịch thuật ngày càng trở nên quan trọng trong các hoạt động toàn cầu và liên văn hóa, đặc biệt trong việc xây dựng sự thấu hiểu giữa các nhóm tôn giáo, sắc tộc và văn hóa đa dạng. Trong lĩnh vực Tiếng Anh thương mại (Business English), năng lực giao tiếp chính xác và tự nhiên là yếu tố then chốt quyết định sự thành công nghề nghiệp.

Thành ngữ (idioms) là những cấu trúc cố định xuất hiện phổ biến trong giao tiếp thường nhật, văn học cũng như trong môi trường kinh doanh. Trong đó, thành ngữ về động vật (animal idioms) chiếm một số lượng lớn trong tiếng Anh, nhờ khả năng gợi hình, gợi cảm sống động (ví dụ: "stubborn as a mule", "sly as a fox", "rain cats and dogs"). Tuy nhiên, việc chuyển dịch thành ngữ chỉ động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt thường đặt ra nhiều thách thức đối với người học ngôn ngữ. Nghĩa của thành ngữ thường mang tính ẩn dụ, không thể suy ra đơn thuần từ nghĩa đen của từng từ cấu tạo, đồng thời gắn liền với các yếu tố lịch sử, văn hóa đặc thù của ngôn ngữ nguồn. Dịch sai các thành ngữ này có thể dẫn đến hiểu lầm, nhầm lẫn thông điệp hoặc gây phản cảm trong giao tiếp kinh doanh.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tùng Lâm (người hướng dẫn: ThS. Trần Minh Châu, Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tháng 4/2023) tập trung làm rõ thực trạng, rào cản và chiến lược xử lý của sinh viên đối với mảng thành ngữ này.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Khảo sát và làm rõ các khó khăn mà sinh viên năm thứ ba và năm cuối chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân gặp phải khi dịch thành ngữ về động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
2. Xác định các chiến lược và kỹ thuật mà sinh viên sử dụng để diễn giải và chuyển ngữ các thành ngữ này.
3. Đề xuất các khuyến nghị sư phạm thực tiễn nhằm cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên và hỗ trợ phát triển tài liệu giảng dạy Tiếng Anh thương mại.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Những thách thức mà sinh viên năm ba và năm cuối chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân gặp phải khi dịch các thành ngữ về động vật sang tiếng Việt là gì?
2. Sinh viên năm ba và năm cuối chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân diễn giải các thành ngữ này như thế nào và họ áp dụng những chiến lược nào trong quá trình chuyển ngữ?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình chuyển dịch thành ngữ chỉ động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt, bao gồm mức độ tiếp cận, các khó khăn gặp phải và các chiến lược dịch thuật tương ứng.
• Khách thể và phạm vi khảo sát: 100 sinh viên năm thứ ba và năm cuối thuộc chuyên ngành Tiếng Anh thương mại (Business English), Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) trong năm học 2022–2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết

Tác giả đã hệ thống hóa các nền tảng lý luận dịch thuật và thành ngữ học từ các học giả trong nước và quốc tế:

1. Khái niệm và bản chất của dịch thuật:

   • Budianto và Fardhani (2010): Dịch thuật là quá trình tái lập văn bản sao cho văn bản đích tự nhiên như được viết bằng chính ngôn ngữ đích.
   • Weber (1984): Quá trình chuyển đổi văn bản từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích.
   • Nida và Taber (1974): Dịch thuật là việc tái tạo trong ngôn ngữ tiếp nhận thông điệp tương đương tự nhiên và gần nhất của ngôn ngữ nguồn, trước hết về mặt ý nghĩa và thứ hai là về phong cách.
   • Newmark (1998, trích trong Machali, 2002): Chuyển tải ý nghĩa theo cách mà tác giả văn bản gốc muốn truyền đạt.
   • Wills (trích trong Choliluddin, 2005): Quá trình chuyển đổi từ văn bản nguồn sang văn bản đích tương đương, đòi hỏi người dịch phải nắm vững cú pháp, ngữ nghĩa, phong cách và ngữ cảnh.

2. Phân tích ý nghĩa trong dịch thuật (Nida & Taber, 1982):

   • Ý nghĩa ngữ pháp (Grammatical meaning): Mối quan hệ cấu trúc giữa các từ ngữ tạo nên sự khác biệt về nghĩa (ví dụ cấu trúc câu hỏi và câu trần thuật).
   • Ý nghĩa sở chỉ/biểu niệm (Referential/Denotative meaning): Nội dung nhận thức cốt lõi, đại diện cho sự vật, hiện tượng, hành động thực tế.
   • Ý nghĩa biểu cảm/hàm ý (Connotative meaning): Cảm xúc, thái độ tích cực hoặc tiêu cực và các liên tưởng văn hóa gắn liền với từ ngữ.

3. Quy trình dịch thuật (Nababan, 2008; Larson, 1984):

   • Gồm 3 giai đoạn cơ bản: (1) Phân tích văn bản ngôn ngữ nguồn (Analysis); (2) Chuyển giao thông điệp (Transfer of message); (3) Tái cấu trúc văn bản theo ngôn ngữ đích (Restructuring).

4. Phân loại lỗi dịch thuật:

   • Lỗi ngữ pháp (Grammatical errors - Dương, 2018): Lỗi thì động từ, trật tự từ, sự hòa hợp chủ - vị, đại từ nhân xưng.
   • Lỗi ngữ nghĩa (Semantic errors - Phan, 2006): Hiểu sai nghĩa của cụm từ, dịch sai từ mượn hoặc không nắm bắt được hệ thống thanh điệu trong tiếng Việt.
   • Lỗi từ vựng (Lexical errors - Dương, 2018): Dùng sai thuật ngữ chuyên ngành, sai quy tắc viết tắt/từ viết tắt, thiếu từ tương đương trực tiếp.
   • Lỗi văn hóa (Cultural errors - Nguyễn & Lê, 2021): Hiểu sai các ẩn dụ đặc thù văn hóa, từ lóng hoặc chuẩn mực giao tiếp xã hội.

5. Định nghĩa và đặc điểm của thành ngữ:

   • Quan điểm quốc tế: Trask, Weinreich, Collins English Dictionary (2006), Longman Dictionary of Idioms (2000), Beekman & Callow (1974), Baker (1992), Langlotz (2006), Makkai (1972). Thành ngữ là đơn vị cấu trúc - ngữ nghĩa cố định, trọn vẹn, không thể biến đổi trật tự từ hay thay thế từ thành phần, mang ý nghĩa ẩn dụ vượt ra ngoài tổng nghĩa đen của các từ cấu thành.
   • Quan điểm của các nhà ngôn ngữ học Việt Nam: Cù Đình Tú (1973), Hồ Lê (1976), Diệp Quang Ban (1998), Đỗ Hữu Châu (1999), Nguyễn Văn Tu (1986), Nguyễn Thiện Giáp (1999). Hầu hết đều nhìn nhận thành ngữ là các cụm từ cố định, có tính biểu cảm và có chức năng định danh tương đương như một từ.

6. Chiến lược dịch thành ngữ và thành ngữ chỉ động vật:

   • Nida & Taber: (1) Thay thế cụm thành ngữ bằng cụm từ không phải thành ngữ; (2) Dịch thành ngữ bằng thành ngữ tương đương; (3) Dịch cụm từ phi thành ngữ thành từng phần.
   • Baker (1992): Đề xuất 6 chiến lược: Sử dụng thành ngữ có cùng ý nghĩa và hình thức; sử dụng thành ngữ có cùng ý nghĩa nhưng khác hình thức; dịch giải thích (paraphrase); lược bỏ (omission); sử dụng từ ngữ chung/rộng nghĩa hơn; sử dụng từ mượn.
   • Quy trình dịch thành ngữ động vật theo Taboada & Pietrandrea (2015): (1) Xác định nghĩa của thành ngữ; (2) Nghiên cứu khác biệt văn hóa và ngôn ngữ; (3) Tìm thành ngữ tương đương trong ngôn ngữ đích; (4) Dịch nghĩa đen (nếu phù hợp); (5) Xem xét ngữ cảnh; (6) Kiểm thử bản dịch với người bản ngữ.
   • Các yếu tố gây cản trở dịch thuật thành ngữ động vật: Khác biệt biểu tượng văn hóa (Li Li, 2019), đặc trưng ngôn ngữ/chơi chữ (Zengwei Zhang, 2017), cạm bẫy dịch từng từ (Sanaa Hamdani, 2019), tính nhạy cảm hoặc xúc phạm văn hóa (Alshahrani & Al-Qhtani, 2017), sự thiếu vắng từ ngữ tương đương (Li Li, 2019), biến thể vùng miền (Hamdani, 2019).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chủ đạo: Phương pháp định lượng (Quantitative methodology) thông qua khảo sát bằng bảng hỏi.
• Công cụ thu thập dữ liệu: Bảng câu hỏi trực tuyến qua Google Forms do tác giả thiết kế, cấu trúc gồm 3 phần:
  • Phần 1: Các câu hỏi trắc nghiệm đo lường tần suất tiếp xúc và mức độ tự đánh giá ban đầu của sinh viên đối với thành ngữ động vật.
  • Phần 2: Các câu hỏi trắc nghiệm xác định khó khăn cụ thể và các chiến lược dịch thuật thường dùng.
  • Phần 3: Bài tập dịch viết ngắn yêu cầu sinh viên dịch một số thành ngữ động vật cụ thể sang tiếng Việt.
• Xử lý dữ liệu: Phân tích tỷ lệ phần trăm, trực quan hóa bằng biểu đồ tròn (pie chart) và biểu đồ cột (bar chart).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chapter 1: Introduction

Chương này trình bày lý do lựa chọn đề tài, tính cấp thiết của nghiên cứu trong bối cảnh đào tạo Tiếng Anh thương mại tại Đại học Kinh tế Quốc dân. Tác giả xác lập mục tiêu nghiên cứu, hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm, phạm vi khảo sát (100 sinh viên năm 3 và năm cuối khóa 2022–2023), phương pháp khảo sát định lượng và bố cục tổng thể gồm 4 chương của khóa luận.

Chapter 2: Theoretical Framework

Chương 2 cung cấp bức tranh lý thuyết toàn diện về dịch thuật học và thành ngữ học. Tác giả phân tích các khái niệm dịch thuật, ba bình diện nghĩa của Nida & Taber, quy trình dịch 3 giai đoạn của Nababan, cùng 4 nhóm lỗi dịch thuật phổ biến (ngữ pháp, ngữ nghĩa, từ vựng, văn hóa). Bên cạnh đó, chương này tổng thuật các định nghĩa về thành ngữ và thành ngữ động vật của các tác giả phương Tây lẫn các nhà ngôn ngữ học Việt Nam, các chiến lược dịch của Baker, Nida & Taber, quy trình 6 bước của Taboada & Pietrandrea, cũng như 6 nguyên nhân chính gây khó khăn khi chuyển ngữ thành ngữ động vật.

Chapter 3: Findings and Discussion

Chương 3 tập trung phân tích dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 100 sinh viên. Tác giả trình bày chi tiết về mức độ tiếp xúc, sự tự tin, đánh giá nguồn tài liệu, các khó khăn nổi cộm và nguyên nhân cốt lõi, cùng tần suất áp dụng 5 chiến lược chuyển ngữ cụ thể.

Chapter 4: Recommendations

Chương 4 đưa ra các đề xuất thực tiễn được phân loại theo hai nhóm đối tượng:

• Khuyến nghị dành cho sinh viên (dựa trên nghiên cứu của John Smith, 2022): Nâng cao năng lực văn hóa, mở rộng vốn từ, học thành ngữ trong ngữ cảnh thực tế, linh hoạt sử dụng các chiến lược dịch thuật, kiên trì luyện tập, tận dụng từ điển thành ngữ chuyên dụng.
• Khuyến nghị dành cho giảng viên (dựa trên nghiên cứu của Maria Rodriguez, 2022): Cung cấp tài nguyên học liệu thực tế, khuyến khích học tập chủ động, ứng dụng tài nguyên đa phương tiện, giảng dạy trực tiếp về ngữ nghĩa và nguồn gốc thành ngữ, nâng cao nhận thức văn hóa liên ngôn ngữ, rèn luyện kỹ năng dịch thuật có giàn giáo hỗ trợ (scaffolding).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả khảo sát thực tế

Khía cạnh khảo sát	Chỉ số / Số liệu cụ thể ghi nhận trong nghiên cứu
Mức độ tiếp xúc thành ngữ động vật	100% sinh viên từng tiếp xúc với thành ngữ động vật ở các mức độ khác nhau.
Tần suất sử dụng trong đời sống	6,3% sử dụng "thường xuyên" (often); 37,5% "thỉnh thoảng" (occasionally); 56,3% "hiếm khi" (rarely) hoặc "không bao giờ" (never).
Mức độ tự tin khi dịch sang tiếng Việt	37,5% "khá thiếu tự tin" (somewhat unconfident); 12,5% "rất thiếu tự tin" (extremely unconfident) $\rightarrow$ Tổng cộng 50% thiếu tự tin; 31,3% ở mức "trung lập" (neutral); 18,8% "khá tự tin" (quite/somewhat confident).
Đánh giá chất lượng tài liệu tra cứu	68,8% đánh giá "xuất sắc" (Excellent); 18,8% đánh giá ở mức "trung bình" (Fair) hoặc "kém" (Poor).
Khó khăn về hiểu nghĩa ẩn dụ	50% gặp khó khăn mức độ vừa (moderate); 38% gặp khó khăn nhiều (great/much); 6% gặp khó khăn cực đại (extreme).
Khó khăn về hiểu ngữ cảnh văn hóa	26% sinh viên đánh giá gặp khó khăn ở mức cực đại (extremely difficult).
Khó khăn tìm cụm tương đương tiếng Việt	50% gặp khó khăn lớn (significant/much); 31% mức độ vừa (moderate); 13% khó khăn rất ít (minimal).
Khó khăn chọn dịch nghĩa đen hay ẩn dụ	50% nhận thấy khá thách thức (quite challenging); 25% rất khó (very difficult); 19% cực kỳ khó (really difficult/extreme); 6% ít gặp khó khăn.

Thực trạng áp dụng chiến lược dịch thuật của sinh viên

Dữ liệu từ 100 sinh viên khảo sát cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các chiến lược dịch thuật:

[Tra cứu từ điển/Internet]       : 50 thường xuyên + 31 rất thường xuyên (81/100)
[Dựa vào ngữ cảnh câu/đoạn]      : 38 thường xuyên + 31 rất thường xuyên (69/100)
[Dịch từng từ rồi giải thích]    : 44 thường xuyên + 13 rất thường xuyên (57/100)
[Tham khảo người bản ngữ]        : 50 thỉnh thoảng + 13 thường xuyên (6 ít/không bao giờ)
[Tìm thành ngữ tương đương TV]   : 19 thường xuyên (Ít được chọn nhất)

1. Tra cứu từ điển hoặc tài nguyên trực tuyến: Là phương pháp phổ biến nhất với 50 sinh viên sử dụng thường xuyên (often) và 31 sinh viên sử dụng rất thường xuyên (very often). Đây là cách tiếp cận thuận tiện, đáng tin cậy để hiểu nhanh ngữ nghĩa.
2. Sử dụng manh mối ngữ cảnh (context clues): Được 38 sinh viên sử dụng thường xuyên và 31 sinh viên sử dụng rất thường xuyên, giúp người dịch suy đoán ý nghĩa ẩn dụ dựa trên mối liên kết văn bản.
3. Dịch từng từ kết hợp giải thích nghĩa cho người đọc: Có 44 sinh viên thường xuyên áp dụng và 13 sinh viên rất thường xuyên áp dụng. Chiến lược này tiềm ẩn rủi ro đánh mất tính tự nhiên nếu lạm dụng dịch nguyên từ.
4. Tham khảo ý kiến người bản ngữ: 50 sinh viên thỉnh thoảng sử dụng (occasionally) và 13 sinh viên sử dụng thường xuyên, trong khi 6 sinh viên hiếm khi hoặc chưa từng sử dụng.
5. Chuyển đổi sang thành ngữ tương đương trong tiếng Việt: Là chiến lược ít được lựa chọn nhất, chỉ có 19 sinh viên áp dụng thường xuyên. Lý do là chiến lược này đòi hỏi năng lực song ngữ cao, vốn thành ngữ tiếng Việt sâu rộng và khả năng liên tưởng sáng tạo.

Nguyên nhân của các khó khăn

• Tính chất ngữ nghĩa phi nghĩa đen của thành ngữ (ví dụ: "kill two birds with one stone" chỉ việc thực hiện hai mục tiêu cùng lúc chứ không mang nghĩa hành động thể xác).
• Các điển tích lịch sử và văn hóa ẩn giấu (ví dụ: nguồn gốc cụm từ "pouring cats and dogs" bắt nguồn từ nước Anh thế kỷ 17).
• Ý nghĩa văn hóa mang tính đặc thù riêng biệt của từng dân tộc (ví dụ: "the elephant in the room" chỉ vấn đề hiển hiện nhưng bị né tránh).
• Ranh giới mong manh giữa việc dịch nghĩa đen và dịch ẩn dụ (ví dụ: "let the cat out of the bag").
• Sự thiếu hụt cơ hội tiếp cận học liệu thực tế và thiếu các khóa đào tạo chuyên sâu về thành ngữ.

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt học thuật: Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cụ thể về rào cản ngôn ngữ và chiến lược dịch thành ngữ động vật của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại một trường đại học khối kinh tế ở Việt Nam.
• Về mặt ứng dụng: Đưa ra các gợi ý có tính khả thi cho giảng viên trong việc thiết kế hoạt động giảng dạy dịch thuật, đồng thời định hướng cho sinh viên các phương pháp rèn luyện tính tự chủ và năng lực liên văn hóa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

1. Phạm vi ngữ liệu: Nghiên cứu chỉ tập trung vào nhóm thành ngữ chỉ động vật, chưa bao quát toàn bộ các nhóm thành ngữ khác trong tiếng Anh.
2. Phạm vi khách thể: Khảo sát giới hạn ở 100 sinh viên Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, do đó tính khái quát hóa cho các nhóm đối tượng hoặc bối cảnh đào tạo khác còn hạn chế.
3. Phương pháp đo lường: Chủ yếu dựa vào dữ liệu tự báo cáo (self-reported data) từ bảng hỏi, chưa có các bài kiểm tra đánh giá năng lực dịch thuật chuẩn hóa khách quan.
4. Biến số nhân khẩu học: Chưa đi sâu phân tích ảnh hưởng của các yếu tố như độ tuổi, giới tính hoặc nền tảng học vấn trước đó tới năng lực hiểu và dịch thành ngữ.
5. Kiểm chứng can thiệp sư phạm: Chưa tiến hành thực nghiệm để đo lường hiệu quả thực tế của các phương pháp giảng dạy cụ thể đối với kết quả học tập của sinh viên.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng khảo sát sang các chủ đề thành ngữ khác ngoài thành ngữ động vật.
• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát trên nhiều trường đại học và đối tượng người học đa dạng hơn nhằm tăng tính đại diện.
• Kết hợp bài kiểm tra năng lực chuẩn hóa để bổ trợ cho dữ liệu tự đánh giá.
• Phân tích sâu tác động của các biến số nhân khẩu học (độ tuổi, giới tính, trình độ ngoại ngữ đầu vào).
• Thiết kế nghiên cứu thực nghiệm nhằm đánh giá tác động của các phương pháp giảng dạy dịch thành ngữ đối với việc phát triển các kỹ năng đọc, viết và giao tiếp tổng thể.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Tiếng Anh thương mại: Là tài liệu tham khảo thực tế về các cạm bẫy dịch thuật thành ngữ, giúp người học nhận thức rõ các rủi ro khi dịch từng từ (word-for-word) và học hỏi các chiến lược xử lý linh hoạt (sử dụng ngữ cảnh, tìm thành ngữ tương đương, tra cứu tài liệu chuyên khảo).
• Đối với giảng viên và người xây dựng chương trình: Cung cấp dữ liệu thực chứng về những mảng kiến thức sinh viên còn yếu (năng lực văn hóa, kỹ năng tìm thành ngữ đích tương đương), từ đó điều chỉnh giáo trình biên - phiên dịch, bổ sung các bài tập tình huống và hoạt động liên văn hóa phù hợp.
• Đối với người làm nghiên cứu về dịch thuật: Cung cấp khung tổng quan tài liệu có hệ thống về lý thuyết dịch thuật, phân loại lỗi dịch và các nghiên cứu điển hình về thành ngữ động vật (Taboada & Pietrandrea, Baker, Li Li, Sanaa Hamdani).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ tự tin của sinh viên NEU khi dịch thành ngữ động vật từ tiếng Anh sang tiếng Việt như thế nào?

Theo số liệu khảo sát tại Chương 3, có tới 50% sinh viên cảm thấy thiếu tự tin ở các mức độ khác nhau (37,5% chọn "khá thiếu tự tin" và 12,5% chọn "rất thiếu tự tin"). Tỷ lệ sinh viên cảm thấy "khá tự tin" chỉ đạt 18,8%, và 31,3% giữ thái độ "trung lập".

2. Chiến lược dịch thuật nào được sinh viên sử dụng nhiều nhất và ít nhất trong nghiên cứu?

Chiến lược được sử dụng nhiều nhất là tra cứu từ điển hoặc các tài nguyên trực tuyến (với 81/100 sinh viên sử dụng ở mức thường xuyên và rất thường xuyên). Ngược lại, chiến lược ít được lựa chọn nhất là chuyển đổi sang một thành ngữ tương đương trong tiếng Việt (chỉ có 19 sinh viên áp dụng thường xuyên), do đòi hỏi vốn từ sâu rộng và năng lực song ngữ cao.

3. Tỷ lệ sinh viên gặp khó khăn khi xác định nên dịch thành ngữ theo nghĩa đen hay nghĩa ẩn dụ là bao nhiêu?

Có 50% sinh viên đánh giá việc lựa chọn giữa dịch nghĩa đen hay dịch ẩn dụ là "khá thách thức", 25% đánh giá "rất khó" và 19% đánh giá "cực kỳ khó". Chỉ có 6% sinh viên cho biết họ ít gặp trở ngại ở khâu này.

4. Khóa luận sử dụng các cơ sở lý thuyết dịch thuật chính nào để phân tích lỗi và chiến lược dịch?

Khóa luận vận dụng lý thuyết phân tích ý nghĩa của Nida & Taber (1982), quy trình dịch 3 giai đoạn của Nababan (2008), phân loại lỗi dịch thuật của Dương (2018), Phan (2006), Nguyễn & Lê (2021), cùng hệ thống chiến lược dịch thành ngữ của Baker (1992) và quy trình dịch thành ngữ động vật 6 bước của Taboada & Pietrandrea (2015).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Tùng Lâm đã phản ánh toàn diện thực trạng sinh viên Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân thường xuyên tiếp cận nhưng lại thiếu tự tin và gặp nhiều trở ngại khi chuyển dịch thành ngữ chỉ động vật sang tiếng Việt. Rào cản chủ yếu xuất phát từ tính đa nghĩa, hàm ý ẩn dụ sâu xa và sự khác biệt văn hóa - lịch sử đặc thù giữa hai ngôn ngữ. Mặc dù sinh viên đã chủ động vận dụng nhiều giải pháp như tra cứu từ điển hay phân tích ngữ cảnh, việc tìm kiếm các cấu trúc thành ngữ tương đương trong tiếng Việt vẫn là điểm hạn chế lớn. Những phát hiện và đề xuất sư phạm trong công trình là nguồn tư liệu thực tiễn có giá trị phục vụ công tác dạy và học dịch thuật chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY FACULTY OF FOREIGN LANGUAGES DEPARTMENT OF BUSINESS ENGLISH NGUYEN TUNG LAM Hanoi, April 2023 NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY FACULTY OF FOREIGN LANGUAGES DEPARTMENT OF BUSINESS ENGLISH NGUYEN TUNG LAM Supervisor: Ms. Tran Minh Chau Hanoi, April 2023 ACKNOWLEDGEMENT This graduation essay is deemed a success not only by the author, but also by Ms. Tran Minh Chau - Lecturer of the Faculty of Foreign Languages, National Economics University. That is because this essay would not have been complete without Ms.

Chau's direction and help. As a result, words cannot express how thankful I am to Ms. Chau, who has always been there for me as I worked on my graduation thesis. Chau, as a lecturer with extensive experience and profound competence in the theory and practise of translation, has been extremely helpful in all aspects, from outline formulation to the final level of completion.

Chau, we hope, will always be an enthusiastic and experienced professor for future courses, as she is now. I'd want to thank the National Economics University, particularly the Faculty of Foreign Languages, for creating a professional and welcoming learning atmosphere where diverse aims and desires may be realised. As a result, I was able to get significant skills that I would not have been able to obtain otherwise. In particular, for this graduation thesis, I used the school library and the digital library, which provided me with a wealth of relevant materials and allowed me to broaden my knowledge not only in translation practise, but also in a variety of other key areas.

Iam also grateful to my family and friends for their support throughout this difficult period. Family has always been spiritually uplifting, and friends have always helped each other finish this essay by exchanging resources and offering advice. Lastly, I'd want to thank everyone who took the time to read my article, and I sincerely value their input. It is believed that this research paper will be useful to individuals who are interested in the topic of this article.

EXECUTIVE SUMMARY This study looks at how Vietnamese students acquire and utilise animal-related phrases. The study discovers that, while students acknowledge the value of idioms, they face a number of difficulties in effectively translating them from English to Vietnamese, such as cultural differences and numerous interpretations. The study does, however, emphasise the ways students utilise to overcome these challenges, including as utilising dictionaries, evaluating context cues, and obtaining assistance from native speakers. The study underlines the significance of encouraging students’ autonomy and self-directed learning in language acquisition, since they can improve their overall language competency.

This study's findings have implications for language teaching and learning, such as the necessity for teachers to provide suitable instructional resources and activities to assist students comprehend the meaning and context of idioms, particularly animal- related idioms. The study closes by advocating more idiom research that takes into account a larger range of elements and settings. LIST OF FIGURES Figure 1: Students’ frequency of encountering animal idioMS _. 28 Figure 2: Students’ use of animal 1dIOIS_.- -5- - + £++++e+seeseeeseesee 29 Figure 3: Students’ confidence in translating animal idioms _.- 30 Figure 4: Students’ rate of the quality of the resources for translating idioms related to AMUMALS oases.

31 Figure 5 Difficulties students face when translating those 1dioms _. 32 Figure 6: Strategies students use when translating those 1diOMS _. 35 TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENT PIaađdđaiadiđiadđd.- ng HH HH TH TH TH Hàn Ht 4 LIST OF FIGURES 1n. LH HH HH HH HH HH HH 8 1.

Introduction of research topic .- -ó- «ng ng Hiệp 8 1. Rationale of the researchh. Purposes of the researCh.- --- sung HH ng ệt 11 1. Scope of the research nh.

Research Questions hố.-- cá x1 HT TH TH HH Hệ 11 1. Design of the research.-- -- - HT HH HH 11 CHAPTER 2: THEORETICAL FRAMEWORK.- 5 ch ng TH HH HH HT TT nh ch 14 2. Definition of transÏatIOII.- ác + vn ng ng ng rếc 14 2. Meaning analysis in frannsÏafIOI.

Translation DFOC€SS. Classification of translation €TTOTS. ST HH TH TH TH HH TH tệp 19 2. Definition of 1IOIS,.

ch Hung ng trệt 19 2. Translation Of idiOMS .- -- «+ 1 nh nh nh nhiệt 22 2. Difficulties in translation Of 1d1OMS. Translation of animal idioms.

- 5 G19 TH HH gen 24 2. Definition of animal idioms. The process of translation wo. cece cece TH TH HH HH HT 24 2.

Difficulties in translation DTOC€SS. + SE HH HH 26 CHAPTER III: FINDINGS AND DISCUSSION. Students’ approach and preliminary assessment of animal idiome. Students’ approach of animal 1IOINS.

Students’ preliminary assessment of animal 1dioIms. The most common difficulties students face when translating animal idioms from English to Viefnaimese. The most common đIfẨICUÏ{IeS. The reasons why students encounter those dIfficulfIes.

Strategies students use to translate animal idioms from English to Vietnamese. Looking up the idiom in a dictionary or online r€SOUTC€. Consulting with a native speaker of the target language. Using context clues to determine the meaning of the Idiom.

Translating the idiom word for word and then explaining its meaning to the target AUCICNCE TA. Adapting the idiom to a similar one in the target language .- - -- 37 CHAPTER IV: RECOMMENDA TIONS. Q nh ng HH HH Hưng rệt 38 4. For f€aCh€FS.

Q nàn TH HH HH HH Hư rệt 39 CONCLUSION 2 2. Qui HH HH nh Hư rệt 41 5. The limitations of the sfudly. Recommendations for further studÌes.

sàn ssikeeeesirrsee 42 REFERENCES. HH HH HT HT HH HT HH TH nh 43 APPENDIX.- Án HH HT HH HH HT HH HH TH TH HH 46 CHAPTER I: INTRODUCTION This chapter characterizes the research issue and rationale, the aims of the research and research questions, the scope and significance of the thesis, and the general design of the study. Introduction of research topic The study investigates the challenges of third and final-year Business English students at National Economics University in translating animal-related idioms from English to Vietnamese. Translation is widely regarded to have an important role in the dissemination of human knowledge.

It focuses on cosmopolitan alignments, socio-cultural, mindfulness, information proficiency exercises, progress creation, and a number of other things. Tian (2004) offers another rationale for the need of translation. Translation, he says, is becoming increasingly vital in global and intercultural action, notably in works of shared understanding among numerous racial, ethnic, religious, and cultural groups, as well as in conflict resolution. Idiom is a phrase that is often used in language to communicate true ideas.

These phrases are required to back up the statement and present opposing viewpoints. It also leads to a greater understanding of the language. As a result, idioms and phrases are frequently seen in competitive examinations. It is mostly used in everyday discourse.

Idioms and phrases are crucial because they allow for natural communication in English. There are proverbs such as "taste your own medicine" and "every cloud has a silver lining." So, what do they mean? Do they imply you should experiment with your own medication? Instead, if that fails, draw a silver line in the clouds, which is impossible. The first idiom relates to being treated the same as everyone else. The following examples demonstrate that for every negative situation, there is always a light of hope.

Idioms steer one's thoughts in a different path. It also appears rational when someone brings up the subject. They essentially aid in the creative expression of our emotions. These statements are both humorous and wise.

Animal idioms are highly widespread in English and are frequently used to communicate complicated concepts or sentiments in a simple and memorable manner. These idioms are well-known because they have entered our daily conversations, literature, and society. One of the reasons animal idioms are so popular is their capacity to conjure up vivid imagery and feelings. Phrases like "stubborn as a mule" or "sly as a fox," for example, may be readily recognised and communicate a powerful message in only a few words.

Additionally, numerous animal idioms have been passed down through the ages, forming part of our collective cultural memory. Another element that contributes to their attractiveness is their versatility. Animal idioms are useful in a variety of circumstances because they may depict a wide range of emotions, behaviours, and events. The phrase "rain of cats and dogs," for example, can apply to both a strong rainstorm and a short and fierce argument.

Idioms can be difficult to translate from English into other languages because they are typically culturally different and cannot be deduced from the meanings of the individual words that make them. Idioms have evolved to the point that the history and original meanings behind them are sometimes lost. Even in our own language, idioms are difficult to define, but translating them into other languages makes them quite simple to grasp. Before they can interpret novel idioms, translators must first comprehend them, something machine translators cannot accomplish.

Alan Duff, author of the Translation, recommends following certain fundamental rules when translating idioms. The first, of course, is to avoid literal translation if the sentence makes no sense in the target language. Translators should also remember that a pun in one language may not be a pun in another. The difficulties of translating animal-related idioms can be a significant difficulty for those working in the translation industry.

Animal idioms are strongly embedded in language and society, and they can have nuanced meanings and cultural implications that are difficult to describe in another language. Misunderstanding, confusion, and even 9 offence can result from incorrect translation of these idioms. As a result, it is critical to address the difficulties involved with translating animal-related idioms in order to facilitate successful cross-cultural communication and avoid misunderstandings. Finding comparable terms or formulations that preserve the essence of the idiom while being culturally relevant and accessible to the intended audience might be a part of this process.

Rationale of the research Animal idioms are commonly used in English and play an important role in various industries, including business. Translating these idioms from English to Vietnamese can be difficult due to cultural differences and the intricacies of the Vietnamese language. As a result, the goal of this study is to examine the challenges that third and fourth year Business English students at National Economics University have while translating animal- related idioms from English to Vietnamese. The study is noteworthy for several reasons.

For begin, it adds to the existing literature on idiom translation by giving insights into linguistic challenges students confront while translating verbal idioms. Second, the study will highlight the relevance of idiomatic phrases in corporate English communication and the necessity for them to be included in language instruction materials. Lastly, the research will offer language instructors and translators practical guidance on how to improve students' translation skills. Furthermore, the study's emphasis on Business English is noteworthy since effective communication is critical to success in this sector.

Animal idioms are often employed in corporate communication and have a big impact on how people understand what they say. By recognising the problems students have while translating these idioms, language teachers and translators may help students build communication skills and avoid misunderstandings in the workplace. Purposes of the research The purpose of this study was to look at the difficulties students had while translating animal-related idioms from English into Vietnamese throughout their third and fourth years at National Economics University. The study's overall goal is to give a greater understanding of the problems students have while translating animal-related idioms, as well as ideas on how they might improve their translation abilities.

The research will also help to build corporate English training materials that employ colloquial words to help students communicate more effectively in English. This study's findings will be useful to English and Vietnamese instructors, interpreters, and other language professionals.