Luận án tiến sĩ về ngôn ngữ học hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt Kiều ở Mukdahan, Thái Lan

Khám phá luận án tiến sĩ về hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều tại Mukdahan, Thái Lan, với những phân tích sâu sắc và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Phatcharaphong Phubetpeerawat
• Người hướng dẫn: GS. Mai Ngọc Chừ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu
• Đề tài: Hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều tại Mukdahan, Thái Lan
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ của nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở Thái Lan về ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều Thái Lan
• 1.4. Cơ sở lý thuyết của luận án
• 1.4.1. Cơ sở lý thuyết về phương ngữ và nghiên cứu phương ngữ
• 1.4.2. Cơ sở lý thuyết về cộng đồng song ngữ và tiếp xúc ngôn ngữ
• 1.4.3. Cơ sở lý thuyết về ngữ âm tiếng Việt
• 1.4.4. Cơ sở lý thuyết trong phân tích ngữ âm học khí cụ
• 2. HỆ THỐNG PHỤ ÂM ĐẦU TRONG TIẾNG VIỆT CỦA VIỆT KIỂU Ở MUKDAHAN
• 2.1. Miêu tả phụ âm đầu tiếng Việt của Việt kiều ở tỉnh Mukdahan, Thái Lan
• 2.2. Các phụ âm môi
• 2.3. Các phụ âm rang - Thôi
• 2.4. Các phụ âm đầu lưỡi bẹt
• 2.5. Các phụ âm đầu lưỡi quặt
• 2.6. Các phụ âm mặt
• 2.7. Các phụ âm gốc lưỡi
• 2.8. Các phụ âm thanh hầu
• 2.9. Đối chiếu phụ âm đầu tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với phụ âm đầu tiếng Việt trong phương ngữ Trung ở Việt Nam
• 2.9.1. Những điểm tương đồng giữa các phụ âm đầu tiếng Việt ở Mukdahan với các phụ âm đầu trong phương ngữ Trung
• 2.9.2. Những điểm khác biệt giữa các phụ âm đầu tiếng Việt ở Mukdahan với các phụ âm đầu trong phương ngữ Trung
• 2.10. Đối chiếu phụ âm đầu tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với phụ âm đầu tiếng Việt trong phương ngữ Bắc ở Việt Nam
• 2.10.1. Những điểm tương đồng giữa các phụ âm đầu tiếng Việt ở Mukdahan với các phụ âm đầu trong phương ngữ Bắc
• 2.10.2. Những điểm khác biệt giữa các phụ âm đầu tiếng Việt ở Mukdahan với các phụ âm đầu trong phương ngữ Bắc
• 2.11. Những cặp/nhóm biến thể phụ âm đầu trong nội bộ tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan
• 3. KẾT PHẦN VẦN TRONG TIẾNG VIỆT CỦA VIỆT KIỂU Ở MUKDAHAN
• 3.1. Miêu tả phần vần trong tiếng Việt của Việt kiều ở tỉnh Mukdahan, Thái Lan
• 3.2. Miêu tả hệ thống vần
• 3.3. Đối chiếu hệ thống vần trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với hệ thống vần trong phương ngữ Trung ở Việt Nam
• 3.3.1. Những điểm tương đồng giữa vần trong tiếng Việt ở Mukdahan với vần trong phương ngữ Trung
• 3.3.2. Những điểm khác biệt giữa vần trong tiếng Việt ở Mukdahan với vần trong phương ngữ Trung
• 3.4. Đối chiếu hệ thống vần trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với hệ thống vần trong phương ngữ Bắc ở Việt Nam
• 3.4.1. Những điểm tương đồng giữa vần trong tiếng Việt ở Mukdahan với vần trong phương ngữ Bắc
• 3.4.2. Những điểm khác biệt giữa phần vần trong tiếng Việt ở Mukdahan với phần vần trong phương ngữ Bắc
• 4. THANH ĐIỆU TRONG TIẾNG VIỆT CỦA VIỆT KIỂU Ở MUKDAHAN
• 4.1. Miêu tả thanh điệu tiếng Việt của Việt kiều ở tỉnh Mukdahan, Thái Lan
• 4.2. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt của nghiệm viên nhóm I
• 4.3. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt của nghiệm viên nhóm II
• 4.4. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt của nghiệm viên nhóm III
• 4.5. Hệ thống thanh điệu trong tiếng Việt của nghiệm viên nhóm IV
• 4.6. Mô hình chung của hệ thống thanh điệu tiếng Việt ở Mukdahan
• 4.7. Đối chiếu thanh điệu tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Trung ở Việt Nam
• 4.7.1. Những điểm tương đồng giữa thanh điệu tiếng Việt ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Trung
• 4.7.2. Những điểm khác biệt giữa thanh điệu tiếng Việt ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Trung
• 4.8. Đối chiếu thanh điệu tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Bắc ở Việt Nam
• 4.8.1. Những điểm tương đồng giữa thanh điệu tiếng Việt ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Bắc
• 4.8.2. Những điểm khác biệt giữa thanh điệu tiếng Việt ở Mukdahan với thanh điệu trong phương ngữ Bắc
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ngôn ngữ học hệ thống ngữ âm tiếng Việt

Nghiên cứu ngôn ngữ học hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt Kiều tại Mukdahan, Thái Lan là một lĩnh vực quan trọng trong việc hiểu rõ sự phát triển và biến đổi của ngôn ngữ trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc phát triển chính sách ngôn ngữ của Chính phủ Thái Lan. Hệ thống ngữ âm tiếng Việt tại Mukdahan mang trong mình những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự giao thoa văn hóa và ngôn ngữ giữa Việt Nam và Thái Lan.

1.1. Đối tượng nghiên cứu và mục đích của luận án

Đối tượng nghiên cứu của luận án này là ngữ âm, âm vị học tiếng Việt của cộng đồng Việt kiều ở tỉnh Mukdahan. Mục đích chính là làm rõ thực trạng cấu trúc ngữ âm, âm vị học tiếng Việt của Việt kiều tại đây, đồng thời so sánh với hệ thống ngữ âm trong phương ngữ Trung và Bắc ở Việt Nam.

1.2. Tình hình nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt tại Mukdahan

Tình hình nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt tại Mukdahan đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tiếng Việt của Việt kiều tại đây có nhiều điểm tương đồng và khác biệt so với tiếng Việt gốc ở quê hương, đặc biệt là về hệ thống phụ âm, vần và thanh điệu.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt

Nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt của Việt Kiều tại Mukdahan đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự biến đổi ngôn ngữ do ảnh hưởng của ngôn ngữ địa phương và sự tiếp xúc văn hóa. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc xác định các đặc điểm ngữ âm chính xác của tiếng Việt trong cộng đồng này.

2.1. Sự biến đổi ngữ âm do tiếp xúc ngôn ngữ

Sự tiếp xúc với ngôn ngữ Thái Lan và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số khác đã tạo ra những biến đổi trong ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều. Những biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến cách phát âm mà còn đến cấu trúc ngữ âm của tiếng Việt tại Mukdahan.

2.2. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu ngữ liệu

Việc thu thập dữ liệu ngữ liệu từ cộng đồng Việt kiều tại Mukdahan gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về văn hóa và ngôn ngữ. Nhiều người không quen với việc ghi âm và phân tích ngữ âm, dẫn đến việc thiếu hụt dữ liệu chính xác cho nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu hệ thống ngữ âm tiếng Việt

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong luận án này bao gồm việc thu thập dữ liệu qua ghi âm và phân tích ngữ âm theo cảm thụ thính giác. Các phương pháp này giúp làm rõ cấu trúc ngữ âm của tiếng Việt trong cộng đồng Việt kiều tại Mukdahan.

3.1. Phương pháp ghi âm và phân tích ngữ âm

Sử dụng máy ghi âm chất lượng cao để thu thập dữ liệu từ các nghiệm viên là Việt kiều tại Mukdahan. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định các đặc điểm ngữ âm chính của tiếng Việt trong cộng đồng này.

3.2. Phân tích cảm thụ thính giác trong nghiên cứu

Phân tích cảm thụ thính giác là một phương pháp quan trọng trong nghiên cứu ngữ âm. Phương pháp này giúp nhận diện và mô tả các đặc điểm âm thanh của tiếng Việt, từ đó làm rõ sự khác biệt và tương đồng với các phương ngữ khác.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều tại Mukdahan có nhiều đặc điểm độc đáo. Những đặc điểm này không chỉ phản ánh sự giao thoa văn hóa mà còn có thể được ứng dụng trong việc phát triển chương trình giảng dạy tiếng Việt cho cộng đồng Việt kiều.

4.1. Đặc điểm ngữ âm nổi bật của tiếng Việt tại Mukdahan

Hệ thống phụ âm, vần và thanh điệu của tiếng Việt tại Mukdahan có nhiều điểm khác biệt so với tiếng Việt gốc. Những đặc điểm này bao gồm sự thay đổi trong cách phát âm và cấu trúc âm vị, tạo nên một phương ngữ độc đáo.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giáo dục

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc xây dựng chương trình giảng dạy tiếng Việt cho cộng đồng Việt kiều tại Mukdahan. Việc hiểu rõ hệ thống ngữ âm sẽ giúp cải thiện chất lượng dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu ngôn ngữ học hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều tại Mukdahan mở ra nhiều triển vọng cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ sự biến đổi ngôn ngữ trong cộng đồng này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn góp phần vào việc phát triển chính sách ngôn ngữ hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu ngôn ngữ học

Nghiên cứu ngôn ngữ học không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn tạo ra cơ hội cho việc phát triển ngôn ngữ trong cộng đồng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Triển vọng nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng ra các cộng đồng Việt kiều khác tại Thái Lan và các nước khác. Việc nghiên cứu sâu hơn về ngôn ngữ và văn hóa sẽ giúp làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học với đề tài "Hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều ở tỉnh Mukdahan, Thái Lan" được nghiên cứu sinh Phatcharaphong Phubetpeerawat thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2022), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Vũ Đức Nghiệu và TS. Nguyễn Ngọc Bình (chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu, mã số 62 22 02 41).

Tính cấp thiết của luận án xuất phát từ bối cảnh quan hệ ngoại giao và kinh tế giữa Việt Nam và Thái Lan sau 46 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976–2022) và nâng cấp lên đối tác chiến lược vào năm 2013. Cùng với chính sách năm 2010 của Chính phủ Thái Lan khuyến khích các trường phổ thông giảng dạy ngôn ngữ các nước láng giềng (tiếng Việt là ngôn ngữ đứng thứ ba được lựa chọn), cộng đồng người Việt tại tỉnh Mukdahan có nguyện vọng duy trì tiếng mẹ đẻ trong gia đình và cộng đồng. Cộng đồng Việt kiều tại Mukdahan hình thành chủ yếu sau giai đoạn 1945–1946 do người dân di cư lánh nạn từ các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Trị và Quảng Bình. Tiếng Việt tại đây hình thành một phương ngữ Việt ở hải ngoại, vừa bảo lưu đặc trưng phương ngữ gốc, vừa biến đổi do tiếp xúc ngôn ngữ với tiếng Thái và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số bản địa. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: chưa có công trình nào miêu tả và phân tích toàn diện, hệ thống về ngữ âm học và âm vị học tiếng Việt của Việt kiều tại tỉnh Mukdahan bằng việc kết hợp giữa cảm thụ thính giác và phân tích ngữ âm học khí cụ.

Mục đích nghiên cứu của luận án gồm hai điểm chính:

1. Làm rõ thực trạng cấu trúc ngữ âm, âm vị học tiếng Việt của Việt kiều ở tỉnh Mukdahan qua hệ thống phụ âm đầu, vần và thanh điệu.
2. Làm rõ những đặc điểm tương đồng và khác biệt giữa hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan với hệ thống ngữ âm trong phương ngữ Trung và phương ngữ Bắc ở Việt Nam, từ đó dự báo xu hướng thay đổi.

Câu hỏi nghiên cứu được đặt ra gồm:

1. Hệ thống ngữ âm tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan hiện đang tồn tại như thế nào về mặt thực trạng cấu trúc?
2. Hệ thống này có những đặc điểm tương đồng và khác biệt gì so với tiếng Việt ở Việt Nam, đặc biệt là so với phương ngữ gốc (phương ngữ Trung) và phương ngữ Bắc?

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành:

1. Phân tích và miêu tả hệ thống ngữ âm bao gồm phụ âm đầu, vần và thanh điệu trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan.
2. So sánh, đối chiếu để làm rõ các điểm tương đồng và khác biệt giữa hệ thống ngữ âm tiếng Việt ở Mukdahan với phương ngữ Trung (phương ngữ gốc) và phương ngữ Bắc (đại diện cho tiếng Việt toàn dân theo miêu tả của Đoàn Thiện Thuật).

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống ngữ âm và âm vị học tiếng Việt của cộng đồng Việt kiều tại tỉnh Mukdahan, Thái Lan. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở diện đồng đại, khảo sát phụ âm đầu, phần vần không có âm đệm (vần cái) và thanh điệu qua các cứ liệu điền dã thực tế thu thập tại địa bàn thị xã Muang, tỉnh Mukdahan từ ngày 03 đến ngày 25 tháng 03 năm 2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong luận án, tác giả đã điểm lại các hướng nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt tại Việt Nam và các nghiên cứu về tiếng Việt của Việt kiều tại Thái Lan:

Hướng nghiên cứu phương ngữ Trung tại Việt Nam gồm các công trình:

• Hoàng Thị Châu (2008) trong Phương ngữ học tiếng Việt đã chỉ ra phương ngữ Trung bảo lưu nhiều nét cổ từ thế kỷ XV–XVII như phụ âm bật hơi cổ /pʰ/ ở vùng Nghệ Tĩnh, Bình Trị Thiên (đang có xu hướng chuyển thành /f/) và các vần cổ như [-eŋ, -ek], [-ɛŋ, -ɛk], [-oŋ, -ok], [-ɔŋ, -ɔk].
• Võ Xuân Trang (1997) trong Phương ngữ Bình Trị Thiên xác định hệ thống có 19 phụ âm đầu (trong đó có các âm không có trong tiếng Việt toàn dân như /j, tl, b', d', c', k', p/), 183 vần (với 35 vần khác biệt) và hệ thống 4 đến 5 thanh điệu.
• Andrea Hoa Phạm (2005) nghiên cứu hệ thống thanh điệu tiếng Nghi Lộc (Vietnamese tonal system in Nghi Loc dialect - A preliminary report).
• Trần Hương Thục (2015) miêu tả thanh điệu thổ ngữ Cương Gián (Hà Tĩnh) bằng phần mềm máy tính.
• Nguyễn Thị Lệ Hằng (2018) nghiên cứu Ngữ âm tiếng Lộc Hà - Hà Tĩnh.

Hướng nghiên cứu phương ngữ Bắc và tiếng Việt toàn dân gồm các công trình:

• Đoàn Thiện Thuật (2016) trong Ngữ âm tiếng Việt miêu tả hệ thống ngữ âm chuẩn với 22 phụ âm đầu (phương ngữ Bắc có 19 phụ âm đầu, vắng mặt các phụ âm quặt lưỡi /ʈ, ʂ, ʐ/), hệ thống nguyên âm đơn và đôi, cùng 6 thanh điệu hoàn chỉnh.
• Trịnh Cẩm Lan (2017) với Tiếng Hà Nội - từ hướng tiếp cận Phương ngữ học xã hội miêu tả hệ thống phụ âm, nguyên âm, thanh điệu và đưa ra tiêu chí trường độ phụ âm đầu dựa trên giá trị trung bình tuyệt đối và tương đối.
• Nguyễn Văn Lợi và J. Edmondson (1997) với Tones and voice quality in modern northern Vietnamese nghiên cứu thanh điệu và chất giọng bằng phần mềm CECIL.
• Andrea Hoa Phạm (2003) với Vietnamese Tone: A New Analysis.
• Nguyễn Văn Lợi (2009) với Sự hình thành cách ghi thanh điệu chữ Quốc ngữ.
• James P. Kirby (2011), Tạ Thành Tấn (2014) và Nguyễn Thị Hạnh (2015) sử dụng ngữ âm học thực nghiệm phân tích âm hút vào /ɓ, ɗ/ và tiêu chí chất giọng của thanh điệu.

Hướng nghiên cứu tiếng Việt tại Thái Lan gồm các công trình:

• Sujika Phuget (1996) nghiên cứu tiếng Việt tại huyện Aranyaprathet, tỉnh Sa-kaeo, ghi nhận 20 phụ âm đầu, 8 phụ âm cuối, 11 nguyên âm đơn, 3 nguyên âm đôi và 5 thanh điệu.
• Woraya Som-Indra (2003) nghiên cứu tiếng Việt tại làng Na Jok, tỉnh Nakhon Phanom, xác định 24 phụ âm đầu, 11 nguyên âm đơn, 3 nguyên âm đôi và 5 thanh điệu.
• Chalermchai Chaichompoo (2005) khảo sát sự biến đổi ngữ âm tiếng Việt ở vùng Đông Bắc Thái Lan, phân tích sự phân hóa theo thế hệ và sự biến đổi các âm quặt lưỡi, âm ngạc hóa, môi hóa bằng ngữ âm học khí cụ.
• Songgot Paanchiangwong (2012) nghiên cứu tiếng Việt tại tỉnh Udonthani, chỉ ra các hiện tượng giao thoa ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp giữa tiếng Việt và tiếng Thái.

Khoảng trống mà luận án lựa chọn giải quyết là: Các nghiên cứu trước đây tại Thái Lan phần lớn chỉ dừng lại ở khảo sát thính giác hoặc tập trung vào các địa bàn Sa-kaeo, Nakhon Phanom, Udonthani. Tỉnh Mukdahan – nơi có cộng đồng khoảng 5.000 người Việt với hơn 70 năm định cư – chưa từng có công trình nào miêu tả toàn diện, chuyên sâu về cả ba tiểu hệ thống: phụ âm đầu, vần và thanh điệu bằng phương pháp ngữ âm học khí cụ kết hợp phân tích thế hệ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng các cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành như sau:

Cơ sở lý thuyết

1. Lý thuyết phương ngữ học: Luận án tiếp cận tiếng Việt ở Mukdahan theo hướng phương ngữ học địa lý đồng đại ngoài lãnh thổ Việt Nam. Phương ngữ được xem là biến thể địa lý của ngôn ngữ toàn dân, mang tính địa phương và tồn tại chủ yếu dưới dạng khẩu ngữ giao tiếp (Hoàng Thị Châu, 2008; Nguyễn Thiện Giáp, 2016; Trịnh Cẩm Lan, 2007).
2. Lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ và cộng đồng song ngữ: Dựa trên các luận điểm của Weinreich (1968), Thomason, Campbell và Mixco (2001), Amara Prasithrathsint (2005), Nguyễn Văn Khang (2014) và Nguyễn Thiện Giáp (2016). Cộng đồng Việt kiều Mukdahan là cộng đồng song ngữ (Việt - Thái) và đa ngữ cục bộ, trong đó tiếng Thái là ngôn ngữ ưu thế của xã hội sở tại, tạo nên hiện tượng tiếp xúc ngôn ngữ tự giác dẫn đến sự biến đổi ngữ âm qua các thế hệ.
3. Lý thuyết cấu trúc âm tiết và ngữ âm tiếng Việt: Cấu trúc âm tiết tiếng Việt được phân tích thành 3 phần chính (Phụ âm đầu, Vần, Thanh điệu), trong đó phần Vần gồm Âm đệm, Âm chính (nguyên âm) và Âm cuối (Đoàn Thiện Thuật, 2016; Mai Ngọc Chừ, 2013). Bốn kiểu cấu trúc âm tiết gồm: CVT, CVCT, CWVT, CWVCT; tương ứng với 4 dạng kết thúc: mở, nửa mở, nửa khép và khép.
4. Tiêu chí cấu âm và âm học: Phụ âm được phân loại theo vị trí cấu âm (môi, răng-môi, đầu lưỡi bẹt, đầu lưỡi quặt, mặt lưỡi, gốc lưỡi, thanh hầu) và phương thức cấu âm (tắc, xát, bật hơi, rung, mũi, bên; ồn/vang, vô thanh/hữu thanh). Nguyên âm được phân loại theo dòng lưỡi (trước, giữa, sau), độ mở của miệng/độ nâng của lưỡi, hình dáng môi và trường độ (dài/ngắn). Thanh điệu được miêu tả qua âm vực, đường nét tần số cơ bản (F0) và chất giọng (thường, nghẹt thanh môn, kẹt thanh).

Phương pháp nghiên cứu

1. Phương pháp điền dã ngôn ngữ học: Thu thập ngữ liệu ghi âm trực tiếp tại tỉnh Mukdahan bằng máy ghi âm chuyên dụng ZOOM H2, thực hiện trong phòng kín cách âm từ ngày 03 đến 25/03/2019.
2. Phương pháp phân tích, miêu tả theo cảm thụ thính giác: Nghe, nhận diện, ghi chép và phân xuất âm vị học dựa trên các thế đối lập và phân bố ngữ âm.
3. Phương pháp ngữ âm học khí cụ (thực nghiệm):
   • Bảng từ khảo sát gồm 463 từ đơn (âm tiết), trong đó 67 từ thể hiện 22 phụ âm đầu, 300 từ thể hiện hệ thống vần không âm đệm, 96 từ thể hiện 6 thanh điệu thuộc 4 loại hình âm tiết.
   • 16 nghiệm viên (8 nam, 8 nữ) chia đều vào 4 nhóm thế hệ. Mỗi từ được phát âm tách rời 3 lần, thu được 1.389 lượt phát âm/nghiệm viên (tổng cộng 22.224 lượt phát âm).
   • Xử lý âm thanh: Cắt phân đoạn âm tiết bằng phần mềm GoldWave, chuẩn hóa tần số lấy mẫu 22.050 Hz, 16-bit, định dạng file .wav kênh đơn (mono).
   • Phân tích âm học: Sử dụng phần mềm Praat (phiên bản 6.0.50) để đo đạc đường nét F0, cấu trúc Formant (F1, F2), thanh phổ (spectrogram), dạng sóng âm (waveform) và các dấu hiệu chất giọng.
4. Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đối chiếu từng tiểu hệ thống (phụ âm đầu, vần, thanh điệu) của tiếng Việt ở Mukdahan với phương ngữ Trung (phương ngữ gốc) và phương ngữ Bắc (tiếng Việt toàn dân theo tư liệu của Đoàn Thiện Thuật và Hoàng Thị Châu).

Nhóm nghiệm viên	Độ tuổi	Thành phần	Đặc điểm thế hệ
Nhóm I	Từ 60 tuổi trở lên	2 nam, 2 nữ	Lớp cao tuổi (thế hệ thứ nhất/thứ hai)
Nhóm II	40 – 60 tuổi	2 nam, 2 nữ	Lớp trung niên
Nhóm III	20 – 40 tuổi	2 nam, 2 nữ	Lớp thanh niên
Nhóm IV	Dưới 20 tuổi	2 nam, 2 nữ	Lớp thiếu niên

Cấu phần bảng từ	Số lượng từ đơn	Mục đích khảo sát
Phụ âm đầu	67 từ	Khảo sát 22 phụ âm đầu tiếng Việt
Phần vần	300 từ	Khảo sát các vần không có âm đệm (vần cái)
Thanh điệu	96 từ	Khảo sát 6 thanh điệu trên 4 loại hình âm tiết
Tổng cộng	463 từ	1.389 lượt phát âm/nghiệm viên (đọc lặp lại 3 lần)

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết của luận án

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt tại Việt Nam và Thái Lan, làm rõ cơ sở lý thuyết về phương ngữ học, tiếp xúc ngôn ngữ và ngữ âm học khí cụ. Tác giả trình bày bối cảnh lịch sử hình thành cộng đồng người Việt tại tỉnh Mukdahan (gồm nhóm "Việt Cũ" đầu thế kỷ XX và nhóm "Việt Mới" di cư năm 1945–1946 từ Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế). Luận án xác lập khung lý thuyết miêu tả âm tiết tiếng Việt, hệ thống 22 phụ âm đầu, các dòng nguyên âm đơn và đôi, cùng các tiêu chí âm học khí cụ (F0, F1, F2, thanh phổ, dạng sóng) làm cơ sở đối chiếu cho các chương sau.

Chương 2: Hệ thống phụ âm đầu trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan

Chương 2 miêu tả chi tiết đặc điểm cấu âm và âm học của các nhóm phụ âm đầu tiếng Việt tại Mukdahan:

• Nhóm phụ âm môi (/ɓ, m/), môi - răng (/f, v/).
• Nhóm phụ âm đầu lưỡi bẹt (/ɗ, t, tʰ, s, z, n, l/) và đầu lưỡi quặt (/ʈ, ʂ, ʐ/).
• Nhóm phụ âm mặt lưỡi (/c, ɲ/), gốc lưỡi (/k, ŋ, x, ɣ/) và thanh hầu (/ʔ, h/).

Luận án phân tích thanh phổ và sóng âm của các phụ âm hút vào /ɓ, ɗ/, phụ âm rung /r/, phụ âm tắc bật hơi /tʰ/. Kết quả đối chiếu cho thấy:

• So với phương ngữ Trung: Tiếng Việt tại Mukdahan bảo lưu sự phân biệt giữa phụ âm đầu lưỡi quặt (/ʈ, ʂ, ʐ/) và đầu lưỡi bẹt, giữ phụ âm rung /r/ ở các nhóm tuổi lớn. Tuy nhiên, phụ âm tắc bật hơi cổ /pʰ/ không còn duy trì mà chuyển hoàn toàn thành âm xát /f/.
• So với phương ngữ Bắc: Tiếng Việt ở Mukdahan duy trì các phụ âm quặt lưỡi /ʈ, ʂ, ʐ/, trong khi phương ngữ Bắc đã hợp nhất thành các âm đầu lưỡi bẹt hoặc mặt lưỡi.
• Biến thể nội bộ theo thế hệ: Ở nhóm III và IV (thanh thiếu niên), xuất hiện xu hướng biến đổi phụ âm rung /r/ thành /z/ hoặc bán âm /j/, âm quặt lưỡi /ʈ/ chuyển thành tổ hợp [tr] hoặc phụ âm mặt lưỡi /c/, do tác động giao thoa từ hệ thống ngữ âm tiếng Thái.

Chương 3: Phần vần trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan

Chương 3 tập trung phân tích 111 vần không có âm đệm trong tiếng Việt của Việt kiều Mukdahan, phân loại theo 4 bảng vần:

• Bảng vần mở (kết thúc bằng nguyên âm).
• Bảng vần nửa mở (kết thúc bằng bán nguyên âm /-w, -j/).
• Bảng vần nửa khép (kết thúc bằng phụ âm mũi /-m, -n, -ŋ/).
• Bảng vần khép (kết thúc bằng phụ âm tắc vô thanh /-p, -t, -k/).

Tác giả phân tích cấu trúc Formant (F1, F2) của 9 nguyên âm đơn (/i, e, ɛ, ɯ, ɤ, a, u, o, ɔ/) và 3 nguyên âm đôi (/ie, ɯɤ, uo/). Kết quả đối chiếu chỉ ra:

• So với phương ngữ Trung: Hệ thống vần tại Mukdahan đã lược bỏ hoặc biến đổi một số vần cổ địa phương đặc trưng của vùng Bình Trị Thiên (như [-eŋ, -ek], [-oŋ, -ok]), chuyển dịch về gần hơn với các vần tiêu chuẩn.
• So với phương ngữ Bắc: Có sự tương đồng cao về số lượng và phân bố 111 vần cái, tuy nhiên các hiện tượng ngạc hóa và môi hóa nguyên âm trước phụ âm cuối gốc lưỡi /-ŋ, -k/ thể hiện mức độ khác biệt rõ rệt giữa các thế hệ. Thế hệ trẻ có xu hướng đơn giản hóa cấu trúc vần phức tạp.

Chương 4: Thanh điệu trong tiếng Việt của Việt kiều ở Mukdahan

Chương 4 khảo sát hệ thống thanh điệu qua 4 nhóm nghiệm viên, xây dựng mô hình âm học F0 và ma trận nhận diện tiêu chí âm vị học cho từng nhóm:

• Nhóm I và II (người cao tuổi và trung niên): Tồn tại hệ thống 5 thanh điệu rõ rệt (ngang, huyền, sắc, nặng, hỏi), không có thanh ngã độc lập; thanh ngã nhập vào thanh hỏi (đặc trưng của phương ngữ gốc miền Trung).
• Thanh hỏi ở Mukdahan mang đặc trưng đi xuống thấp rồi kết thúc bằng hiện tượng tắc thanh môn hoặc kẹt thanh, khác với đường nét đi xuống rồi lượn lên của thanh hỏi phương ngữ Bắc.
• Nhóm III và IV (thanh niên và thiếu niên): Đường nét F0 của các thanh điệu có xu hướng biến đổi và phẳng hóa dưới ảnh hưởng của hệ thống thanh điệu tiếng Thái; hiện tượng tắc thanh môn ở thanh nặng và thanh hỏi giảm dần, chất giọng thường thay thế cho chất giọng kẹt thanh.
• Kết quả đối chiếu khẳng định thanh điệu tiếng Việt tại Mukdahan có gốc rễ từ phương ngữ Trung (hệ thống 5 thanh điệu), nhưng đang trải qua quá trình tái cấu trúc âm vực và chất giọng do tiếp xúc ngôn ngữ kéo dài.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Đóng góp về lý luận: Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên miêu tả và phân tích một cách có hệ thống, toàn diện diện mạo ngữ âm - âm vị học tiếng Việt của cộng đồng Việt kiều tại tỉnh Mukdahan, Thái Lan. Kết quả nghiên cứu bổ sung cứ liệu thực nghiệm cho phương ngữ học tiếng Việt ngoài lãnh thổ, góp phần làm sáng tỏ quy luật bảo lưu và biến đổi của ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong môi trường tiếp xúc ngôn ngữ và song ngữ.
2. Đóng góp về thực tiễn:
   • Cung cấp bức tranh phân tầng ngữ âm theo 4 thế hệ, làm rõ mức độ mai một và chuyển đổi âm học của phụ âm đầu, vần và thanh điệu.
   • Cung cấp tư liệu khoa học xác thực phục vụ công tác biên soạn tài liệu, giáo trình giảng dạy tiếng Việt cho con em Việt kiều tại Thái Lan phù hợp với đặc điểm phát âm thực tế tại địa phương.
   • Hỗ trợ Hội người Việt Nam tỉnh Mukdahan và Tổng hội người Việt Nam toàn Thái Lan trong việc hoạch định các biện pháp duy trì và bảo tồn tiếng mẹ đẻ trong cộng đồng.

Kiến nghị và giải pháp của tác giả:

• Cần có chính sách hỗ trợ tài liệu dạy và học tiếng Việt chuẩn hóa nhưng có tính đến đặc thù phương ngữ gốc của kiều bào vùng Đông Bắc Thái Lan.
• Đẩy mạnh các hoạt động giao lưu ngôn ngữ, văn hóa giữa kiều bào với trong nước để củng cố năng lực phát âm tiếng Việt cho các thế hệ trẻ (nhóm III và IV).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi ngữ liệu mới tập trung vào phần vần không có âm đệm (111 vần cái), chưa khảo sát toàn diện các vần có âm đệm (/w/).
• Số lượng nghiệm viên khảo sát thực nghiệm âm học gồm 16 người tại khu vực đô thị (thị xã Muang), chưa mở rộng ra các địa bàn nông thôn lân cận của tỉnh Mukdahan.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng khảo sát đầy đủ tiểu hệ thống vần có âm đệm trong tiếng Việt của Việt kiều Mukdahan.
• Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chiếu ngữ âm tiếng Việt giữa các tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Thái Lan (Mukdahan, Nakhon Phanom, Udon Thani, Sakon Nakhon) để xây dựng bức tranh toàn cảnh về phương ngữ Việt tại Thái Lan.
• Nghiên cứu sâu hơn về các bình diện từ vựng, ngữ pháp và ngữ dụng học trong bối cảnh tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Thái.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu, Phương ngữ học tiếng Việt và Ngữ âm học thực nghiệm: Tham khảo khung phương pháp kết hợp máy ghi âm Zoom H2, phần mềm Praat, GoldWave để phân tích âm học F0, Formant và chất giọng.
• Các nhà biên soạn giáo trình và giáo viên dạy tiếng Việt cho người nước ngoài / người Việt Nam ở nước ngoài: Vận dụng các kết quả đối chiếu lỗi phát âm và biến thể thế hệ để thiết kế bài học ngữ âm phù hợp cho kiều bào tại Thái Lan.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về công tác người Việt Nam ở nước ngoài: Tham khảo dữ liệu thực trạng ngôn ngữ để xây dựng chính sách bảo tồn tiếng Việt và văn hóa dân tộc tại địa bàn Đông Bắc Thái Lan.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn gốc phương ngữ của cộng đồng Việt kiều tại tỉnh Mukdahan xuất phát từ đâu? Cộng đồng Việt kiều tại tỉnh Mukdahan chủ yếu hình thành trong giai đoạn 1945–1946 khi người dân di cư lánh nạn qua Lào rồi sang Mukdahan. Phần đông kiều bào có nguồn gốc từ các tỉnh miền Trung Việt Nam gồm Thừa Thiên Huế, Quảng Trị và Quảng Bình (thuộc vùng phương ngữ Bình Trị Thiên / phương ngữ Trung).

2. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt của Việt kiều Mukdahan có bao nhiêu thanh? Hệ thống thanh điệu của người cao tuổi và trung niên (nhóm I và II) tại Mukdahan có 5 thanh điệu (ngang, huyền, sắc, nặng, hỏi), không có thanh ngã độc lập (thanh ngã nhập vào thanh hỏi), phản ánh đúng đặc trưng của phương ngữ gốc miền Trung. Ở các thế hệ trẻ (nhóm III và IV), các đặc trưng âm học và chất giọng của các thanh điệu này đang có sự phẳng hóa do ảnh hưởng của tiếng Thái.

3. Luận án đã sử dụng những công cụ và phần mềm nào để phân tích ngữ âm học khí cụ? Tác giả sử dụng máy ghi âm ZOOM H2 để thu âm trực tiếp; phần mềm GoldWave để xử lý, cắt lọc và chuyển đổi file âm thanh sang định dạng chuẩn (22.050 Hz, 16-bit mono .wav); phần mềm Praat (phiên bản 6.0.50) để phân tích các thông số âm học (F0, F1, F2, thanh phổ, sóng âm); phần mềm Excel và Paint 3D để dựng biểu đồ.

4. Phụ âm đầu tiếng Việt tại Mukdahan có còn bảo lưu các phụ âm quặt lưỡi không? Có. Tiếng Việt của Việt kiều tại Mukdahan vẫn bảo lưu các phụ âm đầu lưỡi quặt (/ʈ, ʂ, ʐ/) và phụ âm rung /r/, đặc biệt rõ nét ở các thế hệ cao tuổi và trung niên, tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với phương ngữ Bắc ở Việt Nam. Tuy nhiên, ở thế hệ trẻ, các âm này đang có xu hướng chuyển đổi thành âm bẹt hoặc bán âm.

5. Quy mô mẫu khảo sát thực nghiệm trong luận án được thiết kế như thế nào? Mẫu khảo sát gồm 16 nghiệm viên (8 nam, 8 nữ) chia thành 4 nhóm tuổi đại diện cho 4 thế hệ. Bảng từ chuẩn hóa gồm 463 từ đơn (67 từ khảo sát âm đầu, 300 từ khảo sát vần cái, 96 từ khảo sát thanh điệu). Mỗi từ đọc lặp lại 3 lần, tạo ra cơ sở dữ liệu 1.389 lượt phát âm trên mỗi nghiệm viên.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phatcharaphong Phubetpeerawat là công trình nghiên cứu chuyên sâu, phản ánh chân thực hiện trạng cấu trúc ngữ âm tiếng Việt của cộng đồng Việt kiều tại tỉnh Mukdahan, Thái Lan. Bằng việc kết hợp phương pháp điền dã, cảm thụ thính giác và phân tích ngữ âm học khí cụ trên phần mềm Praat, tác giả đã làm rõ diện mạo của hệ thống phụ âm đầu, 111 vần cái và hệ thống 5 thanh điệu qua 4 thế hệ nghiệm viên. Kết quả đối chiếu khẳng định tiếng Việt tại Mukdahan vừa duy trì các nét cốt lõi của phương ngữ gốc Bình Trị Thiên, vừa thể hiện quy luật biến đổi ngữ âm do tiếp xúc ngôn ngữ lâu dài với tiếng Thái. Công trình mang lại giá trị khoa học quan trọng cho phương ngữ học tiếng Việt hải ngoại và cung cấp cứ liệu thực tiễn cho công tác bảo tồn, giảng dạy tiếng Việt trong cộng đồng người Việt tại Thái Lan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LY THUYET CỦA LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt 1. Tình hình nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt ở Việt Nam Cho đến hiện nay, có rất nhiều các công trình nghiên cứu về ngữ âm tiếng Việt ở Việt Nam và dưới đây là những công trình nghiên cứu nỗi tiếng quen thuộc và có uy tín cao mà chúng tôi căn cứ vào đó đê làm cơ sở so sánh-đôi chiêu. Nghiên cứu hệ thống ngữ âm trong phương ngữ Trung Có thé nói, phương ngữ Trung là nhóm phương ngữ bảo lưu được rất nhiều nét đặc trưng trong tiếng Việt nhiều hơn so với phương ngữ khác.

Sau đây là các công trình nghiên cứu tiêu biểu về hệ thống ngữ âm tiếng Việt trong phương ngữ Trung: “Phương ngữ học tiếng Việt” của Hoàng Thị Châu (2008) là công trình nghiên cứu miêu tả về hệ thống ngữ âm của ba phương ngữ lớn ở Việt Nam. Có thé nói, đây là công trình có giá tri cao trong lĩnh vực phương ngữ học của Việt Nam. Theo tác giả, phương ngữ là một ngành nghiên cứu những đặc điểm tương đồng và khác biệt của một ngôn ngữ mà được coi là ngôn ngữ toàn dân được thé hiện một địa phương khác nhau. Sự khác nhau đó tạo nên các biến thé dé thê hiện đặc trưng riêng.

Ngoài miêu tả cụ thể về hệ thống ngữ âm của ba vùng phương ngữ: Bắc, Trung, Nam, tác giả còn có nhận xét về đặc điểm ngữ âm của từng phương ngữ. Đối với phương ngữ Trung, Hoàng Thị Châu (2008) cho răng: Hệ thống ngữ âm phương ngữ Trung bảo lưu được rất nhiều đặc điểm cô trong tiếng Việt từ thế kỷ XV và XVII. Chang hạn như “Phụ âm /p”/ là một âm vị cỗ xưa trong tiếng Việt được người dân vùng Nghệ Tĩnh và Bình Trị Thiên lưu giữ nhưng thế hệ mới có xu hướng phát âm biến thành âm /f/” [4, tr. Đồng thời, Phương ngữ Trung còn bảo lưu được 21 các vần có cách phát âm tương đối cô trong tiếng Việt như [-en, -ek] (êng, êc), [-en, -ek] (eng, éc), [-on, -ok] (ôông, ôôc), [-or, -ok] (oong, ooc) [4, tr.

Tuy nhiên, các đặc trưng trong các phương ngữ đang đối mặt với ảnh hưởng từ ngôn ngữ toàn dân thông qua các kênh giao tiếp như ngôn ngữ truyền thông cũng như ngôn ngữ văn học. Những yếu tổ này có tác động rất lớn và dẫn đến quá trình biến mất của nhiều đặc điểm trong các phương ngữ. Kế tiếp công trình nghiên cứu về phương ngữ Trung của Hoàng Thị Châu là công trình nghiên cứu của Võ Xuân Trang (1997) “Phương ngữ Bình Trị Thiên ”. Đây là công trình nghiên cứu về đặc điểm ngữ âm trong phương ngữ Bình Trị Thiên (Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế).

Theo tác giả, phương ngữ Bình Trị Thiên là một nhóm phương ngữ bảo lưu được nhiều nét đặc trưng cổ trong tiếng Việt. Vì vậy, công trình nghiên cứu này là công trình nghiên cứu đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về phương ngữ Binh Trị Thiên. Kết quả nghiên cứu cho thấy: các thé ngữ Binh Trị Thiên xuất hiện 19 phụ âm đầu': /t, s, 4 b, m, v, t, đ, n, s, 1, {, c, k, x, n, y, h, 2/, trong đó có 7 phụ âm đầu không xuất hiện trong hệ thống phụ âm dau tiếng Việt toàn dân: /j, tl, b', d’, c!, k', p/. Sự xuất hiện của phụ âm đầu /j/ làm biến mat phụ âm dau /p/.

Đối với phần vần trong phương ngữ Bình Trị Thiên xuất hiện 183 vần, trong đó có 35 vần không xuất hiện trong hệ thống vần của tiếng Việt toàn dân. Do sự xuất hiện của nhiều nguyên âm dẫn đến khả năng kết hợp tạo thành phần vần, cho nên số lượng phần vần trong phương ngữ Bình Trị Thiên nhiều hơn so với tiếng Việt toàn dân. Đối với thanh điệu, trong phương ngữ này chỉ xuất hiện 5 thanh điệu: thanh ngang, thanh huyền, thanh sắc, thanh nặng và thanh hỏi. Tuy nhiên, một số thổ ngữ thậm chí chỉ xuất hiện 4 thanh điệu.

Những đặc điểm này tạo thành nét đặc trưng riêng biệt cho phương ngữ Trung nói chung và phương ngữ Bình Trị Thiên nói riêng. Đối với công trình nghiên cứu này của Võ Xuân Trang không chỉ miêu tả đặc điểm ngữ âm chung của phương ngữ Binh Trị Thiên mà còn miêu tả đặc điểm ngữ âm của một số thổ ngữ. Sau đó so sánh-đối chiếu nội bộ dé nhận xét và đưa ra kết luận như đã nêu trên, giúp tao nên điểm rõ nét cho đặc điểm của hệ thống ngữ âm trong phương ngữ Bình Trị Thiên. 1 Các kí tự ngữ âm ở đây được trích dẫn nguyên văn của tác giả 22 Ngoài hai công trình nghiên cứu tiêu biểu trên, còn có nhiều công trình nghiên cứu khác về phương ngữ Trung, chăng hạn như: - Andrea Hoa Phạm (2005) nghiên cứu về hệ thống thanh điệu tiếng Nghi Lộc với đề tài “Vietnamese tonal system in Nghỉ Loc dialect - A preliminary report”.

- Trần Hương Thục (2015) nghiên cứu về hệ thống và đặc điểm của thanh điệu trong thổ ngữ Cuong Gian với dé tài “Miêu ta hệ thong thanh điệu thé ngữ Cương Gián (Hà Tinh) dựa trên các kết quả phân tích bằng phan mém máy tinh” - Nguyén Thi Lé Hang (2018) thực hiện nghiên cứu về đặc điểm ngữ âm tiếng Lộc Hà trong luận án tiến sĩ ngôn ngữ học đề tài “Ngữ âm tiếng Lộc Hà- Hà Tĩnh `. Các công trình nghiên cứu này là những công trình nghiên cứu có giá trị khoa học cao và làm rõ thực trạng, nét đặc trưng của phương ngữ Trung. Đặc điểm chung của các công trình nghiên cứu đã nêu trên là sử dụng phương pháp nghiên cứu ngữ âm học khí cụ dé miêu tả hệ thống ngữ âm cụ thé là hệ thống thanh điệu tại các địa phương vùng Bắc Trung Bộ. Các tiêu chí khu biệt đặc điểm của thanh điệu bao gồm đường nét (F0), âm vực và thức tạo thanh (chất giọng).

Đối với tiêu chí thức tạo thanh (chất giọng) là tiêu chí được nhận diện băng các chương trình phân tích âm thanh như Pratt, Speech Analyze, Cecil, v. Tiêu chi nay giúp khu biệt va chỉ ra rõ đặc điểm của các thanh điệu trong tiếng Việt. Nghiên cứu hệ thong ngữ âm trong phương ngữ Bac Nếu phương ngữ Trung là nhóm phương ngữ mang tính bảo lưu nhiều nét đặc trưng cổ trong tiếng Việt thì phương ngữ Bắc lại mang đặc tính phổ biến và hiện đại, thậm chí có thể coi là ngôn ngữ toàn dân. Ta có thể thấy diện mạo của hệ thống ngữ 4m trong phương ngữ Bắc trong cuốn sách Ngữ âm tiếng Việt của Doan Thiện Thuật, tuy công trình này không dành riêng cho việc khảo luận riêng về 23 phương ngữ Bắc bằng các phương pháp và nguyên tắc của phương ngữ học.

Điều này, chúng tôi đã phân tích và trình bày trong mục nói về đối tượng nghiên cứu của luận án ở phần mở đầu. Trong cuốn sách của mình, Đoàn Thiện Thuật (2016) đã miêu tả hệ thống ngữ âm tiếng Việt gồm phụ âm đầu, vần và thanh điệu. Đồng thời tác giả còn bàn luận và nhận xét về chữ Quốc ngữ và vấn đề cải tiến chữ Quốc ngữ. Theo kết quả nghiên cứu của tác giả, tiếng Việt (Tiếng Việt toàn dân) có 22 phụ âm đầu, bao gồm: /b, m, f, v, t",t, d,n,s, z, 1, t 8, % C, J, k, 0, x, y, ?, h/, trong đó phương ngữ Bac có 19 phụ âm đầu: /b, m, f, v, t, t, d, n, s, z, 1,c, p, k, n, x, y, ?, h/, không có các phụ âm quặt lưỡi /{, s, z/.

Về phan van, tác giả miêu tả các các nguyên âm và chia chúng thành 2 nhóm: nguyên âm đơn: /1, e, e, š, W, ¥, š, a, ă, u, 0, 9, 3/ và nguyên âm đôi /ie, wy, uo/. Ngoài ra, phương ngữ Bắc là phương ngữ duy nhất xuất hiện đầy đủ 6 thanh điệu tiếng trong Việt, bao gồm: thanh ngang, thanh huyền, thanh hỏi, thanh ngã, thanh sắc và thanh nặng. Phương ngữ Trung chỉ xuất hiện 5 thanh điệu, cụ thê là trong phương ngữ Trung không xuất hiện thanh ngã. Trịnh Cẩm Lan (2017) là một tác giả nghiên cứu về phương ngữ Hà Nội với công trình nghiên cứu “Tiếng Hà Nội - từ hướng tiếp cận Phương ngữ học xã hội”.

Tác giả cho rằng: phương ngữ Hà Nội tiêu biểu cho phương ngữ Bắc có 19 phụ âm đầu /b, m, f, v, th, t, d,n, s, z, L c, ], k, n, x, y, ?, h/, 13 nguyên âm đơn nguyên âm đơn: /1, e, £, š, W, x, š, a, a, u, o, 2, 3⁄, 3 nguyên âm đôi ie, wy, uo/ va 6 thanh diéu tương tự như kết quả nghiên cứu của Doan Thiện Thuật. Công trình nghiên cứu tiếng Hà Nội của Trịnh Câm Lan là công trình nghiên cứu về phương ngữ Hà Nội mới nhất. Tác giả đã đưa ra phương pháp nghiên cứu về phương ngữ học xã hội. Đồng thời, để miêu tả đặc điểm của phụ âm đầu trong tiếng Hà Nội ngoài tiêu chí phương thức cấu âm và vị trí cấu âm, tác giả còn miêu tả thêm về trường độ của hệ thống phụ âm đầu tiếng Hà Nội bằng cách tính “Gid tri trung bình tuyệt doi” và “Giá trị trung bình tương doi” của từng phụ âm.

Cách tính này giúp nhận diện được trường độ của các phụ âm và trở thành một tiêu chí khu biệt đặc điểm của phụ âm trong tiếng Việt. 24 Hoàng Thị Châu (2008) đã miêu tả hệ thống ngữ âm phương ngữ Hà Nội làm đại diện cho phương ngữ Bắc trong cuén “Phương ngữ học tiếng Việt”. Kết quả miêu tả của Hoàng Thị Châu cũng tương tự như kết quả của Đoàn Thiện Thuật. Theo tác giả: phương ngữ Bắc không xuất hiện phụ âm quặt lưỡi /{, s, z/.

Còn phụ âm /c/ (ch) và /t/ (tr) được phát âm như một phụ âm tắc — xát đầu lưỡi — răng /{Ƒ. Về phần van, trong phương ngữ Bac không xuất hiện van [-ưw] và [-ươw] ma biến thành van [-iw] và [-iew]. Về thanh điệu, phương ngữ Bac có day đủ 6 thanh điệu trong tiếng Việt. Ngoài miêu tả về hệ thống ngữ âm của phương ngữ Hà Nội làm đại diện cho phương Bắc, tác giả còn bình luận về một số biến thể đáng quan tâm, trong đó là biến thé của phụ âm /c/ biến thành tắc-xát /{{/.

Van dé này không chỉ Hoàng Thi Châu đã đề cập mà Đoàn Thiện Thuật cũng đề cập đến. Đây là một biến thé xuất hiện trong giới thanh niên và trở nên phổ biến hơn.