Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc tính sinh học của vi khuẩn salmonella và tác dụng của chế phẩm biovet đến khả năng sinh trưởng phòng bệnh thương hàn ở gà nuôi tại huyện yên lạc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc tính sinh học của vi khuẩn Salmonella và hiệu quả chế phẩm Biovet phòng bệnh thương hàn ở gà tại Yên Lạc.

• Tác giả: Đào Thị Xuân
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Chế Phẩm Biovet Đối Với Vi Khuẩn Salmonella Và Phòng Bệnh Thương Hàn Ở Gà
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh thương hàn ở gà
• 1.2. Đặc điểm của vi khuẩn salmonella
• 1.2.1. Đặc điểm hình thái
• 1.2.2. Đặc tính nuôi cấy
• 1.2.3. Cấu trúc kháng nguyên
• 1.2.4. Sức đề kháng của Salmonella gallinarum pullorum
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Nguyên vật liệu dùng trong nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Nguyên liệu, dụng cụ và trang thiết bị
• 2.2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra
• 2.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.3.3. Phương pháp nuôi cấy, phân lập vi khuẩn Salmonella spp
• 2.3.4. Phương pháp giám định các đặc tính sinh hóa
• 2.3.5. Phương pháp nhuộm Gram
• 2.3.6. Phương pháp xác định serotype của các chủng Salmonella phân lập được
• 2.3.7. Phương pháp xác định các yếu tố gây bệnh của vi khuẩn phân lập được
• 2.3.8. Phương pháp xác định tính mẫn cảm với một số kháng sinh của vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum
• 2.3.9. Phương pháp nghiên cứu đánh giá tác dụng của chế phẩm Biovet
• 2.3.10. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh thương hàn ở gà
• 2.3.11. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả điều tra tình hình dịch tễ gà mắc bệnh thương hàn nuôi trên một số xã của huyện Yên Lạc
• 3.1.1. Kết quả điều tra tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn ở một số xã
• 3.1.2. Kết quả điều tra tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn theo lứa tuổi
• 3.1.3. Kết quả điều tra tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn theo mùa vụ
• 3.1.4. Kết quả tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn theo phương thức chăn nuôi
• 3.2. Kết quả phân lập vi khuẩn salmonella
• 3.2.1. Kết quả phân lập vi khuẩn Salmonella từ các mẫu bệnh phẩm
• 3.2.2. Kết quả xác định tỷ lệ phân lập vi khuẩn Salmonella spp. ở một số cơ quan phủ tạng của gà bệnh
• 3.2.3. Kết quả giám định một số đặc tính nuôi cấy và sinh hóa của các chủng salmonella phân lập
• 3.2.4. Kết quả xác định serotype của các chủng salmonella phân lập được
• 3.2.5. Kết quả xác định độc lực của vi khuẩn salmonella gallinarum - pullorum
• 3.2.6. Kết quả xác định một số yếu tố gây bệnh của vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum
• 3.2.7. Kết quả xác định độc lực của vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum phân lập được
• 3.3. Đánh giá tác dụng của chế phẩm biovet đến khả năng sinh trưởng và phòng bệnh thương hàn ở gà
• 3.3.1. Kết quả nghiên cứu về khả năng sinh trưởng của gà thí nghiệm
• 3.3.2. Tác dụng của chế phẩm Biovet đến tỷ lệ nuôi sống và phòng bệnh thương hàn ở gà
• 3.3.3. Ảnh hưởng của chế phẩm Biovet đến số lượng vi khuẩn Salmonella
• 3.4. Thử nghiệm một số phác đồ điều trị
• 3.4.1. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Salmonella phân lập được
• 3.4.2. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh thương hàn ở gà
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là gà, đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tình hình dịch bệnh, đặc biệt là bệnh do vi khuẩn Salmonella gây ra, đang ngày càng phức tạp. Bệnh thương hàn do Salmonella gallinarum-pullorum gây ra có thể lây lan nhanh chóng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của đàn gà. Việc nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp phòng bệnh, như sử dụng chế phẩm Biovet, là cần thiết để nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Theo Trần Thị Hạnh và cộng sự (1997), việc điều trị bằng kháng sinh không chỉ hạn chế sự phát triển của vi khuẩn mà còn gây ra tình trạng kháng thuốc. Do đó, việc sử dụng chế phẩm vi sinh vật như Biovet có thể giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó giảm thiểu bệnh tật và nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

II. Đặc điểm của vi khuẩn Salmonella

Vi khuẩn Salmonella có hình gậy ngắn, không có lông và không di động, đặc biệt là Salmonella gallinarum và Salmonella pullorum. Chúng có khả năng sống lâu trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là trong phân và đất. Theo nghiên cứu của Nguyễn Như Thanh và cộng sự (2001), vi khuẩn này có thể tồn tại trong nước ở nhiệt độ thường hơn 200 ngày. Sự lây truyền của Salmonella chủ yếu qua trứng, thức ăn, nước uống và các vật dụng chăn nuôi. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của Salmonella là cần thiết để xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các yếu tố gây bệnh của Salmonella cũng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để có thể phát triển các phương pháp điều trị và phòng bệnh hiệu quả.

III. Tác dụng của chế phẩm Biovet

Chế phẩm Biovet đã được chứng minh có tác dụng tích cực trong việc phòng bệnh và nâng cao khả năng sinh trưởng của gà. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng Biovet giúp giảm tỷ lệ nhiễm Salmonella trong đàn gà, đồng thời cải thiện sức khỏe và khả năng tiêu hóa của chúng. Theo kết quả nghiên cứu, Biovet không chỉ giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Việc áp dụng chế phẩm này trong thực tiễn sản xuất có thể góp phần giảm thiểu tình trạng dịch bệnh, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc điều tra tình hình dịch tễ của bệnh thương hàn ở gà tại huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc. Các phương pháp phân lập và xác định đặc điểm sinh học của vi khuẩn Salmonella được áp dụng để đánh giá độc lực và khả năng gây bệnh. Đồng thời, nghiên cứu cũng tiến hành thử nghiệm tác dụng của chế phẩm Biovet trong việc phòng bệnh và nâng cao khả năng sinh trưởng của gà. Kết quả thu được từ nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng và điều trị bệnh thương hàn ở gà, đồng thời cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

V. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn có sự khác biệt rõ rệt theo lứa tuổi và phương thức chăn nuôi. Việc phân lập vi khuẩn Salmonella từ các mẫu bệnh phẩm cho thấy sự hiện diện của các chủng vi khuẩn gây bệnh. Đặc biệt, tác dụng của chế phẩm Biovet đã được chứng minh qua việc giảm tỷ lệ nhiễm Salmonella và nâng cao tỷ lệ nuôi sống của gà. Kết quả này không chỉ có ý nghĩa trong việc phòng bệnh mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. Việc áp dụng các phác đồ điều trị hợp lý cũng là một yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam, góp phần cung cấp thực phẩm giàu dinh dưỡng và tạo nguồn thu nhập cho nhiều hộ nông dân. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành chăn nuôi gà cũng kéo theo nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm, trong đó bệnh thương hàn do vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum gây ra là một trong những thách thức lớn. Bệnh này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe đàn gà, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Tỷ lệ gà mắc bệnh thương hàn tại huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc theo điều tra dịch tễ học dao động khoảng 15-30% tùy theo mùa vụ và phương thức chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân lập và xác định các đặc tính sinh học của vi khuẩn Salmonella gây bệnh thương hàn ở gà, đánh giá tác dụng của chế phẩm sinh học Biovet đến khả năng sinh trưởng và phòng bệnh thương hàn, đồng thời xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả cho bệnh này. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2014 tại huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, với đối tượng là gà lai F1 (Mía x Lương Phượng) và các chủng vi khuẩn Salmonella phân lập từ gà bệnh.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả chăn nuôi gà, giảm thiểu thiệt hại do bệnh thương hàn gây ra, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế. Việc ứng dụng chế phẩm Biovet hứa hẹn cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng cường sức đề kháng và giảm tỷ lệ mắc bệnh, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về đặc tính sinh học của vi khuẩn Salmonella: Bao gồm đặc điểm hình thái, sinh hóa, cấu trúc kháng nguyên (O, H, K, F), các yếu tố gây bệnh như độc tố đường ruột (enterotoxin), nội độc tố (endotoxin), cytotoxin, khả năng bám dính và xâm nhập tế bào vật chủ. Vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum không có lông, không di động, có khả năng tồn tại lâu trong môi trường phân và đất nền chuồng, chịu nhiệt kém và dễ bị tiêu diệt bởi các chất sát trùng thông thường.

• Mô hình tác động của probiotic trong chăn nuôi: Chế phẩm Biovet chứa các vi sinh vật có lợi như Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, cùng vitamin B1 và axit amin (lysine, methionine), giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng, nâng cao sức đề kháng và phòng ngừa bệnh do vi khuẩn gây ra.

• Khái niệm về kháng sinh đồ và khả năng kháng thuốc: Việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi có thể tạo áp lực chọn lọc, dẫn đến sự xuất hiện các chủng vi khuẩn Salmonella kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị và gây nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm chăn nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu bệnh phẩm gồm phân, gan, lách, manh tràng của gà nghi mắc bệnh thương hàn được thu thập tại các xã thuộc huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc. Tổng số mẫu thu thập khoảng 500 mẫu trong suốt thời gian nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Vi khuẩn Salmonella được phân lập trên các môi trường chọn lọc như BPW, RV, CHROMTM Salmonella, DHL, TSI, LIM. Các đặc tính sinh hóa được xác định qua phản ứng lên men đường, phản ứng Indole, sinh H2S, catalase, oxidase và nhuộm Gram. Serotype được xác định bằng phản ứng ngưng kết với kháng huyết thanh đơn giá O, H theo sơ đồ Kauffmann-White. Độc lực vi khuẩn được đánh giá qua tiêm truyền chuột nhắt thí nghiệm. Khả năng mẫn cảm với kháng sinh được kiểm tra bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch theo tiêu chuẩn CCLS (1999). Tác dụng của chế phẩm Biovet được đánh giá qua thí nghiệm bổ sung men vào thức ăn gà, theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng, tỷ lệ nuôi sống và số lượng vi khuẩn Salmonella trong đường ruột.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong 12 tháng, từ tháng 1/2013 đến tháng 12/2013, bao gồm giai đoạn thu thập mẫu, phân lập vi khuẩn, thí nghiệm đánh giá tác dụng Biovet và thử nghiệm phác đồ điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc bệnh thương hàn ở gà: Tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 15% đến 30% tùy theo mùa vụ và phương thức chăn nuôi. Mùa hè-thu có tỷ lệ mắc cao hơn (khoảng 28%) so với mùa đông-xuân (khoảng 16%). Gà con dưới 3 tuần tuổi có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất, lên đến 35% mắc và 25% tử vong.

2. Phân lập và đặc tính vi khuẩn Salmonella: Tỷ lệ phân lập vi khuẩn Salmonella từ các mẫu bệnh phẩm đạt khoảng 40%. Các chủng phân lập được chủ yếu thuộc serotype Salmonella gallinarum-pullorum. Vi khuẩn có đặc điểm không di động, không lên men lactose, sinh H2S dương tính, phản ứng catalase dương, oxidase âm. Độc lực được xác định qua tiêm chuột nhắt cho thấy tỷ lệ tử vong 80% trong 7 ngày.

3. Khả năng kháng kháng sinh: Các chủng vi khuẩn phân lập có khả năng kháng cao với penicillin và sulphonamide (100% kháng thuốc), trong khi mẫn cảm với ceftiofur (≥ 85%), colistin (≥ 70%) và enrofloxacin (≥ 75%). Tỷ lệ kháng thuốc tetracycline và kanamycin dao động từ 40-60%.

4. Tác dụng của chế phẩm Biovet: Gà thí nghiệm được bổ sung Biovet có tỷ lệ nuôi sống tăng từ 75% lên 90%, trọng lượng trung bình tăng 15-20% so với nhóm đối chứng. Số lượng vi khuẩn Salmonella trong đường ruột giảm trung bình 2 log CFU/g so với nhóm không dùng Biovet. Phác đồ điều trị kết hợp Biovet và kháng sinh ceftiofur đạt hiệu quả cao, giảm tỷ lệ tử vong xuống dưới 5%.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc bệnh thương hàn cao ở gà con và trong mùa nóng ẩm phù hợp với đặc điểm sinh học của vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum, vốn tồn tại lâu trong phân và môi trường chuồng trại. Kết quả phân lập và xác định serotype tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, khẳng định vai trò chủ yếu của chủng này trong bệnh thương hàn gà.

Khả năng kháng thuốc của vi khuẩn phản ánh tình trạng sử dụng kháng sinh chưa hợp lý trong chăn nuôi, gây áp lực chọn lọc và làm giảm hiệu quả điều trị. Việc sử dụng chế phẩm sinh học Biovet giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường sức đề kháng và giảm tải vi khuẩn gây bệnh, từ đó cải thiện sinh trưởng và tỷ lệ sống của gà. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về probiotic trong chăn nuôi gia cầm, cho thấy hiệu quả trong phòng và hỗ trợ điều trị bệnh do vi khuẩn đường ruột.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ, biểu đồ đường mô tả trọng lượng gà qua các tuần tuổi giữa nhóm dùng Biovet và đối chứng, cùng bảng so sánh khả năng kháng thuốc của các chủng vi khuẩn phân lập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng chế phẩm Biovet trong khẩu phần ăn gà: Khuyến cáo bổ sung Biovet với liều 100g/100kg thức ăn liên tục trong suốt chu kỳ nuôi để tăng cường sức khỏe đường ruột, nâng cao tỷ lệ nuôi sống và giảm tỷ lệ mắc bệnh thương hàn. Chủ thể thực hiện là các trang trại và hộ chăn nuôi tại huyện Yên Lạc, trong vòng 1 năm.

2. Xây dựng phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và probiotic: Sử dụng kháng sinh ceftiofur kết hợp với Biovet để điều trị bệnh thương hàn, giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc và tăng hiệu quả điều trị. Thời gian áp dụng phác đồ là 7-10 ngày khi phát hiện dịch bệnh.

3. Tăng cường công tác vệ sinh, khử trùng chuồng trại: Sử dụng các chất sát trùng như axit phenic 5%, formol 1%, clorua vôi để tiêu diệt vi khuẩn trong phân và môi trường chuồng nuôi, giảm nguồn lây bệnh. Chủ thể thực hiện là người chăn nuôi và cán bộ thú y địa phương, thực hiện định kỳ hàng tháng.

4. Giám sát và kiểm soát sử dụng kháng sinh: Tuyên truyền, hướng dẫn người chăn nuôi sử dụng kháng sinh hợp lý, tránh lạm dụng và tự ý dùng thuốc không theo chỉ định, nhằm hạn chế sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc. Thời gian triển khai liên tục, phối hợp với cơ quan thú y và quản lý thị trường thuốc thú y.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm: Nắm bắt kiến thức về bệnh thương hàn, cách phòng ngừa và sử dụng chế phẩm sinh học Biovet để nâng cao hiệu quả chăn nuôi, giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra.

2. Cán bộ thú y và chuyên gia chăn nuôi: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong công tác giám sát dịch bệnh, xây dựng phác đồ điều trị và tư vấn kỹ thuật cho người chăn nuôi.

3. Nhà sản xuất và phân phối chế phẩm sinh học: Tham khảo cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm probiotic phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại Việt Nam, đồng thời quảng bá hiệu quả sản phẩm.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Công nghệ sinh học: Là tài liệu tham khảo bổ sung kiến thức về vi sinh vật gây bệnh, phương pháp phân lập, xác định đặc tính sinh học và ứng dụng probiotic trong chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh thương hàn ở gà do vi khuẩn nào gây ra?
   Bệnh thương hàn ở gà do vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum gây ra, có khả năng lây truyền qua trứng, phân và môi trường chuồng trại.

2. Chế phẩm Biovet có tác dụng gì trong phòng bệnh thương hàn?
   Biovet giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng, giảm số lượng vi khuẩn Salmonella gây bệnh, từ đó nâng cao sức đề kháng và tỷ lệ sống của gà.

3. Làm thế nào để phân biệt các chủng Salmonella gây bệnh?
   Phân lập vi khuẩn trên môi trường chọn lọc, xác định đặc tính sinh hóa, nhuộm Gram, và định serotype bằng phản ứng ngưng kết với kháng huyết thanh đơn giá O, H theo sơ đồ Kauffmann-White.

4. Kháng sinh nào hiệu quả trong điều trị bệnh thương hàn?
   Ceftiofur, colistin và enrofloxacin được đánh giá có hiệu quả cao với các chủng Salmonella phân lập, trong khi penicillin và sulphonamide có tỷ lệ kháng thuốc 100%.

5. Có thể phòng bệnh thương hàn bằng cách nào ngoài dùng thuốc?
   Ngoài sử dụng thuốc, việc vệ sinh chuồng trại, khử trùng môi trường, kiểm soát nguồn giống và bổ sung probiotic như Biovet vào khẩu phần ăn là các biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

Kết luận

• Vi khuẩn Salmonella gallinarum-pullorum là tác nhân chính gây bệnh thương hàn ở gà tại huyện Yên Lạc, với tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 15-30% tùy mùa vụ và phương thức chăn nuôi.
• Các chủng vi khuẩn phân lập có đặc tính sinh học điển hình, độc lực cao và khả năng kháng thuốc đa dạng, trong đó kháng penicillin và sulphonamide phổ biến nhất.
• Chế phẩm sinh học Biovet có tác dụng tích cực trong việc tăng trọng, nâng cao tỷ lệ nuôi sống và giảm tải vi khuẩn Salmonella trong đường ruột gà.
• Phác đồ điều trị kết hợp Biovet và kháng sinh ceftiofur đạt hiệu quả cao, giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế kháng thuốc.
• Đề nghị triển khai áp dụng rộng rãi chế phẩm Biovet, tăng cường vệ sinh chuồng trại và giám sát sử dụng kháng sinh để nâng cao hiệu quả phòng và điều trị bệnh thương hàn.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu ứng dụng Biovet trên quy mô lớn, đánh giá tác động lâu dài và hiệu quả kinh tế; đồng thời phát triển các phác đồ điều trị mới phù hợp với tình hình kháng thuốc hiện nay.

Các cơ sở chăn nuôi và cán bộ thú y nên phối hợp triển khai các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, trong đó ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học để bảo vệ sức khỏe đàn gà và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh thương hàn ở gà Thương hàn là bệnh truyền nhiễm ở gà do vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum gây ra. Bệnh ở thể cấp tính ở gà con và mãn tính ở gà lớn. Đặc điểm của bệnh là gây viêm, hoại tử niêm mạc đường tiêu hóa và các cơ quan phủ tạng.

Trước đây người ta cho rằng đây là 2 loại vi khuẩn gây ra 2 bệnh khác nhau trên gà. Salmonella pullorum: gây bệnh bạch lỵ gà con và Salmonella gallinarum gây bệnh thương hàn gà lớn. Hiện nay người ta thấy khi phân lập căn bệnh từ gà con hoặc gà lớn ốm đều thấy cả 2 loại vi khuẩn, kiểm tra đặc tính sinh học chúng chỉ khác nhau ở một vài đặc tính về chuyển hóa đường. Vì thế bệnh được gọi chung là Salmonellosis do trực khuẩn Salmonella gallinarum pullorum gây ra cho gà ở mọi lứa tuổi (Nguyễn Bá Hiên và cs, 2012)[14].

Căn bệnh Vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum phân bố rộng rãi trong tự nhiên, sống lâu trong phân (3 tháng) và đất nền chuồng (2 năm). Nhưng đề kháng kém với nhiệt độ và hóa chất: ở 550 C bị tiêu diệt sau 20 phút, các chất khử trùng thông thường như xút, phenic, formon tiêu diệt vi khuẩn nhanh chóng. Theo Shivaprasad và cs (1997)[62] cũng giống như các vi khuẩn khác, S. pullorum lây truyền qua nhiều đường.

Gia cầm nhiễm bệnh đóng vai trò quan trọng lớn nhất như là vật mang trùng lây lan mầm bệnh. Vai trò đầu tiên đã được xác nhận chính là trứng ấp bị nhiễm khuẩn lây truyền hai mầm bệnh kể trên, do sự có mặt của S. pullorum trong các noãn hoàng trước khi trứng được đẻ ra. Phương thức lây truyền này được xác nhận là phương thức lây truyền chính.

Sự lây truyền mầm bệnh có thể xẩy ra trong đàn gà bị mổ cắn, ăn trứng và qua các vết thương ở da và ở bàn chân. Phân gà nhiễm bệnh, thức ăn, nước uống và chất độn chuồng bị ô nhiễm cũng là nguồn lây truyền mầm bệnh. n 4 Các động vật nhiễm Salmonella có thể trở thành vật mang trùng dưới dạng mãn tính không thể hiện triệu chứng lâm sàng. Khả năng đề kháng của gia cầm trưởng thành với S.

pullorum rất cao, nên ít khi nổ ra thành dịch bệnh lớn. Vi khuẩn Salmonella thường thấy ở đường ruột, túi mật của gia súc khỏe, phổ biến nhất là S. Vi khuẩn gallinarum – pullorum có thể lây bệnh cho gà, gà tây, gà sao và các loại chim bồ câu, chim trĩ, chim sẻ, vẹt, đối với vịt, ngan, ngỗng cũng bị nhiễm và mắc do vi khuẩn này. Bệnh thương hàn do vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum gây nên.

Vi khuẩn này không có lông và không di động được (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001)[34]. * Đặc tính nuôi cấy Theo Nguyễn Như Thanh và cs (2001)[34] Salmonella gallinarum pullorum là loại vi khuẩn hiếu khí dễ nuôi cấy trên các môi trường thông thường. - Môi trường thạch thường: trên mặt thạch, sau 24 giờ vi khuẩn mọc thành khuẩn lạc nhỏ như hạt sương màu tro trắng, đôi khi dính liền với nhau thành một lớp màng mỏng màu xanh nhạt. - Môi trường nước thịt: gây đục nhẹ, có cặn trắng ở đáy ống.

- Gelatin: hình thành màng mỏng hơi mờ trên mặt, khuẩn lạc nhỏ, không trong suốt, chạy dài theo đường cấy sâu, gelatin không tan chảy. * Cấu trúc kháng nguyên Vi khuẩn Salmonella gallinarum pullorum thuộc nhóm D có cấu trúc kháng nguyên: S, I, IX, XII. Kháng nguyên XII lại bao gồm 3 yếu tố: XII1, XII2, XII3 tùy từng chủng, song chỉ có yếu tố XII2 là biến đổi nên trong chẩn đoán huyết thanh học cần chú ý đến yếu tố kháng nguyên này (Nguyễn Như Thanh, 2001)[34]. * Sức đề kháng của Salmonella gallinarum pullorum Trong nước ở nhiệt độ thường vi khuẩn gây bệnh sống hơn 200 ngày, trong phân gà ở nhiệt độ ẩm nhất định có thể tồn tại hơn 100 ngày, trong đất 14 tháng.

Đun 600C vi khuẩn chết sau 30 phút, đun sôi chết sau 1 phút. n 5 Các chất sát trùng tiêu độc tác động nhanh tới vi khuẩn: axit phenic 5% và HgCl2 1/1000 giết chết vi khuẩn sau 30 giây, focmol 1% sau 5 phút, thuốc tím 1‰ và clorua vôi giết chết vi khuẩn sau 20 phút (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001)[34]. Triệu chứng Thời gian nung bệnh phụ thuộc vào độ tuổi và sức đề kháng của con vật khi bị nhiễm bệnh, thường kéo dài từ 2-14 ngày. Triệu chứng, bệnh tích của gà con nở ra từ trứng bị nhiễm Salmonella thể hiện ngay trong máy ấp nở hay ngay sau khi gà nở ra.

Thường thì trứng gà mang trùng đến ngày nở gà con không làm vỡ vỏ trứng để chui ra nên bị chết ngạt. Số còn lại sau nở thường ốm yếu và phát bệnh ngay sau đó. Những gà bị nhiễm trùng sau nở có triệu chứng muộn hơn, khoảng từ 3-10 ngày. Gà bệnh ốm yếu có trọng lượng nhỏ hơn nhiều so với các con khác.

Bụng gà trễ xuống do lòng đỏ không tiêu. Gà thường kêu xao xác, đứng tụm lại ở góc sân, góc chuồng, mệt mỏi, xù lông, xã cánh. Nền có những bãi phân trắng, hậu môn gà bết đầy phân, gà nọ mổ vào hậu môn gà kia có thể làm chảy máu. Phần lớn gà bệnh chết sau 2-3 ngày và có thể kéo dài 1-2 tuần.

Tỷ lệ chết cao ở giữa tuần thứ nhất đến tuần thứ 3. Sang tuần thứ 4 bệnh dừng lại. Gà đẻ bị bệnh thường ở thể mãn tính, gà bệnh ủ rũ, gầy yếu, xù lông. Bệnh lý ở buồng trứng dẫn đến viêm phúc mạc làm xoang này tích nước trương to, do vậy gà đứng như chim cánh cụt.

Gà mái giảm đẻ, vỏ trứng xù xì, lòng đỏ có máu. Gà trống ỉa chảy triền miên và có thể chết đột ngột do viêm hoại tử các cơ quan phủ tạng. Gà bệnh thường ỉa chảy, phân trắng bết quanh hậu môn và kéo dài liên tục, nhiều ngày, gà gầy yếu dần, mào tái do thiếu máu và dẫn tới chết sau vài tuần mắc bệnh. Tỷ lệ gà ốm và chết thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi lây nhiễm, dinh dưỡng và quy trình chăm sóc.

Tỉ lệ chết cao nhất ở giai đoạn 2 tuần sau khi gà nở, sau đó giảm dần vào tuần thứ 3 và tuần thứ 4 (Nguyễn Bá Hiên và cs, 2012)[14]. Bệnh tích Bệnh tích ở gà con thấy xuất hiện lòng đỏ không tiêu. Thông thường sau nở 8- 10 ngày lòng đỏ đã tiêu hết nhưng trong trường hợp này gà chết ở tuần thứ 2-4 mà lòng đỏ vẫn tồn tại, có màu vàng xám, mùi thối. n 6 Lách sưng to gấp 2-3 lần.

Ruột tụ máu hoặc xuất huyết. Bệnh nặng thì niêm mạc ruột loét, trực tràng hoại tử. Ở gà đẻ thường thấy buồng trứng bị thoái hóa, đa phần buồng trứng bị viêm, teo, có nhiều đám nhăn màu vàng đục, nhiều noãn hoàng méo mó dị hình, nhiều vùng viêm tấy, xuất huyết. Đa phần trứng vỡ trong ổ bụng gây viêm phúc mạc, ruột dính do fibrin kéo thành màng, bao bọc.

Tinh hoàn gà trống bị viêm, sưng tấy hoặc có nốt hoại tử, nhiều con khớp gối bị viêm, đi lại khó khăn và không đạp mái được (Nguyễn Vĩnh Phước và cs, 1978)[25]. Đặc điểm của vi khuẩn salmonella 1. Đặc điểm hình thái Theo Lê Văn Tạo (1994)[33] thời gian gần đây nhờ kính hiển vi điện tử, bằng phương pháp nhuộm của Haschem (1972) người ta phát hiện trên bề mặt vi khuẩn Salmonella ngoài lông còn có các cấu trúc fimbriae. Đây là một cấu trúc ngắn hơn lông vi khuẩn, thường có kết cấu hình xoắn, được mọc lên từ một hạt gốc nằm trên thành tế bào, có thể quan sát được dưới kính hiển vi điện tử có độ phóng đại từ 6.500 lần trở lên.

Trên mỗi tế bào vi khuẩn có từ 2- 400 fimbriae, với hai chức năng là giúp vi khuẩn bám dính vào tế bào nhung mao ruột non để gây bệnh và liên kết với nhau để trao đổi thông tin di truyền bằng hình thức tiếp hợp, di truyền ngang. Vi khuẩn Salmonella nào có fimbriae để thực hiện tiếp hợp gọi là Salmonella F+ hay vi khuẩn cho. Vi khuẩn không có fimbriae gọi là Salmonella F- hay vi khuẩn nhận. Do fimbriae tạo ra bởi gen di truyền nằm trong ADN plasmid nên khả năng hình thành phụ thuộc vào môi trường nuôi cấy.

Môi trường tốt nhất để hình thành fimbriae là môi trường MINCA và BHI. Hiện nay có khoảng 2600 type Salmonella được phát hiện, tuy nhiên không phải tất cả đều gây bệnh cho người. Vi khuẩn Salmonella có hình gậy ngắn, 2 đầu tròn, kích thước 0,4-0,6 x 1-3, không hình thành giáp mô và nha bào. Đa số các loài Salmonella đều có khả năng di động mạnh do có từ 7-12 lông xung quanh thân.

Salmonella gallinarum và Salmonella pullorum gây bệnh cho gia cầm, không có lông, không có khả năng di động và thường có kích thước nhỏ hơn các Salmonella khác. Lông giúp vi khuẩn di động, có hình tròn, dài, xuất phát từ màng cytoplasma. Do có cấu trúc từ các sợi n 7 protein hình xoắn nên có thể co giãn, vì di động nên lông của chúng rất khó nhuộm, nếu nhuộm bằng phương pháp đặc biệt có thể nhận thấy bằng kính hiển vi thông thường. Lông có tính kháng nguyên và do các gen mã hóa tổng hợp protein riêng quy định.

Các gen mã hóa này dễ bị biến đổi dẫn tới mất khả năng tạo lông. pullorum đều không có lông nên chúng không di động và không có kháng nguyên lông. Vi khuẩn Salmonella dễ nhuộm với thuốc nhuộm, bắt màu Gram âm đều toàn thân hoặc ở 2 đầu (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001)[34]. Đặc điểm nuôi cấy Salmonella vừa hiếu khí vừa kị khí không bắt buộc, dễ nuôi cấy, nhiệt độ thích hợp 370C nhưng có thể phát triển được ở nhiệt độ 6 - 420C, pH thích hợp là 7,2- 7,6; phát triển được ở pH 6-9.

Tuy nhiên, vi khuẩn có thể mọc ở 420C. Đặc tính này được ứng dụng trong phân lập Salmonella, nhằm ức chế sự phát triển của các vi khuẩn khác, trong trường hợp bệnh phẩm bị tạp nhiễm (Timoney và cs, 1988)[68]. Trong quá trình nuôi cấy, phân lập vi khuẩn Salmonella, người ta cần phải sử dụng một số môi trường. Có rất nhiều loại môi trường dinh dưỡng chọn lọc được dùng trong phân lập Salmonella, hiện nay thường dùng các loại như môi trường bồi dưỡng (tăng sinh) Buffered Pepton Water (BPW), môi trường tăng sinh chọn lọc đặc hiệu là Tetrathionate hay còn gọi là môi trường Muller-Kauffmann và Rappaport vassiliadis (RV).

Các loại môi trường thạch dùng để nhận dạng các khuẩn lạc Salmonella cũng như kiểm tra một số đặc tính sinh hoá bao gồm Brilliant Green Agar (BGA), Bismuth Sulfite Agar (BSA), Triple Sugar Ion (TSI), Xylose Lysine Deroxycholate (XLD), Xylose Lysine Tetrathionate 4 (XLT4), Modified Semisolid Rappaport vassiliadis (MSRV), Rambach, Kligler.