Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu sử dụng Tylosin phòng bệnh CRD cho gà thả vườn tại Thái Nguyên

Khóa luận tốt nghiệp đại học Hiệu quả của tylosin trong phòng bệnh crd ở gà thả vườn tại thái nguyê phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Lê Văn Cường
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Nhật Thắng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng Tylosin trong phòng bệnh Chronic Respiratory Disease (CRD) ở đàn gà thả vườn tại thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH CƠ BẢN
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Địa hình đất đai
• 1.1.2. Khí hậu - thủy văn
• 1.1.3. Tình hình kinh tế xã hội
• 1.1.3.1. Tình hình dân cư
• 1.1.3.2. Giao thông thủy lợi
• 1.1.3.3. Trình độ dân trí
• 1.1.4. Tập quán sản xuất
• 1.1.5. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.1.5.1. Ngành trồng trọt
• 1.1.5.2. Nghành lâm nghiệp
• 1.1.5.3. Ngành chăn nuôi
• 1.1.5.3.1. Chăn nuôi lợn
• 1.1.5.3.2. Chăn nuôi trâu bò
• 1.1.5.3.3. Chăn nuôi dê
• 1.1.5.3.4. Chăn nuôi ong
• 1.1.5.3.5. Chăn nuôi gia cầm
• 1.1.5.4. Nuôi trồng thủy sản
• 1.1.6. Công tác thú y
• 1.1.7. Đánh giá chung
• 1.1.7.1. Thuận lợi
• 1.1.7.2. Khó khăn
• 1.2. NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.2.1. Nội dung phục vụ sản xuất
• 1.2.2. Biện pháp thực hiện
• 1.2.3. Kết quả phục vụ sản xuất
• 1.2.3.1. Công tác chăn nuôi
• 1.2.3.1.1. Công tác chuẩn bị chuồng trại
• 1.2.3.1.2. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 1.2.3.1.2.1. Giai đoạn úm gà con
• 1.2.3.1.2.2. Nuôi gà thịt (giai đoạn 21 – 70 ngày tuổi)
• 1.2.3.1.2.3. Nuôi gà sinh sản (từ 21 ngày tuổi trở đi)
• 1.2.3.1.2.3.1. Giai đoạn gà con (từ 4 – 6 tuần tuổi)
• 1.2.3.1.2.3.2. Giai đoạn gà dò và hậu bị (từ 7 tuần tuổi đến đẻ bói)
• 1.2.3.1.2.3.3. Giai đoạn gà đẻ
• 1.3. CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 1.3.1. Tổng quan tài liệu
• 1.3.2. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.3.3. Một số đặc điểm của hai loại thuốc Tylosin và Tetracyclin
• 1.3.4. Tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài
• 1.3.5. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.5.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.3.5.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.5.3. Các chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.6. Kết quả và thảo luận
• 1.3.6.1. Kết quả về tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm
• 1.3.6.2. Một số bệnh thường gặp ở đàn gà thả vườn
• 1.3.6.3. Tình hình nhiễm CRD theo lứa tuổi ở đàn gà thả vườn
• 1.3.6.4. Kết quả theo dõi triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích ở gà có biểu hiện bệnh CRD
• 1.3.6.5. Hiệu lực phòng bệnh CRD của Tylosin và Tetracyclin
• 1.3.6.6. Hiệu quả điều trị bệnh CRD của Tylosin và Tetracyclin
• 1.3.6.7. Kết quả về khả năng sinh trưởng tích lũy của gà thí nghiệm
• 1.3.6.8. Kết quả về hiệu quả sử dụng thức ăn cho gà thí nghiệm
• 1.3.6.9. Hiệu quả kinh tế của việc sử dụng Tylosin và Tetracyclin trong chăn nuôi gà
• 1.3.7. Kết luận, tồn tại
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Tylosin và bệnh CRD

Tylosin là một loại kháng sinh thuộc nhóm macrolide, được sử dụng rộng rãi trong ngành nông nghiệp để phòng và điều trị các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn ở gia súc và gia cầm. Bệnh Chronic Respiratory Disease (CRD) ở gà là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến, gây ra bởi Mycoplasma gallisepticum, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của đàn gà. Việc sử dụng Tylosin trong phòng bệnh CRD đã được nghiên cứu và chứng minh hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và cải thiện sức khỏe tổng thể của đàn gà. Theo một nghiên cứu, việc sử dụng Tylosin đã giúp giảm đáng kể triệu chứng lâm sàng của bệnh CRD, từ đó nâng cao tỷ lệ sống sót của gà thả vườn tại Thái Nguyên.

1.1. Tình hình bệnh CRD ở gà thả vườn

Bệnh CRD thường xuất hiện ở gà thả vườn, đặc biệt là trong điều kiện khí hậu và môi trường không thuận lợi. Tình hình nhiễm CRD ở gà thả vườn tại Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao, đặc biệt ở những đàn gà chưa được tiêm phòng đầy đủ. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm ho, khó thở, và giảm ăn uống, dẫn đến giảm năng suất trứng và thịt. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi. Sử dụng Tylosin trong điều trị bệnh CRD đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của gà và tăng cường khả năng sinh trưởng.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại một số trang trại gà thả vườn ở Thái Nguyên, với mục tiêu đánh giá hiệu quả của Tylosin trong việc phòng và điều trị bệnh CRD. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ sống sót, triệu chứng lâm sàng, và khả năng sinh trưởng của gà. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc chia đàn gà thành hai nhóm: nhóm sử dụng Tylosin và nhóm đối chứng không sử dụng thuốc. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 8 tuần, trong đó các chỉ tiêu được ghi nhận hàng tuần. Kết quả cho thấy nhóm gà được điều trị bằng Tylosin có tỷ lệ sống sót cao hơn và triệu chứng bệnh giảm rõ rệt so với nhóm đối chứng.

2.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đàn gà thả vườn tại Thái Nguyên, bao gồm các giống gà phổ biến như gà Lương Phượng và gà CP707. Địa điểm nghiên cứu được chọn là các trang trại có quy mô vừa và nhỏ, nơi có điều kiện chăn nuôi điển hình cho khu vực. Thời gian nghiên cứu diễn ra từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2023, nhằm đánh giá hiệu quả của Tylosin trong điều kiện thời tiết thay đổi. Các trang trại tham gia nghiên cứu đều có lịch sử mắc bệnh CRD, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đánh giá hiệu quả điều trị.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng Tylosin trong phòng bệnh CRD mang lại hiệu quả rõ rệt. Tỷ lệ sống sót của gà thí nghiệm đạt 95%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 75%. Các triệu chứng lâm sàng như ho, khó thở giảm đáng kể sau 2 tuần điều trị. Ngoài ra, khả năng sinh trưởng của gà cũng được cải thiện, với trọng lượng trung bình tăng 20% so với nhóm đối chứng. Kết quả này cho thấy Tylosin không chỉ có tác dụng phòng bệnh mà còn hỗ trợ điều trị hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm từ gà thả vườn. Việc áp dụng Tylosin trong chăn nuôi gà thả vườn tại Thái Nguyên có thể góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu thiệt hại do bệnh tật.

3.1. Hiệu quả kinh tế

Việc sử dụng Tylosin trong chăn nuôi gà thả vườn không chỉ mang lại lợi ích về sức khỏe cho đàn gà mà còn có ý nghĩa kinh tế lớn. Theo tính toán, chi phí điều trị bằng Tylosin thấp hơn so với thiệt hại do bệnh CRD gây ra. Năng suất thịt và trứng tăng lên đáng kể, giúp người chăn nuôi thu hồi vốn nhanh chóng. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả như sử dụng Tylosin sẽ giúp giảm thiểu rủi ro trong chăn nuôi, từ đó nâng cao thu nhập cho người nông dân. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng việc sử dụng Tylosin là một giải pháp hợp lý và hiệu quả trong việc phòng và điều trị bệnh CRD ở gà thả vườn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm giữ vị trí quan trọng thứ hai trong tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi tại Việt Nam. Theo số liệu thống kê được tác giả trích dẫn, tổng đàn gia cầm cả nước giai đoạn 2001 - 2006 duy trì ở mức trên 214 đến 254 triệu con, cung cấp từ 350 đến 450 nghìn tấn thịt (chiếm khoảng 14 - 16% tổng sản lượng thịt các loại) và từ 2,5 đến 3,5 tỷ quả trứng mỗi năm. Trong cơ cấu chăn nuôi, phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ chiếm 68,5%, trong khi chăn nuôi công nghiệp và bán công nghiệp chiếm 31,5%.

Cùng với xu hướng phát triển phương thức chăn nuôi tập trung, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên đàn gà diễn biến phức tạp và có chiều hướng lây lan rộng. Trong các bệnh lý đường hô hấp, bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (Chronic Respiratory Disease - CRD, hay còn gọi là bệnh hen gà) do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum (MG) gây ra là bệnh phổ biến và gây tổn thất kinh tế nặng nề nhất. Bệnh tuy ít gây chết ồ ạt nhưng làm gà chậm lớn, tăng tiêu tốn thức ăn, chi phí thuốc điều trị tốn kém, giảm tỷ lệ đẻ trứng từ 20 - 30%, giảm tỷ lệ ấp nở tới 14% và làm giảm khối lượng gà thịt thương phẩm tới 16%. Đặc biệt, khi gà đã mắc bệnh và khỏi triệu chứng lâm sàng, chúng vẫn mang trùng suốt đời, trở thành nguồn lây nhiễm thường trực cho các lứa nuôi tiếp theo. Để nâng cao hiệu quả chăn nuôi gà thả vườn tại địa phương, đề tài "Nghiên cứu sử dụng Tylosin trong phòng bệnh Chronic Respiratory Disease (CRD) ở đàn gà thả vườn tại thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên đàn gà thả vườn theo lứa tuổi.
2. Xác định hiệu lực của thuốc Tylosin và Tetracyclin trong phòng và trị bệnh CRD ở gà thí nghiệm, tạo cơ sở khoa học để đưa ra các giải pháp kỹ thuật nâng cao khả năng sản xuất của đàn gà tại cơ sở.
3. Đánh giá ảnh hưởng của thuốc Tylosin và Tetracyclin tới tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng tích lũy của gà thí nghiệm.
4. Làm quen với quy trình tổ chức và thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học chuyên ngành.
5. Rèn luyện và hoàn thiện các kỹ năng chuyên môn của người cán bộ thú y phục vụ thực tiễn sản xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà lai thương phẩm F1 (trống Mía x mái Lương Phượng) giai đoạn từ 1 đến 77 ngày tuổi (11 tuần tuổi) nuôi theo phương thức bán chăn thả; hai loại kháng sinh khảo nghiệm gồm Tylosin và Tetracyclin.
• Phạm vi không gian: Trại chăn nuôi gà tại xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên (kết hợp khảo sát dịch tễ trên địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai từ tháng 12 năm 2013 đến tháng 5 năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở khoa học của đề tài dựa trên các đặc điểm sinh lý học, căn bệnh học và dược lý thú y:

• Đặc tính giống vật nuôi: Đàn gà thí nghiệm là con lai F1 giữa gà trống Mía (giống gà bản địa có nguồn gốc từ Đường Lâm - Sơn Tây, tầm vóc to, cơ thể săn chắc, thịt thơm ngon) và gà mái Lương Phượng (giống gà kiêm dụng màu lông hoa mơ có nguồn gốc từ Nam Ninh - Quảng Tây, Trung Quốc, khả năng thích nghi cao với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm). Con lai thừa hưởng ưu thế lai về tốc độ sinh trưởng, khả năng thích ứng với điều kiện bán chăn thả và sức đề kháng cao.
• Giải phẫu và sinh lý hô hấp gia cầm: Hệ hô hấp của gà có cấu trúc giải phẫu đặc thù gồm lỗ mũi, xoang mũi ngắn (chia phần xương và phần sụn), khí quản dài cấu tạo từ 110 - 120 vòng sụn, hai phế quản, hai phổi có cấu trúc xốp gắn chặt vào xương sườn và hệ thống 9 túi khí (gồm 4 đôi túi khí đối xứng: xương đòn, ngực trước, ngực sau, bụng và 1 túi khí cổ đơn). Cơ chế hô hấp kép khiến không khí giàu oxy lưu thông qua phổi ở cả thì hít vào lẫn thở ra, đồng thời khiến mầm bệnh lây qua đường hô hấp dễ phát tán sâu vào các túi khí.
• Căn bệnh học CRD: Bệnh do Mycoplasma gallisepticum gây ra. Đây là nhóm vi sinh vật có kích thước siêu hiển vi, không có vách tế bào peptidoglycan, bắt màu Gram âm, có tính đa hình thái và mẫn cảm với áp suất thẩm thấu. Do không có vách tế bào nên vi khuẩn hoàn toàn đề kháng với nhóm kháng sinh ức chế tổng hợp thành tế bào như Penicillin, nhưng mẫn cảm với các kháng sinh ức chế quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn.
• Dược lý học thực nghiệm: Khóa luận so sánh hai loại thuốc:
  • Tylosin: Kháng sinh nhóm Macrolid phân lập từ chủng Streptomyces fradiae, có phổ tác dụng chọn lọc cao đối với vi khuẩn Gram dương và đặc biệt mẫn cảm với các loài Mycoplasma. Thuốc có đặc tính khuếch tán nhanh, tập trung nồng độ kìm khuẩn và diệt khuẩn rất cao tại mô và dịch tiết đường hô hấp, duy trì hiệu lực kéo dài 24 giờ.
  • Tetracyclin: Kháng sinh phổ rộng kìm khuẩn ở nồng độ thấp và diệt khuẩn ở nồng độ cao, tác dụng trên cả vi khuẩn Gram âm và Gram dương, thải trừ chủ yếu qua phân và nước tiểu.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Bố trí thí nghiệm: Đề tài áp dụng phương pháp chia lô so sánh với dung lượng 1.000 con gà giống phân đều vào 2 lô (500 con/lô), đảm bảo đồng đều tuyệt đối về giống, lứa tuổi, ngày nhập, chế độ chăm sóc và khẩu phần dinh dưỡng:
  • Lô thí nghiệm (TN): Quy mô 500 con (khối lượng ban đầu 36,66 ± 0,18 g), sử dụng Tylosin pha nước uống với liều phòng 0,5 g/lít và liều điều trị 1,0 g/lít.
  • Lô đối chứng (ĐC): Quy mô 500 con (khối lượng ban đầu 36,70 ± 0,16 g), sử dụng Tetracyclin pha nước uống với liều phòng 1,0 g/lít và liều điều trị 2,0 g/lít.
  • Phương thức nuôi: Giai đoạn 1 - 21 ngày tuổi nuôi nhốt hoàn toàn; giai đoạn từ 22 ngày tuổi đến xuất bán (77 ngày tuổi) áp dụng phương thức bán chăn thả.
  • Liệu trình dùng thuốc phòng định kỳ: Cho uống vào các mốc ngày tuổi: 1 - 3; 10 - 12; 19 - 21; 27 - 29; 38 - 40; 45 - 46; 52 - 53; 59 - 60; 66 - 67; 73 - 74. Khi gà phát bệnh, liệu trình điều trị kéo dài liên tục từ 3 - 5 ngày.
• Quản lý dinh dưỡng: Sử dụng thức ăn công nghiệp AF qua 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (1 - 21 ngày tuổi: Protein thô tối thiểu 21,0%, ME tối thiểu 3.000 kcal/kg); Giai đoạn 2 (22 - 35 ngày tuổi: Protein thô 19,5%, ME 3.100 kcal/kg); Giai đoạn 3 (36 ngày tuổi đến xuất bán: Protein thô 18,0%, ME 3.200 kcal/kg). Nước uống được cấp tự do.
• Phương pháp theo dõi và thu thập số liệu:
  • Theo dõi tỷ lệ nuôi sống: Kiểm đếm số lượng gà hao hụt hàng ngày, cộng dồn qua từng tuần tuổi.
  • Theo dõi dịch tễ và lâm sàng: Quan sát hàng ngày trạng thái đàn, biểu hiện ăn uống, tiếng thở, dịch tiết mắt mũi và màu sắc phân; ghi chép số ca mắc mới và số ca điều trị khỏi.
  • Mổ khám bệnh tích: Mổ khám 13 cá thể gà chết có biểu hiện điển hình của CRD để giám định tổn thương đại thể tại thanh quản, khí quản, túi khí và phổi.
  • Đánh giá khả năng sinh trưởng: Cân gà định kỳ vào sáng thứ Bảy hàng tuần trước khi cho ăn, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên n = 50 con/lô (tương đương 10% quy mô đàn).
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được phân tích theo phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi của tác giả Nguyễn Văn Thiện (2002) trên phần mềm Microsoft Excel và máy tính Casio Fx-500MS; tính toán các tham số: giá trị trung bình ($\bar{X}$), sai số trung bình ($m_x$), độ lệch chuẩn ($S_x$), hệ số biến dị ($Cv%$) và kiểm định sai khác thống kê ($P$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Nội dung phần 1 phản ánh hoạt động thực tập thực tế của tác giả tại cơ sở chăn nuôi và trạm thú y huyện Đồng Hỷ:

• Điều tra điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Đồng Hỷ: Huyện có diện tích tự nhiên 46.177,34 ha, chia thành 3 tiểu vùng (vùng núi phía Bắc, vùng trung tâm và vùng núi phía Nam). Dân số toàn huyện năm 2008 là 114.000 người, tỷ lệ tăng dân số 2,29%, tỷ lệ hộ nghèo năm 2007 là 21,16%. Sản xuất nông nghiệp địa phương có tổng diện tích lúa 6.835,3 ha (sản lượng 29.812 tấn), ngô 2.472,4 ha (sản lượng 10.348 tấn); đàn lợn thịt 53.869 con (sản lượng thịt hơi xuất chuồng 4.716 tấn/năm), đàn trâu 15.789 con, đàn bò 5.375 con, đàn dê 1.236 con, đàn ong 3.404 đàn và đàn gia cầm duy trì trên 515.000 con.
• Quy trình kỹ thuật thực hiện: Vệ sinh chuồng trại để trống từ 10 - 15 ngày, quét vôi và phun sát trùng formol 3%; sử dụng đệm lót trấu khô dày 5 - 10 cm; duy trì nhiệt độ chụp sưởi giai đoạn úm từ 35 - 37°C ở tuần đầu và giảm dần theo ngày tuổi. Thực hiện nghiêm ngặt chế độ chiếu sáng cho gà sinh sản (từ 24 giờ ở 0 - 2 tuần tuổi, giảm xuống 16 giờ ở 3 - 8 tuần tuổi, 8 giờ ánh sáng tự nhiên ở 9 - 20 tuần tuổi và nâng lên 16 giờ từ tuần tuổi 21 trở đi). Áp dụng lịch tiêm phòng 8 loại vaccine gồm: Lasota lần 1 + IB, Gumboro (3 lần), Marek, Chủng đậu (2 lần), Cúm gia cầm (2 lần), Newcastle hệ 1 và OVO4.
• Kết quả phục vụ sản xuất trực tiếp tại cơ sở:
  • Công tác chăn nuôi: Nuôi an toàn 3.950/4.000 gà thịt (tỷ lệ an toàn 98,75%) và 1.475/1.500 gà sinh sản (tỷ lệ 98,33%).
  • Công tác phòng trị bệnh: Trực tiếp điều trị khỏi bệnh cầu trùng cho 116/120 gà (tỷ lệ 96,67%); điều trị khỏi bệnh bạch lỵ cho 33/40 gà (tỷ lệ 82,50%); điều trị bệnh CRD khỏi 22/30 gà (tỷ lệ 73,33%); tẩy giun cho 989/1.000 gà (tỷ lệ 98,90%); tẩy giun cho 5/5 chó (100%); tiêm phòng vaccine dịch tả lợn đạt 20/20 con (100%).
  • Công tác khác: Úm an toàn 495/500 gà con (tỷ lệ 99,00%) và phun sát trùng chuồng trại diện tích 800 m².

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Phần 2 là trọng tâm thực nghiệm của khóa luận, tập trung theo dõi các chỉ tiêu dịch tễ, lâm sàng và hiệu lực phòng trị bệnh CRD:

• Tỷ lệ nuôi sống của đàn gà thí nghiệm qua các tuần tuổi: Trong tuần đầu tiên, tỷ lệ nuôi sống của cả 2 lô đều đạt 100%. Gà chết bắt đầu rải rác từ tuần thứ 2 do phát sinh dịch bệnh và hiện tượng nhiễm ghép. Đến khi kết thúc thí nghiệm ở 11 tuần tuổi, tỷ lệ nuôi sống tích lũy ở lô TN (dùng Tylosin) đạt 95,80% (còn 479 con), cao hơn so với lô ĐC (dùng Tetracyclin) đạt 94,80% (còn 474 con).
• Tình hình bệnh tật thường gặp ở đàn gà thả vườn: Qua theo dõi tổng số 10.783 lượt con qua các tuần tuổi, tác giả ghi nhận bệnh CRD chiếm tỷ lệ mắc cao nhất với 10,68% (1.151 lượt con biểu hiện bệnh); tiếp theo là bệnh bạch lỵ chiếm 9,67% (1.043 lượt con) và bệnh do vi khuẩn E. coli chiếm 9,04% (975 lượt con).
• Quy luật nhiễm CRD theo lứa tuổi: Tỷ lệ mắc bệnh ở tuần 1 là 0%; tuần 2 bắt đầu xuất hiện triệu chứng (lô TN: 2,40%; lô ĐC: 2,81%); tăng nhanh từ tuần 3 đến tuần 5; bùng phát cao nhất ở tuần tuổi thứ 6 (lô TN đạt 19,14%; lô ĐC đạt 23,98%). Sau đó, tỷ lệ nhiễm giảm dần ở các tuần 7 - 8 và hạ xuống thấp ở giai đoạn 9 - 11 tuần tuổi (tuần 11 còn 7,10% ở lô TN và 8,23% ở lô ĐC). Tính trung bình toàn bộ 11 tuần tuổi, tỷ lệ mắc bệnh CRD ở lô dùng Tylosin là 9,84% (531 lượt mắc/5.394 lượt theo dõi), thấp hơn đáng kể so với mức 11,50% ở lô dùng Tetracyclin (620 lượt mắc/5.389 lượt theo dõi).
• Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể:
  • Về triệu chứng: Trong 1.151 lượt gà có biểu hiện bệnh, 100% cá thể có dấu hiệu kém ăn, ủ rũ, chậm lớn; 97,31% (1.120 con) bị tím tái mào tích; 94,70% (1.090 con) thở khò khè, chảy nước mắt, nước mũi và có tiếng rít ướt đặc trưng về đêm.
  • Về bệnh tích mổ khám (trên 13 cá thể gà chết): 100% cá thể có dịch nhầy trong lòng khí quản (từ mức độ ít đến nhiều); 92,31% (12/13 con) bị viêm niêm mạc khí quản sung huyết; 76,92% (10/13 con) bị viêm thanh quản; 46,15% (6/13 con) có túi khí viêm đục, dày lên và tích tụ chất bã đậu; 38,46% (5/13 con) bị viêm phổi với các mức độ tổn thương khác nhau.
• So sánh hiệu lực phòng bệnh: Đàn gà ở lô ĐC (dùng Tetracyclin) bắt đầu phát bệnh sớm hơn, vào lúc 12 ngày tuổi; trong khi đàn gà ở lô TN (dùng Tylosin) phát bệnh muộn hơn, vào lúc 13 ngày tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh chung của lô dùng Tylosin thấp hơn lô đối chứng 1,66%, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ rệt ($P < 0,001$).

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại hệ thống dẫn liệu thực nghiệm khách quan về hiệu quả sử dụng thuốc Tylosin trong chăn nuôi gà thả vườn. Các kết quả so sánh chính giữa hai lô thí nghiệm được tổng hợp trong bảng sau:

Chỉ tiêu theo dõi	Đơn vị tính	Lô thí nghiệm (Tylosin)	Lô đối chứng (Tetracyclin)	Chênh lệch / Đánh giá
Quy mô đàn ban đầu	con	500	500	Đồng đều
Khối lượng sơ sinh	g/con	36,66 ± 0,18	36,70 ± 0,16	Đồng đều
Liều lượng thuốc phòng	g/lít nước	0,5	1,0	Tylosin dùng liều thấp hơn
Liều lượng thuốc điều trị	g/lít nước	1,0	2,0	Tylosin dùng liều thấp hơn
Thời điểm bắt đầu phát bệnh	ngày tuổi	13	12	Lô TN phát bệnh chậm hơn 1 ngày
Tổng lượt gà theo dõi qua 11 tuần	lượt con	5.394	5.389	—
Số lượt gà mắc bệnh CRD	lượt con	531	620	Lô TN ít hơn 89 lượt con
Tỷ lệ mắc bệnh CRD trung bình	%	9,84	11,50	Lô TN thấp hơn 1,66% ($P < 0,001$)
Tuần tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất (tuần 6)	%	19,14	23,98	Lô TN thấp hơn 4,84%
Số lượng gà sống sót ở 11 tuần tuổi	con	479	474	Lô TN nhiều hơn 5 con
Tỷ lệ nuôi sống tích lũy ở 11 tuần tuổi	%	95,80	94,80	Lô TN cao hơn 1,00%

Đóng góp khoa học và thực tiễn của đề tài:

• Về mặt dịch tễ học thực địa: Xác định rõ quy luật cảm nhiễm bệnh CRD trên đàn gà lai thả vườn tại địa phương, khẳng định giai đoạn mẫn cảm nguy hiểm nhất là từ 4 đến 8 tuần tuổi (đỉnh điểm tại tuần tuổi thứ 6). Đây là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp người chăn nuôi chủ động tăng cường vệ sinh chuồng trại, kiểm soát tiểu khí hậu và áp dụng phác đồ phòng thuốc đón đầu nhằm giảm thiểu thiệt hại.
• Về mặt dược lý điều trị: Khẳng định tính ưu việt của kháng sinh đặc hiệu Tylosin so với Tetracyclin. Dù sử dụng ở nồng độ thấp hơn (0,5 g/lít nước so với 1,0 g/lít nước), Tylosin vẫn cho khả năng kìm hãm vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum vượt trội, làm kéo dài thời gian ủ bệnh, giảm tỷ lệ phát bệnh toàn đàn và nâng cao tỷ lệ nuôi sống của gia cầm.
• Đề xuất kỹ thuật: Khuyến cáo hộ chăn nuôi quy trình phòng bệnh đa bước: kết hợp dùng thuốc sát trùng chuồng trại (formol 3%), bổ sung chất bổ trợ (Vitamin C, B.complex, điện giải, men tiêu hóa), tuân thủ nghiêm ngặt lịch vaccine phòng các bệnh virus kế phát và áp dụng liệu trình phòng thuốc Tylosin định kỳ theo các giai đoạn nguy cơ cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế nhất định do điều kiện thực hiện:

• Phạm vi khảo nghiệm: Thí nghiệm chỉ được thực hiện trên một đối tượng con lai (trống Mía x mái Lương Phượng) tại một trại chăn nuôi đơn lẻ (xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ) trong khung thời gian từ mùa đông sang mùa hè (tháng 12 đến tháng 5), chưa đánh giá so sánh trên các giống gia cầm khác hoặc các mùa vụ khác nhau trong năm.
• Phương pháp chẩn đoán: Do trạm thú y địa phương còn hạn chế về trang thiết bị thí nghiệm, công tác chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa trên quan sát dịch tễ, triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích đại thể (số lượng mổ khám còn dừng ở 13 ca), chưa thực hiện được các xét nghiệm chẩn đoán cận lâm sàng chuyên sâu như nuôi cấy phân lập vi khuẩn, kiểm tra huyết thanh học hay kỹ thuật sinh học phân tử (PCR lồng gen 16S rRNA).
• Số liệu hạch toán: Do giới hạn dữ liệu văn bản, các chỉ tiêu định lượng chi tiết về lượng thức ăn tiêu tốn trên 1 kg tăng khối lượng (FCR) và hạch toán kinh tế bằng tiền mặt chưa được phản ánh trọn vẹn ở phần thảo luận cuối.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô thử nghiệm phác đồ Tylosin trên nhiều quy mô trại chăn nuôi công nghiệp và bán chăn thả khác nhau với các tổ hợp lai gà thả vườn phổ biến.
• Ứng dụng kỹ thuật PCR và phản ứng huyết thanh học để giám sát định lượng biến động kháng thể, xác định tỷ lệ mang trùng tiềm ẩn trong đàn gà bố mẹ và trứng giống.
• Đánh giá thời gian đào thải và dư lượng kháng sinh Tylosin trong thịt gà trước khi xuất bán để tối ưu hóa quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ thú y cơ sở, cán bộ khuyến nông và các chủ trang trại chăn nuôi gà bán chăn thả quy mô vừa và nhỏ.
• Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Bảng lịch tiêm phòng vaccine cho gà từ 1 đến 140 ngày tuổi với đầy đủ các chủng loại bệnh quan trọng (Lasota, Gumboro, Marek, Đậu, Cúm, Newcastle, OVO4) và phương pháp cấp thuốc chi tiết.
  • Hướng dẫn kỹ thuật chuẩn bị chuồng trại, chế độ nhiệt độ úm gà con, công thức dinh dưỡng (ME, protein, khoáng, acid amin) và bảng chế độ chiếu sáng theo từng giai đoạn phát triển của gà sinh sản.
  • Hệ thống dữ liệu mô tả triệu chứng và bảng bệnh tích đại thể khi mổ khám gà mắc CRD, hỗ trợ hiệu quả cho công tác chẩn đoán phân biệt tại thực địa với các bệnh hô hấp khác (như Newcastle, viêm phế quản truyền nhiễm IB, sổ mũi truyền nhiễm Coryza).
  • Phác đồ sử dụng Tylosin pha nước uống với lịch trình ngày tuổi cụ thể, có thể ứng dụng trực tiếp vào quy trình phòng bệnh tại các cơ sở chăn nuôi gia cầm.

---

Câu hỏi thường gặp

Bệnh CRD ở đàn gà thả vườn bùng phát mạnh nhất vào giai đoạn lứa tuổi nào và do nguyên nhân gì?

Theo số liệu theo dõi thực nghiệm, bệnh CRD tập trung bùng phát cao nhất ở giai đoạn từ 4 đến 8 tuần tuổi, đạt tỷ lệ nhiễm đỉnh điểm tại tuần tuổi thứ 6 (chiếm 19,14% ở lô dùng Tylosin và 23,98% ở lô dùng Tetracyclin). Nguyên nhân do ở giai đoạn này, gà sinh trưởng nhanh, chức năng các cơ quan đang trong quá trình củng cố nhưng chưa hoàn thiện, sức đề kháng tự nhiên giảm; đồng thời thời tiết thực địa có sự thay đổi đột ngột từ nắng sang mưa phùn, độ ẩm chuồng trại cao khiến mầm bệnh lây lan mạnh qua đường hô hấp.

Kháng sinh Tylosin thể hiện ưu thế phòng bệnh vượt trội hơn Tetracyclin qua những chỉ số cụ thể nào?

Kháng sinh Tylosin vượt trội hơn Tetracyclin ở 3 chỉ số thực nghiệm:

1. Liều lượng sử dụng thấp hơn một nửa (Tylosin dùng liều phòng 0,5 g/lít nước; Tetracyclin phải dùng 1,0 g/lít nước).
2. Thời gian làm chậm phát bệnh dài hơn (lô dùng Tylosin đến ngày thứ 13 mới phát bệnh, chậm hơn 1 ngày so với lô dùng Tetracyclin xuất hiện bệnh từ ngày thứ 12).
3. Tỷ lệ mắc bệnh trung bình toàn kỳ thấp hơn rõ rệt (lô Tylosin là 9,84% với 531 lượt mắc, trong khi lô Tetracyclin là 11,50% với 620 lượt mắc, sai khác có ý nghĩa thống kê với $P < 0,001$).

Những bệnh tích mổ khám đại thể điển hình nhất được ghi nhận ở gà chết do mắc CRD là gì?

Kết quả mổ khám 13 cá thể gà chết do bệnh CRD ghi nhận các tổn thương đặc trưng tập trung tại cơ quan hô hấp: 100% (13/13 con) khí quản chứa đầy dịch nhầy keo trắng đục hoặc vàng xám; 92,31% (12/13 con) niêm mạc khí quản bị viêm sung huyết; 76,92% (10/13 con) bị viêm thanh quản; 46,15% (6/13 con) túi khí bị viêm dày, đục và tích tụ dịch bã đậu; 38,46% (5/13 con) có bệnh tích viêm phổi hoại tử rải rác.

Liệu trình và cách thức cấp thuốc Tylosin được bố trí như thế nào trong quy trình thí nghiệm?

Tylosin được cấp qua đường nước uống tự do. Liều dùng phòng bệnh là 0,5 g/lít nước, áp dụng định kỳ vào các đợt ngày tuổi: 1 - 3; 10 - 12; 19 - 21; 27 - 29; 38 - 40; 45 - 46; 52 - 53; 59 - 60; 66 - 67; 73 - 74. Khi gà phát bệnh, liều điều trị được nâng lên 1,0 g/lít nước uống, duy trì liên tục từ 3 - 5 ngày kết hợp bổ sung các chất trợ sức (Vitamin C, B.complex, chất điện giải và men tiêu hóa).

Tỷ lệ nuôi sống cuối kỳ của đàn gà thí nghiệm ở hai lô đạt kết quả ra sao?

Kết thúc thời gian theo dõi 11 tuần tuổi (77 ngày nuôi), tỷ lệ nuôi sống tích lũy của lô thí nghiệm sử dụng Tylosin đạt 95,80% (còn sống 479 trên tổng số 500 con nhập nuôi ban đầu). Kết quả này cao hơn 1,00% so với lô đối chứng sử dụng Tetracyclin có tỷ lệ nuôi sống đạt 94,80% (còn sống 474 trên tổng số 500 con).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Văn Cường đã hoàn thành các nội dung nghiên cứu thực nghiệm và công tác phục vụ sản xuất thú y tại địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu đã chứng minh bệnh CRD là bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất (10,68%) trong các bệnh thường gặp ở đàn gà thả vườn, với giai đoạn cảm nhiễm mạnh nhất tập trung từ tuần tuổi thứ 4 đến tuần tuổi thứ 8. Việc sử dụng kháng sinh đặc hiệu Tylosin với liều phòng 0,5 g/lít và liều trị 1,0 g/lít nước uống mang lại hiệu lực kiểm soát bệnh vượt trội so với Tetracyclin, giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh CRD xuống còn 9,84% và nâng tỷ lệ nuôi sống toàn kỳ của đàn gà đạt 95,80%. Công trình là tài liệu thực nghiệm hữu ích, cung cấp quy trình kỹ thuật phòng trị bệnh hô hấp có giá trị áp dụng trực tiếp cho nghề chăn nuôi gà bán chăn thả tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi gà nói riêng và chăn nuôi gia cầm nói chung là nghề sản xuất truyền thống lâu đời và chiếm vị trí quan trọng thứ hai trong tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi ở Việt Nam. Tổng đàn gia cầm cả nước năm 2001 là 218 triệu con, năm 2003 là 254 triệu con và năm 2005 chỉ còn 220 triệu con, năm 2006 là 214 triệu con. Tốc độ tăng dần năm 2001 – 2003 là 9,0%. Hàng năm chăn nuôi gà cung cấp khoảng 350 – 450 nghìn tấn thịt, chiếm khoảng 14 – 16% trong tổng sản phẩm các loại thịt và hơn 2,5 – 3,5 tỷ quả trứng.

Nhiều giống gia cầm cố năng suất cao được lai tạo, du nhập và sản xuất đã đem lại nhiều lợi nhuận cho người chăn nuôi (Đoàn Xuân Trúc, 20080) [20]. Năm 2006 cả nước có tren 7,9 triệu hộ chăn nuôi gia cầm, mỗi hộ trung bình nuôi 32 con. Hình thức chăn nuôi nhỏ hộ gia đình chiếm khoảng 68,5%. Chăn nuôi công nghiệp và bán công nghiệp chiếm khoảng 31,5%.

Khi nghề chăn nuôi gà theo phương thức công nghiệp có xu hướng phát triển mạnh thì dịch bệnh cũng ngày càng tăng và mức độ lây lan rộng. Qua thực tiễn, bệnh mắc phổ biến và gây thiệt hại kinh tế lớn nhất trong chăn nuôi gà là bệnh hô hấp mãn tính, còn gọi là CRD (Chu Minh Khôi, 2001) [29]. Bệnh CRD là một trong những bệnh thường gặp về đường hô hấp ở gà, bệnh dẽ xảy ra trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều hay thời tiết thay đổi đột ngột do sức đề kháng của gia cầm giảm và sự mẫn cảm với bệnh tăng. CRD là tên viết tắt của bệnh Chronic Respiratory Disease còn gọi là hen gà do một loại Mycoplasma gây ra.

Bệnh không gây chết nhiều nhưng làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốc điều trị tốn kém, gà mái giảm đẻ, trứng gà bệnh chết phôi. Khi gà con khỏi bệnh chúng mang trùng suốt đời nên còn gọi là bệnh hô hấp mãn tính. Bệnh gây viêm xoang mắt, mũi, n 16 phế quản và túi khí… làm cho gà sinh trưởng chậm, tăng chi phí chăn nuôi, làm giảm hiệu quả kinh tế và chất lượng sản phẩm. Đây là một bệnh mắc phổ biến và gây thiệt hại kinh tế lớn nhất trong chăn nuôi gà.

Để chăn nuôi gia cầm có hiệu quả thì vấn đề cần thiết là phải chú ý đến công tác phòng và trị bệnh cho gà nhất là bệnh CRD. Xuất phát từ thực tiến trên tôi tiến hành nghiên cứu đè tài: “Nghiên cứu sử dụng Tylosin trong phòng bệnh Chronic Respiratory Disease (CRD) ở đàn gà thả vườn tại thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên”. * Mục đích nghiên cứu - Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh CRD trên đàn gà thả vườn theo lứa tuổi. - Xác định hiệu lực của thuốc Tylosin và Tetracyclin trong phòng và trị bệnh CRD ở gà thí nghiệm.

Kết quả thu được là cơ sở khoa học để đưa ra các giải pháp kỹ thuật thích hợp nhằm nâng cao khả năng sản xuất của đàn gà cơ sở. - Đánh giá ảnh hưởng của thuốc Tylosin và Tetracyclin tới tỷ lệ nuôi sống và khả năng sinh trưởng tích lũy cảu gà thí nghiệm. - Làm quen với việc tiến hành đề tài nghiên cứu khoa học. - Tìm hiểu một số kỹ năng ở người cán bộ chuyên môn thú y sau khi ra trường.

Tổng quan tài liệu 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Một vài nét về giống gà thí nghiệm * Nguồn gốc, đặc điểm gà Lương Phượng - Nguồn gốc: Gà Lương Phượng là giống gà kiêm dụng mông mafucos xuất xứ từ ven song Lương Phượng, do xí nghiệp nuôi gà thành phố Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) lại tạo thành công sau hơn chục năm nghiên cứu, sử dụng dòng giống địa phương và dòng mái nhập ngoại từ nước ngoài như gà Kakir, Discan… Gà Lương Phượng được nhập vào nước ta trong những năm gần đây. Gà Lương Phượng dễ nuôi, tính thích nghi cao, chịu đựng tốt với điều kiện khí hậu nóng ẩm và nhất là thịt thơm ngon nên được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng.

- Đặc điểm: Con mái lông màu vàng nhạt, điểm các đốm đen ở cổ, cánh. Con trống lông sặc sỡ nhiều mà: Sắc tía ở cổ, nâu cánh dán ở lung, nâu n 17 xanh đen ở đuôi. Da, mỏ, chân đều mùa vàng. Mào, tích, tai phát triển; mào đơn, đỏ tươi; ức sâu nhiều thịt, thịt thơm ngon.

Gà thích nghi cao với nuôi chăn thả và bán chăn thả. - Chỉ tiêu năng suất gà Lương Phượng Theo tài liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2007) [26] cho biết: Khối lượng gà Lương Phượng nuôi thịt đến 12 tuần tuổi là 2,0 – 2,5kg; tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng là 3,0 – 3,2kg. Khối lượng gà vào lúc đẻ: 1,9 – 2,1kg (gà mái); 2,8 – 3,2 (gà trống). Sản lượng trứng/ 10 tháng đẻ là 150 – 170 quả/mái.

Tỷ lệ ấp nở 80 – 85%. * Nguồn gốc, đặc điểm gà Mía Nguyễn Hữu Vũ và Nguyễn Đức Lưu (1999) [22] cho biết: Gà Mía có nguồn gốc từ Trùng Thiên, Sơn Tây. Gà trống có màu lông đỏ sẫm xen kẽ lông đen ở đuôi, đùi, lườn, hai hàng lông cánh chính xanh biếc. Con mái có màu lông vàng nhạ xen kẽ lông đen ở cánh và đuôi, lông cổ có màu nâu.

Gà Mía là giống gà hướng thịt, có tầm vóc to, ngoại hình thô, đi lại chậm. - Trọng lượng trưởng thành: Gà mái 2,5 – 3kg; gà trống 4,4kg. - Thời gian đạt trọng lượng thịt: 5 tháng. - Sản lượng trứng ấp: 55-60 quả/năm.

-Thời gian gà mái bắt đầu đẻ: 7 tháng. * Đặc điểm gà lai F1 (trống mía x mái Lương Phượng): Gà lai F1 giữa trống và mái Lương Phượng là gà lông màu có chất lượng cao, có khả năng thích nghi cao với điều iện khí hậu nước ta, tốc độ sinh trưởng và trao đỏi chất nhanh , sức đề kháng cao, chất lượng thịt thơm ngon, hiệu quả kinh tế lớn, thích hợp với phương thức nuộ nhốt, bán chăn thả, chăn thả. Đặc điểm sinh lý, giải phẫu cơ quan hô hấp của gia cầm Theo Nguyễn Sinh Hoan và cs (1998) [5] cho biết: hệ hô hấp của gia cầm gồm: lỗ mũi, xoang mũi, khí quản, hai phế quản, hai phổi + 9 túi khí. - Hai lỗ mũi nằm ở gốc mũi và có đường kính rất nhỏ.

Ở gà, phía ngoài 2 lỗ mũi có “van mũi hóa sừng bất động” và xung quanh lỗ mũi có lông cứng nhằm ngăn ngừa bụi và nước. n 18 - Xoang mũi được phát triển từ xoang miệng sơ xấp ở ngày ấp thứ 7. Xoang mũi ngắn, chia ra 2 phần: Phần xương và phần sụn. Xoang mũi nằm ở mỏ trên.

Xoang mũi là cơ quan thu nhận và lọc khí rồi chuyển vào khí quản, ở gà thanh quản dưới có 2 nếp gấp liên kết, 2 nếp gấp đó bị giao động bởi không khí và tạo nên âm thanh. - Khí quản là ống tương đối dài bao gồm nhiều vòng sụn và nhiều vòng hóa xương. Số vòng khí quản ở gà là 110 -120 và hầu hết là sụn, còn ở thủy cầm hầu hết đã hóa xương. Khí quản tương đối cong queo, thành khí quản được tạo bởi màng nhầy, màng xơ đàn hồi và mang thanh dịch ngoài.

- Khí quản chia ra làm hai phế quản ở xoang ngực phía sau xương ngực. Mỗi phế quản dài 6 -7cm và có đường kính 5 – 6mm. Một ống phế quản nối với lá phổi bên trái, còn một ống nối với lá phổi bên phải. Thành phế quản cấu tạo bởi màng nhầy ( ở đó có nhiều tuyến nhỏ tạo ra các dịch nhầy, màng xơ đàn hồi), có các bán khuyên sụn trong suốt và thanh dịch ngoài.

- Phổi và phế quản được hình thành từ các nếp gấp ống hầu ở cuối khí quản vào ngày ấp thứ 4, ở ngày ấp thứ 5 xuất hiện túi phổi có màu dạng phế quản. Ở ngày ấp thứ 9 phổi đang phát triển và chia ra mạng lưới phế quản, ở phần cuối của nó hình thành các ống hô hấp. Phổi của gia cầm màu đỏ tươi, cấu trúc xốp có dạng bọc nhỏ kéo dài, ít đàn hồi. Phổi nằm ở xoang ngực phía trục xương sống từ trục xương sườn thứ nhất đến mép trước của thận.

Trọng lượng của phổi vào khoảng 1/180 thể trọng gia cầm, phụ thuộc vào tuổi của loài, phổi gà 9g. Chức nang chính cảu phổi làm nhiệm vụ trao đổi khí. - Túi khí là tổ chức mỏng bên trong chứa đầy khí. Các túi khí là sự mở rộng và tiếp dài của phế quản.

Cơ thể gia cầm có 9 túi khí chính, trong đó có 4 đôi xếp đối xứng còn 1 túi khí đơn. Các đôi túi khí xếp đối xưng là đôi túi khí xương đòn, đôi túi khí ngực trước, đôi túi khí ngực sau, đôi túi khí bụng. Túi khí đơn là túi khí cổ. Các túi khí thực ra không phải là xoang tận cùng của phế quản sơ cấp và phế quản thứ cấp mà tất cả chỉ là phế nang khổng lồ.

Theo Hoàng Toàn Thắng và cs (2006) [16] cho biết: Tần số hô hấp giao động trong khoảng rất lớn, nó phụ thuộc vào loài, tuổi, sức sản xuất, trạng thái sinh lý của gia cầm và điều kiện thức ăn, nuôi dưỡng, nhiệt độ, độ ẩm, thành n 19 phần không khí. Trong điều kiện nuôi dưỡng tốt, tần số hô hấp tương đối ổn định. Gia cầm càng lớn thì tần số hô hấp càng nhỏ. Ban đêm tần số hô hấp giảm chậm xuống 30 – 40%.

Nhiệt độ tăng thì tần số hô hấp cũng tăng. Nếu nhiệt độ tăng tới 370C thì nhịp thở của gà lên tới 150 lần/phút. Tần số hô hấp ở gà trưởng thành là 25 – 45 lần/phút. Gà từ 4- 20 ngày tuổi là 30 – 40 lần/ phút.

Cơ chế hô hấp của gia cầm gồm động tác hít vào và động tác thở ra với sự hoạt động của phổi và hệ thống 9 túi khí chính. Vận động của xương sườn đóng vai trò quan trọng trong cử động hô hấp. Lúc giãn, không khí xoang ngực giãn và mở rộng làm cho áp lực xoang ngực thấp hơn áp lực xoang bên ngoài, do đó không khí từ ngoài đi vào trong phổi. Lúc hít vào, không khí qua phổi vào các nhánh nhỏ và vào các túi khí.

Lúc thở ra thì ngược lại, không khí đi từ các túi khí đi ra ngoài qua phổi lần thứ 2, vì vậy người ta gọi là cơ chế hô hấp kép. Vì phổi gia cầm nhỏ nhưng do không khí tuần hoàn hai lần nên trọng lượng oxygen cung cấp vẫn đảm bảo. Trong thời gian ngủ quá trình trao đổi chất nói chung giảm xuống 50%.