Nghiên cứu sinh kế của đồng bào dân tộc Ê Đê tại xã Eabar, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sinh kế đồng bào dân tộc Ê Đê tại xã Eabar, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, mang lại cái nhìn sâu sắc về thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Phương
• Người hướng dẫn: T.S Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Sinh Kế Của Đồng Bào Dân Tộc Ê Đê: Nghiên Cứu Tình Huống Tại Xã Eabar, Huyện Buôn Đôn, Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH CHÍNH SÁCH CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.1. Định nghĩa
• 2.2. Các nhân tố sinh kế chính
• 2.3. Các yếu tố của chiến lược sinh kế
• 2.4. Hệ thống các chiến lược sinh kế hộ
• 2.5. Dân tộc thiểu số
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích
• 3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3. Thu thập số liệu
• 3.4. Phương pháp phân tích
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2.1. Sản xuất nông nghiệp
• 4.3. Cơ sở hạ tầng
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Nguồn vốn sinh kế của hộ đồng bào Ê Đê tại xã Eabar
• 5.1.1. Vốn con người
• 5.1.2. Vốn tự nhiên
• 5.1.3. Vốn tài chính
• 5.1.4. Vốn vật chất
• 5.2. Bối cảnh dễ bị tổn thương, sự hỗ trợ của Chính phủ cho sinh kế của đồng bào Ê Đê
• 5.2.1. Bối cảnh dễ bị tổn thương
• 5.3. Chiến lược sinh kế của đồng bào Ê Đê
• 5.4. Kết quả sinh kế
• 5.4.1. Thu nhập của hộ gia đình
• 5.4.2. Chi tiêu của hộ gia đình
• 5.4.3. Tích lũy của hộ
• 5.4.6. Hoạt động cải thiện chiến lược sinh kế, thoát nghèo
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về sinh kế đồng bào Ê Đê tại xã Eabar Buôn Đôn

Nghiên cứu sinh kế của đồng bào Ê Đê tại xã Eabar, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Đồng bào Ê Đê, một trong những dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên, chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp. Tuy nhiên, với những biến động về khí hậu và các yếu tố kinh tế xã hội, sinh kế của họ đang gặp nhiều thách thức. Việc tìm hiểu các nguồn sinh kế chính và chiến lược phát triển là cần thiết để cải thiện đời sống của họ.

1.1. Đặc điểm văn hóa và kinh tế của đồng bào Ê Đê

Đồng bào Ê Đê có nền văn hóa phong phú, với nhiều phong tục tập quán đặc sắc. Kinh tế của họ chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với các loại cây trồng như cà phê, bắp, và lúa. Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại còn hạn chế, dẫn đến năng suất thấp.

1.2. Tình hình sinh kế hiện tại của đồng bào Ê Đê

Sinh kế của đồng bào Ê Đê tại xã Eabar chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình đang phải đối mặt với khó khăn do thiên tai, dịch bệnh và thiếu nguồn vốn đầu tư. Điều này ảnh hưởng đến thu nhập và chất lượng cuộc sống của họ.

II. Những thách thức trong phát triển sinh kế của đồng bào Ê Đê

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ từ chính phủ, nhưng đồng bào Ê Đê vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc phát triển sinh kế. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, thiếu kiến thức về kỹ thuật canh tác mới, và hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn là những vấn đề chính.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của đồng bào Ê Đê. Nhiều vụ mùa thất bát do hạn hán hoặc lũ lụt, dẫn đến tình trạng thiếu lương thực và thu nhập.

2.2. Thiếu kiến thức và kỹ năng trong sản xuất

Nhiều hộ gia đình Ê Đê vẫn sử dụng các phương pháp canh tác truyền thống, thiếu kiến thức về kỹ thuật mới. Điều này làm giảm năng suất và khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trên thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh kế đồng bào Ê Đê

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp khảo sát thực địa kết hợp với phân tích định tính và định lượng để đánh giá tình hình sinh kế của đồng bào Ê Đê. Các dữ liệu thu thập được sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế và đề xuất giải pháp cải thiện.

3.1. Khung phân tích sinh kế bền vững

Khung phân tích sinh kế bền vững sẽ được áp dụng để đánh giá các tài sản sinh kế của hộ gia đình Ê Đê, bao gồm vốn tự nhiên, vốn xã hội, vốn con người, vốn tài chính và vốn vật chất.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập thông qua phỏng vấn sâu với các hộ gia đình, khảo sát và phân tích tài liệu liên quan. Điều này giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin.

IV. Kết quả nghiên cứu về sinh kế đồng bào Ê Đê

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sinh kế của đồng bào Ê Đê tại xã Eabar chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng còn nhiều hạn chế. Các yếu tố như vốn đầu tư, kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ ảnh hưởng lớn đến thu nhập của họ.

4.1. Nguồn vốn sinh kế của hộ đồng bào Ê Đê

Nguồn vốn sinh kế của hộ đồng bào Ê Đê bao gồm vốn tự nhiên, vốn tài chính và vốn con người. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn này.

4.2. Chiến lược sinh kế và kết quả đạt được

Chiến lược sinh kế của đồng bào Ê Đê chủ yếu tập trung vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, kết quả đạt được còn hạn chế do thiếu kiến thức và kỹ năng trong sản xuất.

V. Giải pháp cải thiện sinh kế cho đồng bào Ê Đê

Để cải thiện sinh kế cho đồng bào Ê Đê, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính phủ và cộng đồng. Các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và phát triển hạ tầng là rất cần thiết.

5.1. Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho đồng bào Ê Đê

Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật canh tác mới, quản lý tài chính và phát triển sản phẩm để nâng cao năng lực cho đồng bào Ê Đê.

5.2. Hỗ trợ tài chính và phát triển hạ tầng

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình Ê Đê, đồng thời phát triển hạ tầng giao thông và thủy lợi để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho sinh kế đồng bào Ê Đê

Nghiên cứu sinh kế của đồng bào Ê Đê tại xã Eabar cho thấy rằng mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự hỗ trợ đúng đắn từ chính phủ và cộng đồng, sinh kế của họ có thể được cải thiện. Tương lai của đồng bào Ê Đê phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp bền vững và phát triển đồng bộ.

6.1. Tương lai của sinh kế đồng bào Ê Đê

Tương lai của sinh kế đồng bào Ê Đê sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại.

6.2. Vai trò của chính sách phát triển trong việc cải thiện sinh kế

Chính sách phát triển cần tập trung vào việc hỗ trợ đồng bào Ê Đê trong việc tiếp cận nguồn lực và nâng cao năng lực sản xuất để cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia nông nghiệp với khoảng 70% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 14% dân số cả nước. Dân tộc Ê đê, chiếm 27,5% trong số các dân tộc thiểu số, cư trú chủ yếu tại Tây Nguyên, là nhóm dân tộc có quy mô lớn nhất trong khu vực này. Xã EaBar, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, nơi nghiên cứu tập trung, có 10 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Ê đê chiếm khoảng 19% dân số huyện. Sinh kế của đồng bào Ê đê chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống, với nhiều hạn chế về kỹ thuật và kiến thức, dẫn đến rủi ro cao trong sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và dịch bệnh gia súc gần đây.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá các mô hình sinh kế và kết quả sinh kế của đồng bào Ê đê tại xã EaBar, từ đó xác định các nhân tố giúp hộ gia đình thoát nghèo và đề xuất chính sách hỗ trợ phù hợp. Nghiên cứu thực hiện tại 4 buôn của xã EaBar, với cỡ mẫu 65 hộ, đại diện cho các nhóm hộ nghèo, cận nghèo và khá, nhằm cung cấp số liệu cụ thể về tài sản sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập và giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung phân tích sinh kế bền vững (SLA) với năm loại tài sản sinh kế chính: vốn con người, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn vật chất và vốn xã hội. Theo Chambers và Conway (1992), sinh kế bao gồm các khả năng, tài sản và hoạt động cần thiết để tồn tại và phát triển bền vững. Scoones (1998) nhấn mạnh vai trò của bối cảnh, nguồn lực, thể chế, chiến lược và kết quả trong sinh kế. Ellis (2000) bổ sung yếu tố quan hệ xã hội và thể chế ảnh hưởng đến lựa chọn chiến lược sinh kế.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Vốn con người: kỹ năng, kiến thức, sức khỏe và lao động của hộ gia đình.
• Vốn tự nhiên: đất đai, nước và tài nguyên sinh học phục vụ sản xuất.
• Vốn tài chính: tiền tiết kiệm, tín dụng và tài sản có giá trị.
• Vốn vật chất: cơ sở hạ tầng, thiết bị sản xuất và phương tiện sinh hoạt.
• Vốn xã hội: mạng lưới quan hệ xã hội, tổ chức cộng đồng và hỗ trợ xã hội.

Chiến lược sinh kế được phân loại thành mở rộng nông nghiệp, đa dạng hóa sinh kế và di cư, tùy thuộc vào tài sản và bối cảnh của hộ gia đình. Kết quả sinh kế được đánh giá qua thu nhập, an ninh lương thực, sức khỏe và khả năng thích ứng với rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính và định lượng. Cỡ mẫu 65 hộ được chọn ngẫu nhiên đại diện cho 10% số hộ dân tộc Ê đê tại 4 buôn xã EaBar. Thu thập số liệu sơ cấp qua khảo sát hộ gia đình, phỏng vấn bán cấu trúc và thảo luận nhóm; số liệu thứ cấp từ báo cáo, tài liệu chính sách và nghiên cứu liên quan.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Microsoft Excel với các kỹ thuật thống kê mô tả và so sánh. Phân tích SWOT được áp dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức ảnh hưởng đến sinh kế. Timeline nghiên cứu bao gồm giai đoạn chuẩn bị, thu thập dữ liệu, phân tích và báo cáo trong năm 2010-2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn vốn sinh kế khác biệt giữa các nhóm hộ: Nhóm hộ khá sở hữu diện tích đất trung bình 14,15 nghìn m²/hộ, gấp gần ba lần nhóm nghèo (6,16 nghìn m²/hộ). Số lao động chính trung bình nhóm khá là 3,75 người/hộ, cao hơn nhóm nghèo (3,19 người/hộ). Trình độ học vấn nhóm khá có 13,63% đạt cấp 3 trở lên, trong khi nhóm nghèo có tỷ lệ mù chữ 25,31%.

2. Cơ cấu thu nhập chủ yếu từ cà phê và làm thuê: Thu nhập từ cà phê chiếm 65,24% tổng thu nhập hộ, trong đó nhóm khá đạt 69,10%, nhóm nghèo 61,66%. Thu nhập từ làm thuê chiếm 26,48%, cao nhất ở nhóm nghèo (30,91%). Thu nhập bình quân năm của nhóm khá cao hơn nhóm nghèo gấp khoảng 8 lần.

3. Chi tiêu và tích lũy khác biệt rõ rệt: Nhóm khá chi tiêu 45,03% cho sản xuất, trong khi nhóm nghèo chi tiêu nhiều cho lương thực thực phẩm (33,86%). Tỷ lệ chi cho sức khỏe trung bình 17,78%, cao ở nhóm khá (23,51%). Tích lũy bình quân nhóm khá đạt hơn 30 triệu đồng/năm, nhóm nghèo chỉ hơn 2 triệu đồng.

4. Vốn xã hội và tiếp cận thông tin còn hạn chế: Chỉ khoảng 61,54% hộ biết đến vai trò chính quyền xã, các tổ chức xã hội khác như hội phụ nữ, đoàn thanh niên có tỷ lệ nhận biết dưới 22%. Thông tin về chính sách chủ yếu đến từ người cùng buôn và chính quyền địa phương, trong khi thông tin kỹ thuật sản xuất và thị trường còn hạn chế.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về sở hữu và sử dụng các nguồn vốn sinh kế là nguyên nhân chính dẫn đến chênh lệch kết quả sinh kế giữa các nhóm hộ. Vốn con người yếu kém, đặc biệt là trình độ học vấn thấp và kỹ năng hạn chế, làm giảm khả năng áp dụng kỹ thuật mới và đa dạng hóa sinh kế. Diện tích đất canh tác nhỏ và bạc màu ảnh hưởng đến năng suất cây cà phê, trong khi vốn tài chính hạn chế khiến hộ nghèo khó tiếp cận vốn vay ưu đãi, phải vay tín dụng đen với lãi suất cao.

Chiến lược sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống với cà phê là cây trồng chính, làm thuê là nguồn thu nhập phụ trợ. Tuy nhiên, tính thời vụ và rủi ro cao do biến đổi khí hậu và thị trường không ổn định làm giảm hiệu quả sinh kế. Việc chi tiêu lớn cho sức khỏe phản ánh tình trạng sức khỏe chưa tốt, ảnh hưởng đến năng suất lao động.

Vai trò của vốn xã hội chưa được phát huy tối đa do thiếu sự tham gia và nhận thức của cộng đồng về các tổ chức xã hội. Thông tin kỹ thuật và thị trường còn hạn chế, làm giảm khả năng thích ứng và đổi mới của hộ gia đình. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về sinh kế bền vững ở vùng dân tộc thiểu số Tây Nguyên, nhấn mạnh vai trò của vốn con người và sự hỗ trợ chính sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu nguồn thu, bảng so sánh vốn sinh kế giữa các nhóm hộ và mô hình SWOT để minh họa điểm mạnh, yếu, cơ hội và thách thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao vốn con người: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ thuật sản xuất, quản lý tài chính và kỹ năng mềm cho đồng bào Ê đê, ưu tiên tuyển dụng giáo viên người Ê đê để tăng hiệu quả truyền đạt. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức phi chính phủ.

2. Cải thiện vốn tự nhiên: Khuyến khích sử dụng phân hữu cơ, đa dạng hóa cây trồng xen canh trong vườn cà phê để cải tạo đất và giảm rủi ro. Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng đất, hạn chế sang nhượng trái phép. Thời gian: liên tục, chủ thể: ngành nông nghiệp địa phương và hộ dân.

3. Tăng cường tiếp cận vốn tài chính: Mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi, hướng dẫn hộ gia đình quản lý và sử dụng vốn hiệu quả, thành lập các tổ nhóm tiết kiệm và vay vốn cộng đồng. Thời gian: 1-3 năm, chủ thể: ngân hàng chính sách, hội phụ nữ, chính quyền xã.

4. Phát huy vốn vật chất và xã hội: Khuyến khích trang bị phương tiện sản xuất và sinh hoạt như xe máy, máy cày, tivi để nâng cao hiệu quả sản xuất và tiếp nhận thông tin. Tăng cường vai trò các tổ chức xã hội, vận động người dân tham gia sinh hoạt cộng đồng, tận dụng vai trò già làng và tổ chức tôn giáo. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội.

5. Đa dạng hóa chiến lược sinh kế: Hỗ trợ phát triển nghề thủ công truyền thống, đào tạo nghề phi nông nghiệp, tạo việc làm cho thanh niên để giảm phụ thuộc vào nông nghiệp. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: chính quyền, các tổ chức phát triển kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách công: Để xây dựng và điều chỉnh các chương trình hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo phù hợp với đặc điểm dân tộc thiểu số và điều kiện địa phương.

2. Các tổ chức phi chính phủ và phát triển cộng đồng: Làm cơ sở để thiết kế các dự án đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn và phát triển cộng đồng nhằm nâng cao sinh kế bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông thôn, chính sách công: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả thực tiễn về sinh kế đồng bào dân tộc thiểu số.

4. Chính quyền địa phương và cán bộ xã EaBar, Buôn Đôn: Áp dụng các đề xuất, giải pháp nhằm cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập và giảm nghèo cho đồng bào Ê đê tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế chính của đồng bào Ê đê tại xã EaBar là gì?
   Sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp với cây cà phê là cây trồng chính, chiếm 65,24% thu nhập hộ gia đình. Ngoài ra, làm thuê cũng là nguồn thu nhập quan trọng, chiếm 26,48%.

2. Những khó khăn lớn nhất trong sinh kế của đồng bào Ê đê là gì?
   Khó khăn gồm hạn chế về vốn con người (trình độ học vấn thấp, kỹ năng hạn chế), diện tích đất canh tác nhỏ và bạc màu, vốn tài chính hạn chế, biến đổi khí hậu và thị trường không ổn định.

3. Chính sách hỗ trợ nào đã được áp dụng cho đồng bào dân tộc thiểu số tại đây?
   Các chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ đất ở và sản xuất, chương trình phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số như Quyết định 112, 132, 134 và chương trình 135 của Chính phủ.

4. Làm thế nào để cải thiện vốn con người cho đồng bào Ê đê?
   Tổ chức đào tạo kỹ thuật, nâng cao trình độ học vấn, ưu tiên giáo viên người Ê đê, cung cấp nước sạch và chăm sóc sức khỏe để nâng cao chất lượng lao động.

5. Vai trò của vốn xã hội trong sinh kế của đồng bào Ê đê như thế nào?
   Vốn xã hội còn hạn chế, các tổ chức xã hội chưa phát huy hiệu quả. Mạng lưới quan hệ trong cộng đồng và tổ chức tôn giáo là kênh cung cấp thông tin quan trọng, cần được phát huy để hỗ trợ sinh kế.

Kết luận

• Sinh kế của đồng bào Ê đê tại xã EaBar chủ yếu dựa vào nông nghiệp với cây cà phê làm cây trồng chính, kết hợp làm thuê để tăng thu nhập.
• Sự khác biệt về sở hữu và sử dụng các nguồn vốn sinh kế giữa các nhóm hộ dẫn đến chênh lệch rõ rệt về thu nhập và tích lũy.
• Vốn con người yếu kém, vốn tự nhiên và tài chính hạn chế là những thách thức lớn nhất ảnh hưởng đến sinh kế bền vững.
• Các chính sách hỗ trợ đã góp phần cải thiện đời sống nhưng cần tăng cường hiệu quả và phù hợp hơn với thực tế địa phương.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao vốn con người, cải thiện đất đai, tiếp cận vốn tài chính, phát huy vốn vật chất và xã hội, đa dạng hóa sinh kế nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống đồng bào.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật, mở rộng tín dụng ưu đãi, cải tạo đất và phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi trong vòng 1-3 năm tới.

Các cấp chính quyền, tổ chức phát triển và cộng đồng đồng bào Ê đê cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao sinh kế bền vững, giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------- NGUYỄN THỊ MINH PHƢƠNG SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC Ê ĐÊ: NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG TẠI XÃ EABAR, HUYỆN BUÔN ĐÔN, TỈNH ĐẮKLĂK LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------- NGUYỄN THỊ MINH PHƢƠNG SINH KẾ CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC Ê ĐÊ: NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG TẠI XÃ EABAR, HUYỆN BUÔN ĐÔN, TỈNH ĐẮKLĂK Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 603114 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC T.S Trần Tiến Khai LỜI CAM ĐOAN TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Sinh kế của đồng bào dân tộc Ê đê: nghiên cứu tình huống tại xã Eabar, huyện Buôn Đôn tỉnh ĐắkLăk” là công trình nghiên cứu của bản thân, đƣợc thực hiện trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, khảo sát tình hình thực tiễn và dƣới sự hƣớng dẫn của T.S Trần Tiến Khai. Các số liệu, kết quả đƣợc trình bày trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất lỳ luận văn nào trƣớc đây.

Nguyễn Thị Minh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ GHI TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ CHƢƠNG I.1 Bối cảnh chính sách của đề tài .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. 2 CHƢƠNG II. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU .2 Các nhân tố sinh kế chính .3 Các yếu tố của chiến lƣợc sinh kế .4 Hệ thống các chiến lƣợc sinh kế hộ .2 Dân tộc thiểu số .2 Đặc điểm đồng bào Ê đê .3 Các nghiên cứu có liên quan. 11 CHƢƠNG III.

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Khung phân tích .1 Tài sản sinh kế .3 Kết quả sinh kế .2 Phƣơng pháp lấy mẫu .1 Chọn điểm nghiên cứu. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Chọn mẫu điều tra .3 Thu thập số liệu .4 Phƣơng pháp phân tích. 17 CHƢƠNG IV. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU .1 Điều kiện tự nhiên .2 Điều kiện kinh tế - xã hội .1 Sản xuất nông nghiệp .3 Cơ sở hạ tầng.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Nguồn vốn sinh kế của hộ đồng bào Ê đê tại xã Eabar .1 Vốn con ngƣời .2 Vốn tự nhiên .3 Vốn tài chính .4 Vốn vật chất .2 Bối cảnh dễ bị tổn thƣơng, sự hỗ trợ của Chính phủ cho sinh kế của đồng bào Ê đê .1 Bối cảnh dễ bị tổn thƣơng .3 Chiến lƣợc sinh kế của đồng bào Ê đê .4 Kết quả sinh kế .1 Thu nhập của hộ gia đình .2 Chi tiêu của hộ gia đình .3 Tích lũy của hộ .6 Hoạt động cải thiện chiến lƣợc sinh kế, thoát nghèo. 38 CHƢƠNG VI. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ GHI TẮT BMT : Buôn Ma Thuột NHCS : Ngân hàng chính sách THCS : Trung học cơ sở VND : Đồng Việt Nam TB : Trung bình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ Bảng: Trang Bảng 3.1 Thống kê số mẫu điều tra theo buôn 17 Bảng 5.1 Phân loại hộ nghiên cứu 23 Bảng 5.2 Quy mô hộ gia đình, số lao động gia đình, tỷ lệ giới tính và cấu trúc theo nhóm tuổi 24 Bảng 5.3 Giáo dục và trình độ học vấn của hộ 25 Bảng 5.4 Tình trạng sức khỏe 27 Bảng 5.5 Tình hình đất đai của hộ gia đình 28 Bảng 5.6 Tình hình vốn và các nguồn vốn vay của hộ 29 Bảng 5.7 Tài sản phục vụ sinh hoạt 30 Bảng 5.8 Vai trò của các tổ chức xã hội với cộng đồng 31 Bảng 5.9 Vai trò của các nguồn thông tin 32 Bảng 5.10 Cơ cấu chi phí của các nhóm hộ 37 Bảng 5.11 Tích lũy của các nhóm hộ 37 Bảng 5.12 Mô hình SWOT của sinh kế hộ gia đình tại điểm nghiên cứu 38 Hình vẽ: Hình 5.1 Việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp 26 Hình 5.2 Cơ cấu nguồn thu của hộ (%) 35 Hình 5.3 Cơ cấu nguồn thu của từng nhóm hộ 36 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG I.1 Bối cảnh chính sách của đề tài Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp với 70% dân số sinh sống ở nông thôn, sinh kế chính của dân cƣ vì thế cũng từ hoạt động sản xuất nông nghiệp là phần lớn. Phát triển nông nghiệp nông thôn đƣợc xem nhƣ là một phần chính trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Việt Nam cũng là một quốc gia với 54 dân tộc anh em cùng sinh sống trong đó đồng bào dân tộc thiểu số là 52/54 chiếm 14% dân số cả nƣớc, trong đó dân tộc Ê đê chiếm 27,5% trong số cộng đồng dân tộc thiểu số (GSO, 2009), là một trong số nhóm các dân tộc thiểu số ít ngƣời cao nhất cƣ trú chủ yếu tại các tỉnh Tây Nguyên. Từ nhiều năm nay trong quá trình phát triển Chính phủ luôn có những chính sách quan tâm hỗ trợ đặc biệt cho nhóm cộng đồng các dân tộc thiểu số phát triển với nhiều chƣơng trình dự án nhƣ chƣơng trình 134, 135… Mục đích của các chƣơng trình này nhằm giúp cải thiện đời sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số, góp phần giảm bớt sự chênh lệch trong đời sống Có thể nói hộ gia đình đóng vai trò là nhân tố chính trong việc phát triển, tạo ra của cải vật chất cho gia đình và cho xã hội.

Với đặc thù là nƣớc sản xuất nông nghiệp với quy mô nhỏ ở cấp hộ gia đình thì đây là lực lƣợng nòng cốt đóng vai trò quyết định. Ở khu vực Tây Nguyên, cấu trúc bản làng dựa trên hộ gia đình cũng là thể chế xã hội cơ bản đối với đồng bào dân tộc. Sử dụng các nguồn lực đầu vào nhƣ thế nào đối với nông hộ gia đình để tạo đầu ra tốt nhất, đem lại hiệu quả cho xã hội là điều mà cộng đồng và các nhà làm chính sách muốn hƣớng tới. EaBar là một xã nằm ở phía Đông Nam, huyện Buôn Đôn cách Thành phố Buôn Ma Thuột 10km và cách trung tâm huyện 14km.

Tại đây có 10 dân tộc cùng sinh sống (Kinh, Tày, Nùng, Ê đê, M Nông, Mán, Gia Rai, Hoa, Chăm, Giao) trong đó Ê đê chiếm khoảng 19% dân số của huyện với 3. Đối với cộng đồng dân tộc thiểu số nói chung cũng nhƣ ngƣời Ê đê nói riêng thì sinh kế của họ chủ yếu là trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên với những hạn chế khác nhau trong việc tiếp thu những kiến thức cũng nhƣ sự tiến bộ khoa học kỹ thuật nên hoạt động sản xuất nông nghiệp hầu nhƣ vẫn theo phƣơng thức canh tác truyền thống , trông chờ nhiều vào tự nhiên do đó rủi ro khá cao. Những năm gần đây với sự biến động bất thƣờng của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 thời tiết khí hậu cùng với dịch bệnh trên đàn gia súc đã khiến cho đời sống của ngƣời dân đã khó khăn lại càng khó khăn hơn.

Do đó đặt ra nhu cầu tìm hiểu các nguồn sinh kế chính của đồng bào Ê đê là gì? Chiến lƣợc sinh kế của họ nhƣ thế nào? Hoạt động tạo ra thu nhập chính cho nông hộ Ê Đê là gì và họ gặp trở ngại gì trong quá trình sinh sống? Từ đó phát hiện những nhân tố nào có thể giúp hộ thoát nghèo, góp phần nâng cao đời sống đồng bào, tạo nguồn thu nhập ổn định và cao hơn là những câu hỏi chúng ta quan tâm.2 Mục tiêu nghiên cứu Đề tài thông qua điều tra thực tế để đánh giá các mô hình sinh kế và kết quả sinh kế của đồng bào Ê đê tại điểm nghiên cứu, từ đó có thể phát hiện và xác định những lý do có thể dẫn tới việc thoát nghèo của hộ, làm cơ sở cho các kiến nghị chính sách cho sinh kế của hộ gia đình Ê đê tại điểm nghiên cứu 1.3 Câu hỏi nghiên cứu  Sinh kế chính của đồng bào dân tộc Ê đê tại xã EaBar, huyện Buôn Đôn, Tỉnh ĐắkLăk là gì?  Đâu là lý do có thể thoát nghèo của ngƣời Ê đê tại xã EaBar, huyện Buôn Đôn, Tỉnh ĐắkLăk? 1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu  Đối tƣợng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến đời sống và chiến lƣợc sinh kế của hộ Ê đê tại điểm nghiên cứu.  Nội dung nghiên cứu: Phân tích các tài sản sinh kế; các chính sách và bối cảnh dễ gây tác động tổn thƣơng; phân tích các chiến lƣợc sinh kế của hộ gia đình Ê đê; hoạt động sinh kế và kết quả của hoạt động; đề xuất các hoạt động cũng nhƣ chính sách tác động để cải thiện kết quả sinh kế góp phần nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho hộ Ê đê tại điểm nghiên cứu.  Không gian nghiên cứu: nghiên cứu dự định đƣợc thực hiện tại 4 buôn của xã EaBar, huyện Buôn Đôn, Tỉnh ĐắkLăk. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Luận văn có kết cấu gồm 6 chƣơng: Chƣơng I: Giới thiệu.

Đây là chƣơng giới thiệu bối cảnh và lý do của nghiên cứu, bao gồm thông tin liên quan đến bối cảnh, mục tiêu, câu hỏi, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Chƣơng II: Tổng quan lý thuyết nghiên cứu. Cung cấp các lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan. Chƣơng III: Phƣơng pháp nghiên cứu.

Giới thiệu khung phân tích đƣợc áp dụng, trình bày phƣơng pháp lấy mẫu cho nghiên cứu, nguồn dữ liệu và phƣơng pháp phân tích. Chƣơng IV: Đặc điểm cơ bản địa bàn nghiên cứu. Chƣơng V: Kết quả nghiên cứu. Trình bày kết quả thu đƣợc từ việc thực hiện nghiên cứu Chƣơng VI: Kết luận và kiến nghị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƢƠNG II.

TỔNG QUAN LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 2.1 Định nghĩa Sinh kế là một khái niệm đƣợc sử dụng ngày càng nhiều trong phân tích về nghèo đói và phát triển nông thôn, tuy nhiên cho đến nay vẫn chƣa có một khái niệm thống nhất về định nghĩa này. Theo từ điển Oxford sinh kế có nghĩa là “phƣơng tiện để sinh sống, phƣơng tiện để hỗ trợ cho cuộc sống và các sinh hoạt”, điều này cho thấy nó không phải đồng nghĩa với thu nhập vì nó hƣớng đến cách thức sinh sống và tồn tại chứ không chỉ là kết quả thu nhập nhận đƣợc.