HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HATSADA VIRACHACK NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG SÂU XANH Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) ĐỤC BẮP NGÔ TẠI HÀ NỘI, VIỆT NAM VÀ VIÊNG CHĂN, LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HATSADA VIRACHACK NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG SÂU XANH Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) ĐỤC BẮP NGÔ TẠI HÀ NỘI, VIỆT NAM VÀ VIÊNG CHĂN, LÀO Ngành : Bảo vệ thực vật Mã số : 9 62 01 12 Người hướng dẫn khoa học 1. Đặng Thị Dung 2. Hồ Thị Thu Giang HÀ NỘI - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận án HATSADA VIRACHACK i luan an LỜI CẢM ƠN Hoàn thành luận án này, trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Đặng Thị Dung, PGS. Hồ Thị Thu Giang đã tận tình hướng dẫn, dìu dắt, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Học viện, Ban Lãnh đạo Khoa Nông học; Ban Quản lý Đào tạo, các thầy giáo, cô giáo Bộ môn Côn trùng cùng các thầy cô giáo trong khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài.
Trân trọng cảm ơn các nhà khoa học đã nhiệt tình giúp đỡ, trao đổi, gợi ý cho tôi những ý tưởng, giải pháp để vượt qua những trở ngại, khó khăn trong quá trình nghiên cứu, thực nghiệm. Xin trân trọng cảm ơn Chính phủ, Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam; Xin trân trọng cảm ơn Chính phủ, Bộ Giáo dục & Đào tạo Lào đã tài trợ học bổng vào tạo nhiều điều kiện thuân lợi để tôi được thực hiện tốt nhiệm vụ khoa học của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Sở Nông nghiệp Tỉnh Salavane đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt cho tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn các cán bộ kỹ thuật Cục trồng trọt Lào đã hỗ trợ cung cấp thông tin và số liệu.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo và à con nông ân v ng sản xuất ngô huyện NaxayThong, Viêng Chăn, Lào đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện các thí nghiệm tại địa phương. Cuối cùng, xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới các thành viên trong gia đình (Cha, Mẹ, Vợ, Anh, Chị, Em và người thân) đã đồng hành, động viên giúp đỡ tôi cả tinh thần lẫn vật chất trong suốt quá trình làm đề tài nghiên cứu để có được thành quả hôm nay. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh HATSADA VIRACHACK ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.
iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. ix Trích yếu luận án.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu nghiên cứu.
Cơ sở khoa học của đề tài. Tổng quan nghiên cứu trên thế giới, Việt Nam và Lào. Tổng quan nghiên cứu trên thế giới. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam.
Tổng quan nghiên cứu tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Những vấn đề cần quan tâm. Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.
Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. 33 iii luan an 3. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu.
Vật liệu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất nghiên cứu. Nội ung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp xử lý và bảo quản mẫu vật. Chỉ tiêu theo õi và phương pháp tính toán. Phương pháp xử lý số liệu.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thành phần sâu cánh vảy hại ngô tại Gia Lâm, Hà Nội, Việt Nam và Naxaythong, Viêng Chăn, lào năm 2017-2019. Vị trí số lượng và sự chu chuyển của sâu xanh H. Armigera tại Viêng Chăn, Lào.
Thành phần sâu hại cánh vảy trên ngô tại Gia Lâm, Hà Nội, Việt Nam và NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2017 - 2019. Vị trí số lượng của sâu xanh H. armigera trong tập đoàn sâu hại bộ cánh vảy trên ngô tại NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2018 -2019. Sự chu chuyển của sâu xanh H.
armigera trên các cây ký chủ tại NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2018 – 2019. Đặc điểm hình thái của sâu xanh H. Armigera trên ngô. Pha trưởng thành.
Pha sâu non. Đặc điểm sinh vật học của sâu xanh H. Tập tính hoạt động. Thời gian phát dục các pha của sâu xanh H.
Thời gian sống và sức đẻ trứng của trưởng thành sâu xanh H. Tỷ lệ nở của trứng sâu xanh H. Tỷ lệ giới tính của sâu xanh H. Tỷ lệ sống sót các pha trước trưởng thành của sâu xanh H.
76 iv luan an 4. Sức ăn lá ngô của sâu non sâu xanh H. Đặc điểm sinh thái học của sâu xanh H. Armigera trên ngô.
Ảnh hưởng của yếu tố nhiệt độ đến một số chỉ tiêu sinh học của sâu xanh H. Ảnh hưởng của thức ăn đến một số chỉ tiêu sinh học của. Một số chỉ tiêu sinh - thái học cơ ản của sâu xanh H. Ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến diễn biến mật độ sâu xanh H.
armigera trên ngô tại Hà Nội, Việt Nam và Viêng Chăn, Lào năm 2017- 2019. Thành phần và tỷ lệ ký sinh sâu cánh vảy hại ngô tại NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2018 -2019. Biện pháp phòng chống sâu xanh H. armigera trên ngô tẠi NaxayThong, Viêng Chăn, Lào vụ hè thu năm 2018.
Biện pháp canh tác. Biện pháp cơ giới-vật lý phòng chống sâu xanh H. armigera trên ngô tại Xen in, Nasaythong, Viêng Chăn, Lào năm 2018. Biện pháp sử dụng thuốc Bảo vệ thực vật.
Kết luận và kiến nghị. 116 Danh mục các công trình đã công ố liên quan đến luận án. 118 Tài liệu tham khảo. 133 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BNN & PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn BVTV Bảo vệ thực vật CHDCNDL Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào CABI Cục nông nghiệp thịnh vượng quốc tế (Commonwealth Agricultural Bureau International) CT Công thức DT Thời gian nhân đôi quần thể (Double time) EPPO Tổ chức Bảo vệ thực vật châu Âu (European Plant Protection Organization) EU Liên minh châu Âu (European Union) FAO Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organization) FAOSTAT Ngân hàng dữ liệu trực tuyến của tổ chức nông lương thế giới & cs.
Và cộng sự lx Tỷ lệ sống của cá thể qua tuổi x mx Sức sinh sản của cá thể ở tuổi x QCVN Quy chuẩn Việt Nam RH Độ ẩm tương đối (Relative Humidity) rm Tỷ lệ tăng tự nhiên Ro Hệ số nhân của một thế hệ SN Sâu non T, Tc Thời gian của thế hệ tính theo mẹ (T) và theo con (Tc) TB Trung bình o t Nhiệt độ TT Trưởng thành TTBNNPTNT Thông tư Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn USDA Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (United States Department of Agriculture) Λ Giới hạn phát triển vi luan an DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Diện tích, năng suất và sản lượng ngô của CHDCND Lào từ 2014 – 2017. Thành phần sâu hại bộ cánh vảy trên ngô tại Gia Lâm, Hà Nội, Việt Nam và NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2017 – 2019. Vị trí số lượng của sâu xanh H.
armigera trong tập hợp sâu hại bộ cánh vảy trên ngô tại NaxayThong, Viêng Chăn, Lào vụ xuân hè năm 2018- 2019. Sự chu chuyển của sâu xanh H. armigera trên các cây ký chủ tại huyện NaxayThong, Viêng Chăn, Lào năm 2018 - 2019. Kích thước các pha phát dục của sâu xanh H.
Thời gian vũ hóa trong ngày của trưởng thành sâu xanh H. Tính cạnh tranh trong loài của sâu xanh H. armigera ở các tuổi khác nhau (cùng mật độ). Tính cạnh tranh trong loài của sâu non sâu xanh H.
armigera ở các mật độ khác nhau. Khả năng đục vào bắp ngô của sâu non sâu xanh H. Độ sâu hóa nhộng trong đất của sâu xanh H. Thời gian phát dục các pha và vòng đời của sâu xanh H.
Thời gian sống và sức đẻ trứng của trưởng thành cái sâu xanh H. Tỷ lệ trứng nở của sâu xanh H. armigera khi nuôi trên lá ngô. Tỷ lệ giới tính của sâu xanh H.
Tỷ lệ sống sót các pha trước trưởng thành của sâu xanh H. armigera trong phòng thí nghiệm. Sức ăn lá ngô của sâu non sâu xanh H. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến thời gian phát triển các pha và vòng đời của sâu xanh H.
Tỷ lệ sống sót của sâu xanh H. armigera ở nhiệt độ khác nhau. Khối lượng nhộng của sâu xanh H. armigera khi nuôi ở các mức nhiệt độ khác nhau.
Mối quan hệ giữa nhiệt độ với sự phát triển của sâu xanh H. Ảnh hưởng của thức ăn (giống ngô) đến thời gian phát dục pha sâu non sâu xanh H. 86 vii luan an 4. Ảnh hưởng của thức ăn (giai đoạn sinh trưởng của cây ngô) đến thời gian phát dục của sâu non sâu xanh H.
Ảnh hưởng của thức ăn (cây trồng khác nhau) đến thời gian phát dục của sâu non sâu xanh H. Tỷ lệ sâu xanh H. armigera đục bắp trên một số giống ngô thí nghiệm. Ảnh hưởng của thức ăn (cây trồng khác nhau) đến khối lượng nhộng cái của sâu xanh H.
Ảnh hưởng của yếu tố ăn thêm của pha trưởng thành đến sức đẻ trứng của sâu xanh H. Ảnh hưởng của cây ký chủ đến sức đẻ trứng của trưởng thành sâu xanh H. Bảng sống của sâu xanh H. armigera nuôi bằng giá đỗ ở điều kiện nhiệt độ 25 ± 1oC.
Bảng sống của sâu xanh H.