Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại phường khương trung thanh xuân hà nội

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu nghiên cứu áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại phường khương trung thanh xuân hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại phường Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái quát về Quyền trong bảo vệ môi trường
• 1.2. Mối quan hệ giữa môi trường với quyền con người
• 1.3. Nội dung nguyên tắc và các quyền con người về môi trường
• 1.4. Tiếp cận Quyền trong bảo vệ môi trường cấp cơ sở trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.5. Kinh nghiệm trên thế giới
• 1.6. Kinh nghiệm của Việt Nam
• 1.7. Khái quát về phường Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp
• 2.5. Phương pháp tham vấn ý kiến cộng đồng
• 2.6. Phương pháp tham kiến chuyên gia
• 2.7. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá thực trạng môi trường ở phường Khương Trung
• 3.2. Xác định các vấn đề môi trường ưu tiên ở phường Khương Trung
• 3.3. Vai trò của các tổ chức quần chúng - xã hội và cộng đồng dân cư trong bảo vệ môi trường tại phường Khương Trung
• 3.4. Khả năng áp dụng tiếp cận Quyền trong bảo vệ môi trường ở phường Khương Trung
• 3.5. Đề xuất giải pháp phát huy Quyền trong bảo vệ môi trường tại phường Khương Trung
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung

Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề cấp bách hiện nay, đặc biệt tại phường Khương Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội. Quyền con người trong bảo vệ môi trường không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một thực tiễn cần thiết để đảm bảo sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Việc áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường sống.

1.1. Khái niệm quyền trong bảo vệ môi trường

Quyền trong bảo vệ môi trường được hiểu là quyền của mỗi cá nhân và cộng đồng được sống trong một môi trường trong lành, an toàn. Điều này bao gồm quyền tiếp cận thông tin về môi trường, quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến môi trường và quyền được bồi thường khi môi trường bị ô nhiễm.

1.2. Tình hình môi trường tại Khương Trung

Khương Trung là một phường có mật độ dân số cao, dẫn đến nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ chất thải sinh hoạt, bụi bẩn và ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất. Việc nhận thức và thực hiện quyền bảo vệ môi trường tại đây là rất cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo vệ môi trường, nhưng Khương Trung vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự thiếu hụt thông tin và sự tham gia của cộng đồng là những vấn đề lớn. Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

2.1. Các vấn đề ô nhiễm chính

Ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và rác thải sinh hoạt là những vấn đề chính tại Khương Trung. Các nguồn ô nhiễm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện quyền bảo vệ môi trường

Sự thiếu hụt về nhận thức và thông tin về quyền bảo vệ môi trường là một thách thức lớn. Nhiều người dân chưa hiểu rõ quyền lợi của mình trong việc tham gia bảo vệ môi trường, dẫn đến sự thụ động trong các hoạt động bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường tại Khương Trung, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận quyền. Điều này bao gồm việc tăng cường thông tin, giáo dục và sự tham gia của cộng đồng trong các quyết định liên quan đến môi trường.

3.1. Tăng cường thông tin và giáo dục

Cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về môi trường cho người dân là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục về bảo vệ môi trường cần được triển khai để nâng cao nhận thức của cộng đồng.

3.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cần tạo ra các cơ hội cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, từ việc thu gom rác thải đến việc tham gia vào các quyết định chính sách. Sự tham gia này sẽ giúp nâng cao trách nhiệm và ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Khương Trung

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Người dân đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình và tham gia tích cực hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.1. Kết quả từ các hoạt động bảo vệ môi trường

Các hoạt động như thu gom rác thải, trồng cây xanh và tuyên truyền về bảo vệ môi trường đã được thực hiện hiệu quả. Sự tham gia của cộng đồng đã giúp cải thiện tình hình môi trường tại Khương Trung.

4.2. Đánh giá tác động của các chính sách

Các chính sách bảo vệ môi trường đã được triển khai tại Khương Trung cần được đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính hiệu quả. Việc lắng nghe ý kiến của người dân sẽ giúp cải thiện các chính sách này.

V. Kết luận và tương lai của quyền trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung

Việc áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại Khương Trung là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, cần tiếp tục nỗ lực để nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng. Tương lai của quyền trong bảo vệ môi trường tại đây phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền và người dân.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa chính quyền và cộng đồng là rất cần thiết để bảo vệ môi trường hiệu quả. Cần có các chương trình hợp tác cụ thể để khuyến khích sự tham gia của người dân.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Khương Trung cần có các chiến lược phát triển bền vững, trong đó bảo vệ môi trường là một yếu tố quan trọng. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên thiên nhiên đang trở thành thách thức nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền con người. Tại phường Khương Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội, với dân số khoảng 30.000 người và đa dạng thành phần kinh tế, các vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, chất thải rắn sinh hoạt và làng nghề đang diễn biến phức tạp. Trung bình mỗi ngày, phường phát sinh khoảng 2,3 kg rác thải rắn/người, trong đó các cửa hàng ăn uống chiếm tỷ lệ lớn nhất với 5,2 kg/người/ngày. Môi trường nước mặt, đặc biệt là dòng sông Tô Lịch, bị ô nhiễm nghiêm trọng do xả thải chưa qua xử lý, gây mùi hôi và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Mục tiêu nghiên cứu là áp dụng tiếp cận quyền (Right-based Approach) trong bảo vệ môi trường tại phường Khương Trung nhằm phát huy vai trò của cộng đồng dân cư và các tổ chức quần chúng - xã hội trong công tác bảo vệ môi trường. Nghiên cứu tập trung vào đánh giá thực trạng môi trường, xác định các vấn đề ưu tiên, phân tích khả năng áp dụng tiếp cận quyền và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường tại địa phương. Phạm vi nghiên cứu bao gồm phường Khương Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội, trong giai đoạn từ năm 2011 đến 2014.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng dân cư, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường ở cấp cơ sở, hướng tới phát triển bền vững và bảo đảm quyền sống trong môi trường lành mạnh cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quyền con người trong bảo vệ môi trường và mô hình tiếp cận quyền (Right-based Approach).

1. Lý thuyết quyền con người và môi trường: Môi trường là điều kiện tiên quyết để thực hiện các quyền con người cơ bản như quyền sống, quyền được sống trong môi trường lành mạnh, quyền sức khỏe và quyền phát triển. Tuyên bố Stockholm (1972) và các công ước quốc tế đã khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa quyền con người và bảo vệ môi trường, nhấn mạnh quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia và quyền tiếp cận tư pháp trong lĩnh vực môi trường.

2. Mô hình tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường: Theo Michael Anderson, có ba cách tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường: huy động các quyền hiện có, giải thích lại các quyền hiện có trong bối cảnh môi trường và tạo ra các quyền mới liên quan đến môi trường. Mô hình này nhấn mạnh vai trò của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia quyết định và quyền được bồi thường thiệt hại môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền môi trường (environmental rights), quyền thủ tục (procedural rights), trách nhiệm và nghĩa vụ bảo vệ môi trường, quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia và quyền tiếp cận tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu thứ cấp gồm các văn bản pháp luật, báo cáo, tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về quyền con người và bảo vệ môi trường; số liệu thống kê và báo cáo của UBND phường Khương Trung, quận Thanh Xuân và thành phố Hà Nội.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, sử dụng phần mềm Ms.Excel để xử lý số liệu khảo sát và biểu diễn dữ liệu dưới dạng biểu đồ, bảng số liệu.

• Khảo sát thực địa: Phỏng vấn trực tiếp 100 hộ dân và 20 cán bộ quản lý, lãnh đạo phường Khương Trung bằng bảng hỏi chuẩn bị sẵn. Lấy mẫu chất thải rắn tại 22 hộ gia đình trong 20 ngày liên tiếp để xác định khối lượng và thành phần rác thải.

• Phương pháp tham vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến từ các chuyên gia môi trường, cán bộ quản lý và nghiên cứu chính sách môi trường để bổ sung, đánh giá kết quả khảo sát.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2011-2014, với các bước thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

Cỡ mẫu khảo sát 100 hộ dân được chọn ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các nhóm dân cư khác nhau trong phường. Phương pháp phân tích số liệu nhằm đánh giá thực trạng môi trường, nhận thức và vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng môi trường phường Khương Trung: Môi trường sống bị ô nhiễm nghiêm trọng, với 59,2% người dân đánh giá ô nhiễm nghiêm trọng và 38,3% đánh giá ô nhiễm. Các thành phần môi trường như không khí, nước và đất đều bị suy thoái, trong đó 90% người dân cho rằng không khí và nước chưa tốt, 74% cho rằng có nhiều bụi và 90% phản ánh mùi khó chịu từ sông Tô Lịch. Khối lượng rác thải rắn phát sinh trung bình khoảng 2,3 kg/người/ngày, trong đó cửa hàng ăn uống chiếm 5,2 kg/người/ngày, cửa hàng giải khát 2,5 kg/người/ngày, hộ gia đình phi nông nghiệp 0,6 kg/người/ngày.

2. Quản lý chất thải và vệ sinh môi trường: Công tác thu gom rác thải do Xí nghiệp Môi trường đô thị số 4 thực hiện với 18 công nhân và 20 xe thu gom, thu gom trung bình 13 tấn rác/ngày. Tỷ lệ thu phí vệ sinh môi trường chỉ đạt 58% ở hộ dân và 30% ở cơ sở kinh doanh, mức thu thấp không đủ bù chi phí. 36% người dân chưa hài lòng với chất lượng vệ sinh môi trường do tồn đọng rác trong ngõ hẻm và thời gian tập kết rác gây ùn tắc giao thông.

3. Nhận thức và vai trò của cộng đồng: 86,6% người dân cho rằng ô nhiễm môi trường ảnh hưởng một phần đến sức khỏe, đặc biệt các bệnh về hô hấp và da liễu. Các tổ chức quần chúng - xã hội như Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên đã tích cực tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường. Các mô hình điểm như “Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường” và “Khu dân cư thực hiện hài hòa xóa đói giảm nghèo và bảo vệ môi trường” đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành vi của cộng đồng.

4. Vấn đề ưu tiên bảo vệ môi trường: Môi trường không khí được người dân quan tâm nhất (60%), tiếp theo là môi trường nước (21%) và môi trường đất (19%). Mùi hôi từ nước thải chưa xử lý là nguyên nhân chính gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy môi trường phường Khương Trung đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế, dẫn đến ô nhiễm không khí, nước và chất thải rắn. Việc thu gom và xử lý rác thải chưa hiệu quả, tỷ lệ thu phí thấp làm giảm nguồn lực cho công tác vệ sinh môi trường. Môi trường nước mặt, đặc biệt sông Tô Lịch, bị ô nhiễm nghiêm trọng do xả thải chưa qua xử lý, gây mùi hôi và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại cấp cơ sở như phường Khương Trung là cần thiết để phát huy vai trò của cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội. Tiếp cận quyền giúp nâng cao nhận thức, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin, tham gia quyết định và giám sát thực thi pháp luật về môi trường. Các mô hình điểm đã chứng minh hiệu quả trong việc huy động sự tham gia của cộng đồng, góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ khối lượng rác thải theo nguồn phát sinh, biểu đồ đánh giá chất lượng vệ sinh môi trường và biểu đồ ý kiến đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường sống, giúp minh họa rõ ràng các vấn đề và mức độ quan tâm của người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục về quyền môi trường: Đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân về quyền được sống trong môi trường lành mạnh, quyền tiếp cận thông tin và tham gia bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: UBND phường, các tổ chức quần chúng - xã hội. Thời gian: trong vòng 12 tháng tới.

2. Hoàn thiện cơ chế thu phí và nâng cao hiệu quả thu gom rác thải: Rà soát, điều chỉnh mức thu phí vệ sinh môi trường phù hợp, tăng tỷ lệ thu phí lên trên 80% để đảm bảo nguồn lực cho công tác thu gom và xử lý rác thải. Chủ thể thực hiện: Công ty Môi trường đô thị, UBND phường. Thời gian: 6-12 tháng.

3. Phát huy vai trò cộng đồng trong giám sát và quản lý môi trường: Xây dựng và nhân rộng các mô hình “Khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường”, tổ chức các nhóm giám sát cộng đồng để phát hiện và phản ánh kịp thời các vi phạm về môi trường. Chủ thể thực hiện: Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể xã hội, cộng đồng dân cư. Thời gian: 12-24 tháng.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ pháp lý và kỹ thuật cho người dân: Tổ chức các lớp tập huấn, tư vấn pháp luật môi trường, hỗ trợ người dân trong việc tiếp cận thông tin, tham gia phản biện và khởi kiện các hành vi vi phạm môi trường. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức phi chính phủ. Thời gian: 12 tháng.

5. Cải thiện hệ thống xử lý nước thải và kiểm soát ô nhiễm không khí: Đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông và các cơ sở sản xuất trên địa bàn. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Hà Nội, quận Thanh Xuân. Thời gian: 24-36 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về môi trường: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý môi trường cấp cơ sở.

2. Các tổ chức quần chúng - xã hội và cộng đồng dân cư: Giúp hiểu rõ vai trò, quyền và trách nhiệm trong bảo vệ môi trường, từ đó phát huy sự tham gia tích cực trong các hoạt động bảo vệ môi trường.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học môi trường, luật môi trường: Cung cấp tài liệu tham khảo về tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng môi trường đô thị.

4. Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực môi trường: Hỗ trợ xây dựng các chương trình, dự án phát triển bền vững, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và bảo vệ quyền con người liên quan đến môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường là gì?
   Tiếp cận quyền là phương pháp bảo vệ môi trường dựa trên việc đảm bảo các quyền con người như quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia quyết định và quyền tiếp cận tư pháp liên quan đến môi trường. Ví dụ, người dân có quyền được biết về các dự án có thể ảnh hưởng đến môi trường sống của họ.

2. Tại sao phường Khương Trung cần áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường?
   Phường có nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng như ô nhiễm không khí, nước và chất thải rắn. Áp dụng tiếp cận quyền giúp phát huy vai trò của cộng đồng trong giám sát, tham gia và bảo vệ môi trường, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và cải thiện chất lượng sống.

3. Các quyền thủ tục trong bảo vệ môi trường gồm những gì?
   Bao gồm quyền tiếp cận thông tin môi trường, quyền tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến môi trường và quyền tiếp cận tư pháp để khiếu nại, đòi bồi thường thiệt hại do ô nhiễm gây ra. Ví dụ, người dân có thể tham gia hội thảo công khai về dự án xây dựng nhà máy.

4. Vai trò của các tổ chức quần chúng - xã hội trong bảo vệ môi trường như thế nào?
   Các tổ chức này là cầu nối giữa chính quyền và người dân, tổ chức tuyên truyền, vận động, giám sát và hỗ trợ cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường. Ví dụ, Mặt trận Tổ quốc phường tổ chức các chiến dịch vệ sinh môi trường và vận động người dân thực hiện phân loại rác.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thu phí vệ sinh môi trường?
   Cần tăng cường công tác tuyên truyền, minh bạch trong sử dụng nguồn thu, điều chỉnh mức phí phù hợp với điều kiện kinh tế và tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp không đóng phí. Ví dụ, áp dụng công nghệ thu phí tự động và khen thưởng các hộ gia đình thực hiện tốt.

Kết luận

• Môi trường phường Khương Trung đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền sống của người dân.
• Tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường là phương pháp hiệu quả để phát huy vai trò cộng đồng và các tổ chức xã hội trong công tác bảo vệ môi trường.
• Các quyền thủ tục như tiếp cận thông tin, tham gia quyết định và tiếp cận tư pháp cần được đảm bảo và phát huy tại cấp cơ sở.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, tăng cường quản lý chất thải, phát huy vai trò cộng đồng và hoàn thiện chính sách pháp luật.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các mô hình điểm, đào tạo cán bộ, tăng cường giám sát và hoàn thiện khung pháp lý về quyền môi trường.

Kêu gọi hành động: Các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, bảo vệ môi trường sống, đảm bảo quyền con người và phát triển bền vững tại phường Khương Trung và các địa phương tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Do có sự khác biệt về hoàn cảnh lịch sử, trình độ phát triển kinh tế, xã hội, chế độ chính trị, giá trị truyền thống, văn hóa dân tộc, nên cách tiếp cận quyền con ngƣời (Right-based Approach) có sự khác nhau giữa các quốc gia, dân tộc. Nhƣng quyền con ngƣời (QCN) có thể hiểu một cách đơn giản nhất, đó là những đặc quyền tự nhiên mà mỗi ngƣời khi sinh ra đều có, không phân biệt về độ tuổi, trình độ, nghề nghiệp, địa vị xã hội, ngôn ngữ, chính kiến, dân tộc, sắc tộc, giới tính. Các quyền và tự do của con ngƣời đƣợc ghi nhận và đảm bảo bằng hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế. Tuy nhiên, trong thực tế các hoạt động của con ngƣời đã làm suy kiệt tài nguyên và môi trƣờng bị ô nhiễm nghiêm trọng ở các cấp độ.

Điều này đã tác động mạnh và trực tiếp tới sức khỏe và đời sống của con ngƣời trên phạm vi toàn cầu và ở các quốc gia. Do đó quyền sống của con ngƣời bị ảnh hƣởng trực tiếp hàng ngày bởi sự xuống cấp của chất lƣợng môi trƣờng, nhƣ: ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nƣớc, ô nhiễm đất đai, rác thải sinh hoạt, các làng nghề và khu công nghiệp,… Môi trƣờng không đƣợc đảm bảo, các quyền con ngƣời không thể thực hiện tốt, vì môi trƣờng có liên quan và tác động trực tiếp tới quyền hƣởng thụ của mỗi cá nhân và cộng đồng. Vì vậy, bảo vệ và nâng cao chất lƣợng môi trƣờng của con ngƣời là yêu cầu thiết yếu để bảo vệ cuộc sống của chính họ, điều kiện tiên quyết bảo đảm nhân phẩm ở góc độ đạo đức môi trƣờng và giá trị của con ngƣời, phát triển và hoàn thiện nhân cách con ngƣời trong cách ứng xử với môi trƣờng. Nhƣ vậy, môi trƣờng có mối quan hệ chặt chẽ với sức khỏe và quyền con ngƣời, ít nhất là quyền đƣợc sống trong môi trƣờng lành mạnh và quyền thực hiện nghĩa vụ của họ trong bảo vệ môi trƣờng.

Đó là cơ sở, nền tảng thiết yếu để hiện thực hóa quyền con ngƣời trong lĩnh vực bảo vệ môi trƣờng, đặc biệt ở cấp cơ sở. Chính vì thế, Tiếp cận Quyền (Right-based Approach) trong bảo vệ môi trƣờng đã đƣợc các tổ chức quốc tế đề xuất và áp dụng trong những năm gần đây. Nhận thức rõ điều đó ở nƣớc ta, Nhà nƣớc đã ban hành Quy chế dân chủ ở cơ sở để thực hiện 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các nguyên tắc “Dân biết, Dân bàn, Dân làm và Dân kiểm tra”. Đặc biệt, từ năm 2012 Việt Nam đã bắt đầu xem xét và triển khai cách Tiếp cận Quyền trong bảo vệ môi trƣờng ở cấp cơ sở nhằm phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng - xã hội và cƣ dân địa phƣơng tham gia tích cực trong công tác bảo vệ môi trƣờng.

Phƣờng Khƣơng Trung thuộc quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội là một phƣờng có cƣ dân thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau và nằm ven sông Tô Lịch. Trong phƣờng này nhiều vấn đề môi trƣờng nảy sinh nhƣ chất thải sinh hoạt, chất thải rắn, chất thải làng nghề, ô nhiễm bụi, xả thải ra sông Tô Lịch,… Mặc dù đã có những nỗ lực bƣớc đầu trong quản lý các vấn đề môi trƣờng nói trên, nhƣng chƣa lôi cuốn đƣợc sự tham gia tích cực và chủ động của các đoàn thể quần chúng - xã hội, của cộng đồng dân cƣ. Để cải thiện tình hình, phát huy hơn nữa vai trò của các đoàn thể quần chúng - xã hội, và cộng đồng địa phƣơng trong bảo vệ môi trƣờng ở phƣờng này rất cần cách tiếp cận mới. Chính vì thế, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Nghiên cứu áp dụng tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trường tại phường Khương Trung, Thanh Xuân, Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ khoa học môi trƣờng.

2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát về Quyền trong bảo vệ môi trƣờng Môi trƣờng có mối quan hệ mật thiết với sức khỏe và quyền con ngƣời. Vì vậy, bên cạnh việc áp dụng các biện pháp khoa học, kỹ thuật, hành chính, pháp luật… trong bảo vệ môi trƣờng. Hƣớng tiếp cận quyền con ngƣời trong bảo vệ môi trƣờng hiện đang đƣợc xem là có hiệu quả, đã đƣợc nhiều nƣớc áp dụng, nhất là những nƣớc phát triển.

Tuy nhiên, ở nƣớc ta, hƣớng tiếp cận này khá mới mẻ, vì vậy, việc tìm hiểu mối quan hệ giữa môi trƣờng với quyền con ngƣời và kinh nghiệm quốc tế trong vận dụng cách tiếp cận quyền trong bảo vệ môi trƣờng rất có ý nghĩa đối với Việt Nam hiện nay. Mối quan hệ giữa môi trường với quyền con người Từ phƣơng diện lý luận và thực tiễn bảo vệ môi trƣờng và quyền con ngƣời, các học giả, các nhà hoạt động thực tiễn trên lĩnh vực môi trƣờng và quyền con ngƣời ở nhiều nƣớc trên thế giới đã chỉ ra sự tƣơng tác qua lại giữa môi trƣờng với sức khỏe và quyền con ngƣời. Có thể khái quát mối quan hệ này, trên ba khía cạnh chính sau: Thứ nhất, môi trường là vấn đề của quyền con người. Hiến chƣơng Liên hiệp quốc (LHQ) năm 1945 thiết lập những nguyên tắc cơ bản về tôn trọng nhân phẩm, giá trị vốn có, bảo vệ quyền và các tự do cơ bản của con ngƣời.

Tiếp sau đó, Đại hội đồng LHQ đã ban hành một loạt các tuyên bố và công ƣớc quốc tế về quyền con ngƣời, chính thức đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển ngành luật quốc tế về quyền con ngƣời. Tuyên bố Stockholm năm 1972 đƣợc xác định là cột mốc đầu tiên cho sự gắn kết hai vấn đề tƣởng chừng là hai lĩnh vực riêng biệt trong hoạch định chính sách công, nhƣng lại có mối quan hệ chặt chẽ với nhau [18]. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong Tuyên bố Stockholm [17], Nguyên tắc 1 đã thiết lập nền tảng mối quan hệ giữa quyền con ngƣời với bảo vệ môi trƣờng, rằng: “Con ngƣời có các quyền cơ bản về tự do, bình đẳng và điều kiện sống tối thiểu trong môi trƣờng trong lành, bình đẳng cho phép con ngƣời có cuộc sống trong nhân phẩm và hạnh phúc”. Tiếp đó, Hội nghị Thƣợng đỉnh thế giới về Môi trƣờng và Phát triển bền vững năm 1992 đƣợc tổ chức tại thành phố Rio de Janeiro, Brazil đã đƣa ra công thức liên kết giữa quyền con ngƣời và bảo vệ môi trƣờng trong một số thuật ngữ có tính thủ tục.

Nguyên tắc 10 tuyên bố: “Vấn đề môi trƣờng phải đƣợc giải quyết một cách tốt nhất với sự tham gia của tất cả các cá nhân liên quan, ở cấp độ thích hợp. Cấp độ quốc gia, mỗi cá nhân sẽ đƣợc tiếp cận thông tin thích hợp liên quan đến môi trƣờng, do các cơ quan công quyền lƣu giữ, bao gồm cả thông tin về các chất và hoạt động nguy hiểm trong cộng đồng của họ, và có cơ hội đƣợc tham gia trong quá trình ban hành các quyết định. Các quốc gia sẽ phải tạo điều kiện, tăng cƣờng nhận thức và kêu gọi sự tham gia của cộng đồng trong việc phổ biến thông tin rộng rãi. Cơ hội tiếp cận một cách hiệu quả với tƣ pháp và các thủ tục hành chính, bao gồm cả việc bồi thƣờng và đền bù thiệt hại phải đƣợc bảo đảm” [19].

Sự gắn kết giữa môi trƣờng và quyền con ngƣời đƣợc thể hiện khá rõ đối với việc bảo đảm thực hiện các quyền nhƣ: quyền đƣợc sống; sự toàn vẹn thân thể của mỗi cá nhân, của đời sống mỗi gia đình; quyền đối với sức khỏe, thịnh vƣợng và phát triển của mỗi cá nhân, cũng nhƣ nhóm và cộng đồng xã hội… Tất cả các quyền này đều phụ thuộc vào môi trƣờng sống, môi trƣờng tự nhiên xung quanh con ngƣời. Và đây đƣợc xác định là cơ sở quan trọng cho cuộc sống của tất cả mọi cá nhân và cộng đồng xã hội. Hiện nay, sức khỏe của con ngƣời đang bị ảnh hƣởng ngày càng lớn và hệ quả ngày càng trầm trọng do sự xuống cấp nghiêm trọng của môi trƣờng và hệ sinh thái. Và chính sự ô nhiễm môi trƣờng, sự hủy hoại môi trƣờng tự nhiên đều trực tiếp tác động đến việc hƣởng thụ quyền con ngƣời của tất cả mọi ngƣời.

Vì thế, nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của con ngƣời là phải nâng cao chất lƣợng cuộc sống, bảo 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đảm quyền đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành, bảo đảm sức khỏe môi trƣờng. Do vậy, cộng đồng thế giới thừa nhận môi trƣờng chính là vấn đề của quyền con ngƣời. Thứ hai, bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa quyền con người. Một sự thật hiển nhiên là, các quyền con ngƣời không thể thực hiện đƣợc nếu môi trƣờng không đƣợc bảo đảm, vì môi trƣờng có liên quan và tác động trực tiếp tới hƣởng thụ nhân quyền của mỗi cá nhân và cộng đồng.

Vì vậy, bảo vệ và nâng cao chất lƣợng môi trƣờng của con ngƣời là nhu cầu thiết yếu để bảo vệ cuộc sống con ngƣời, điều kiện tiên quyết bảo đảm nhân phẩm và giá trị của con ngƣời, phát triển và hoàn thiện nhân cách con ngƣời và tạo ra đặc tính thúc đẩy phúc lợi cho mỗi cá nhân, tập thể và cả cộng đồng xã hội. Các hoạt động của con ngƣời đã làm cho môi trƣờng bị ô nhiễm nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu và chính sự ô nhiễm này đã gây hại cho sức khỏe con ngƣời. Do vậy quyền sống của con ngƣời đang bị ảnh hƣởng trực tiếp hàng ngày do sự ô nhiễm về không khí, ô nhiễm nguồn nƣớc, ô nhiễm nguồn đất,… Theo pháp luật về môi trƣờng và luật nhân quyền quốc tế, trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng và quyền con ngƣời trƣớc hết thuộc về Nhà nƣớc. Nhà nƣớc có trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ và thực hiện các quyền con ngƣời về môi trƣờng.

Thứ ba, bảo vệ và thực hiện tốt quyền con người là điều kiện thiết yếu để có chính sách tốt về môi trường. Để có chính sách tốt về bảo vệ môi trƣờng, đòi hỏi các quyền con ngƣời phải đƣợc bảo đảm thực hiện. Nhiều nhà nghiên cứu, nhà hoạt động thực tiễn trong lĩnh vực môi trƣờng cho rằng, để có đƣợc chính sách tốt về môi trƣờng chỉ có thể thông qua việc bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin, sự tham gia của dân chúng trong việc ban hành các quyết định về môi trƣờng và tiếp cận tƣ pháp liên quan tới môi trƣờng. Các quyền này đƣợc gọi là các quyền có tính chất thủ tục (procedural rights).

5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.