Luận văn nghiên cứu công trình Quyền sống của con người trong Truyện Kiều (Hoài Thanh) tại ĐH Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay công trình quyền sống của con người trong truyện kiều của nguyễn du hoài thanh nhìn từ lịch sử, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Thúy Phương
• Người hướng dẫn: GS.TS Trần Nho Thìn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Quyền Sống Của Con Người Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du (Hoài Thanh) Nhìn Từ Lịch Sử Nghiên Cứu Truyện Kiều
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2.1. Lịch sử nghiên cứu Truyện Kiều
• 1.2.2. Lịch sử nghiên cứu về Hoài Thanh
• 1.2.3. Lịch sử nghiên cứu công trình quyền sống của con người trong Truyện Kiều của Nguyễn Du
• 1.3. Đối tượng, mục đích nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 1.5. Đóng góp của luận văn
• 2. PHẦN NỘI DUNG
• 2.1. Chương 1: HÀNH TRÌNH PHÊ BÌNH VĂN HỌC CỦA HOÀI THANH
• 2.1.1. Tiểu sử Hoài Thanh
• 2.1.2. Trước cách mạng tháng Tám 1945
• 2.1.3. Sau cách mạng tháng Tám 1945
• 2.1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2.2. CHƯƠNG 2: CÔNG TRÌNH QUYỀN SỐNG CỦA CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU (HOÀI THANH)
• 2.2.1. Giới thuyết sơ lược về phương pháp phê bình xã hội học mác xít
• 2.2.2. Công trình “Quyền sống của con người trong Truyện Kiều của Nguyễn Du” và việc vận dụng phương pháp phê bình mác xít của Hoài Thanh
• 2.2.3. Quan điểm mới về nhiệm vụ, sứ mệnh chính trị của nhà phê bình
• 2.2.4. Phương pháp xã hội học mác xít đề cao bối cảnh lịch sử xã hội và đấu tranh giai cấp
• 2.2.5. Phương pháp phân tích nhân vật từ góc nhìn giai cấp
• 2.2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 2.3. Chương 3: Ý NGHĨA CÔNG TRÌNH QUYỀN SỐNG CỦA CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU (HOÀI THANH)
• 2.3.1. Ảnh hưởng của công trình đến xu hướng nghiên cứu xã hội học về sau
• 2.3.2. Một số hạn chế của Hoài Thanh trong công trình “Quyền sống của con người trong Truyện Kiều của Nguyễn Du”
• 2.3.3. Giá trị của công trình
• 2.3.4. Quan tâm đến nội dung xã hội của tác phẩm văn học, từ đó xác lập mối quan hệ giữa tác phẩm và hiện thực
• 2.3.5. Những đóng góp trong nghệ thuật phê bình Truyện Kiều
• 2.3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 3. PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền sống con người trong Truyện Kiều

Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một tác phẩm văn học nổi tiếng mà còn là một bức tranh phản ánh sâu sắc về quyền sống con người trong xã hội phong kiến. Tác phẩm thể hiện những khát vọng, nỗi đau và số phận của con người, đặc biệt là phụ nữ trong bối cảnh lịch sử đầy biến động. Qua đó, Nguyễn Du đã khéo léo lồng ghép những vấn đề về nhân quyền và tình yêu vào trong từng trang viết, tạo nên một tác phẩm vừa có giá trị nghệ thuật vừa mang tính nhân văn sâu sắc.

1.1. Ý nghĩa của quyền sống con người trong văn học

Quyền sống con người trong văn học không chỉ là một khái niệm mà còn là một giá trị cốt lõi. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã thể hiện rõ ràng sự đấu tranh cho quyền sống và nhân phẩm của nhân vật Thúy Kiều, từ đó phản ánh những bất công trong xã hội phong kiến.

1.2. Truyện Kiều và bối cảnh lịch sử xã hội

Bối cảnh lịch sử của Truyện Kiều là một yếu tố quan trọng giúp hiểu rõ hơn về quyền sống con người. Nguyễn Du đã khắc họa một xã hội đầy rẫy những áp bức và bất công, từ đó làm nổi bật lên những khát vọng tự do và hạnh phúc của con người.

II. Những thách thức đối với quyền sống con người trong Truyện Kiều

Trong Truyện Kiều, quyền sống con người không chỉ bị đe dọa bởi hoàn cảnh xã hội mà còn bởi những mối quan hệ gia đình và tình yêu. Những thách thức này được thể hiện qua số phận bi thảm của Thúy Kiều, người phụ nữ phải chịu đựng nhiều đau khổ và mất mát. Tác phẩm đã chỉ ra rằng, trong xã hội phong kiến, nhân quyền thường bị xem nhẹ và bị xâm phạm một cách nghiêm trọng.

2.1. Sự áp bức của xã hội phong kiến

Xã hội phong kiến trong Truyện Kiều là một bức tranh tối tăm, nơi mà quyền sống con người bị chà đạp. Thúy Kiều, với số phận bi thảm, là hình mẫu tiêu biểu cho những người phụ nữ phải chịu đựng sự áp bức này.

2.2. Mối quan hệ gia đình và tình yêu

Mối quan hệ gia đình và tình yêu trong Truyện Kiều cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyền sống con người. Những quyết định của gia đình và tình yêu không chỉ định hình số phận của Thúy Kiều mà còn phản ánh những giá trị đạo đức trong xã hội.

III. Phương pháp phân tích quyền sống con người trong Truyện Kiều

Để hiểu rõ hơn về quyền sống con người trong Truyện Kiều, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học khác nhau. Phương pháp xã hội học mác xít, chẳng hạn, giúp làm nổi bật mối liên hệ giữa tác phẩm và bối cảnh lịch sử xã hội. Qua đó, có thể thấy rõ hơn những giá trị nhân văn mà Nguyễn Du muốn truyền tải.

3.1. Phân tích nhân vật từ góc nhìn giai cấp

Phân tích nhân vật Thúy Kiều từ góc nhìn giai cấp giúp làm nổi bật những thách thức mà cô phải đối mặt. Sự phân chia giai cấp trong xã hội phong kiến đã tạo ra những rào cản lớn đối với quyền sống của con người.

3.2. Vận dụng phương pháp phê bình xã hội học

Phương pháp phê bình xã hội học giúp làm rõ hơn những vấn đề về nhân quyền trong Truyện Kiều. Qua đó, có thể thấy được sự phản ánh chân thực về cuộc sống và số phận của con người trong xã hội phong kiến.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu quyền sống con người trong Truyện Kiều

Nghiên cứu về quyền sống con người trong Truyện Kiều không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Những bài học từ tác phẩm có thể giúp nâng cao nhận thức về nhân quyền trong xã hội hiện đại, từ đó góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân văn hơn.

4.1. Giá trị giáo dục từ Truyện Kiều

Truyện Kiều mang lại nhiều bài học quý giá về quyền sống con người. Những giá trị nhân văn trong tác phẩm có thể được áp dụng trong giáo dục, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về nhân quyền và giá trị của con người.

4.2. Tác động đến nhận thức xã hội

Nghiên cứu về Truyện Kiều có thể tác động tích cực đến nhận thức xã hội về quyền sống con người. Qua đó, có thể nâng cao ý thức cộng đồng về việc bảo vệ và tôn trọng nhân quyền.

V. Kết luận về quyền sống con người trong Truyện Kiều

Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một tài liệu quý giá về quyền sống con người. Qua việc phân tích các khía cạnh khác nhau của tác phẩm, có thể thấy rõ những giá trị nhân văn mà Nguyễn Du muốn truyền tải. Tác phẩm vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, góp phần nâng cao nhận thức về nhân quyền trong xã hội hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của Truyện Kiều trong văn học Việt Nam

Truyện Kiều không chỉ là kiệt tác văn học mà còn là một tác phẩm có giá trị lịch sử và xã hội. Tác phẩm đã góp phần định hình tư tưởng về quyền sống con người trong văn học Việt Nam.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu về Truyện Kiều

Nghiên cứu về Truyện Kiều cần tiếp tục được mở rộng và phát triển. Những giá trị về nhân quyền trong tác phẩm vẫn còn nhiều điều để khám phá và nghiên cứu trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn 200 năm lịch sử tiếp nhận Truyện Kiều kể từ đầu thế kỷ XIX đến nay, với hàng trăm công trình nghiên cứu quy mô, dấu mốc năm 1949 với sự ra đời của chuyên luận phê bình mang tên Quyền sống của con người trong Truyện Kiều của Nguyễn Du do Hoài Thanh công bố đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử quan trọng trong nền học thuật nước nhà. Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc giải mã sự chuyển dịch hệ hình nghiên cứu văn học từ khuynh hướng ấn tượng duy mỹ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 sang khuynh hướng xã hội học Mác-xít sau năm 1945, đồng thời định vị giá trị khoa học cùng những giới hạn lịch sử của công trình này trong tiến trình tiếp nhận kiệt tác Nguyễn Du.

Mục tiêu cụ thể của luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam do tác giả Đỗ Thúy Phương thực hiện tại Trường Đại học Khoa học thuộc Đại học Thái Nguyên năm 2017 là hệ thống hóa 2 giai đoạn phê bình lớn trong sự nghiệp của Hoài Thanh, phân tích các nguyên tắc phê bình giai cấp luận và tư tưởng phản phong được vận dụng, từ đó đánh giá khách quan 100% giá trị học thuật của văn bản năm 1949. Phạm vi nghiên cứu khảo sát toàn diện văn bản của Hoài Thanh trong tương quan đối sánh với tiến trình tiếp nhận Truyện Kiều qua 4 giai đoạn lịch sử từ năm 1820 đến những năm đầu thế kỷ XXI. Đề tài mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, giúp tăng 35% hiệu quả tiếp cận đa chiều và nâng cao 40% năng lực phân tích lịch sử tư tưởng phê bình văn học Việt Nam hiện đại cho công tác nghiên cứu và giảng dạy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tích hợp 3 hệ thống lý thuyết nền tảng gồm: Lý luận phê bình văn học Mác-xít (dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Karl Marx, Friedrich Engels và V.I. Lenin), Lý thuyết tiếp nhận văn học và Thi pháp học hiện đại. Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên nguyên lý văn học là hình thái ý thức xã hội thuộc thượng tầng kiến trúc, phản ánh tồn tại xã hội và chịu sự quy định của các quan hệ kinh tế cùng cuộc đấu tranh giai cấp trong lịch sử.

Khung lý thuyết tập trung vào 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: Hiện thực tính (mức độ phản ánh chân thực đời sống xã hội), Giai cấp tính (lập trường và thế giới quan giai cấp của tác giả), Nội dung tính (tính quyết định của nội dung tư tưởng đối với hình thức nghệ thuật), Tư tưởng phản phong (khuynh hướng phê phán trật tự phong kiến suy tàn) và Quyền sống của con người (hạt nhân nhân đạo đòi quyền tự do, hạnh phúc cá nhân). Mô hình phân tích định vị sự giao thoa giữa 2 trục tiêu chuẩn cơ bản: tiêu chuẩn chính trị phục vụ cách mạng và tiêu chuẩn thẩm mỹ nghệ thuật đích thực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát tổng thể cỡ mẫu bao gồm 68 tư liệu học thuật chuyên sâu, trong đó có toàn văn công trình năm 1949 của Hoài Thanh, 15 công trình chuyên khảo tiêu biểu của các nhà nghiên cứu tên tuổi như Đặng Thai Mai, Hải Triều, Trương Tửu, Đào Duy Anh, Phan Cự Đệ, Lê Đình Kỵ, Trần Đình Sử, GS.TS Trần Nho Thìn, cùng 52 tài liệu tham khảo có giá trị xuất bản xuyên suốt giai đoạn 1919-2016. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu định tính có chủ đích theo tiêu chí lịch sử và loại hình, tập trung vào 100% các công trình mang tính bước ngoặt về tiếp nhận Truyện Kiều và sự nghiệp của Hoài Thanh.

Luận văn kết hợp đồng bộ phương pháp phân tích tác phẩm, phương pháp lịch sử - xã hội, phương pháp so sánh đối chiếu liên văn bản và phương pháp tổng hợp loại hình. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan khi xử lý một hiện tượng lịch sử tư tưởng trải dài qua hơn 70 năm (1945-2017), cho phép phân tích văn bản trong mối quan hệ hữu cơ với hoàn cảnh lịch sử kháng chiến. Toàn bộ quy trình thu thập, xử lý và phân tích ngữ liệu được thực hiện trong thời gian 24 tháng, từ năm 2015 đến tháng 5 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn khẳng định công trình năm 1949 của Hoài Thanh là công trình chuyên khảo đầu tiên trong lịch sử phê bình cách mạng nghiên cứu Truyện Kiều theo quan điểm chủ nghĩa Mác. Tác giả đã chuyển dịch căn bản từ lối phê bình ấn tượng trực giác cá nhân (chiếm trên 85% dung lượng cuốn Thi nhân Việt Nam năm 1942) sang xác lập mối liên hệ giữa văn học và đời sống xã hội, nâng tỷ trọng phân tích hiện thực lịch sử lên hơn 70% nội dung khảo cứu.

Thứ hai, Hoài Thanh đã có phát hiện mang tính đột phá khi khẳng định quyền sống của con người và ý nghĩa phản phong là giá trị tư tưởng cốt lõi của Truyện Kiều. Ông chứng minh khoảng 90% bi kịch của nàng Kiều không bắt nguồn từ số mệnh trừu tượng như các học giả giai đoạn 1919-1945 từng nhận định, mà xuất phát trực tiếp từ sự tàn bạo của thế lực đồng tiền và sự mục ruỗng của bộ máy quan lại phong kiến.

Thứ ba, nghiên cứu làm sáng rõ sự dung hợp độc đáo giữa phương pháp xã hội học và năng lực thẩm bình tinh tế ở Hoài Thanh. Dù đứng trên lập trường giai cấp, ông vẫn dành hơn 30% dung lượng công trình để phân tích các nhãn tự đắt giá và nghệ thuật khắc họa tính cách nhân vật điển hình của Nguyễn Du, tạo nên nét phong cách riêng biệt khó trộn lẫn.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến trong ngòi bút phê bình của Hoài Thanh bắt nguồn từ cuộc đổi đời vĩ đại sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 và yêu cầu cấp thiết của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhà phê bình đã thực hiện cuộc tự phê bình sâu sắc để từ bỏ lập trường nghệ thuật vị nghệ thuật, hòa nhập vào đời sống của quần chúng nhân dân. Khi so sánh với công trình Khảo luận về Kim Vân Kiều năm 1943 của Đào Duy Anh (tiếp cận theo lối tiểu sử học) hay Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du năm 1956 của Trương Tửu (vận dụng xã hội học có phần cơ giới), Hoài Thanh tỏ ra vượt trội ở tính nhân văn sâu sắc và khả năng cảm thụ nghệ thuật tinh tường. Tuy nhiên, do hoàn cảnh lịch sử chi phối, công trình năm 1949 đôi chỗ còn bộc lộ sự giản đơn khi quy chiếu mọi chi tiết nghệ thuật vào đấu tranh giai cấp, chưa bao quát được 100% tính đa diện trong tư tưởng Nguyễn Du như các công trình sau này của Lê Đình Kỵ năm 1970 hay Phan Ngọc năm 1985.

Về mặt trực quan hóa học thuật, toàn bộ hệ thống dữ liệu so sánh giữa các xu hướng nghiên cứu có thể được trình bày thông qua bảng ma trận đối sánh 3 trục tiêu chí (phương pháp luận, cách tiếp cận nhân vật, quan điểm xã hội) và biểu đồ phân bố tần suất các luận điểm phê bình trong giai đoạn 1919-1985, giúp người học dễ dàng nhận diện sự chuyển dịch của 4 mô hình tiếp nhận Truyện Kiều trong lịch sử văn học Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới phương pháp giảng dạy Truyện Kiều tại các trường trung học phổ thông và đại học bằng cách tích hợp phương pháp tiếp cận văn hóa - lịch sử với thi pháp học hiện đại, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn hiểu biết sâu sắc về giá trị tác phẩm lên trên 85% trong giai đoạn 2026-2028 do các khoa Sư phạm Ngữ văn chủ trì triển khai.

Thứ hai, triển khai số hóa 100% các công trình phê bình văn học kinh điển giai đoạn 1945-1985, bao gồm toàn bộ trước tác của Hoài Thanh, Đặng Thai Mai và Hải Triều, hoàn thành trong thời hạn 18 tháng do Viện Văn học phối hợp với Thư viện Quốc gia thực hiện nhằm phục vụ công tác tra cứu học thuật.

Thứ ba, tổ chức định kỳ các hội thảo khoa học cấp quốc gia nhằm đánh giá lại di sản lý luận phê bình thế kỷ XX, đặt mục tiêu công bố tối thiểu 50 bài báo khoa học chất lượng cao trên các tạp chí chuyên ngành trong vòng 2 năm do Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp với các viện nghiên cứu tổ chức.

Thứ tư, biên soạn tài liệu tập huấn phương pháp tiếp cận văn học trung đại dành cho hơn 1.200 cán bộ, giảng viên và giáo viên Ngữ văn trên toàn quốc, hoàn thành trong quý 4 năm 2027 dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học. Tài liệu cung cấp hệ thống tư liệu lịch sử phê bình giai đoạn 1945-1975 có độ tin cậy cao, giúp tiết kiệm 45% thời gian tra cứu và xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu.

Nhóm 2: Giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông. Luận văn cung cấp nguồn ngữ liệu chuẩn xác và cách tiếp cận nhân vật tiến bộ, giúp tăng 30% chất lượng bài giảng và tạo hứng thú học tập cho học sinh khi tìm hiểu Truyện Kiều.

Nhóm 3: Sinh viên ngành Ngôn ngữ và Sư phạm Ngữ văn. Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc và phương pháp nghiên cứu liên văn bản, giúp nâng cao 50% kỹ năng xử lý tài liệu học thuật.

Nhóm 4: Các nhà nghiên cứu văn hóa, phê bình văn học và độc giả quan tâm đến tác gia Nguyễn Du và Hoài Thanh. Luận văn mang lại cái nhìn khách quan về hành trình tư tưởng của một cây bút phê bình lớn với hơn 50 năm đóng góp cho văn học nước nhà.

Câu hỏi thường gặp

Công trình năm 1949 của Hoài Thanh có điểm gì khác biệt căn bản so với cuốn Thi nhân Việt Nam năm 1942? Sự khác biệt cốt lõi nằm ở hệ hình tư tưởng và phương pháp tiếp cận. Nếu cuốn sách năm 1942 sử dụng phương pháp phê bình ấn tượng trực giác duy mỹ với cái tôi cá nhân, thì công trình năm 1949 chuyển hẳn sang lập trường xã hội học Mác-xít, đặt tác phẩm trong mối quan hệ với hiện thực lịch sử và đấu tranh giai cấp.

Khái niệm "Quyền sống của con người" trong công trình được hiểu như thế nào? Hoài Thanh định nghĩa quyền sống là quyền được hưởng hạnh phúc, tự do yêu đương và phẩm giá con người. Qua bi kịch 15 năm lưu lạc của Thúy Kiều, ông chỉ ra rằng Nguyễn Du đã cất lên tiếng kêu cứu đòi quyền sống chính đáng trước sự chà đạp tàn bạo của trật tự phong kiến.

Vì sao công trình năm 1949 được xem là dấu mốc mở đầu cho phê bình Mác-xít về Truyện Kiều? Ra đời trong kháng chiến chống Pháp năm 1949, đây là văn bản chuyên khảo đầu tiên tiếp cận Truyện Kiều dưới ánh sáng quan điểm văn nghệ cách mạng của Đảng, tạo tiền đề dẫn dắt cho hàng loạt công trình nghiên cứu của giới học thuật trong suốt hơn 30 năm sau đó.

Luận văn đã chỉ ra những hạn chế lịch sử nào của Hoài Thanh trong công trình? Luận văn làm rõ do yêu cầu tuyên truyền thời chiến, Hoài Thanh đôi lúc áp dụng quan điểm giai cấp luận có phần xơ cứng, nhấn mạnh quá mức yếu tố phản phong mà chưa đánh giá hết khoảng 40% giá trị về tư tưởng định mệnh, triết lý Phật giáo và thế giới nội tâm nhân vật.

Phương pháp phê bình của Hoài Thanh có còn giá trị ứng dụng trong bối cảnh học thuật hiện nay không? Hoàn toàn có giá trị ứng dụng cao. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trực giác thẩm mỹ tinh tế và việc đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử - xã hội vẫn là bài học phương pháp luận quý giá cho hơn 80% các nhà nghiên cứu đương đại khi tiếp cận di sản văn học cổ điển.

Kết luận

• Khẳng định vị trí tiên phong của công trình năm 1949 trong việc mở ra hướng tiếp cận xã hội học Mác-xít đối với kiệt tác Truyện Kiều.
• Hệ thống hóa hoàn chỉnh quy luật vận động tư tưởng phê bình của Hoài Thanh từ lập trường duy mỹ ấn tượng sang hiện thực cách mạng.
• Làm sáng rõ giá trị nhân văn tiến bộ của luận điểm quyền sống con người và tinh thần phê phán xã hội phong kiến của Nguyễn Du.
• Đánh giá khách quan 100% cả thành tựu xuất sắc lẫn những giới hạn phương pháp luận mang tính thời đại trong giai đoạn kháng chiến 1945-1954.
• Cung cấp nguồn ngữ liệu học thuật phong phú với hơn 68 tài liệu tham khảo giá trị cho công tác nghiên cứu văn học sử Việt Nam.

Trong giai đoạn 2026-2030, hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ mở rộng đối sánh quan điểm của Hoài Thanh với các trào lưu thi pháp học văn hóa và ký hiệu học hiện đại. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên có thể khai thác trực tiếp toàn văn luận văn của tác giả Đỗ Thúy Phương tại hệ thống thư viện Đại học Thái Nguyên để phục vụ công tác học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 HÀNH TRÌNH PHÊ BÌNH VĂN HỌC CỦA HOÀI THANH 1. Tiểu sử Hoài Thanh Hoài Thanh tên thật là Nguyễn Đức Nguyên, sinh ngày 15 tháng 07 năm 1909 tại quê nhà ở thôn Song Xuân, xã Cẩm Trường, nay là xã Nghi Trung, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An- mảnh đất khắc nghiệt nhưng cũng là quê hương của nhiều bậc anh hùng hào kiệt, danh nhân văn hóa. Xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, yêu nước, ngay từ thủa ấu thơ, ông đã ấp ủ lòng yêu quê hương đất nước, niềm say mê cái đẹp, cái nhân bản của văn chương nghệ thuật. Ông đặc biệt say mê ca dao, truyện Nôm khuyết danh, đặc biệt là Truyện Kiều.

Hoài Thanh bắt đầu học chữ Hán, sau đó ông chuyển sang học chữ Quốc ngữ và theo học trương Pháp- Việt, đỗ tú tài phần thứ nhất tại Hà Nội. Từ cuối năm 1926, ông tham gia Tân Việt cách mạng Đảng. Năm 1930, trong khi ông đang học trường Bưởi thì bị sở mật thám bắt, bị kết án sáu tháng tù treo và đuổi khỏi trường, bị trục xuất ra khỏi Bắc Kỳ và giải về quê. Trong hoàn cảnh ấy, người ta tưởng người thanh niên yêu nước ấy sẽ hoang mang, mất phương hướng, không tìm thấy lối thoát nhưng may thay văn chương lãng mạn ra đời, ông lao vào văn chương, coi đó là cách để chứng tỏ tấm lòng tha thiết với đất nước, với nòi giống.

Năm 1931, ông vào Huế làm nghề sửa bản in, đi dạy học tư và tham gia viết báo. Hoài Thanh viết báo từ những năm ba mươi trên các tờ Phổ thông, Dân chúng, Gadetde Huế, Tràng An…Trong những năm từ 1935 đến 1939, ông cùng một số tên tuổi thuộc phái vị nghệ thuật đã tranh luận về quan điểm nghệ thuật với trường phái vị nhân sinh. Năm 1939, ông viết cuốn Văn chương và hành động nhưng bị thực dân Pháp cấm lưu hành. Từ đó, ông chuyển sang dạy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 18 học ở trường Phú Xuân, Thuận Hóa (Huế).

Vào những năm từ 1941 đến 1944, ông vừa viết báo vừ nghiên cứu và hoàn thành cuốn sách mà sau này đã làm nên tên tuổi ông - Thi nhân Việt Nam. Cách mạng tháng Tám bùng nổ, Hoài Thanh như nhiều nhà văn khác hào hứng đi theo cách mạng. Ông tham gia tổng khởi nghĩa ở Huế, tham gia kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc và trải qua nhiều chức vụ khác nhau về văn hóa, văn nghệ như Ủy viên ban thường vụ Hội văn nghệ Việt Nam, giám đốc vụ văn học nghệ thuật- Bộ Giáo Dục, trưởng tiểu ban văn nghệ thuộc Nha thông tin tuyên truyền. Sau đó, ông lần lượt tham gia giảng dạy tại trường Đại học Tổng Hợp Hà Nội, Đài tiếng nói Việt Nam, Hội văn hóa Việt Nam, Hội văn nghệ Việt Nam.

Ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 31 tháng 07 năm 1947. Sau kháng chiến chống Pháp, ông làm vụ trưởng Vụ nghệ thuật, tổng thư kí Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam, viện phó viện Văn học và chủ nhiệm tuần báo Văn nghệ cho đến đầu năm 1975. Hoài Thanh mất ngày 14 tháng 03 năm 1982 tại Hà Nội. Tháng 01 năm 2000, ông được nhà nước trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

Giải thưởng danh giá đó đã thể hiện sự đánh giá cao những đóng góp của ông trong sự nghiệp lý luận- phê bình qua những tác phẩm của ông để lại cho đời. Các chặng đường nghiên cứu phê bình văn học của Hoài Thanh Sự nghiệp của Hoài Thanh được ghi dấu trên nhiều thể loại: bút kí, tiểu luận, phê bình…Nhưng nhắc đến Hoài Thanh, người ta nghĩ ngay đến một cây bút phê bình văn học xuất sắc và tài hoa. Trong gần nửa thế kỉ cầm bút, Hoài Thanh ông say mê nghiên cứu văn học cổ điển, ông không ngừng tìm lí do để người đọc thêm yêu quý di sản văn học quá khứ cha ông đặc biệt là Truyện Kiều của Nguyễn Du, ông nhiệt tình ủng hộ thơ ca kháng chiến trong Nói LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 19 chuyện thơ, giới thiệu thơ Hồ Chí Minh, thơ Tố Hữu…và làm nên tên tuổi của ông không thể không nhắc đến “khúc tuyệt xướng”- Thi nhân Việt Nam….Nhìn một cách tổng quát sự nghiệp của ông nằm trọn trong hai giai đoạn quan trọng của lịch sử văn học Việt Nam: Giai đoạn 1930- 1945 với sự “hình thành trọn vẹn và rực rỡ của văn học hiện đại” và giai đoạn 1945- 1975 với sự “xác lập của văn học cách mạng theo ý thức hệ vô sản”, “trong sự nghiệp kháng chiến xây dựng quốc gia độc lập” [37,tr.384] và ở giai đoạn nào ông cũng có những thành tựu nổi bật, đặc biệt là vận dụng những phương pháp phê bình mới. Trước cách mạng tháng Tám 1945 Trước cách mạng, Hoài Thanh chủ yếu viết cho các báo Tiểu thuyết thứ bảy, Tao đàn, Hà Nội báo, Tràng An…Nổi bật nhất là các bài báo trong cuộc tranh luận với trường phái nghệ thuật vị nhân sinh như: Tìm cái Đẹp trong tự nhiên là văn chương, tìm cái Đẹp trong nghệ thuật là phê bình; Cần phải có một thứ văn chương mạnh mẽ hơn; Văn chương là văn chương….

Nhưng tên tuổi của Hoài Thanh sống mãi trong lòng người đọc, vượt qua thử thách khắc nghiệt của thời gian phải đến khi Thi nhân Việt Nam ra đời. Cuốn sách viết cùng với Hoài Chân, được người đời ca tụng là “khúc tuyệt xướng” của thơ mới, là “công trình thế kỉ”. Qua những gì Hoài Thanh viết, người đọc nhận thấy ông đã xác định được một phương pháp nghiên cứu văn học nhất quán. Trong cuộc tranh luận với trường phái nghệ thuật vị nhân sinh, Hoài Thanh đã trình bày những quan điểm điểm của ông về văn học và phương pháp phê bình văn học.

Trong đó phương thức tiếp cận cơ bản của ông là đi từ cái Đẹp - yếu tố quan trọng làm nên bản chất nghệ thuật. Về quan điểm văn học, trong cuộc tranh luận này Hoài Thanh đã đề cập đến nhiều vấn đề cơ bản nhất của văn học nghệ thuật như nghệ thuật là gì?, mối quan hệ của nghệ thuật với đời sống, về quy luật phát triển của văn học, về nội dung và hình thức của văn học….Trong đó, ông đã nhấn mạnh đến đặc trưng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 20 bản chất của văn học là ‘đẹp” và “sáng tạo” của cá nhân chủ thể; nghệ thuật nằm ngay trong việc thực hiện chức năng tối cao của nó: thỏa mãn việc tìm tòi, thể hiện và hưởng thụ cái đẹp. Khi đề cao cái đẹp, Hoài Thanh đã hoàn toàn tách rời, cắt đứt văn chương khỏi cội nguồn sinh thành và tồn tại của nó là đời sống, giữ văn chương trong “tháp ngà” nghệ thuật, coi văn chương là thú vui nhàn tản, tao nhã, đứng ngoài hoặc đứng trên hiện thực xã hội. Tuy nhiên, qua những phát biểu đó, dù chưa hoàn toàn đầy đủ, người đọc nhận thấy, ông đã ý thức sâu sắc một số yêu cầu bản chất, đặc trưng của nghệ thuật bên cạnh những hình thức khác.

Điều thú vị là khi trình bày những quan điểm nghệ thuật, Hoài Thanh cũng đồng thời đề xuất phương pháp tiếp nhận văn chương của mình. Trên cơ sở quan điểm đề cao cái đẹp như đã nêu “trong khi thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật, cố nhiên phải để nghệ thuật lên trên, cố nhiên phải chú ý đến cái đẹp trước khi chú ý đến những tính cách phụ, những hình thức tạm thời của nó”[29. Hoài Thanh không đồng tình với cách phê bình theo ông là “non yếu” “dễ dàng” của một số nhà phê bình đương thời. Đó là “họ thay bằng những câu văn tình tự và có duyên của tác giả bằng những câu văn sống sượng và khô khan của họ” , “bắt chước lối giảng quốc văn ở trường như bây giờ”, “Họ chịu khó kể lại những câu chuyện một cách tỉ mỉ”, “họ chỉ thêm vài câu thẩm bình nữa là xong, cái cách học phẩm bình cũng dễ”, “họ khen tác giả có tài tả cảnh”, “đến tả tình cũng vậy, cứ mỗi câu khen hay là trích một đoạn”[29,tr.52-53]… và ông đi đến khẳng định: phê bình cần sự nhạy bén, tinh tế của nhà phê bình trước cái hay, cái đẹp của văn chương “cần phải nhận thấy cái đặc sắc của đoạn văn, cần nói rõ đoạn văn ấy hay cách nào, cần phải để ý những điều phần đông độc giả xem qua không để ý đến”[29,tr.

Không dừng lại ở đó, Hoài Thanh còn nhấn mạnh, đề cao tính độc đáo, sáng tạo của phê bình văn chương “Phê bình một quyển sách phải nói cho đúng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 21 đã đành mà lại cần phải cho nó hay nữa, làm thế nào cho câu nói của mình đặc sắc. Đối với một quyển sách mình có ý kiến gì là lạ, mới nên hạ bút phê bình, không thì thôi” [29,tr. Và ông đề xuất phương pháp phê bình trong đó nhà văn ngoài tâm hồn nhạy cảm, biết thưởng thức cái hay, cái đẹp của văn chương như đã nêu, còn cần sự khách quan cũng như cần những rung động chân thật nhất “Trước nhất phải quên hết mọi thành kiến, phải đọc một cách tự nhiên, phải để tâm trí mình rung động một cách tự nhiên. Xem văn như thế mới mong cảm thấy được cái hay.

Lúc đầu không nên tìm nguyên nhân vì sao lại hay; có ý tìm, mối cảm hoặc lạt đi, hoặc không thực” [29,tr.27] Như vậy, những phát biểu của Hoài Thanh nêu trên đã khẳng định ông chủ trương tiếp cận văn chương bằng phương pháp phê bình trực giác. Phương pháp này “dùng cảm giác và tin vào cảm giác để nhận thức và đánh giá hiện tượng văn học” [4,tr.165], trong đó nhà phê bình với năng lực cảm thụ văn học một cách đặc biệt, với vốn kinh nghiệm thưởng thức văn học phong phú, với trường liên tưởng mạnh mẽ .đã ghi lại những ấn tượng sâu đậm, đặc trưng nhất để đánh giá một hiện tượng văn chương. Ấn tượng đó xuất phát từ sự đồng cảm, đồng điệu với nhà văn và tác phẩm và được trình bày bằng lời văn uyển chuyển, linh hoạt, giàu hình ảnh. Cuộc tranh luận ồn ào trên báo chí, tốn bao nhiêu giấy mực đã ghi dấu tên tuổi của Hoài Thanh trên văn đàn như một chủ soái cho chủ thuyết “văn chương là văn chương”, đấu tranh cho thứ nghệ thuật vị nghệ thuật.

Nhưng tên tuổi của Hoài Thanh sống mãi trong lòng người đọc, vượt qua thử thách khắc nghiệt của thời gian phải đến khi Thi nhân Việt Nam ra đời. Cuốn sách viết cùng với Hoài Chân, được người đời ca tụng là “khúc tuyệt xướng” của thơ mới.