Đặt vấn đề Chọn lựa công nghiệp hóa làm chiến lược phát triển, Việt Nam hiện nay đang phải đối phó với những thách thức về vấn đề ô nhiễm, suy thoái môi trường đang từng ngày từng giờ diễn ra làm cho chất lượng môi trường ngày càng diễn biến xấu đi. Thế hệ hiện tại không có quyền chạy theo những lợi ích trước mắt để thế hệ mai sau phải gánh chịu những hậu quả về môi trường thảm khốc. Mặc dù hiệu quả kinh tế do sản xuất công nghiệp đã rõ, nhưng không thể không tính đến việc chữa trị môi trường. Nhiều nước phát triển và đang phát triển phải trả giá đắt cho sự phá hủy môi trường và suy giảm tài nguyên thiên nhiên của quốc gia mình.
Do vậy, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân loại. Không thể có một xã hội lành mạnh, bền vững trong một thế giới còn nghèo đói, đại dịch và suy thoái môi trường. Ở nước ta, vấn đề phát triển bền vững cho khu công nghiệp được đặc biệt quan tâm từ khi quy chế bảo vệ môi trường khu công nghiệp có hiệu lực vào năm 2003 và đặc biệt Chính phủ ban hành định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình Nghị sự 21 ở Việt Nam) năm 2004, định hướng chung cho một nền công nghiệp hóa phát triển bền vững. Hơn thế, Chiến lược Tăng trưởng xanh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 25/9/2012 đã thể hiện quyết tâm của Chính phủ Việt Nam về một sự tăng trưởng với nền công nghệ sạch, phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước ta, Thái Nguyên là một trong những thành phố công nghiệp phát triển và kèm theo sự phát triển đó là các hoạt động đã và đang tác động không nhỏ đến môi trường. Nhắc đến Thái Nguyên – được mệnh danh là thành phố thép, không thể không nói đến ngành công nghiệp luyện kim - Công ty cổ phần Gang thép (TISCO). TISCO được coi cái nôi của ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam, tiền thân là Công ty Gang thép Thái Nguyên, được thành lập năm 1959, là khu Công nghiệp đầu tiên tại Việt Nam có dây chuyền sản xuất liên hợp khép kín từ khai thác quặng sắt đến luyện gang, luyện thép và cán thép. Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Công ty không ngừng tăng trưởng và lớn mạnh.
Công suất sản xuất thép cán hiện tại đạt 650.000 tấn/năm, doanh thu hàng năm đạt trên 8. [4] n 2 Tuy nhiên, tốc độ phát triển công nghiệp càng nhanh càng đè nặng lên khả năng tự phục hồi của môi trường. Đặc biệt, dự án giai đoạn II đang được xúc tiến, tổng thầu MCC Trung Quốc dự kiến đưa vào hoạt động cuối năm 2017, nâng sản lượng thép lên đến 1. Do đó vấn đề bảo vệ môi trường phục vụ phát xanh hóa công nghiệp tại các nhà máy tại Công ty Gang thép, mà rộng hơn là các khu công nghiệp là một trong các vấn đề nổi cộm.
Vì vậy, việc tìm ra các giải pháp bảo vệ môi trường, ứng dụng sản xuất sạch hơn; nhằm duy trì phát triển bền vững và thân thiện môi trường là vấn đề rất thiết thực. Từ thực tế đó được sự đồng ý và giúp đỡ của BGH Trường Đại học Nông Lâm, Ban Chủ Nhiệm Khoa Quản Lý Tài Nguyên, dưới sự hướng dẫn tận tình của cô giáo PGS. Đỗ Thị Lan, em tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu xây dựng quy trình thực hiện sản xuất sạch hơn trong công nghiệp ngành thép thí điểm tại các nhà máy luyện - cán thép, công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên” .Với mong muốn phát huy những tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực do hoạt động công nghiệp gây ra và mục tiêu phát triển Công ty theo hướng thân thiện môi trường, phát triển bền vững. Mục tiêu tổng quát Đánh giá được các tác động do hoạt động của Công ty Gang thép đến môi trường xung quanh, nghiên cứu và đề xuất xây dựng quy trình thực hiện sản xuất sạch hơn trong công nghiệp ngành thép nhằm phát triển sản xuất theo hướng bền vững, góp phần tích cực bảo vệ môi trường.
Mục tiêu cụ thể - Khái quát được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xung quanh khu vực Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên. - Xác định hoạt động công nghiệp và các tác động của hoạt động công nghiệp tới môi trường của Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên. - Xác định các vấn đề môi trường, an toàn sản xuất và tiềm năng, cơ hội của sản xuất sạch hơn trong công nghiệp ngành thép tại các nhà máy luyện - cán thép, Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên. - Xây dựng quy trình thực hiện sản xuất sạch hơn trong công nghiệp ngành thép tại các nhà máy luyện – cán thép, Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên và đề xuất một số biện pháp xử lý môi trường.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác nghiên cứu sau này. - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu, làm quen với thực tế. - Nâng cao khả năng tự học tập, nghiên cứu và tìm tài liệu tham khảo - Tích luỹ được kinh nghiệm cho công việc khi đi làm.
- Tạo điều kiện nắm bắt thực tiễn, nhìn nhận khách quan và khả năng tìm tòi, sáng tạo. Ý nghĩa thực tiễn Đánh giá được tình hình hiện tại của Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên qua đó xây dựng được quy trình áp dụng sản xuất sạch hơn trong công nghiệp ngành thép và ứng dụng tại Công ty, hướng tới mục tiêu thân thiện môi trường, góp phần giải quyết được các vấn đề môi trường hiện nay ở Công ty cổ phần Gang thép nói riêng và thành phố Thái Nguyên nói chung. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Cơ sở lý luận của đề tài Sự ra đời của các nhà máy, xí nghiệp, các khu công nghiệp đem lại những thành tựu to lớn, khẳng định vai trò của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đẩy nhanh tiến trình hội nhập với nền kinh tế khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, khi các nhà máy công nghiệp đi vào hoạt động và ngày càng phát triển thì đồng thời cũng nảy sinh không ít bất cập. Ảnh hưởng tới đời sống xã hội của cộng đồng. Thực trạng ô nhiễm môi trường tại các nhà máy, các khu công nghiệp đang là vấn đề hết sức bức xúc.
Bao gồm ảnh hưởng của các ngành công nghiệp nặng và nhẹ nói chung và công nghiệp ngành thép nói riêng. Do không coi trọng việc xử lý chất thải ở các doanh nghiệp nên đã làm ảnh hưởng rất lớn đến môi trường sống, gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Chất thải công nghiệp đang là mối nguy cơ đe dọa tới cuộc sống của chúng ta, đặc biệt là những nơi tập trung nhiều doanh nghiệp, nhà máy sản xuất công nghiệp. Chất thải công nghiệp chưa xử lý kỹ càng gây ô nhiễm trầm trọng tới nguồn nước, không khí, tiếng ồn.
Nếu không đánh giá đúng và đưa ra các giải pháp hữu hiệu, tổ chức tốt việc phòng chống ô nhiễm, thực tại này sẽ gây ra những tác hại khôn lường. Thay vì công đoạn xử lý chất thải cuối đường ống và những chi phí quá lớn để khắc phục những hậu quả của ô nhiễm môi trường do quá trình sản xuất công nghiệp gây ra thì việc ứng dụng công nghệ sạch, đưa sản xuất sạch hơn vào áp dụng trong từng quy trình sản xuất, dần tiến tới xây dựng và hoạt động mô hình các nhà máy xanh, thân thiện môi trường, từng bước xây dựng các khu công nghiệp xanh thực sự là một giải pháp tối ưu. Sản xuất sạch hơn được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở sản xuất công nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguyên liệu, nhiên liệu, giảm thiểu phát thải và hạn chế mức độ gia tăng ô nhiễm; bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường, sức khỏe con người và đảm bảo phát triển bền vững. Việc áp dụng SXSH vào quy trình sản xuất công nghiệp là một mắt xích vô cùng quan trọng của việc xây dựng mô hình các nhà máy xanh, các khu công nghiệp thân thiện môi trường.
n 5 Tất cả những vấn đề trên cho thấy, thực hiện quản lý, vận hành, phát triển các nhà máy, doanh nghiệp, khu công nghiệp tại Việt Nam cần có sự thay đổi về chất, đưa sản xuất sạch hơn vào ngay từ công đoạn đầu tiên, qua đó xây dựng và thực hiện mô hình công nghiệp xanh, công nghiệp sinh thái. Có thể thấy, đây chính là con đường tất yếu để phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, hài hòa trên cả ba trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường. Cơ sở thực tiễn của đề tài Song hành với phát triển công nghiệp truyền thống, suy thoái môi trường và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên là không tránh khỏi. Mặc dù hiệu quả kinh tế do sản xuất công nghiệp đem lại đã rõ, nhưng không thể không tính đến vấn đề môi trường.
Nhiều nước phát triển và đang phát triển đang phải trả giá đắt cho sự phá hủy môi trường và suy giảm tài nguyên thiên nhiên ở quốc gia mình. Chi phí này có thể chiếm từ 1 – 7% tổng thu nhập quốc nội của mỗi quốc gia. Ở Việt Nam là 7,2%. Do vậy, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững đang là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại.
[8] Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, kể từ khi “đổi mới” và mở cửa kinh tế thế giới (1986), nhất là sau Đại hội Đảng VI, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chuyển sang phương thức phát triển mới “xây dựng một nền kinh tế nhiều thành phần, hoạt động theo cơ chế thị trường theo định hướng XHCN, có sự quản lý của Nhà nước”. Hiện cả nước có khoảng 219 KCN, với tổng diện tích hơn 61. Việc phát triển các KCN bên cạnh mặt tích cực còn nảy sinh nhiều vấn đề bức xúc, trong đó có bảo vệ môi trường. [8] Nhiều dự án ở các KCN chưa xử lý tốt các chất thải rắn, lỏng và khí thải, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng an sinh xã hội, nhất là đối với người nông dân sống gần kề các KCN.
Lượng chất thải của các KCN này gây ô nhiễm môi trường nước, vốn là nguồn cung cấp nước sinh hoạt cho các khu dân cư.