Luận văn thạc sĩ về quy hoạch và bảo vệ môi trường ven biển tại Bạc Liêu

Luận văn thạc sĩ công nghệ môi trường nghiên cứu quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường ven biển Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu.

• Tác giả: Trần Hùng Phúc
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Viết Hùng
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Lập Quy Hoạch Sử Dụng Và Bảo Vệ Tài Nguyên - Môi Trường Ven Biển Thành Phố Bạc Liêu, Tỉnh Bạc Liêu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Nội dung nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Tham khảo các tài liệu lý thuyết trong và ngoài nước
• Tổng hợp và xử lý số liệu
• Điều tra khảo sát thực địa
• Tham vấn chuyên gia
• Phương pháp vẽ bản đồ bằng phần mềm MicroStation
• Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• Tính mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN THÀNH PHỐ BẠC LIÊU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Địa hình, địa mạo
• 1.1.3. Đặc điểm tài nguyên thiên nhiên
• 1.1.3.1. Tài nguyên đất
• 1.1.3.1.1. Nhóm đất mặn
• 1.1.3.1.2. Nhóm đất phèn
• 1.1.3.2. Tài nguyên nước
• 1.1.3.3. Tài nguyên rừng
• 1.1.3.4. Tài nguyên biển
• 1.1.3.5. Chất lượng môi trường
• 1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 1.2.1. Lao động, việc làm và thu nhập
• 1.2.2. Văn hoá – Giáo dục
• 1.2.3. Tăng trưởng kinh tế
• 1.2.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 1.3. Định hướng phát triển thành phố Bạc Liêu theo Nghị quyết 04/2011/NQ-HĐND
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT QUY HOẠCH SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN – MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Khái niệm về quy hoạch môi trường
• 2.2. Yêu cầu quy hoạch
• 2.3. Mục tiêu và nội dung cơ bản của quy hoạch môi trường
• 2.4. Loại hình, cấp độ và ranh giới quy hoạch môi trường
• 2.5. Trình tự tiến hành quy hoạch môi trường
• 2.6. Cơ sở dữ liệu phục vụ quy hoạch môi trường
• 2.7. Phương pháp quy hoạch môi trường
• 2.8. Lập bản đồ quy hoạch môi trường
• 2.8.1. Bản đồ nền địa hình
• 2.8.2. Bản đồ phân vùng lãnh thổ
• 2.8.3. Bản đồ hiện trạng chất lượng môi trường
• 2.8.4. Bản đồ quy hoạch môi trường thành phần
• 2.9. Cơ sở thực tiễn
• 2.9.1. Lược sử nghiên cứu quy hoạch môi trường trên thế giới
• 2.9.2. Tình hình quy hoạch môi trường ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG QUY HOẠCH SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN - MÔI TRƯỜNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ BẠC LIÊU ĐẾN NĂM 2015 ĐỊNH HƯỚNG ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Hiện trạng sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường
• 3.1.1. Tài nguyên đất
• 3.1.1.1. Tiềm năng khai thác và sử dụng
• 3.1.1.2. Hiện trạng sử dụng đất
• 3.1.1.3. Hiện trạng suy thoái - ô nhiễm tài nguyên đất
• 3.1.2. Tài nguyên nước dưới đất
• 3.1.2.1. Tiềm năng, trữ lượng khai thác nước dưới đất
• 3.1.2.2. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước dưới đất
• 3.1.2.3. Chất lượng nước dưới đất
• 3.1.3. Tài nguyên rừng
• 3.1.3.1. Tiềm năng, trữ lượng rừng phòng hộ ven biển
• 3.1.3.2. Hiện trạng sử dụng rừng phòng hộ vùng ven biển
• 3.1.3.3. Chất lượng rừng phòng hộ ven biển
• 3.1.4. Tài nguyên biển
• 3.1.4.1. Tiềm năng, trữ lượng
• 3.1.4.2. Hiện trạng khai thác sử dụng
• 3.1.4.3. Nguồn lợi giống thủy sản tự nhiên RPH
• 3.2. Định hướng sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đến năm 2015 và tầm nhìn 2020
• 3.2.1. Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên kỳ trước
• 3.2.1.1. Chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội
• 3.2.1.2. Chỉ tiêu sử dụng tài nguyên - môi trường
• 3.2.2. Đề xuất định hướng sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đến năm 2015 và tầm nhìn 2020
• 3.3. Dự báo xu thế phát triển kinh tế - xã hội, diễn biến tài nguyên và môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đến năm 2015 và tầm nhìn 2020
• 3.3.1. Tài nguyên đất
• 3.3.1.1. Khu vực 1: phường Nhà Mát
• 3.3.1.2. Khu vực 2: xã Hiệp Thành
• 3.3.1.3. Khu vực 3: xã Vĩnh Trạch Đông
• 3.3.2. Tài nguyên nước
• 3.3.2.1. Khu vực 1: phường Nhà Mát
• 3.3.2.2. Khu vực 2: xã Hiệp Thành
• 3.3.2.3. Khu vực 3: xã Vĩnh Trạch Đông
• 3.3.3. Tài nguyên rừng
• 3.3.3.1. Diện tích và trữ lượng rừng hiện tại trong khu vực
• 3.3.3.2. Quy hoạch trồng rừng phòng hộ đến năm 2020
• 3.3.4. Tài nguyên biển
• 3.3.4.1. Khu vực 1: phường Nhà Mát
• 3.3.4.2. Khu vực 2: xã Hiệp Thành
• 3.3.4.3. Khu vực 3: xã Vĩnh Trạch Đông
• 3.4. Quan điểm, chiến lược sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu
• 3.4.1. Quan điểm xây dựng giải pháp quy hoạch
• 3.4.2. Chiến lược sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu
• 3.4.2.1. Khai thác sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên và kết hợp bảo vệ môi trường
• 3.4.2.2. Chuyển đổi mục đích sử dụng tài nguyên
• 3.4.2.3. Phát triển kinh tế kết hợp với an ninh quốc phòng
• 3.5. Phương án quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển
• 3.5.1. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong kỳ quy hoạch
• 3.5.1.1. Chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.5.1.2. Chỉ tiêu quy hoạch phát triển các ngành kinh tế
• 3.5.1.3. Chỉ tiêu dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 3.5.1.4. Chỉ tiêu phát triển đô thị và các khu dân cư nông thôn
• 3.5.1.5. Chỉ tiêu phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội
• 3.5.2. Đánh giá các tác động trong kỳ quy hoạch
• 3.5.2.1. Môi trường
• 3.5.3. Giải pháp thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển
• 3.5.3.1. Giải pháp thực hiện quy hoạch
• 3.5.3.1.1. Các giải pháp về chính sách
• 3.5.3.1.2. Giải pháp về nguồn vốn
• 3.5.3.1.3. Các giải pháp bảo vệ sử dụng tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 3.5.3.2. Kế hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển
• 3.5.3.2.1. Tài nguyên đất và biện pháp bảo vệ
• 3.5.3.2.2. Tài nguyên nước và biện pháp bảo vệ
• 3.5.3.2.2.1. Tận dụng nguồn nước mưa phục vụ cho sinh hoạt
• 3.5.3.2.3. Tài nguyên rừng và biện pháp bảo vệ
• 3.5.3.2.4. Tài nguyên biển và biện pháp bảo vệ
• 3.5.3.2.4.1. Mô hình dùng lưới bao quanh các ô thủy sản
• 3.5.3.2.5. Xây dựng chính sách hỗ trợ ngư dân, xác định ngư trường mới
• 3.5.3.2.6. Đẩy mạnh thực hiện chính sách tài chính tín dụng cho người nghèo
• 3.5.3.2.7. Bảo vệ môi trường không khí
• 3.5.3.2.8. Quản lý chất thải rắn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quy hoạch môi trường ven biển Bạc Liêu

Nghiên cứu quy hoạch bảo vệ môi trường ven biển Bạc Liêu là một công trình quan trọng nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này. Quy hoạch môi trường không chỉ giúp quản lý tài nguyên hiệu quả mà còn bảo vệ môi trường tự nhiên. Bạc Liêu, với vị trí địa lý thuận lợi và tài nguyên phong phú, cần có một kế hoạch cụ thể để khai thác và bảo vệ tài nguyên ven biển. Việc lập quy hoạch này sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác tài nguyên, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì cân bằng sinh thái. Theo đó, quy hoạch sẽ tập trung vào việc đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường, nhằm hướng tới phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Tình hình hiện tại của môi trường ven biển

Hiện trạng môi trường ven biển Bạc Liêu đang đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang gia tăng, ảnh hưởng đến chất lượng nước và đất. Các hoạt động khai thác tài nguyên như đánh bắt hải sản, nuôi trồng thủy sản và xây dựng cơ sở hạ tầng đã dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học. Đặc biệt, việc khai thác tài nguyên ven biển một cách tự phát đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Theo báo cáo, chất lượng nước biển tại một số khu vực đã giảm sút, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân địa phương. Do đó, việc đánh giá tác động môi trường và xây dựng các biện pháp bảo vệ là rất cần thiết.

II. Đánh giá tác động môi trường

Đánh giá tác động môi trường là một phần quan trọng trong quy hoạch bảo vệ môi trường ven biển Bạc Liêu. Đánh giá tác động môi trường giúp xác định các yếu tố có thể gây hại cho môi trường và đưa ra các biện pháp khắc phục. Các nghiên cứu cho thấy, hoạt động khai thác tài nguyên ven biển đã dẫn đến sự suy giảm chất lượng nước và đất, ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Việc sử dụng không hợp lý tài nguyên có thể dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng, làm giảm khả năng phục hồi của hệ sinh thái. Do đó, cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để bảo vệ sinh thái ven biển và đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

2.1. Các yếu tố tác động đến môi trường

Các yếu tố tác động đến môi trường ven biển Bạc Liêu bao gồm hoạt động khai thác tài nguyên, ô nhiễm từ chất thải sinh hoạt và công nghiệp, cũng như tác động của biến đổi khí hậu. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường mà còn đến đời sống của người dân. Việc đánh giá các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc quản lý tài nguyên một cách bền vững có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Bạc Liêu.

III. Đề xuất giải pháp quy hoạch

Để bảo vệ môi trường ven biển Bạc Liêu, cần thiết phải xây dựng một quy hoạch chi tiết và khả thi. Quy hoạch ven biển cần tập trung vào việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các giải pháp đề xuất bao gồm việc tăng cường quản lý tài nguyên, áp dụng công nghệ sạch trong sản xuất và khai thác, cũng như nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện quy hoạch. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho người dân địa phương.

3.1. Các biện pháp bảo vệ môi trường

Các biện pháp bảo vệ môi trường ven biển Bạc Liêu cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả. Cần thiết lập các khu bảo tồn biển, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác tài nguyên và xử lý chất thải đúng cách. Đồng thời, việc giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường cũng rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền, giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý và bảo vệ môi trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của quy hoạch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Bạc Liêu sở hữu tổng diện tích tự nhiên 17.538,19 ha với đường bờ biển dài 12,5 km, giữ vai trò trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của tỉnh Bạc Liêu. Trong giai đoạn 2004 - 2010, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa bình quân của thành phố đạt 15,86% mỗi năm, trong đó giá trị sản xuất ngành thủy sản ghi nhận mức bứt phá ấn tượng lên tới 80,35% mỗi năm. Tuy nhiên, sự tăng tốc kinh tế nhanh chóng cùng hoạt động khai thác tự phát đã tạo ra xung đột gay gắt giữa phát triển kinh tế và bảo tồn sinh thái. Thực trạng chiếm dụng đất bãi bồi, suy giảm diện tích rừng phòng hộ từ 900 ha năm 2000 xuống còn 705,46 ha năm 2010, cùng tình trạng khoan giếng bừa bãi ở tầng nước ngầm 80 - 150 m và xả thải chưa qua xử lý khiến nguồn nước mặt ven biển có hàm lượng vi sinh Coliform vượt quy chuẩn cho phép tới 48 lần.

Trước thách thức đó, việc lập quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đến năm 2015, định hướng đến năm 2020 là yêu cầu cấp bách. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiện trạng, dự báo biến động môi trường và xây dựng phương án phân vùng không gian khai thác bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 3 đơn vị hành chính ven biển xung yếu gồm phường Nhà Mát, xã Hiệp Thành và xã Vĩnh Trạch Đông trong giai đoạn khảo sát từ tháng 02 đến tháng 12 năm 2012. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ công cụ quản lý tích hợp, định hướng phân bổ hiệu quả 4.062,56 ha đất nuôi trồng thủy sản, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và hỗ trợ thực hiện mục tiêu đưa thành phố Bạc Liêu trở thành đô thị loại II theo Nghị quyết 04/2011/NQ-HĐND.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết và mô hình quản lý hiện đại:

• Lý thuyết quy hoạch môi trường của Alan Gilpin (1996) và Lê Thạc Cán (1994), xác định quy hoạch môi trường là quá trình lồng ghép mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với các tiêu chí bảo vệ và cải thiện chất lượng môi trường tự nhiên.
• Mô hình quản lý tổng hợp vùng ven biển (ICAM) nhằm giải quyết các mâu thuẫn đa ngành trong khai thác không gian bờ biển, tối ưu hóa lợi ích kinh tế đi đôi với bảo tồn tài nguyên sinh vật.
• Khung tích hợp Môi trường - Kinh tế (E-c-E), xem xét mối quan hệ tương hỗ giữa chất lượng môi trường của từng tiểu vùng lãnh thổ và sự phân bổ các hoạt động phát triển.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm cốt lõi: sức chịu tải sinh thái của vùng đất ngập nước ven biển, phân vùng chức năng môi trường, suy thoái tài nguyên đất do phèn hóa - mặn hóa, và tính bền vững của các hệ sinh thái rừng ngập mặn ven bờ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp giữa số liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê thành phố Bạc Liêu giai đoạn 2000 - 2010, chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 25 năm (1985 - 2009) với lượng mưa trung bình 1.874,4 mm/năm, cùng hệ thống văn bản pháp quy như Luật Bảo vệ Môi trường 2005, Nghị định 25/2009/NĐ-CP và Thông tư 19/2011/TT-BTNMT.

Về phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành khảo sát thực địa và lấy mẫu quan trắc chất lượng môi trường theo 2 đợt trong năm 2012:

• Cỡ mẫu môi trường nước: 4 vị trí lấy mẫu đại diện (từ NM1 đến NM4) tại các khu vực cửa sông và vùng nuôi trồng thủy sản tập trung gồm Cửa Nhà Mát, vùng ven biển xã Hiệp Thành, xã Vĩnh Trạch và xã Vĩnh Trạch Đông.
• Cỡ mẫu môi trường không khí và tiếng ồn: 10 trạm quan trắc (từ KK1 đến KK10) phân bổ dọc các trục giao thông chính và khu dân cư như Ngã tư Giồng Nhãn, Trụ sở UBND và Trung tâm Y tế các xã phường ven biển.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu theo vị trí đại diện không gian và đặc thù phát thải nhằm phản ánh chân thực các điểm nóng ô nhiễm.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hệ thống địa lý kết hợp phần mềm MicroStation và MapInfo là nhằm số hóa dữ liệu, chồng xếp các lớp bản đồ chuyên đề ở tỷ lệ 1:25.000 (bản đồ địa hình, bản đồ hiện trạng sử dụng đất, bản đồ chất lượng môi trường và bản đồ quy hoạch không gian). Sự kết hợp này mang lại độ chính xác cao trong việc phân định ranh giới các tiểu vùng chức năng sinh thái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích hiện trạng tài nguyên và chất lượng môi trường vùng ven biển thành phố Bạc Liêu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Cơ cấu tài nguyên đất thể hiện sự phân hóa rõ rệt: Tổng diện tích đất ven biển ghi nhận 4.946 ha đất mặn (chiếm 67%), 1.555 ha đất cát (chiếm 21%) và 843 ha đất phèn (chiếm 12%). Về hiện trạng canh tác, đất nuôi trồng thủy sản chiếm tỷ trọng áp đảo với 4.062,56 ha (chiếm 57,24% diện tích khu vực), tiếp theo là đất rừng phòng hộ với 705,46 ha (chiếm 9,9%), đất trồng cây lâu năm 540,35 ha (chiếm 7,6%), đất trồng lúa nước 530,07 ha (chiếm 7,4%) và đất sản xuất muối truyền thống chiếm 119,61 ha (khoảng 1,6%).

2. Nguồn nước mặt ven biển chịu áp lực ô nhiễm hữu cơ và vi sinh nghiêm trọng: Nồng độ COD tại các cửa sông dao động từ 10 đến 62 mg/L, nồng độ BOD5 dao động từ 5 đến 25 mg/L, vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 đến 2 lần. Đáng chú ý, mật độ vi sinh vật Coliform tại các điểm trắc nghiệm dao động từ 210 đến 240.000 MPN/100ml, vượt quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT lên đến 48 lần do nguồn nước thải sinh hoạt và nước thải nuôi tôm xả trực tiếp không qua xử lý.

3. Suy giảm diện tích và chất lượng rừng phòng hộ ven biển: Diện tích rừng phòng hộ dọc theo 12,5 km bờ biển biến động mạnh, tăng từ 524 ha năm 1996 lên 900 ha năm 2000, sau đó sụt giảm còn 711 ha năm 2005 và đạt mức 705,46 ha năm 2010. Chiều rộng đai rừng trung bình chỉ đạt khoảng 500 m, làm giảm năng lực phòng hộ đê biển trước tác động của triều cường biên độ 2,8 - 2,9 m.

4. Môi trường không khí và tiếng ồn xuất hiện ô nhiễm cục bộ: Tại các nút giao thông như Ngã ba Nhà Mát và Ngã tư Giồng Nhãn, mức ồn đo được từ 61,8 đến 90,5 dBA và hàm lượng bụi tổng số đạt từ 0,29 đến 0,59 mg/m³, nhiều thời điểm vượt ngưỡng cho phép 0,3 mg/m³ theo QCVN 05:2009/BTNMT. Các chỉ số khí độc hại như CO (dao động 1 - 9 mg/m³), NO2 và SO2 vẫn duy trì trong giới hạn an toàn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của sự suy thoái tài nguyên bắt nguồn từ việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất tự phát nhằm đáp ứng tốc độ tăng trưởng giá trị thủy sản 80,35%/năm. Người dân ồ ạt đào ao nuôi tôm công nghiệp, tự ý khoan giếng lấy nước mặn và nước ngầm tầng nông ở độ sâu 80 - 100 m, làm gia tăng nguy cơ phèn hóa và sụt lún tầng chứa nước.

Khi biểu diễn các dữ liệu này trên biểu đồ cơ cấu thổ nhưỡng (67% đất mặn) và bảng đối chiếu các thông số hóa lý nước mặt qua 2 đợt quan trắc, bức tranh môi trường thể hiện rõ sự mất cân đối sinh thái. So sánh với các nghiên cứu quy hoạch môi trường tại các dải duyên hải lân cận thuộc bán đảo Cà Mau, thành phố Bạc Liêu có tiềm năng lớn hơn về bãi bồi với 12.337 ha và nguồn lợi thủy sản dồi dào trên 250.000 tấn, song cũng chịu rủi ro dịch bệnh thủy sản cao hơn do hệ số tải lượng ô nhiễm hữu cơ tập trung tại vùng cửa biển Nhà Mát. Ý nghĩa của phát hiện này khẳng định việc lập quy hoạch phân vùng chức năng là giải pháp sống còn để ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước trên diện rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực địa, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp quy hoạch khả thi với các chỉ tiêu và phân kỳ thực hiện rõ ràng:

1. Tái cấu trúc không gian sử dụng đất và chuyển đổi sinh kế bền vững: Chuyển đổi linh hoạt 119,61 ha đất làm muối kém hiệu quả sang mô hình kinh tế kết hợp muối - tôm - cá kèo sinh thái; kiểm soát chặt chẽ 4.062,56 ha đất nuôi trồng thủy sản theo hướng an toàn sinh học. Thời gian triển khai từ 2013 đến 2015, định hướng 2020. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường Bạc Liêu.

2. Phục hồi và mở rộng đai rừng phòng hộ ven bờ: Đẩy mạnh chương trình trồng mới các loài cây chịu mặn bản địa như mắm trắng, đước, dà, cóc dọc 12,5 km bờ biển; nâng diện tích rừng từ 705,46 ha lên trên 900 ha vào năm 2020, đảm bảo chiều rộng đai rừng tối thiểu 500 - 800 m để gia cố đê biển. Chủ thể thực hiện: Chi cục Kiểm lâm và UBND các xã Hiệp Thành, Vĩnh Trạch Đông, phường Nhà Mát.

3. Bảo vệ tài nguyên nước và kiểm soát chất lượng môi trường xả thải: Ban hành quy định cấp phép nghiêm ngặt hoạt động khai thác nước dưới đất ở tầng 80 - 150 m; bắt buộc 100% cơ sở nuôi tôm thâm canh xây dựng ao lắng xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra biển nhằm giảm 50% hàm lượng Coliform và BOD5 vào năm 2015. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Bạc Liêu.

4. Phát triển hạ tầng dịch vụ hậu cần nghề cá gắn với bảo vệ an ninh vùng biển: Hiện đại hóa Cảng cá Nhà Mát nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng 50.000 - 60.000 tấn hải sản hàng năm; tích hợp các dự án năng lượng tái tạo (điện gió) và du lịch sinh thái; triển khai gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hơn 3,4% hộ nghèo ven biển chuyển đổi ngành nghề. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Bạc Liêu phối hợp các tổ chức tín dụng và ban quản lý dự án ven biển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên, môi trường và nông nghiệp: Các đơn vị như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng hệ thống số liệu quan trắc và bản đồ phân vùng để xây dựng quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và quản lý cấp phép khai thác nước ngầm.

2. Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Môi trường, Quản lý đất đai: Luận văn cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về ứng dụng GIS và phần mềm MicroStation trong quy hoạch tích hợp kinh tế - sinh thái vùng duyên hải, làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu sau đại học.

3. Doanh nghiệp và cộng đồng nuôi trồng, chế biến thủy hải sản: Nắm bắt các định hướng phân vùng sản xuất, tiêu chuẩn xử lý nguồn nước thải ao nuôi và mô hình nuôi tôm sinh thái kết hợp rừng ngập mặn để tối ưu hóa chi phí vận hành và phòng tránh dịch bệnh.

4. Chuyên gia quy hoạch đô thị và nhà đầu tư du lịch sinh thái ven biển: Tham khảo các phân tích về điều kiện khí tượng, thủy triều bán nhật triều 2,8 - 2,9 m và cảnh quan bãi bồi để thiết kế hạ tầng giao thông thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển khu du lịch sinh thái Nhà Mát.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu trọng tâm của quy hoạch tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu là gì? Quy hoạch hướng tới việc cân bằng giữa phát triển kinh tế nhanh và bảo vệ môi trường, phân bổ hợp lý 4.062,56 ha đất nuôi trồng thủy sản, bảo vệ 705,46 ha rừng phòng hộ và ngăn chặn ô nhiễm nguồn nước mặt dọc 12,5 km bờ biển đến năm 2020.

Thực trạng chất lượng nước mặt tại dải ven biển thành phố Bạc Liêu đang ở mức báo động nào? Nguồn nước mặt chịu ô nhiễm hữu cơ và vi sinh nghiêm trọng với chỉ số BOD5 dao động 5 - 25 mg/L, COD dao động 10 - 62 mg/L (vượt chuẩn 1,5 - 2 lần) và Coliform vượt quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT tới 48 lần tại Cửa Nhà Mát.

Giải pháp then chốt để phục hồi rừng phòng hộ ven biển được đề xuất là gì? Nghiên cứu kiến nghị bảo vệ nghiêm ngặt 702,46 ha rừng hiện hữu, đẩy mạnh trồng mới các loài cây mắm trắng, đước, dà nhằm mở rộng diện tích lên trên 900 ha vào năm 2020, tạo đai rừng chắn sóng kiên cố rộng 500 m.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng suy thoái tầng nước ngầm ven biển? Cần chấm dứt việc khoan giếng tự phát tại tầng nước 80 - 150 m, chuyển dịch sang sử dụng nước mặt được xử lý tập trung, đồng thời kết hợp mô hình trữ nước mưa sinh hoạt cho các khu dân cư ven biển phường Nhà Mát và xã Hiệp Thành.

Phần mềm và công nghệ nào đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng bản đồ quy hoạch? Nghiên cứu ứng dụng công nghệ Hệ thông tin địa lý (GIS) kết hợp phần mềm MicroStation và MapInfo để số hóa dữ liệu, biên tập các lớp bản đồ địa hình, bản đồ chất lượng môi trường và bản đồ quy hoạch phân vùng chức năng tỷ lệ 1:25.000.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên đất (4.946 ha đất mặn, 843 ha đất phèn) và chất lượng môi trường tại 3 xã, phường ven biển thành phố Bạc Liêu.
• Xác lập cơ sở khoa học lồng ghép yếu tố sinh thái vào quy hoạch phát triển kinh tế bờ biển dài 12,5 km theo mô hình quản lý tổng hợp vùng ven biển.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, cơ chế chính sách và phân vùng chức năng bảo vệ 4.062,56 ha đất thủy sản cùng hơn 705 ha rừng phòng hộ.
• Vạch rõ lộ trình hành động theo hai giai đoạn 2013 - 2015 và tầm nhìn 2020 gắn liền với định hướng phát triển đô thị loại II của thành phố Bạc Liêu.
• Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu bản đồ số hóa chính xác, đóng vai trò công cụ chỉ dẫn đắc lực cho các cấp chính quyền trong quản lý môi trường.

Để hiện thực hóa các định hướng quy hoạch, các sở ban ngành tỉnh Bạc Liêu và chính quyền địa phương cần nhanh chóng ban hành các quy chế quản lý tài nguyên ven bờ, phân bổ nguồn vốn đầu tư hạ tầng quan trắc và đẩy mạnh tuyên truyền cộng đồng dân cư cùng chung tay bảo vệ môi trường biển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thành phố Bạc Liêu được thành lập theo nghị định số 32/NQ-CP ngày 27/08/2010 của ch nh phủ, có vị tr nằm ở trung tâm thành phố Bạc Liêu với tổng diện t ch 17.538,19 ha, thành phần dân cư và các hoạt động kinh tế, văn hoá xã hội tương đối phong phú và đa dạng. Trong tương lai, khi thành phố đẩy mạnh tốc độ phát triển kinh tế, đặc biệt là chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp, nếu không có quy hoạch cụ thể thì áp lực ô nhiễm môi trường đối với vùng ven biển của thành phố Bạc Liêu càng lớn. Do đó, việc “Xây dựng quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020” nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.

Với đường bờ biển dài 12,5 km là vùng ven biển quan trọng ở khu vực bán đảo Cà Mau. Địa thế giáp biển đông, có bờ biển khá dài với vùng ngư trường rộng lớn và một vùng nước mặn, lợ ven bờ cho thấy thành phố Bạc Liêu có tiềm năng lớn về nguồn tài nguyên ven biển, đây là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng. Tài nguyên – môi trường ven biển vừa là tư liệu sản xuất vừa là đối tượng sản xuất của nông, công nghiệp phục vụ phát triển kinh tế, dân sinh và an ninh quốc phòng. Tuy nhiên tình trạng khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên ven biển tạithành phố Bạc Liêu mang t nh tự phát và tùy tiện dẫn đến lãng ph và ô nhiễm cụ thể như: chiếm dụng đất đai tràn lan, khai thác nghêu ở các bãi bồi, săn bắt chim chóc bừa bãi, khoan giếng lấy nước sản xuất, chặt phá rừng phòng hộ, đánh bắt tôm cá theo kiểu tận thu… bên cạnh đó ngày càng nhiều chất thải đổ ra biển làm ô nhiễm nguồn nước và suy giảm đa dạng sinh học ven bờ đặc biệt đối với đất ngập nước và rạn san hô.

Vì vậy, viêc lập quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên kết hợp bảo vệ môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu là cần thiết cho mục tiêu chiến lược của thành phố trong việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên sẳn có này. Đây cũng là một công cụ quản lý nhà nước tổng hợp thống nhất góp phần khai thác và sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên kết hợp bảo vệ môi trường Quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên - môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu 2 ven biển quý giá, phục vụ tốt nhất yêu cầu phát triển kinh tế bền vững của thành phố Bạc Liêu. Mục tiêu của đề tài Lập quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu đảm bảo: - Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên - Bảo vệ môi trường ven biển - Phát triển kinh tế, xã hội 3. Nội dung nghiên cứu Đề tài tập trung vào các nội dung ch nh sau đây: - Đưa ra cơ sở lý thuyết về Quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường.

- Đánh giá hiện trạng sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu. - Nghiên cứu các định hướng quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường ven biển. - Đưa ra các thách thức có thể xảy ra và đề xuất quan điểm, mục tiêu và phương hướng quy hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên đất, nước, rừng phòng hộ, tài nguyên ven biểncác xã, phường thuộc thành phố Bạc Liêu - Lập quy hoạch sử dụng và bảo vệ tài nguyên – môi trường ven biển thành phố Bạc Liêu.