CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THUC TIỀN LIÊN QUAN DEN QUAN HE THUONG MAI TRUNG - MY 1. Lý luận chung về thương mại quốc tế 1. Khái niệm thương mại quốc tế Thương mại quốc tế là trao đôi hàng hóa va dịch vụ giữa các quốc gia khác nhau. Thuật ngữ "trao đôi” bao gồm việc nhập khẩu cũng như xuất khâu hàng hóa và dich vụ.
Theo trích dan của Wasserman và Haltman, thương mại quốc tế có thẻ được coi là giao dich giữa các cư dân của các quốc gia khác nhau. Edgeworth, một nhà thông kê người Ireland, đã định nghĩa thuật ngữ này là hiện tượng thương mại giữa các quốc gia. Thuật ngữ thương mại quốc tế là một ví dụ vẻ “liên kết kinh tế và có thé được gọi là giao dich kính tế giữa các quốc gia." Như vậy, thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa, dich vụ giữa các nước thông qua mua bán. Sự trao đôi đó là một hình thức của quan hệ xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau vẻ kinh tế giữa những người sản xuất hàng hóa riêng biệt của các quốc gia.” Các bên tham gia thương mại quốc tế là những người khác quốc gia, có thẻ là các doanh nghiệp nha nước, doanh nghiện tap thé hoặc tư nhân.
Mục đích tham gia thương mại quốc tế của họ là có lợi cho việc trao đồi. Phương tiện thanh toán trong thương mại quốc tế giữa người mua và người bán là đồng tiền có khả năng chuyền đổi. Vai trò của thương mại quốc tế Các nhà kinh tế chính trị như Adam Smith và Ricardo nằm trong số ít người đầu tiên thừa nhận tam quan trọng của thương mại quốc tế. Theo đó, các nha kinh tế chính trị này cho rằng, thương mại toàn cầu mang đến cho người tiêu dùng cơ hội trải nghiệm và tận hưởng nhiều loại hàng hóa và dịch vụ du không có sẵn ở quốc gia của họ hoặc có the hơi đắt đỏ ở quốc gia của họ so với các quốc gia khác.
® [Pleaders (2022), Theories of international trade, hups://blog ipleaders. in/theories-of-intemational-trade/, truy cập ngày 12/02/2023 ®1Pleaders (2022), Theories of intemational trade, https//blog.in/theorics-ot-international-trade/, truy cặp ngày 12/02/2023 12 Ở phạm vi trong nước, thương mại quốc tế tác động vào sản xuất, góp phần thúc day sản xuất và tiêu ding phát trién theo hướng chuyên dich cơ cầu, phân công lao động và chuyên môn hoá quốc té. Điều này có ý nghĩa sông còn đối với một quốc gia. Thương mại quốc tế có tinh chất song con vì một lý do cơ bản là mở rộng kha năng sản xuất va tiêu ding của một nước hay nói cách khác là nó làm thay đổi phương thức sản xuất và phương thức tiêu đùng.
Thương mại quốc tế cho phép một nước tiêu dùng tất cả các mặt hàng với số lượng nhiều hơn mức có thé tiêu dùng với giới hạn của khả năng san xuất trong nước khi thực hiện chế độ tự cung, tự cấp, không buôn bán. Ngoài ra, thương mại quốc tế còn làm cho thu nhập GDP tăng lên, cải thiện đời sông của nhân dân. Đồng thời, thương mại quốc tế giúp cho các nước thỏa mãn nhu cầu về văn hóa, nâng cao trình độ văn hóa, quan hệ với nhiều nước trên thế giới. nâng cao uy tin trên thị trường quốc tế.
Thương mại quốc tế phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Như vậy, thương mại quốc tế là một yếu tổ quyết định quan trọng đối với sự cởi mở giữa các quốc gia và là một yêu tố đáng chú ý trong tăng trưởng kinh tế. Trong những năm gần đây, ngoại thương đã trở thành một chiến lược hết sức quan trọng đối với sự phát triên của nền kinh tế quốc dân. Ở phạm vi quốc tế, thương mại quốc tế còn giúp khuyến khích các mối quan hệ xã hội vả quốc tế giữa các quốc gia.
Việc gia tăng hoạt động ngoại thương sẽ góp phần thúc day quá trình toàn câu hóa. Một số lý thuyết về thương mại quốc tế Các lý thuyết về thương mại quốc tế đã có một lịch sử lâu đời. Các lý thuyết sau bố sung và hoản thiện những lý thuyết trước nhằm giải thích sâu sắc hơn bản chất và những yếu tô quyết định thương mại quốc tế. Các lý thuyết này rất đa dạng nhưng vi phạm vi nghiên cứu có hạn nên trong phan này, tác giả xin được nêu ra một số lý thuyết dién hình.
Một số lý thuyết cỗ điển Học thuyết trọng thương Quan điểm của trường phái trọng thương vẻ thương mại quốc tế ra đời vào cuỗi the ky 15, đầu thé kỷ 16. Học thuyết trọng thương cho ring, mỗi nước muốn đạt được sự thịnh vượng trong phát triên kinh tế thì phải gia tăng khối lượng tiên tệ thông qua con 13 đường ngoại thương tức là phát triển buôn bán với nước ngoài. Lợi nhuận buôn bán theo chủ nghĩa trọng thương là kết quả của sự trao đổi không ngang giá và lừa gạt.!? Trong trao đôi phải có một bên thua và một bên được và trong thương mại quốc tế. Do vậy, quốc gia nay làm giàu bang cách hy sinh lợi ich của quốc gia khác.
Lý thuyết này đề cao vai trò của Nhà nước trong việc điều khiển kinh tế thông qua bảo hộ, cụ thé là Nhà nước phải hạn ché tôi đa nhập khâu, đồng thời khuyến khích sản xuất và xuất khẩu thông qua các công cụ chính sách thương mại như thuế quan, trợ cấp. Lợi thé (trệt doi Năm 1776, Adam Smith đã đặt câu hỏi về lý thuyết trong thương trong “Sir giàu có của các quốc gia.” Lý thuyết này tập trung vào khả năng của một quốc gia san xuất hàng hóa hiệu quả hơn quốc gia khác. Smith lập luận rằng thương mại giữa các quốc gia không nên bị quy định hoặc hạn chế bởi chính sách hoặc sự can thiệp của chính phủ. Lý thuyết của Smith lập luận rằng với hiệu quả tăng lên, người dan ở ca hai quốc gia sẽ được hưởng lợi và thương mại nên được khuyến khích.
Lý thuyết của ông nói rang sự giàu có của một quốc gia không nên được đánh giá bằng số lượng vàng và bạc mà quốc gia đó có mà phải đánh giá bằng mức sông của người dân. Adam Smith tuyên bố rằng thương mại nên diễn ra tự nhiên theo các lực lượng thị trường. Trong một thế giới giả định gồm hai quốc gia, nếu quốc gia A có thé sản xuất hàng hóa rẻ hơn hoặc nhanh hơn (hoặc cả hai) so với quốc gia B. thì quốc gia A có lợi thể và có thẻ tập trung chuyên môn hóa vào sản xuất hàng hóa đó.
Tương tự, nếu quốc gia B sản xuất một hàng hóa khác tốt hơn, thì quốc gia đó cũng có thẻ tập trung vào chuyên môn hóa. Bằng chuyên môn hóa, các quốc gia sẽ tạo ra hiệu quả, bởi vì lực lượng lao động của họ sẽ trở nên lành nghề hơn bằng cách thực hiện các nhiệm vụ tương tự. Sản xuất cũng sẽ trở nên hiệu quả hơn. Adam Smith tin chắc rằng tăng trưởng kinh tế liên quan đến thương mại quốc tế chắc chắn phụ thuộc vào chuyên môn hóa và phân công lao động.
Chuyên môn hóa đảm bao năng suất cao hon, từ đó nâng cao mức sông của người dan cả nước. Ông dé xuất rằng sự phân công lao động trong các thị trường nhỏ sẽ không phục vụ cho chuyên môn hóa, điều này sẽ trở nên dé dang trong trường 19 Vũ Thị Nguyệt Nga (2005), Quan lệ thương mại Trung Quốc - Liên minh châu Au (EU) và tác động cúa né đến Việt Nam, [Luận van thạc sĩ kinh té chính trị, DHQG Hà Nội] 14 hợp thị trường lớn hơn. Sự gia tăng quy mô này đã thúc day chuyên môn hóa tinh vi hơn và do đó tăng năng suat trên toàn câu. Lý thuyết của Smith đề xuất rằng các chính phủ không nên cô ging điều chỉnh thương mại giữa các quốc gia, cũng như không nên hạn chế thương mại toàn cau.
Lý thuyết của ông cũng gói gọn những hậu quả của sự tham gia và hạn chế của chính phủ trong thương mai tự do. Ông nói rằng giao dịch nên phụ thuộc vao các yếu tổ thị trường chứ không phải ý chí của chính phủ. Lợi thể so sảnh Thách thức đôi với lý thuyết lợi thé tuyệt đối là một số quốc gia có thé sản xuất tốt hơn cả hai mặt hàng và do đó có lợi the trong nhiéu linh vực. Ngược lại, một quốc gia khác có thé không có bat kỳ lợi thế tuyệt đối hữu ích nào.
Dé trả lời thách thức nảy. David Ricardo, một nhà kinh tế học người Anh, đã đưa ra lý thuyết về lợi thé so sánh vào năm 1817. Ricardo lập luận rằng ngay cả khi Quốc gia A có lợi thé tuyệt đối trong <a s £. việc sản xuat cả hai sản pham, chuyên môn hóa và thương mại van có thê xảy ra giữa hai quốc gia.
Lợi thé so sánh xảy ra khi một quốc gia không thé sản xuất một sản phẩm hiệu quả hơn quốc gia kia; tuy nhiên, nó có thể sản xuất ra sản phẩm đó tốt hơn và hiệu quả hơn so với những hàng hóa khác. Lợi thế so sánh tập trung vào sự khác biệt về năng suất tương đôi, trong khi lợi thé tuyệt đối tập trung vào năng suất tuyệt đối. Một số lý thuyết hiện đại Lý thuyết tương đông quốc gia Steffan Linder, một nhà kinh tế Thụy Điển là người sáng lập lý thuyết nảy. Sự xuất hiện của nó được đánh đâu vào năm 1961 và giải thích khái niệm thương mại trong ngành.
Linder gợi ý rằng các quốc gia đang trong giai đoạn phát triển tương tự có thể sẽ có những sở thích tương tự. Đề xuất của Linder là các công ty trước tiên sản xuất hàng hóa đề tiêu thụ trong nước và mở rộng sản xuất, từ đó xuất khâu những sản phẩm đó sang các quốc gia khác nơi khách hàng có sở thích tương tự. Linder gợi ý rằng hầu hết giao dịch hàng hóa sản xuất, trong hầu hết các trường hợp, sẽ diễn ra giữa các quốc gia có thu nhập bình quân đầu người tương tự nhau và đo đó giao địch trong ngành công nghiệp đảo tạo sẽ phô biến giữa các quốc gia đó. 15 Lý thuyết vong đời sản phẩm Ly thuyét nay duge dé xuất bởi Raymond Vernon, giáo sư kinh doanh tại Trường Kinh doanh Harvard, vào những năm 1960.
Lý thuyết bắt nguồn từ lĩnh vực tiếp thị đề xuất rằng vòng đời sản pham có ba giai đoạn, đó là sản phẩm mới, sản phẩm trưởng thành va san phẩm tiêu chuẩn hóa. Lý thuyết này có một giả định rằng việc sản xuất một sản phẩm mới sẽ hoan toản phát sinh ở quốc gia nơi sản phầm đó được phát minh.