Chương 1: Bồi cảnh quan hệ Campuchia - Nhật Bản giai đoạn 2012 - 2020. Chương này làm rõ những đặc điểm chính của tình hình thế giới, khu vực Đông Á, tình hình Campuchia, Nhật Bản trong giai đoạn 2012 - 2020, quan hệ hai nước trước năm 2012 và hai yếu tố chính - Trung Quốc, Mỹ - tác động đến quan hệ hai nước trên các lĩnh vực trong giai đoạn 2012 - 2020 cả trên hai khía cạnh chủ quan và khách quan. Đây chính là cơ sở dé xem xét, đánh giá về mối quan hệ này từ những yếu tố đã diễn ra trong lịch sử, nội tại trong quan hệ hai nước cũng như tác động từ những quốc gia khác. Chương 2: Thực trạng quan hệ Campuchia - Nhật Bản giai đoạn 2012 - 2020 Chương 2 tập trung phân tích về diễn biến, thực trạng mối quan hệ Campuchia - Nhật Bản trong giai đoạn 2012 - 2020 trên tất cả các lĩnh vực chính trị-ngoại giao, quốc phòng-an ninh, kinh tế, văn hóa xã hội; từ chủ chương, chính sách đến những kết quả đạt được.
Từ đó, thấy được bức tranh tổng thé trong quan hệ giữa hai nước giai đoạn 2012 - 2020. Chương 3: Đánh giá quan hệ Campuchia - Nhat Bản giai đoạn 2012 - 2020 và tác động của quan hệ Từ thực trạng mối quan hệ giữa hai nước trong giai đoạn 2012 - 2020, chương 3 tập trung đánh giá về những thành tựu đạt được, những điểm còn tồn tại trong quan hệ giữa hai nước, những tác động tích cực, tiêu cực đối với riêng Campuchia, Nhật Bản và ảnh hưởng của mối quan hệ này tới Việt Nam. BOI CANH QUAN HỆ CAMPUCHIA - NHẬT BAN GIAI ĐOẠN 2012 - 2020 1. Tình hình thế giới, khu vực 1.
Tình hình thé giới 1. Cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn Cục diện thế giới giai đoạn 2012 - 2020 néi lên là yếu tổ Mỹ, Trung Quốc và một số cường quốc khác. Với nước Mỹ, giai đoạn 2012 - 2016 là nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Barack Obama. Nước Mỹ tiếp tục xu thế điều chỉnh chiến lược, chuyên trọng tâm từ khu vực Đại Tây Dương, các nước châu Âu và khu vực Trung Đông sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương nhưng cơ bản vẫn giữ truyền thống can dự toàn cầu về chính trị, đối ngoại, quân sự, kinh tế.
Tuy nhiên, bước vào nhiệm kỳ của Tổng thống D.Trump (2017 - 2020), nước Mỹ đã điều chỉnh mạnh mẽ, thu gon sự can dự ra bên ngoài, tập trung phan lớn các nguồn lực và sức mạnh về trong nội địa Mỹ (với khẩu hiệu “Nước Mỹ trước tiên”) dé làm cho “Nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Chính sách dân tộc, dân túy của Tổng thống Trump đã làm đảo lộn nhiều trật tự lớn đã tồn tai, phát triển lâu nay, làm đứt gãy nhiều mối liên hệ, quan hệ quốc tế giữa Mỹ với các nước đồng minh tại châu Âu, với Canada, Úc, rút khỏi các tổ chức quốc tế như WTO, các thỏa thuận quốc tế như CPTPP, START-2, Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu, Hiệp ước Bau trời Mở.; rúgiảm quân khỏi Afghanistan, I-rắc; điều chuyên quân tại Đức, Hàn Quốc trong khi yêu cầu các nước đồng minh tăng đóng ngân sách; gia tăng trừng phat Iran, Venezuela, Cu Ba; đây cao mâu thuẫn với Nga, Trung Quốc. Đặc biệt với riêng Trung Quốc, nửa sau giai đoạn 2012 - 2020 chứng kiến sức ép mạnh và toàn diện của Mỹ lên quốc gia này ở nhiều mặt trận, đa diện, đa chiều, đa lĩnh vực về kinh tế thương mai (gia tăng trừng phạt về gian lận thương mại, bán phá giá, mat cân bang thương mai, tăng thuế, hạn chế đầu tư song phương, chuyên sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi Trung Quéc.); vé khoa hoc công nghệ (han chế dé lộ lọt bí quyết khoa học công nghệ cho Trung Quốc; bóc gỡ, đây đuôi các lưu học sinh, nghiên cứu sinh Trung Quốc có nguy cơ trộm cắp bí mật khoa học công nghệ, gây sức ép buộc Trung Quốc bỏ quy định bắt buộc doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Trung Quốc phải chuyển giao 11 công nghệ dé hạn chế tối da tình trạng trộm cắp sở hữu trí tuệ.); về quân sự và địa chiến lược (bản thân Mỹ tăng cường và phối hợp với đồng minh, đối tác hợp tác quân sự, tuần tra tự do hàng không, hàng hải tại các khu vực Trung Quốc tuyên bố chủ quyền phi pháp; diễn tập quân sự, bán vũ khí trang bị hiện đại; đệ trình công hàm lên Liên Hợp quốc phản đối các tuyên bố, đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông: khôi phục, thúc đây các cơ chế hợp tác an ninh như FiveEyes, Quad. Sức ép của Mỹ lên Trung Quốc chưa bao giờ mạnh, đa diện, đa chiều như giai đoạn vừa qua, khiến nhiều ý kiến lo ngại về một cuộc Chiến tranh Lạnh 2.0 trong thế kỷ 21.
Ngoài ra, Mỹ còn tăng cường sức ép lên Nga, cáo buộc Nga, Trung Quốc “âm mưu” phá bỏ trật tự thế giới đã định hình sau Chiến tranh Thế giới thứ II, thực chất là đe dọa vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ đã kéo dài nhiều chục năm qua. Các nước đối tượng khác cua Mỹ như Iran, Venezuela, Cu Ba cũng tiếp tục chiu sức ép mạnh nhằm buộc phải khuất phục sức mạnh Mỹ, phải đi theo ý định của Mỹ. Tuy nhiên với Triều Tiên, khác với chính quyền của đảng Dân chủ, chính quyền của Donald Trump đã thúc day tiếp xúc, đối thoại mặc dù hiệu quả chưa đạt được, van đề bán đảo Triều Tiên hầu như vẫn “dậm chân tại chỗ”. Tại Trung Đông, xu hướng “rút lui” của Mỹ khỏi các điểm nóng Syria, Afghanistan, I-rắc, Yemen.
tạo ra khoảng trống quyền lực nhất định, có chỗ được Nga lap day (Syria), có chỗ dé nước sở tại tự giải quyết hoặc để các cường quốc khu vực như Iran, Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường can dự (I-rắc, Yemen.); nhưng ngược lại gia tang ủng hộ Israel (công nhận Jerusalem là thủ đô của Nhà nước Do Thái, ủng hộ xây dựng các khu định cư Do Thái tại Bờ Tây, tạo điều kiện cho Israel bình thường hóa quan hệ với UAE, Qatar. Tựu trung lại, trong giai đoạn 2012 - 2020, đặc biệt trong nửa sau của giai đoạn, vai trò lãnh đạo của Mỹ dù vẫn cơ bản được duy trì nhưng cách tiếp cận có phan đa chiều, khác biệt, thiếu ồn định đã gây xáo trộn đáng kể tình hình, trật tự quốc tế, tác động tương đối mạnh đến cục diện thế giới những năm vừa qua. Nhưng dù tình hình giai đoạn vừa qua có diễn biến theo mức độ, chiều hướng như thé nào thì đặc điểm nỗi bật là khoảng cách Mỹ - Trung có xu hướng bị thu hẹp đáng ké trong khi khoảng cách quan hệ hai nước lại ngày một xa; vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ bị lung lay, buộc Mỹ đã và đang phải tiếp tục điều chỉnh toàn diện để bảo vệ, trong đó có việc gia tăng kiêm chê, bao vây Trung Quoc. 12 Về phần mình, năm 2012, Trung Quốc có sự chuyền giao lãnh đạo bằng việc Tập Cận Bình lên giữ chức Tổng bi thư - Chủ tịch nước với “sử mệnh” chan hung dân tộc Trung Hoa.
Kế thừa một đất nước Trung Quốc đã hội tụ được nhiều sức mạnh, thành tựu sau hơn 30 năm cải cách, mở cửa, ra khỏi giai đoạn “giấu mình chờ thời”, bước ra vũ đài thế giới với vị thế một cường quốc, với tham vọng đứng vào hàng ngũ siêu cường hàng đầu lãnh đạo thế giới với hàng loạt cột mốc 100 năm (thành lập đảng, thành lập nước.) thông qua công cụ là các chiến lược có tam cỡ thé giới như: Vành đai, Con đường: Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21; Ngân hàng đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB). Sự lớn mạnh của một quốc gia đáng lẽ phải được cộng đồng quốc tế chào đón, khích lệ vì đóng góp tích cực vào sự phát triển chung. Tuy nhiên, sự lớn mạnh của Trung Quốc lại vấp phải nhiều phản ứng trái chiều từ cộng đồng quốc tế do hai nguyên nhân chính: (i) do tham vọng lập lại trật tự thế giới đã được định hình dưới sự lãnh đạo của Mỹ - nói cách khác, là trực tiếp cạnh tranh vai trò lãnh đạo của Mỹ. (ii) Do những đòi hỏi, tranh giành quyền, lợi ích với các quốc gia, dân tộc khác, từ vĩ mô như chủ quyên lãnh thổ, lãnh hải tới vi mô như sở hữu trí tuệ, bản quyền sản phẩm thương mại.
Ngay cả sự trợ giúp của Trung Quốc thông qua các công cụ chiến lược như trên cũng bị cộng đồng quốc tế và chính các nước nhận trợ giúp tố cáo là “dé dàng, thuận lợi ban đầu” nhưng là bẫy nợ, phát sinh, đội vốn, bị buộc phải đánh đổi độc lập về chính sách hoặc chủ quyền lãnh thé (đảo, cảng biển, đất làm dự án. “Boi phân chia lại thế giới” là quy luật đã hình thành, diễn ra nhiều trong lịch sử khi một cường quốc phát triển đạt đến ngưỡng nhất định. Trong thời đại ngày nay, Trung Quốc không thể và không đủ sức mạnh lặp lại các bài học lịch sử như trước đây. Nên cách tiếp cận của Trung Quốc ngày nay đang gặp phải những trở lực vì trực tiếp tác động đến quyền, lợi ích của nhiều quốc gia, dân tộc khác.
Trung Quốc không thê dừng phát triển, Mỹ cũng không thé cho phép Trung Quốc de dọa vi thế siêu cường lãnh đạo thế giới. Hai xu hướng trái ngược này đang trở thành mâu thuẫn thời đại, tác động chi phối mạnh đến nhiều van dé, lĩnh vực, khu vực của thé giới, không tránh khỏi trong đó có quan hệ Campuchia - Nhật Bản. 13 Ngoài Mỹ và Trung Quốc, một số cường quốc khác cũng bắt đầu nổi lên tương đối mạnh mẽ. Nỗi bật nhất trong đó là Nga - quốc gia được nhiều ý kiến đánh giá là đang trên đường khôi phục lại vị thế siêu cường quân sự trước đây.
Sau nhiều năm tích tụ thành quả nhờ giá dầu/khí đột liên tục tăng cao kết hợp chính sách quản lý kinh tế xã hội tương đối hiệu quả, đấu tranh mạnh với tệ nạn quan liêu, tham những. tiềm lực quốc gia của Nga liên tục được tăng cường (GDP của Nga liên tục tăng trong các năm với tốc độ trung bình khoảng 1,3%, GDP đạt 1,7 nghìn tỷ USD) [Thông tấn xã Việt Nam, 2020]. Tuy nhiên, nổi bật nhất với Nga giai đoạn vừa qua là sức mạnh quân sự tiếp tục được tăng cường với hàng loạt vũ khí chiến lược được ra mắt (tên lửa siêu vượt âm, tầu chiến, xe tăng thế hệ mới.