Luận án tiến sĩ về quan hệ Attapeu - Kon Tum, Việt Nam từ 1991 đến 2017

Đề tài khảo sát quan hệ Attapeu - Kon Tum, Việt Nam (1991-2017) với dữ liệu thực nghiệm, giải pháp cụ thể cho bài toán thực tế chuyên ngành

• Tác giả: Lê Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Văn Ngọc Thành
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Nghiên cứu Quan hệ Attapeu - Kon Tum, Việt Nam (1991-2017)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.2. Về quan hệ giữa hai nước Lào và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ ATTAPEU VÀ KON TUM (1991 - 2017)
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ GIỮA TỈNH ATTAPEU VÀ TỈNH KON TUM TRÊN CÁC LĨNH VỰC (1991 - 2017)
• 3.1. Chính trị - đối ngoại, an ninh - quốc phòng và công tác biên giới
• 3.1.1. Chính trị - đối ngoại
• 3.1.2. An ninh - quốc phòng
• 3.1.3. Công tác biên giới
• 3.2. Thương mại, đầu tư
• 3.3. Nông - lâm nghiệp
• 3.4. Giao thông vận tải
• 3.5. Văn hóa - thể thao, giáo dục - đào tạo và các lĩnh vực khác
• 3.5.1. Giáo dục - đào tạo
• 3.5.2. Các lĩnh vực khác
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ ATTAPEU - KON TUM (1991 - 2017)
• 4.1. Thành tựu và hạn chế. Tác động của quan hệ hợp tác Attapeu - Kon Tum
• 4.1.1. Đối với tỉnh Attapeu
• 4.1.2. Đối với tỉnh Kon Tum
• 4.1.3. Đối với quan hệ Lào - Việt Nam
• 4.1.4. Những điểm nổi bật trong quan hệ giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum (1991 - 2017)
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quan hệ Attapeu Kon Tum

Quan hệ giữa Attapeu (Lào) và Kon Tum (Việt Nam) đã có một lịch sử lâu dài và phong phú. Từ năm 1991 đến 2017, hai tỉnh này đã phát triển mối quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực, bao gồm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Đường biên giới dài hơn 75 km giữa hai tỉnh đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu và hợp tác. Mối quan hệ này không chỉ thể hiện sự gần gũi về địa lý mà còn về văn hóa và lịch sử. Theo nghiên cứu, sự gắn bó giữa hai tỉnh đã được hình thành từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Điều này cho thấy rằng, mối quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum không chỉ là một hiện tượng địa lý mà còn là một phần quan trọng trong lịch sử quan hệ Lào - Việt Nam.

1.1. Bối cảnh lịch sử

Mối quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum đã được hình thành từ rất sớm, đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến. Nhân dân hai tỉnh đã cùng nhau chiến đấu chống lại các thế lực xâm lược, tạo nên một truyền thống đoàn kết vững chắc. Sau năm 1975, khi Lào và Việt Nam bước vào giai đoạn mới, mối quan hệ này càng được củng cố. Từ năm 1991, khi tỉnh Kon Tum được tái lập, hai tỉnh đã có nhiều cơ hội để phát triển hợp tác toàn diện hơn. Việc này không chỉ mang lại lợi ích cho hai tỉnh mà còn góp phần vào sự phát triển chung của mối quan hệ Lào - Việt Nam.

II. Các lĩnh vực hợp tác chính

Trong giai đoạn 1991-2017, Attapeu và Kon Tum đã hợp tác trên nhiều lĩnh vực quan trọng. Trong lĩnh vực chính trị, hai tỉnh đã thường xuyên tổ chức các cuộc hội đàm, ký kết biên bản ghi nhớ nhằm tăng cường sự hiểu biết và hỗ trợ lẫn nhau. Về kinh tế, hai bên đã thúc đẩy thương mại và đầu tư, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hai tỉnh giao lưu và hợp tác. Đặc biệt, lĩnh vực nông - lâm nghiệp cũng được chú trọng, với nhiều dự án hợp tác nhằm phát triển bền vững. Hợp tác trong lĩnh vực văn hóa và giáo dục cũng được đẩy mạnh, với nhiều chương trình trao đổi học sinh, sinh viên và các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên.

2.1. Hợp tác chính trị và an ninh

Hợp tác chính trị giữa Attapeu và Kon Tum đã được thể hiện qua nhiều hoạt động như hội nghị, hội thảo và các cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo hai tỉnh. Điều này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ hữu nghị mà còn đảm bảo an ninh biên giới. Các hoạt động này đã góp phần tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế - xã hội của cả hai tỉnh. Hơn nữa, sự hợp tác trong lĩnh vực an ninh - quốc phòng cũng được chú trọng, nhằm bảo vệ chủ quyền và an ninh biên giới.

III. Đánh giá tác động của quan hệ hợp tác

Mối quan hệ hợp tác giữa Attapeu và Kon Tum đã mang lại nhiều thành tựu đáng kể. Về mặt kinh tế, sự gia tăng thương mại và đầu tư giữa hai tỉnh đã giúp cải thiện đời sống của người dân. Các dự án hợp tác trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp đã tạo ra nhiều việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Về mặt văn hóa, các hoạt động giao lưu văn hóa đã giúp tăng cường sự hiểu biết và gắn bó giữa nhân dân hai tỉnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như việc khai thác tài nguyên bền vững và giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh từ sự phát triển.

3.1. Thành tựu và hạn chế

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng mối quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum vẫn còn một số hạn chế. Việc hợp tác chưa thực sự tương xứng với tiềm năng của cả hai bên. Nhiều dự án hợp tác vẫn chưa được triển khai hiệu quả, và một số lĩnh vực như giáo dục và y tế cần được chú trọng hơn. Để khắc phục những hạn chế này, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ hai nước và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Lào là mối quan hệ truyền thống được hình thành và củng cố qua các thời kỳ lịch sử. Trong tiến trình phát triển chung của quan hệ hai nước, quan hệ hợp tác giữa các địa phương có chung đường biên giới giữ vai trò nền tảng. Tỉnh Attapeu (Lào) và tỉnh Kon Tum (Việt Nam) là hai địa phương láng giềng có đường biên giới tiếp giáp dài 75,169 km, cùng nằm ở vùng lõi của Khu vực Tam giác phát triển Campuchia - Lào - Việt Nam (CLV). Trục kết nối giao thông giữa hai tỉnh thông qua tuyến Đường 18B (Lào), Quốc lộ 40 và Quốc lộ 19 (Việt Nam) cùng cặp Cửa khẩu Quốc tế Phoukeua - Bờ Y được xác định là cửa ngõ giao thương hướng biển của vùng Nam Lào, đồng thời là hành lang kết nối kinh tế quan trọng của vùng Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ.

Về khoảng trống nghiên cứu, các công trình khoa học trong và ngoài nước trước đây chủ yếu tập trung nghiên cứu quan hệ song phương cấp nhà nước Việt Nam - Lào hoặc khảo sát quan hệ giữa các cặp tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ và Tây Bắc. Đối với quan hệ giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum, các công trình đã công bố phần lớn là các bài báo khoa học nghiên cứu từng khía cạnh riêng lẻ hoặc luận văn thạc sĩ chỉ khảo sát một phía từ tỉnh Kon Tum với giới hạn thời gian đến năm 2014, bỏ qua các lĩnh vực như chính trị - đối ngoại, đầu tư và hoạt động nhân đạo. Do đó, luận án "Quan hệ Attapeu (Lào) - Kon Tum (Việt Nam) từ năm 1991 đến năm 2017" của nghiên cứu sinh Lê Thanh Hải (Trường Đại học Vinh, 2022) giải quyết khoảng trống này bằng việc phục dựng toàn diện tiến trình hợp tác song phương.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định như sau:

• Mục đích nghiên cứu: Khôi phục một cách hệ thống, toàn diện tiến trình quan hệ hợp tác giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum trên các lĩnh vực từ năm 1991 đến năm 2017; trên cơ sở đó rút ra những thành tựu, hạn chế, các điểm nổi bật và đánh giá tác động của quan hệ hợp tác đối với mỗi địa phương và đối với quan hệ hai nước.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích những cơ sở và nhân tố tác động đến quan hệ hợp tác giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum giai đoạn 1991 - 2017.
  2. Hệ thống một cách chân thực, khách quan tiến trình triển khai và phát triển quan hệ hợp tác giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum từ năm 1991 đến năm 2017 trên các lĩnh vực.
  3. Đưa ra những nhận xét về thành tựu, hạn chế và lý giải nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế trong quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh; nêu lên những điểm nổi bật trong quan hệ giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum.
  4. Làm rõ tác động của quan hệ Attapeu - Kon Tum đối với từng tỉnh và đối với quan hệ giữa hai nước Lào - Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quan hệ giữa tỉnh Attapeu (Lào) và tỉnh Kon Tum (Việt Nam) từ năm 1991 đến năm 2017.
• Phạm vi thời gian: Mốc mở đầu là năm 1991 (thời điểm tái lập tỉnh Kon Tum từ tỉnh Gia Lai - Kon Tum theo Nghị quyết ngày 12/8/1991 của Quốc hội Việt Nam). Mốc kết thúc là năm 2017 (năm kỷ niệm 40 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Lào ngày 18/7/1977 và 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào ngày 5/9/1962).
• Phạm vi không gian: Không gian nghiên cứu chính là tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum; mở rộng liên hệ đến các tỉnh trong Khu vực Tam giác phát triển Campuchia - Lào - Việt Nam và các địa phương lân cận.
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực: chính trị - đối ngoại; an ninh - quốc phòng và công tác biên giới; kinh tế (thương mại, đầu tư, nông - lâm nghiệp, giao thông vận tải, du lịch); văn hóa - thể thao; giáo dục - đào tạo và các lĩnh vực khác (y tế, viện trợ, nhân đạo, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tiến hành khảo sát, tổng thuật và phân loại hệ thống tài liệu nghiên cứu liên quan thành 3 nhóm nguồn chính:

Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam

• Về quan hệ chung giữa hai nước: Tiêu biểu có cuốn sách Lịch sử Lào hiện đại (2 tập, 2006) của Nguyễn Hùng Phi và Buasi Chalơnsúc; bộ tổng tập 6 sản phẩm Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930 - 2007) do Bộ Chính trị hai Đảng chỉ đạo biên soạn (2012); bộ sách 11 cuốn của Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông (2017) với các công trình của Nguyễn Phương Liên, Lê Đình Chỉnh, Võ Đình Hường, Hà Nguyễn; các kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế và quốc gia (năm 2002 tại Nghệ An, năm 2007 tại Vientiane, năm 2017 tại Hà Nội và Sơn La); các luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Phương Nam (2007) và Nguyễn Viết Xuân (2021).
• Về quan hệ giữa các tỉnh biên giới: Luận án tiến sĩ của Bùi Văn Hào (2011) nghiên cứu quan hệ giữa Hủa Phăn, Xiêng Khoảng, Bôlykhămxay, Khăm Muộn với Nghệ An, Hà Tĩnh; luận án của Nguyễn Trọng Tứ (2013) về Hà Tĩnh với Bôlykhămxay và Khăm Muộn; luận án của Đặng Thị Hồng Liên (2018) về Hủa Phăn - Sơn La; luận án của Lưu Thị Kim (2021) về Hủa Phăn - Thanh Hóa; luận án của Lại Thị Hương (2021) về Khăm Muộn - Quảng Bình.
• Về quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum: Bộ sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Kon Tum (Tập I, II, III); các công trình lịch sử của Đảng bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum (2010, 2018); cuốn sách Kon Tum - 100 năm Lịch sử và phát triển (2013); công trình Kon Tum một chặng đường xây dựng và phát triển (1991 - 2012) (2013); đề tài khoa học mã số KHCN-TN3/11-15 của Đặng Xuân Phong (2015); luận văn thạc sĩ của Võ Tấn Lạc (2015); các bài viết chuyên đề của Nguyễn Văn Phượng - Nguyễn Đức Toàn (2017), Trương Thị Minh Nguyệt - Nguyễn Hữu Hà (2017), Nguyễn Hữu Hà (2017).

Các công trình nghiên cứu tại Lào

Các tác phẩm chính trị và công trình học thuật của tác giả người Lào gồm: cuốn sách Xây dựng một nước Lào hòa bình, độc lập và CNXH của Chủ tịch Kaysone Phomvihane (1978); luận án tiến sĩ Quan hệ quốc tế của Nhotkhammani Souphanouvong (2016) về các nhân tố chi phối quan hệ đặc biệt Lào - Việt Nam giai đoạn 1986 - 2011; luận án của Bounsavang Xayasane (2018) về chính sách đối ngoại của Lào với Việt Nam từ năm 1986; luận án của Soulatphone Bounmapheth (2020) về hợp tác giáo dục Lào - Việt Nam giai đoạn 1986 - 2016.

Các công trình nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu của học giả nước ngoài gồm: các công trình của Martin Stuart-Fox như A History of Laos (1998), bài báo Laos: the Vietnamese Connection (1980) và Laos: the Chinese Connection (2009); cuốn sách Laos: Culture and Society của Grant Evans (1999); tác phẩm Revolution, reform and regionalism in Southeast Asia của Ronald Bruce St John (2006); nghiên cứu của Gabor Vargyas do UNESCO xuất bản (2003) về dân tộc Bru cư trú xuyên biên giới Lào - Việt Nam; báo cáo khảo sát phát triển kinh tế Nam Lào của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA, 2012).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án xác định các công trình hiện có chưa phục dựng đầy đủ tiến trình lịch sử quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum giai đoạn 1991 - 2017 từ góc nhìn của cả hai phía. Luận án giải quyết khoảng trống này thông qua việc phân tích toàn diện các cơ sở tự nhiên - nhân văn, đánh giá thực trạng hợp tác đa ngành, chỉ ra nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế, đồng thời đúc kết các bài học kinh nghiệm và dự báo xu hướng vận động của mối quan hệ này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án thuộc chuyên ngành Lịch sử thế giới, tiếp cận đối tượng nghiên cứu theo hướng định tính lịch sử kết hợp phân tích thực chứng:

• Cơ sở lý luận và khung phân tích: Luận án vận dụng quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; quán triệt Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Khung phân tích được đặt trong bối cảnh Đổi mới kinh tế của Việt Nam (1986), cơ chế đổi mới Chintanakan May của Lào (1986) và cơ chế liên kết vùng của Tam giác phát triển CLV theo Tuyên bố Viêng Chăn ngày 24/11/2004.
• Phương pháp nghiên cứu thực tế:
  • Phương pháp lịch sử: Phục dựng tiến trình vận động liên tục, cụ thể của mối quan hệ Attapeu - Kon Tum theo trục thời gian từ năm 1991 đến năm 2017 trong tính kế thừa lịch sử.
  • Phương pháp logic: Khái quát bản chất, phân tích mối liên hệ nhân quả, lý giải thành tựu, hạn chế và chỉ ra các quy luật, đặc điểm nổi bật trong hợp tác song phương.
  • Các phương pháp bổ trợ: Phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu văn bản; phương pháp so sánh lịch sử; phương pháp điền dã khảo sát thực địa tại tỉnh Attapeu (tháng 7/2019) và Cửa khẩu Quốc tế Phoukeua - Bờ Y; phương pháp phỏng vấn chuyên gia và các nhân chứng lịch sử là nguyên lãnh đạo tỉnh Kon Tum.
• Nguồn tài liệu và dữ liệu:
  • Tài liệu lưu trữ gốc: Các văn bản thỏa thuận, biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), biên bản hội đàm, báo cáo sơ kết - tổng kết lưu trữ tại Chi cục Văn thư - Lưu trữ tỉnh Kon Tum, Sở Ngoại vụ tỉnh Kon Tum, Bộ Chỉ huy Quân sự và Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum; các tài liệu hành chính tại Sở Ngoại vụ tỉnh Attapeu và Đoàn Thanh niên tỉnh Attapeu.
  • Văn kiện chính thức: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Kon Tum và Đảng bộ tỉnh Attapeu; các điều ước quốc tế và hiệp định biên giới giữa hai chính phủ.
  • Tài liệu thứ cấp và dữ liệu thực địa: Số liệu thống kê hải quan, quy hoạch kinh tế - xã hội, phỏng vấn nhân chứng, bản đồ địa lý và tư liệu ảnh khảo sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này phân tích, tổng thuật có hệ thống 3 nhóm công trình khoa học trong nước, tại Lào và quốc tế; đánh giá thành tựu của các học giả đi trước và xác định rõ những nội dung chưa được nghiên cứu thấu đáo. Tác giả chỉ ra rằng quan hệ giữa Attapeu và Kon Tum chưa có công trình chuyên khảo cấp tiến sĩ nào khảo sát toàn diện. Chương 1 xác lập cấu trúc 3 nhóm vấn đề luận án tập trung giải quyết: cơ sở và nhân tố tác động; thực trạng quan hệ hợp tác đa lĩnh vực (1991 - 2017); nhận xét thành tựu, hạn chế, tác động và các điểm nổi bật.

Chương 2. Cơ sở và nhân tố tác động đến quan hệ Attapeu - Kon Tum (1991 - 2017)

Chương 2 làm rõ các nền tảng địa lý, tài nguyên, dân cư, văn hóa và lịch sử định hình mối quan hệ giữa hai tỉnh:

• Địa lý và tự nhiên:
  • Tỉnh Attapeu có diện tích 10.032 km², gồm 5 huyện: Samakkhixay (tỉnh lỵ), Xaysettha, Sanamxay, Sanxay và Phouvong. Địa hình đồi núi chiếm 60%, độ che phủ rừng đạt khoảng 70% (tương đương 700.000 ha, trong đó 180.000 ha rừng sản xuất). Hệ thống thủy văn gồm các sông Sekong, Xe Namnoy, Xe Pian, Xekaman với mật độ sông suối 1,16 km/km². Khoáng sản gồm bauxit trên cao nguyên Sanxay (trữ lượng ước tính 735 triệu tấn), vàng sa khoáng tại Vang Tat, Nam Pa và các điểm quặng đồng, than bùn.
  • Tỉnh Kon Tum có diện tích 9.690,5 km², gồm 1 thành phố và 9 huyện (Đăk Glei, Đăk Hà, Đăk Tô, Ia H'Drai, Kon Plông, Kon Rẫy, Ngọc Hồi, Sa Thầy, Tu Mơ Rông). Đất xám chiếm 93,44% diện tích. Rừng tự nhiên chiếm 590.320 ha với vùng dược liệu sâm Ngọc Linh. Hệ thống sông Sê San (nhánh Mê Kông) gồm sông Pô Kô và Đăk Bla, có trữ năng thủy điện lớn thứ ba Việt Nam.
  • Hai tỉnh tiếp giáp nhau qua 75,169 km đường biên giới, kết nối trực tiếp huyện Sanxay, Phouvong (Attapeu) với huyện Ngọc Hồi, Đăk Glei (Kon Tum).
• Dân cư và văn hóa:
  • Năm 2017, Attapeu có dân số khoảng 150.000 người, mật độ 11 - 12 người/km², gồm 11 dân tộc chính: Lào, Lavea, Talieng, Oy, Cheuang, Sadang, Loven, Alak, Ta Oy, Nge, Nyaheung.
  • Năm 2017, Kon Tum có dân số 520.048 người, mật độ 46 người/km² (năm 2010), gồm 42 dân tộc; trong đó có 7 dân tộc thiểu số bản địa: Xơ Đăng, Ba Na, Giẻ Triêng, Gia Rai, Brâu, Rơ Măm, H’Rê.
  • Mối liên hệ tộc người xuyên biên giới: Người Giẻ Triêng tại Đăk Glei cùng nguồn gốc với người Talieng tại Nam Lào (di cư cách đây 200 - 300 năm); người Gia Rai có liên hệ với nhóm Anak tại huyện Sanxay; người Brâu ở xã Bờ Y (huyện Ngọc Hồi) di cư từ Nam Lào sang hơn một thế kỷ trước. Cư dân hai bên cùng thuộc ngữ hệ Môn - Khmer, có tập quán sản xuất nông nghiệp tương đồng, duy trì tín ngưỡng vạn vật hữu linh, lễ hội mừng lúa mới và tục cà răng căng tai.
• Tiến trình lịch sử trước năm 1991:
  • Thời kỳ thuộc Pháp và kháng chiến (trước 1975): Giai đoạn 1913 - 1929, các bộ tộc Lào tại Attapeu phối hợp nghĩa quân Kon Tum tấn công các đồn Pháp tại ngã ba sông Pôkô và Đăk Psi. Năm 1932, Tòa Giám mục Kon Tum quản lý cả vùng Attapeu. Tháng 2/1949, Liên khu 5 và Kon Tum hỗ trợ thành lập Khu Kháng chiến Hạ Lào. Chiến dịch Đông - Xuân 1953 - 1954 ghi nhận hàng ngàn dân công hai tỉnh phối hợp tải lương, vũ khí. Năm 1955, chính quyền cách mạng Kon Tum bàn giao 11 thôn dọc sông Xekaman cho huyện Sanxay (Attapeu); năm 1958 bàn giao làng Mang Tachri. Giai đoạn 1959 - 1960, làng Đăk Dục Nhầy trở thành căn cứ bí mật thành lập hai đơn vị vũ trang B1 và B2. Đầu năm 1961, đại biểu huyện Sanxay và Phouvong tham dự Đại hội đoàn kết các dân tộc tỉnh Kon Tum tại Đăk Rơ Manh (H29).
  • Giai đoạn 1975 - 1991: Tháng 4/1976, Tỉnh ủy Gia Lai - Kon Tum cử cán bộ sang Attapeu đặt quan hệ kết nghĩa. Tháng 10/1977, thành lập Ban hợp tác kinh tế - văn hóa với Attapeu. Tháng 10/1978, đoàn đại biểu do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tạ Quang Kim dẫn đầu sang Attapeu hội đàm hợp tác xây dựng Đường 18, trụ sở làm việc và bệnh viện.

Chương 3. Quan hệ giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum trên các lĩnh vực (1991 - 2017)

Chương 3 trình bày chi tiết thực trạng hợp tác giữa hai tỉnh trong 26 năm trên các lĩnh vực cụ thể:

• Chính trị - đối ngoại, an ninh - quốc phòng và biên giới:
  • Duy trì chế độ hội đàm luân phiên cấp Bí thư, Chủ tịch tỉnh, ký kết các biên bản thỏa thuận giai đoạn 2011 - 2017 và trao đổi đoàn công tác liên ngành (giai đoạn 2014 - 2017).
  • Phối hợp giữa Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum và Ty An ninh tỉnh Attapeu tổ chức tuần tra song phương bảo vệ 75,169 km biên giới; hoàn thành kế hoạch tăng dày và tôn tạo mốc quốc giới; xử lý tình trạng di cư tự do và kết hôn không giá thú vùng giáp ranh.
  • Phối hợp đấu tranh ngăn chặn hoạt động buôn lậu gỗ, khai thác khoáng sản trái phép và tội phạm ma túy qua biên giới.
• Hợp tác kinh tế:
  • Thương mại: Kim ngạch thương mại hai chiều tăng dần, chuyển đổi từ trao đổi tiểu ngạch sang giao thương chính ngạch qua Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y (thành lập Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y) và Cửa khẩu Phoukeua. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu gồm vật liệu xây dựng, phân bón, hàng tiêu dùng; nhập khẩu gỗ, nông sản, khoáng sản.
  • Đầu tư: Doanh nghiệp Kon Tum và Việt Nam triển khai các dự án trồng cao su, cà phê, thăm dò khoáng sản và đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến nông - lâm sản tại Attapeu.
  • Giao thông vận tải: Phối hợp nâng cấp Đường 18B nối từ Attapeu đến Cửa khẩu Bờ Y và thông tuyến Quốc lộ 40; mở các tuyến vận tải hành khách và hàng hóa liên vận quốc tế của Hợp tác xã vận tải Tây Nguyên.
  • Nông - lâm nghiệp: Tập huấn kỹ thuật gieo trồng lúa nước, phòng chống dịch bệnh gia súc, quy chế phối hợp quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng vùng biên giới.
• Văn hóa - thể thao, giáo dục - đào tạo, y tế và nhân đạo:
  • Giáo dục: Kon Tum cấp học bổng toàn phần đào tạo cán bộ, học sinh Attapeu học tiếng Việt và chuyên ngành cao đẳng, đại học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kon Tum và Phân hiệu Đại học Đà Nẵng tại Kon Tum.
  • Y tế và viện trợ: Hỗ trợ khám chữa bệnh cho cư dân biên giới; Kon Tum viện trợ kinh phí, vật tư xây dựng trường học, trạm y tế, công trình nước sạch và trụ sở cơ quan tại Attapeu (giai đoạn 2010 - 2017).
  • Quy tập hài cốt liệt sĩ: Đội K53 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum phối hợp với chính quyền và lực lượng vũ trang Attapeu tìm kiếm, cất bốc và hồi hương hài cốt quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào giai đoạn 1995 - 2017.

Dưới đây là bảng thống kê tổng hợp các danh mục số liệu và hoạt động hợp tác chính được luận án ghi nhận trong giai đoạn nghiên cứu:

TT	Nội dung chỉ số / Hoạt động hợp tác	Giai đoạn ghi nhận	Dữ liệu và phạm vi thống kê trong luận án
1	Chiều dài đường biên giới chung tiếp giáp	1991 - 2017	75,169 km (Sanxay, Phouvong giáp Ngọc Hồi, Đăk Glei)
2	Ký kết văn bản ghi nhớ (MOU) song phương	2011 - 2017	Bảng 3.1: Các kỳ hội đàm cấp cao luân phiên hàng năm
3	Hoạt động trao đổi đoàn đại biểu các cấp	2014 - 2017	Bảng 3.2: Thống kê đoàn chính quyền, quân sự, biên phòng
4	Hoạt động xuất, nhập cảnh qua Cửa khẩu Bờ Y	2010 - 2017	Bảng 3.3: Lượt người và phương tiện qua cửa khẩu quốc tế
5	Di cư tự do và kết hôn không giá thú	2015 - 2017	Bảng 3.4: Số hộ, số khẩu cư trú bất hợp pháp vùng biên
6	Kim ngạch và khối lượng hàng xuất nhập khẩu	1992 - 1995; 2010 - 2017	Biểu đồ 3.1, 3.2; Bảng 3.5: Gỗ, vật liệu, hàng tiêu dùng
7	Phương tiện vận tải xuất nhập cảnh	2010 - 2017	Bảng 3.6 & Bảng 3.7: Tuyến liên vận HTX Tây Nguyên
8	Viện trợ không hoàn lại của Kon Tum cho Attapeu	2010 - 2017	Bảng 3.8: Kinh phí xây dựng cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục
9	Quy tập hài cốt quân tình nguyện của Đội K53	1995 - 2017	Bảng 3.9: Số lượng mộ liệt sĩ hồi hương tại Nam Lào

Chương 4. Nhận xét về quan hệ Attapeu - Kon Tum (1991 - 2017)

Chương 4 tổng kết các luận điểm đánh giá bản chất mối quan hệ:

• Thành tựu: Giữ vững chủ quyền lãnh thổ, xây dựng đường biên giới hòa bình, ổn định; tạo hành lang kết nối kinh tế - giao thông phục vụ lưu thông hàng hóa ra biển Đông; hỗ trợ lẫn nhau trong xóa đói giảm nghèo, y tế và phát triển nguồn nhân lực.
• Hạn chế và nguyên nhân: Quy mô trao đổi thương mại và đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng địa lý; hạ tầng giao thông kết nối các huyện vùng sâu còn chia cắt; thủ tục hải quan đôi lúc chưa đồng bộ; doanh nghiệp hai tỉnh quy mô vốn nhỏ. Nguyên nhân xuất phát từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, địa hình rừng núi hiểm trở, nguồn ngân sách địa phương hạn hẹp và xuất phát điểm kinh tế thấp.
• Tác động:
  • Đối với Attapeu: Tạo tuyến thông thương ngắn nhất ra biển qua các cảng biển miền Trung Việt Nam, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp chế biến và dịch vụ.
  • Đối với Kon Tum: Phát huy vai trò trung tâm kết nối tại Ngã ba Đông Dương, phát triển Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y và mở rộng không gian thị trường sang Nam Lào.
  • Đối với quan hệ hai nước: Củng cố liên minh chiến lược an ninh - quốc phòng, cụ thể hóa các hiệp định cấp chính phủ vào thực tiễn địa phương, góp phần duy trì mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào.
• Điểm nổi bật: Tính chất toàn diện, láng giềng gần gũi dựa trên sự đan xen dòng tộc của cư dân bản địa; sự gắn kết chặt chẽ giữa hợp tác phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng biên giới.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

• Luận án là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu có hệ thống và toàn diện tiến trình quan hệ giữa hai tỉnh Attapeu và Kon Tum trong giai đoạn 1991 - 2017 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử thế giới.
• Làm sáng tỏ quy luật vận động của mô hình quan hệ đối ngoại cấp địa phương giáp biên, cung cấp luận cứ khoa học về vai trò của quan hệ địa phương trong tổng thể quan hệ quốc tế đặc biệt giữa hai quốc gia xã hội chủ nghĩa láng giềng.
• Bổ sung cơ sở lý luận về liên kết tiểu vùng và phát triển kinh tế biên mậu trong khuôn khổ Tam giác phát triển Campuchia - Lào - Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Hệ thống hóa các nguồn tư liệu gốc, văn bản ký kết và số liệu thực chứng lưu trữ tại hai tỉnh, làm tài liệu tham khảo cho lãnh đạo tỉnh Kon Tum và tỉnh Attapeu trong hoạch định chính sách đối ngoại và kế hoạch hợp tác liên tỉnh giai đoạn tiếp theo.
• Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống đoàn kết hữu nghị cho nhân dân và thế hệ trẻ hai địa phương.
• Làm tài liệu nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương và lịch sử quan hệ quốc tế tại các trường đại học, cao đẳng.

Các kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đẩy mạnh nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và đơn giản hóa thủ tục hành chính tại cặp Cửa khẩu Quốc tế Phoukeua - Bờ Y nhằm thúc đẩy lưu thông hàng hóa trên tuyến Đường 18B và Quốc lộ 40.
• Tăng cường thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trồng và chế biến cây công nghiệp, khai thác khoáng sản gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái rừng đầu nguồn sông Sekong và sông Sê San.
• Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa các ngành nghề đào tạo cho lưu học sinh Lào tại các cơ sở giáo dục của Kon Tum; mở rộng liên kết y tế khám chữa bệnh cho cư dân khu vực biên giới.
• Duy trì quy chế tuần tra chung, phối hợp giải quyết dứt điểm các vấn đề xã hội vùng biên như di cư tự do, kết hôn không giá thú và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát đến năm 2017 nên chưa cập nhật những biến động mới trong quan hệ hai tỉnh trong giai đoạn từ 2018 đến nay; do điều kiện địa hình và rào cản hành chính, việc tiếp cận nguồn lưu trữ cấp huyện tại tỉnh Attapeu còn ở mức độ nhất định.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quan hệ Attapeu - Kon Tum giai đoạn từ năm 2018 đến nay; khảo sát chuyên sâu sự chuyển biến kinh tế - xã hội của các cộng đồng tộc người thiểu số sinh sống dọc đường biên giới; đánh giá chuỗi giá trị logistics kết nối tuyến hành lang kinh tế từ Attapeu qua Kon Tum đến các cảng biển Duyên hải Nam Trung Bộ (Quy Nhơn, Đà Nẵng).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Cán bộ lãnh đạo, chuyên viên hoạch định chính sách: Thuộc Sở Ngoại vụ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Chỉ huy Quân sự, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng của tỉnh Kon Tum, tỉnh Attapeu và các tỉnh có chung đường biên giới Việt - Lào. Phần đáng tham khảo nhất là Chương 3 (thực trạng triển khai các thỏa thuận hợp tác) và Chương 4 (bài học kinh nghiệm và đánh giá tác động).
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Chuyên ngành Lịch sử thế giới, Lịch sử Việt Nam, Quan hệ quốc tế, Đông phương học và Việt Nam học. Phần đáng tham khảo là cơ sở lịch sử tộc người xuyên biên giới tại Chương 2 và hệ thống tài liệu lưu trữ gốc được trích dẫn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đường biên giới tiếp giáp giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum có chiều dài bao nhiêu và chạy qua các đơn vị hành chính nào?

Đường biên giới tiếp giáp giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum có tổng chiều dài là 75,169 km. Về mặt hành chính, đường biên giới này chạy qua địa bàn 2 huyện của tỉnh Attapeu là Sanxay và Phouvong, tiếp giáp trực tiếp với 2 huyện của tỉnh Kon Tum là Ngọc Hồi và Đăk Glei.

2. Trữ lượng tài nguyên bauxit được khảo sát trên địa bàn tỉnh Attapeu được ghi nhận trong luận án là bao nhiêu?

Theo tài liệu điều tra địa chất được dẫn trong luận án, khoáng sản bauxit tập trung tại các khu vực Nam Pa, Nam Ngon, Nam Ang trên cao nguyên Sanxay (huyện Sanxay, tỉnh Attapeu) với tổng trữ lượng ước tính toàn cao nguyên đạt khoảng 735 triệu tấn.

3. Những dân tộc bản địa nào tại Kon Tum có mối quan hệ cội nguồn và dòng tộc trực tiếp với cư dân tại Attapeu và Nam Lào?

Luận án chỉ ra 3 mối liên hệ tộc người tiêu biểu:

• Dân tộc Giẻ Triêng (cư trú tại huyện Đăk Glei) cùng nguồn gốc với người Talieng tại Nam Lào, di cư sang khoảng 200 - 300 năm trước.
• Dân tộc Gia Rai (tại huyện Sa Thầy) có liên hệ cội nguồn với nhóm dân tộc Anak sinh sống tại huyện Sanxay (Attapeu).
• Dân tộc Brâu (tại làng Đăk Mế, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi) có nguồn gốc từ vùng Nam Lào di cư sang địa bàn Kon Tum cách đây hơn một thế kỷ.

4. Tuyến giao thông huyết mạch kết nối giao thương trực tiếp giữa Attapeu và Kon Tum gồm những trục đường và cặp cửa khẩu nào?

Tuyến huyết mạch kết nối hai tỉnh gồm tuyến Đường 18B chạy qua địa phận tỉnh Attapeu kết nối với Quốc lộ 40 chạy qua địa phận tỉnh Kon Tum thông qua cặp Cửa khẩu Quốc tế Phoukeua (tỉnh Attapeu) và Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y (tỉnh Kon Tum). Tuyến này tiếp tục kết nối với Quốc lộ 19 của Việt Nam để thông ra các cảng biển Duyên hải miền Trung.

5. Đơn vị quân sự nào của tỉnh Kon Tum đảm nhiệm công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện Việt Nam tại tỉnh Attapeu giai đoạn 1995 - 2017?

Nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc và quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại tỉnh Attapeu và các tỉnh Nam Lào do Đội K53 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Kon Tum đảm nhiệm, phối hợp cùng sự hỗ trợ của chính quyền và lực lượng vũ trang địa phương của Lào.

Kết luận

Luận án "Quan hệ Attapeu (Lào) - Kon Tum (Việt Nam) từ năm 1991 đến năm 2017" của tác giả Lê Thanh Hải là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên khảo, phục dựng bức tranh toàn diện về quan hệ hợp tác giữa hai địa phương giáp biên trong 26 năm thời kỳ Đổi mới. Công trình làm rõ các nhân tố tự nhiên, xã hội và lịch sử tác động đến quan hệ song phương; đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế trên các lĩnh vực chính trị, an ninh - quốc phòng, kinh tế, giáo dục và xã hội. Luận án khẳng định mối quan hệ Attapeu - Kon Tum là minh chứng thực tiễn cho hiệu quả của hợp tác cấp địa phương, đóng góp vào việc giữ vững an ninh biên giới và củng cố mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2. Cơ sở hình thành và những nhân tố tác động đến quan hệ Attapeu và Kon Tum (1991 - 2017) Chương 3. Quan hệ giữa tỉnh Attapeu và tỉnh Kon Tum trên các lĩnh vực (1991 - 2017) Chương 4.

Nhận xét về quan hệ Attapeu - Kon Tum (1991 - 2017) luan an 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam 1. Về quan hệ giữa hai nước Lào và Việt Nam Quan hệ giữa các địa phương của hai nước nói chung, quan hệ Attapeu (Lào) - Kon Tum (Việt Nam) từ năm 1991 đến năm 2017 nói riêng, là một biểu hiện sinh động của quan hệ đặc biệt, toàn diện Lào - Việt Nam, nên cần phải được xem xét cả trên bình diện quan hệ chung giữa hai nước.

Trong khi đó, quan hệ giữa Lào - Việt Nam, Việt Nam - Lào là một mảng nghiên cứu rất căn bản, đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả Việt Nam. Có thể kể đến những công trình tiêu biểu như sau: Năm 2006, nhóm tác giả Nguyễn Hùng Phi và Buasi Chalơnsúc đã công bố 2 tập cuốn sách Lịch sử Lào hiện đại do NXB CTQG xuất bản [127], [127]. Cuốn sách đã phục dựng lại quá trình đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân Lào từ khi thực dân Pháp xâm lược năm (1893) cho đến giai đoạn hòa bình, xây dựng và phát triển đất nước. Trong đó, bằng những dẫn chứng cụ thể, các tác giả đã cho người đọc thấy được những thắng lợi và những thành tựu phát triển của đất nước Lào luôn có sự đoàn kết, kề vai sát cánh của đất nước láng giềng - Việt Nam.

Sau Đại hội X của ĐCS Việt Nam (2006), Bộ Chính trị Trung ương ĐCS Việt Nam (khóa X) và Bộ Chính trị Trung ương ĐNDCM Lào (khóa VIII) đã thống nhất hợp tác cùng biên soạn bộ tổng tập công trình “Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930 - 2007)” và được công bố năm 2012 1. Đây được xem là công trình có quy mô lớn nhất từ trước 1 Bộ tổng tập gồm 6 sản ph m: Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007)1; Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007) - Văn kiện; Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007) - Biên niên sự kiện; Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007) - Hồi ký; Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930-2007) - Sách ảnh; bộ phim “Bản anh hùng ca quan hệ Việt - Lào”. luan an 9 tới nay về mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước. Công trình đã tái hiện sinh động lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam; làm sáng tỏ tính tất yếu, khách quan về sự đoàn kết, nương tựa vào nhau của hai dân tộc trong chiến tranh giải phóng dân tộc cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Công trình đã góp phần tổng kết, phân tích, đánh giá những đặc điểm của mối “quan hệ đặc biệt” và đúc kết những bài học kinh nghiệm, đồng thời gợi mở những vấn đề để vận dụng vào hiện tại và tương lai. Đặc biệt, trong bộ tổng tập nói trên, cuốn sách Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam (1930 - 2007) [49] được xem là sản ph m chính yếu nhất. Đây là cuốn sách tiếp cận với nguồn tư liệu gốc, phản ánh một cách trung thực và toàn diện về quan hệ hai nước Lào - Việt Nam từ năm 1930 đến năm 2007. Tác ph m này đã phản ánh một cách khách quan, toàn diện, hệ thống về mối quan hệ đặc biệt giữa Lào - Việt Nam trên các lĩnh vực qua các giai đoạn lịch sử.

Trong đó, cuốn sách đã làm rõ những cơ sở hình thành quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào, Lào - Việt Nam, sự đoàn kết, liên minh chiến đấu giữa nhân dân hai nước trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ từ năm 1930 đến năm 1975. Đồng thời, cuốn sách trình bày một cách hệ thống bức tranh quan hệ Lào - Việt Nam từ năm 1976 đến năm 2007 trên các phương diện kinh tế, chính trị, an ninh quốc phòng, văn hóa. Từ đó, các tác giả đã tổng kết những thành quả, rút ra những ý nghĩa, bài học kinh nghiệm và đánh giá triển vọng của mối quan hệ Lào - Việt Nam. Năm 2017, nhân kỷ niệm 40 năm ngày ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Lào (18/7/1977 - 18/7/2017) và 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào (5/9/1962 - 5/9/2017), NXB Thông tin và Truyền thông phối hợp với các chuyên gia đã biên soạn bộ sách đặc biệt về quan hệ gắn bó Việt Nam - Lào (gồm 11 cuốn: Việt Nam - Lào: Sự gắn bó xuyên thời gian (Những nét tương đồng về chính trị, lịch sử, văn hóa từ cổ đại đến hiện đại) của tác giả Nguyễn Phương Liên [108]; Quan hệ đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào giai đoạn 1954 - 2017 của tác giả Lê Đình Chỉnh [39]; luan an 10 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào: Nhìn lại và hướng tới của tác giả Lê Đình Chỉnh [40]; Tư tưởng Phật giáo trong văn hóa Lào - Việt Nam, một cơ sở kiến tạo tình đoàn kết của tác giả Nguyễn Phương Liên [106]; So sánh Xú-pha-xít Lào với ca dao Việt Nam của tập thể tác giả do Nguyễn Phương Liên chủ biên; Những câu chuyện về tình đoàn kết hữu nghị Việt - Lào của tác giả Hà Nguyễn [118]; Chung dãy Trường Sơn của Võ Đình Hường [89]; Lễ hội văn hóa truyền thống, những nét tương đồng Việt Nam - Lào của tập thể tác giả do Nguyễn Phương Liên chủ biên [104]; Những bước tiến trình tiến trình văn học để khẳng định độc lập dân tộc của Lào và Việt Nam của tập thể tác giả do Nguyễn Phương Liên chủ biên; Tìm hiểu văn hóa - lịch sử đất nước Lào của tác giả Hà Nguyễn [117]; Sự tương đồng về tư tưởng trong văn hóa dân gian Việt Nam - Lào do Nguyễn Phương Liên chủ biên [105].

Bộ sách này đã góp phần cung cấp thêm những sự kiện về quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, đồng thời cho thấy những điểm tương đồng về văn hóa giữa Lào và Việt Nam - được xem là một trong những cầu nối để thúc đ y quan hệ hợp tác giữa hai nước cũng như giữa các địa phương của hai bên. Bên cạnh đó, thông qua các cuộc hội thảo khoa học, các diễn đàn trao đổi, những vấn đề liên quan đến quan hệ Lào - Việt Nam nói chung, đến quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực giữa các địa phương của hai bên nói riêng đã được đề cập và làm rõ. Cụ thể: Năm 2002, nhân dịp kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt - Lào (18/7/1977 - 18/7/2002), 40 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước (5/9/1962 - 5/9/2002), Trung tâm KHXH và Nhân văn Quốc gia phối hợp cùng UBND tỉnh Nghệ An đã tổ chức Hội thảo “40 năm quan hệ Việt - Lào, nhìn lại và triển vọng” [186]. Trong chương trình Hội thảo, nhiều bài viết đề cập về quan hệ hợp tác giữa hai nước trên các lĩnh vực đã được công bố.

Tiêu biểu như: Quan hệ đoàn kết hợp tác Liên minh chiến đấu Việt Nam - Lào trong thế kỷ XX của tác giả Trần Công Hàm, Mối quan hệ giữa Việt Nam - Lào trong bối cảnh ĐNA của tác giả Nguyễn Hoàng Giáp, 25 năm hợp tác luan an 11 kinh tế - văn hóa - khoa học - kỹ thuật Việt Nam - Lào của tác giả Vũ Công Quý, Hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào 25 năm qua: thực trạng và triển vọng của tác giả Trương Duy Hòa, Hợp tác Việt - Lào trong lĩnh vực giao thông vận tải của tác giả Nguyễn Ngọc Lan, Hợp tác quốc phòng một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong quan hệ hợp tác toàn diện và đặc biệt Việt Nam - Lào của tác giả Nguyễn Kim Lân, Hợp tác Việt - Lào trong lĩnh vực văn hóa thông tin của tác giả Vũ Tuyết Lan. Nhân kỉ niệm 45 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (5/9/1962 - 5/9/2007) và 30 năm ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Lào (18/7/1977 - 18/7/2007), Viện KHXH Việt Nam và Viện KHXH Quốc gia Lào đã phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về mối quan hệ Việt Nam - Lào tại Vientiane từ 28 - 29/6/2007. Ấn ph m quan trọng của Hội thảo là kỷ yếu với chủ đề “Tình đoàn kết đặc biệt, liên minh chiến đấu và sự hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Lào” [215]. Kỷ yếu được xuất bản song ngữ, dày 667 trang, tập hợp hơn 30 báo cáo (gồm các tác giả là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương ĐNDCM Lào, lãnh đạo các bộ ngành, địa phương của Lào, các nhà khoa học công tác tại các viện nghiên cứu và trường đại học của hai nước Lào và Việt Nam) trình bày theo hai chủ đề chính: 1 - Tình đoàn kết đặc biệt, liên minh chiến đấu giữa Lào và Việt Nam; 2 - Sự hợp tác toàn diện giữa Lào và Việt Nam.

Trong tập kỷ yếu này, các tác giả đã phân tích một cách sâu sắc về quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa hai nước, cả trong thời kì đấu tranh giành độc lập trước đây cũng như trong công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước hiện nay. Các nhà nghiên cứu hai nước đều khẳng định: tình đoàn kết đặc biệt Lào - Việt Nam là mẫu mực hiếm có trong lịch sử quan hệ quốc tế và cần phải gìn giữ, phát triển. Năm 2017, nhân kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (5/9/1962 - 5/9/2017) và 40 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam - Lào (18/7/1977 - 18/7/2017), ở Việt Nam đã diễn ra nhiều hoạt động khoa học hưởng ứng. Đáng chú ý, ngày 5/6/2017, Học viện CTQG Hồ Chí luan an 12 Minh phối hợp với Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, Học viện Chính trị và Hành chính Quốc gia Lào, Viện KHXH Quốc gia Lào tổ chức Hội thảo “55 năm quan hệ hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào” [80].