CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Sơ lược về lịch sử phát triển của bóng đá Qua hơn một trăm năm phát triển, kể từ ngày ra đời (1863) thế giới đã được chứng kiến những bước phát triển mạnh mẽ của bóng đá. Sự phát triển diễn ra cả về lượng và chất. Từ 7 thành viên đầu tiên của tổ chức bóng đá thế giới, đến ngày nay FIFA đã trở thành gia đình bóng đá với trên 200 nước thành viên.
Bóng đá ngày nay có mặt và phát triển không ngừng ở khắp các châu lục. Từ những nước chậm phát triển còn nghèo đói của Châu Phi, Châu Á đến những nước giàu có với nền kinh tế và khoa học hùng mạnh nhất thế giới như Mỹ, Nhật, Châu Âu, nơi nào bóng đá cũng được mọi tầng lớp trong xã hội đón nhận với sự quan tâm đặc biệt. Phát triển mạnh mẽ, tầm ảnh hưởng rất lớn, bóng đá ngày nay, đã vượt ra ngoài phạm vi của một môn thể thao bình thường và trở thành một bộ phận không thể thiếu của xã hội. Bóng đá là môn thể thao có số lượng khán giả lớn nhất không chỉ so với các môn thể thao mà có thể so với bất cứ môn nghệ thuật trình diễn nào khác.
Khi mới ra đời, bóng đá chỉ đơn thuần là một môn thể thao giải trí. Theo thời gian bóng đá đã phát triển, trở thành một hình thái hoạt động mang tính nghệ thuật cao, chiếm vị trí đặc biệt trong đời sống xã hội và trở thành động lực góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Bóng đá đã là phương tiện hữu hiệu trong lĩnh vực kinh tế. Bóng đá còn có một chức năng rất lớn, đó là cầu nối giữa các dân tộc, các quốc gia.
Bóng đá làm cho các dân tộc xích lại gần nhau, là tiếng nói của hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc, cấp quốc gia trên thế giới dù khác nhau về chính trị, tôn giáo hay màu da. Trên con đường hơn một thế kỉ, bóng đá đã qua nhiều giai đoạn phát triển về chất lượng để có một nền bóng đá hiện đại như ngày nay. Từ lối chơi 7 bóng đá thường sơ khai với những hoạt động ngẫu hứng, tự phát đến thứ bóng đá có tổ chức chặt chẽ trong chiến thuật, phong phú và đa dạng, hoa mỹ trong kỹ thuật như ngày nay. Bóng đá đã qua không ít giai đoạn thăng trằm và đã vượt qua nhiều “mặt trái” ít mang tính tích cực.
Có thể coi bóng đá từ khi ra đời đến trước chiến tranh thế giới thứ I là giai đoạn phát triển thứ nhất. Đó là giai đoạn của bóng đá đơn giản cả về chiến thuật và kỹ thuật. Lối chơi chủ đạo của bóng đá giai đoạn này là theo khu vực, mà điển hình là sơ đồ chiến thuật WM. Các cầu thủ ít di chuyển, ít va chạm.
Với xu hướng thiên về biễu diễn kĩ thuật nên có khả năng rất cao trong điều khiển trái bóng tại chỗ. Tính ngẫu hứng và tự phát được đề cao làm giảm giá trị chiến thuật chặt chẽ. Sau chiến tranh thế giới thứ II, vào những năm 50-60 bóng đá có bước tiến bộ mới: tính kỹ chiến thuật được đề cao, cầu thủ thi đấu theo các tuyến rõ rệt đã làm tăng tốc độ thi đấu và linh hoạt của cầu thủ được phát huy. Sơ đồ chiến thuật 4-2-4 và về sau là 4-3-3 giúp cho lối chơi cân bằng giữa tấn công và phòng thủ.
Cầu thủ di chuyển nhiều hơn, mức độ va chạm và tốc độ thi đấu được đẩy lên cao. Nói cách khác, lối chơi năng động hơn và mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên cũng có không ít xu hướng bóng đá “phòng thủ bê tông” làm giảm đi phần nào nét đẹp của bóng tấn công tích cực. Bóng đá tổng lực là “mũi đột phá” của sự phát triển bóng đá những năm 70-80.
Với nguyên tắc lấy số đông áp đảo trong phòng thủ và trong tấn công, các cầu thủ theo tuyến hàng ngang tất cả tràn lên tấn công áp sát khung thành đối phương và cũng như vậy ào ạt rút về bảo vệ khung thành nhà khi bị tấn công. Để có thể hoạt động được như thế, cầu thủ phải có thể lực thật sung mãn và khả năng điều khiển bóng với tốc độ cao. Ngoài ra, cầu thủ phải có khả năng cả ở vị trí tấn công lẫn vị trí phòng thủ. Số đội bóng đạt được hiệu quả cao trong lối chơi này không nhiều, tiêu biểu là các đội Hà Lan, Ba Lan 8 và Đức, cũng đồng thời xuất hiện xu hướng bóng đá bạo lực và sự rối loạn trong sơ đồ chiến thuật của những đội bóng ít thành công khi muốn chơi bóng đá tổng lực nhưng chưa đủ điều kiện.
Vào những năm cuối của thế kỉ 20, đầu thế kỉ 21 bóng đá đã hướng phát triển mới, lấy tinh thần của bóng đá tổng lực với mục đích tạo số đông trong tấn công cũng như trong phòng thủ nhưng lối chơi được thực hiện linh hoạt hơn và đa dạng hơn; tập trung vào từng khu vực chọn lọc. Có thể gọi đây là lối chơi tổng lực linh hoạt vơi đội hình luôn biến đổi theo sơ đồ chủ đạo 4-4- 2; 3-5-2. Bóng đá chuyên nghiệp phát triển mạnh mẽ đã mang lại nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bóng đá hiện đại ngày nay. Tuy nhiên, bên cạnh tích cực còn có cả mặt trái, đó là tính thương mại đã chi phối quá mức cần thiết làm phần nào giảm đi “tính tự chủ” của bóng đá.
Đặc điểm và xu thế phát triển bóng đá hiện đại: Quá trình phát triển của bóng đá gắn chặt với việc giải quyết mâu thuẫn trên hai phương diện tấn công và phòng thủ với mục đích cuối cùng là bảo vệ cầu môn của đôi mình, đồng thời đưa được bóng vào cầu môn đối phương càng nhiều càng tốt và giành thắng lợi trong trận đấu. Các phương thức giải quyết mâu thuẫn đã thôi thúc nhiều chuyên gia, huấn luyện viên trên khắp thế giới không ngừng nghiên cứu, cải tiến chiến thuật và ngày càng tạo nhiều sự hấp dẫn, lôi cuốn người hâm mộ trên khắp hành tinh đến với môn bóng đá. Từ năm 1974, từ khi giải vô địch bóng đá lần thứ 10, bóng đá thế giới chuyển sang bóng đá tổng lực do huấn luyện viên Michel Hà Lan khởi xướng với nguyên tắc toàn đội tấn công, toàn đội phòng ngự ra đời cho đến ngày hôm nay với xu thế là kết hợp giữa hai trường phái bóng đá Châu Âu và bóng đá Nam Mỹ. Những thay đổi trong đội hình chiến thuật kéo theo những thay đổi trong phạm vi kĩ thuật, thể lực và tâm lý thi đấu, các chuyên gia bóng đá 9 thường thống nhất quan điểm rằng: xây dựng lối đá hay hệ thống chiến thuật nào phải trên nền tảng trình độ cá nhân của các cầu thủ trong đội phù hợp với lối đá ấy.
Hiện nay, bóng đá thế giới đang phát triển cao độ toàn diện trên ba mặt: Kỹ thuật, thể lực và trí tuệ. Bóng đá hiện đại đòi hỏi các cầu thủ phải có trình độ kĩ thuật điêu luyện, phải có thể lực tốt, toàn diện và đặc biệt phải có tri thức, có trình độ học vấn để phân tích, đánh giá và nhận định đúng mọi diễn biến trên sân trong quá trình thi đấu Theo nhận định của các chuyên gia của Công hòa Dân chủ Đức cũ và các chuyên gia của AFC trực tiếp giảng dạy tại Việt Nam đối với xu hướng phát triển của bóng đá hiện đại bao gồm các điểm sau: Bóng đá hiện đại là bóng đá tấn công, lối chơi tấn công được triển khai với nhịp độ nhanh, toàn đội tấn công, lấy số đông đánh ít, cầu thủ di chuyển với tóc độ nhanh, bất ngờ dứt điểm ghi bàn ở mọi tình huống trên cơ sở phòng ngự chặt. Nếu bị mất bóng khi tấn công, toàn đội chuyển sang phòng thủ sự tranh chấp tay đôi diễn ra quyết liệt giữa các cầu thủ từ trên không cho đến dưới mặt đất, toàn đội luôn có ý thức hỗ trợ bọc lót trên tất cả các tuyến. Để phòng thủ vững chắc đòi hỏi các cầu thủ phải thành thạo chiến thuật phòng ngự như: tiền vệ biên bọc lót hậu vệ biên, phòng thủ tuyến nghiên hậu vệ biên bọc lót trung lộ, tiền vệ trụ và trung vệ giữa bọc lót trung vệ thòng….
Các cầu thủ phải có thể lực tốt và khá toàn diện bao gồm cả: sức bền chung, sức bền tốc độ, sức mạnh bộc phát…, để duy trì nhịp độ cao trong suốt trận đấu và thậm chí ngay cả những hiệp đấu phụ. Có như thế mới đảm bảo toàn đội tấn công và toàn đội phòng thủ. Trên cơ bản mỗi cầu thủ phải được phát triển toàn diện, biết tư duy hoạt động của từng vị trí trên sân. Từ đó với năng lực chuyên môn, cầu thủ phải 10 được chuyên môn hóa vị trí, đảm đương một nhiệm vụ có thể bên trái hoặc bên phải và hoàn thành tốt cả công lẫn thủ.
Kết hợp tính nguyên tắc, tính kĩ luật trong phối hợp chiến thuật thi đấu với phát huy tính sáng tạo, tính ngẫu hứng của từng cầu thủ, khả năng quan sát, phán đoán, nhạy bén trong tình huống, nhanh chóng chớp thời cơ, chuyển hướng bất ngờ với mục tiêu ghi bàn. Thông thường một đội bóng có đẳng cấp cao ở tuyến đều có cầu thủ dẫn dắt, điều khiển nhịp độ trận đấu, lối chơi của đội xảy ra theo tình huống trên sân, các cầu thủ này được thể hiện kinh nghiệm và bản lĩnh. Trong bóng đá hiện đại, việc chuẩn bị tâm lý cho một trận đấu luôn được coi trọng vì mỗi cầu thủ luôn bị những áp lực từ bên ngoài như: Khán giả, sự thiếu vô tư của trọng tài, tiểu xảo của đối phương, sự phối hợp thiếu ăn ý của đồng đội… trước những tình huống ấy, cầu thủ phải biết tự kiểm chế, bản lĩnh tự tin, chế ngự cảm xúc, nỗ lực ý chí, bình tĩnh xử lí tình huống tất cả vài mục đích chiến thắng. Thành tích thi đấu của một đôi bóng phụ thuộc vào các yếu tố sau: 11 THÀNH TÍCH THI ĐẤU - Trình độ huấn luyện - Sự phối hợp tốt chiến thuật - Kinh nghiệm thi đấu của phù hợp với những tình huống biến đổi trong tấn công các cầu thủ trong đội và phòng thủ - Đánh giá đúng đối phương - Tâm lí thi đấu toàn đội - Sự nỗ lực ý chí một cách tự - Điều kiện đảm bảo và những giác, có mục đích , động cơ điều kiện khách quan bên thi đấu đúng năng lực, hiệu ngoài quả * Dinh dưỡng tốt * Thể lực sung mãn * Phương tiện dụng cụ, trang phục cho thi đấu * Sân bãi, thời tiết, trọng tài, Biểu đồ 1.