Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện hoa lư tỉnh ninh bình

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, góp phần bảo tồn văn hóa địa phương.

• Tác giả: Đỗ Văn Nguyện
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phượng Lê
• Trường học: Trường Đại Học Nông Nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Phát Triển Nghề Thêu Truyền Thống Tại Huyện Hoa Lư, Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.2.1. Phạm vi không gian
• 1.4.2.2. Phạm vi thời gian
• 1.4.3. Phạm vi nội dung
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý luận về nghề, nghề truyền thống và phát triển nghề truyền thống
• 2.1.1. Khái niệm chung về nghề, nghề truyền thống và phát triển nghề truyền thống
• 2.1.2. Phân loại nghề truyền thống
• 2.2. Đặc điểm phát triển của các nghề truyền thống
• 2.2.1. Đặc điểm kỹ thuật, công nghệ và sản phẩm
• 2.2.2. Đặc điểm về kinh tế, xã hội
• 2.2.3. Vai trò của phát triển nghề truyền thống đối với các vấn đề kinh tế, xã hội ở nông thôn
• 2.2.4. Nội dung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nghề truyền thống
• 2.2.5. Đặc điểm của nghề thêu
• 2.2.6. Nội dung phát triển của nghề thêu
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.3.1. Phát triển nghề truyền thống trên thế giới
• 2.3.1.1. Phát triển nghề truyền thống ở Nhật Bản
• 2.3.1.2. Phát triển nghề truyền thống ở Hàn Quốc
• 2.3.2. Phát triển nghề truyền thống ở Việt Nam
• 2.3.2.1. Thời kỳ trước đổi mới 1986
• 2.3.2.2. Thời kỳ năm 1986 đến nay
• 2.3.3. Một số chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển nghề truyền thống
• 2.3.4. Nghiên cứu trước đây về phát triển nghề truyền thống
• 3. PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.1.2. Đặc điểm địa hình, thổ nhưỡng
• 3.1.1.3. Khí hậu thời tiết
• 3.1.2. Đặc điểm điều kiện kinh tế xã hội
• 3.1.2.1. Tình hình sử dụng đất đai của huyện
• 3.1.2.2. Tình hình dân số và lao động
• 3.1.2.3. Kết quả sản xuất kinh doanh của huyện
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.2.1. Thu thập thông tin đã công bố
• 3.2.2.2. Thu thập thông tin và số liệu mới
• 3.2.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 3.2.4. Phương pháp phân tích
• 3.2.4.1. Phương pháp phân tích thống kê
• 3.2.4.2. Phương pháp phân tích PRA
• 3.2.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tình hình phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư
• 4.1.1. Quy mô và cơ cấu sản xuất nghề thêu truyền thống
• 4.1.2. Hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh nghề thêu truyền thống
• 4.2. Phân tích yếu tố ảnh hưởng tới phát triển nghề thêu truyền thống
• 4.2.1. Đặc điểm cơ bản của các cơ sở điều tra
• 4.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nghề thêu
• 4.2.2.1. Nguồn lực phục vụ cho sản xuất
• 4.2.2.2. Mặt bằng sản xuất và cơ sở vật chất kỹ thuật khác
• 4.2.2.3. Nguồn nguyên liệu
• 4.2.2.4. Yếu tố kỹ thuật
• 4.2.2.5. Thị trường tiêu thụ
• 4.2.2.6. Cơ sở hạ tầng
• 4.2.2.7. Chính sách
• 4.2.2.8. Khách du lịch
• 4.3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới tình hình phát triển của nghề thêu
• 4.3.1. Ảnh hưởng của nguồn lực phục vụ cho sản xuất
• 4.3.1.1. Ảnh hưởng của nguồn vốn
• 4.3.1.2. Ảnh hưởng của lao động
• 4.3.1.3. Ảnh hưởng của mặt bằng sản xuất và cơ sở vật chất kỹ thuật khác
• 4.3.2. Ảnh hưởng của nguồn nguyên liệu
• 4.3.3. Ảnh hưởng của yếu tố kỹ thuật
• 4.3.4. Ảnh hưởng của thị trường tiêu thụ
• 4.3.5. Ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng
• 4.3.6. Ảnh hưởng của chính sách
• 4.3.7. Ảnh hưởng của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.4. Định hướng và giải pháp phát triển nghề thêu tại huyện Hoa Lư
• 4.4.1. Giải pháp về nguồn lực phục vụ cho sản xuất
• 4.4.2. Giải pháp về nguồn nguyên liệu
• 4.4.3. Giải pháp về thị trường tiêu thụ
• 4.4.4. Giải pháp nâng cao cơ sở hạ tầng, cải tiến công nghệ sản xuất
• 4.4.5. Giải pháp về thương hiệu
• 4.4.6. Giải pháp về chính sách
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Nhà nước
• 5.2. Đối với các cấp chính quyền địa phương
• 5.3. Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh trong nghề thêu truyền thống
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình

Nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình đã có một lịch sử lâu dài và phát triển mạnh mẽ. Nghề này không chỉ góp phần tạo ra thu nhập cho người dân mà còn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Sự phát triển của nghề thêu không chỉ dựa vào kỹ thuật mà còn phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế, xã hội và chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển nghề thêu tại Hoa Lư

Nghề thêu tại Hoa Lư đã hình thành từ nhiều thế kỷ trước, trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới, nghề thêu đã được khôi phục và phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những nghề truyền thống nổi bật của địa phương.

1.2. Vai trò của nghề thêu trong phát triển kinh tế địa phương

Nghề thêu không chỉ tạo ra việc làm cho hàng nghìn lao động mà còn đóng góp vào ngân sách địa phương thông qua thuế và các hoạt động kinh doanh khác. Sản phẩm thêu truyền thống cũng đã được xuất khẩu ra nước ngoài, mang lại nguồn thu ngoại tệ cho địa phương.

II. Những thách thức trong phát triển nghề thêu truyền thống tại Hoa Lư

Mặc dù nghề thêu truyền thống tại Hoa Lư đã có những bước phát triển đáng kể, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, công nghệ lạc hậu và thị trường tiêu thụ hạn chế đang cản trở sự phát triển bền vững của nghề này.

2.1. Thiếu nguồn lực và cơ sở vật chất

Nhiều cơ sở sản xuất thêu tại Hoa Lư vẫn còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, khiến sản phẩm khó cạnh tranh trên thị trường.

2.2. Thị trường tiêu thụ hạn chế

Sản phẩm thêu truyền thống của Hoa Lư chủ yếu tiêu thụ trong nước, trong khi thị trường quốc tế vẫn còn hạn chế. Việc tiếp cận thị trường và quảng bá sản phẩm chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng ứ đọng hàng hóa.

III. Phương pháp phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư

Để phát triển nghề thêu truyền thống, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến công nghệ và mở rộng thị trường tiêu thụ là những yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm thêu

Cần đầu tư vào đào tạo nghề cho lao động, cải tiến kỹ thuật thêu và sử dụng nguyên liệu chất lượng cao. Điều này sẽ giúp sản phẩm thêu có giá trị nghệ thuật cao hơn và đáp ứng nhu cầu thị trường.

3.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ

Cần xây dựng các kênh phân phối hiệu quả, tham gia các hội chợ thương mại và triển lãm để quảng bá sản phẩm thêu. Việc hợp tác với các doanh nghiệp xuất khẩu cũng là một giải pháp khả thi.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nghề thêu tại Hoa Lư

Nghiên cứu về nghề thêu truyền thống tại Hoa Lư đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Sự phát triển của nghề thêu không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của địa phương.

4.1. Kết quả đạt được từ phát triển nghề thêu

Nghề thêu đã tạo ra hàng nghìn việc làm cho người dân, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Sản phẩm thêu cũng đã được xuất khẩu, mang lại nguồn thu ngoại tệ cho địa phương.

4.2. Tác động của nghề thêu đến văn hóa địa phương

Nghề thêu không chỉ là một nghề mà còn là một phần của văn hóa địa phương. Việc gìn giữ và phát huy nghề thêu giúp bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nghề thêu tại Hoa Lư

Nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư có tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội. Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp nghề thêu không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển nghề thêu trong tương lai

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nghề thêu, từ đào tạo nghề đến hỗ trợ tài chính cho các cơ sở sản xuất. Việc phát triển thương hiệu cho sản phẩm thêu cũng là một yếu tố quan trọng.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc phát triển nghề thêu. Các tổ chức xã hội và doanh nghiệp cần hợp tác để tạo ra môi trường thuận lợi cho nghề thêu phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện chiếm khoảng 74,5% dân số cả nước, đóng vai trò nền tảng trong ổn định kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trước làn sóng công nghiệp hóa và đô thị hóa mạnh mẽ, diện tích đất canh tác nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, đẩy tỷ lệ lao động dư thừa và thất nghiệp thời điểm nông nhàn lên mức báo động. Trong bối cảnh đó, phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề truyền thống được xác định là hướng đi chiến lược nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo phương châm "ly nông bất ly hương". Thống kê toàn quốc cho thấy có khoảng 12 triệu lao động đang tham gia vào các làng nghề truyền thống, chiếm xấp xỉ 30% lực lượng lao động nông thôn và đóng góp trên 700 triệu USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm của cả nước.

Tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình – vùng đất cố đô giàu tiềm năng với tổng diện tích tự nhiên đạt 10.291,70 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm trên 65% – nghề thêu ren truyền thống tại làng Văn Lâm (xã Ninh Hải) đã có lịch sử hàng trăm năm, tạo dựng được danh tiếng vang dội trong và ngoài nước. Dẫu vậy, bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, nghề thêu Hoa Lư đang đối mặt với nhiều rào cản gay gắt: sự cạnh tranh nguồn nhân lực từ ngành du lịch - dịch vụ, quy mô sản xuất manh mún, công nghệ chậm đổi mới, vốn hạn hẹp và thiếu hụt chuỗi liên kết thị trường.

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp của tác giả Đỗ Văn Nguyện, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Phượng Lê tại Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội (năm 2012), tập trung giải quyết bài toán cấp thiết trên. Mục tiêu tổng quát của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích thực trạng cũng như định lượng các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nghề thêu truyền thống trên địa bàn huyện Hoa Lư giai đoạn 2009 – 2011. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm bảo tồn giá trị văn hóa, nâng cao giá trị kinh tế và gia tăng thu nhập bền vững cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ các lý thuyết kinh tế hiện đại kết hợp với đặc thù kinh tế nông thôn Việt Nam để xây dựng khung phân tích:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn: Phân tích sự chuyển dịch từ thuần nông sang phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực lao động và đất đai.
• Lý thuyết lợi thế so sánh: Đánh giá năng lực cạnh tranh cốt lõi của sản phẩm thêu thủ công dựa trên yếu tố tài hoa, kỹ xảo truyền thống và nguồn nhân lực bản địa trong thương mại quốc tế.
• Mô hình phát triển làng nghề tích hợp: Đánh giá sự phát triển nghề truyền thống trên ba trục kích thước: phát triển theo chiều rộng (gia tăng quy mô vốn, số lượng cơ sở sản xuất, lao động và diện tích mặt bằng), phát triển theo chiều sâu (cải tiến công nghệ, đa dạng hóa mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm) và phát triển bền vững (bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn bản sắc văn hóa).

Các khái niệm trọng tâm được làm rõ bao gồm: nghề truyền thống, làng nghề thủ công mỹ nghệ, tính đơn chiếc và giá trị văn hóa của sản phẩm thêu thủ công, cùng chuỗi giá trị từ cung ứng nguyên liệu đến tiêu thụ nội địa và xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tác giả tổng hợp bài học thực tiễn giá trị từ phong trào "Mỗi thôn làng một sản phẩm" (OVOP) tại tỉnh Ôita - Nhật Bản với 143 dòng sản phẩm đạt doanh thu 1,2 tỷ USD, chương trình xây dựng 908 xưởng thủ công thu hút 23.000 lao động tại Hàn Quốc, cũng như bức tranh toàn cảnh 2.017 làng nghề tại Việt Nam (trong đó miền Bắc chiếm 79%, miền Nam chiếm 15,5% và miền Trung chiếm 5,5% theo điều tra của JICA và Bộ Công Thương). Khung chính sách quốc gia như Quyết định 132/2000/QĐ-TTg, Nghị định 66/2006/NĐ-CP và Quyết định 131/2009/QĐ-TTg về hỗ trợ lãi suất 4% được chọn làm cơ sở pháp lý tham chiếu.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ giai đoạn 2009 – 2011 của UBND huyện Hoa Lư, Phòng Công Thương, Phòng Nông nghiệp & PTNT và các xã trọng điểm. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra, phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc từ tháng 4/2011 đến tháng 5/2012.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả tiến hành khảo sát chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại các cơ sở thêu tiêu biểu ở xã Ninh Hải và vùng phụ cận với quy mô mẫu khảo sát trực tiếp gồm 60 đến 80 cơ sở, bao gồm các doanh nghiệp tư nhân, tổ hợp tác và các hộ sản xuất cá thể (chuyên nghiệp và bán chuyên nghiệp). Phương pháp này bảo đảm tính đại diện cao cho toàn bộ cấu trúc kinh tế làng nghề.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích chuỗi thời gian và phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA - Participatory Rural Appraisal). Việc lựa chọn PRA giúp thu thập đa chiều ý kiến của các nghệ nhân, thợ thủ công và nhà quản lý về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế - xã hội đến làng nghề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng nghề thêu huyện Hoa Lư giai đoạn 2009 – 2011 mang lại những phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu hình thức tổ chức sản xuất còn phân tán: Hơn 85% cơ sở sản xuất hoạt động dưới hình thức hộ gia đình cá thể, quy mô manh mún và tự phát; số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 10%. Nguồn vốn tự có chiếm tới 75% - 80% tổng vốn đầu tư sản xuất, trong khi tỷ lệ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi ngân hàng (đặc biệt là gói kích cầu hỗ trợ lãi suất 4% theo Quyết định 131/2009/QĐ-TTg) chỉ đạt xấp xỉ 20% - 25% do vướng mắc thủ tục thế chấp đất đai và quy mô mặt bằng hạn hẹp.
• Biến động và già hóa lực lượng lao động: Dù có khoảng 40% thợ thêu sở hữu thâm niên nghề trên 10 năm bảo đảm chất lượng tinh xảo, làng nghề đang chứng kiến làn sóng chuyển dịch lao động mạnh mẽ. Ước tính có khoảng 30% - 35% lao động trẻ chuyển dịch từ nghề thêu sang hoạt động dịch vụ du lịch (chèo đò, nhà hàng, khách sạn tại khu danh thắng Tam Cốc - Bích Động). Nguyên nhân do thu nhập từ du lịch đạt mức cao hơn từ 1,5 đến 2 lần so với mức thu nhập bình quân ngành thêu (chỉ dao động từ 1,8 đến 2,5 triệu đồng/người/tháng).
• Quy trình kỹ thuật và cấu trúc kênh tiêu thụ: Quy trình chế tác chuẩn hóa qua 6 công đoạn: Pha cắt $\rightarrow$ In kẻ $\rightarrow$ Thêu $\rightarrow$ Kiểm hóa $\rightarrow$ Giặt là $\rightarrow$ Đóng gói. Kênh tiêu thụ của làng nghề phân hóa rõ rệt: khoảng 60% giá trị sản phẩm phục vụ xuất khẩu (chủ yếu qua các đơn vị trung gian) và bán trực tiếp cho khách du lịch quốc tế; 40% sản phẩm tiêu thụ nội địa tại các đô thị lớn như Hà Nội, Nam Định. Tranh thêu nghệ thuật mang lại giá trị gia tăng gấp 3 đến 5 lần so với các mặt hàng thêu gia dụng thông thường (khăn trải bàn, ga gối, quần áo).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh chân thực nghịch lý phát triển của các làng nghề ven khu du lịch tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Lợi thế phát triển du lịch tại Ninh Bình một mặt mở ra kênh tiêu thụ tại chỗ đầy tiềm năng cho sản phẩm thêu mỹ nghệ, nhưng mặt khác lại tạo ra sự cạnh tranh gay gắt về nguồn nhân lực nông thôn. Sự thiếu hụt các chính sách bảo tồn làng nghề đặc thù khiến nghề thêu Hoa Lư có nguy cơ đứt gãy thế hệ kế cận khi thanh niên không còn mặn mà với công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì nhưng thu nhập chậm cải thiện.

Khi phân tích dữ liệu, các tương quan kinh tế được tác giả minh họa trực quan qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn huy động, biểu đồ biến động lao động theo nhóm tuổi và sơ đồ chuỗi phân phối nội địa - xuất khẩu. Dữ liệu bảng thống kê so sánh giữa mức thu nhập từ dịch vụ du lịch và nghề thêu qua 3 năm (2009 – 2011) làm nổi bật nguyên nhân sâu xa của tình trạng thiếu hụt mặt bằng sản xuất và suy giảm quy mô làng nghề truyền thống nếu không có sự can thiệp chính sách kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy nghề thêu truyền thống huyện Hoa Lư phát triển ổn định và bền vững, luận văn đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ:

• Mở rộng tiếp cận nguồn vốn và hoàn thiện mặt bằng sản xuất: UBND huyện phối hợp cùng các ngân hàng thương mại triển khai cơ chế tín chấp vi mô cho các hộ thêu ren, đơn giản hóa thủ tục vay vốn hỗ trợ lãi suất theo Nghị định 66/2006/NĐ-CP, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ cơ sở tiếp cận vốn vay ngân hàng từ 25% lên mức 60% trong giai đoạn 2013 – 2015. Đồng thời, quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề tập trung nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt mặt bằng xưởng sản xuất.
• Đổi mới công tác đào tạo và chính sách đãi ngộ nghệ nhân: Xây dựng chương trình đào tạo nghề gắn với nghệ nhân ưu tú giảng dạy, cấp học bổng và trợ cấp học nghề từ 300.000 đến 500.000 đồng/tháng cho lao động trẻ. Phấn đấu đào tạo nâng cao tay nghề cho 500 thợ thủ công mỗi năm, chú trọng kỹ thuật thêu tranh phong cảnh và thêu hai mặt kỹ thuật cao.
• Hiện đại hóa công nghệ kết hợp bảo tồn tinh hoa thủ công: Ứng dụng công nghệ tin học vào khâu thiết kế đồ họa, pha cắt và in kẻ mẫu thêu tự động nhằm nâng cao năng suất từ 30% đến 40%, rút ngắn thời gian chuẩn bị sản xuất; đồng thời duy trì tuyệt đối 100% công đoạn thêu tay thủ công đối với các tác phẩm tranh nghệ thuật cao cấp.
• Xây dựng thương hiệu tập thể gắn kết du lịch trải nghiệm: Đăng ký nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý "Thêu ren Văn Lâm - Hoa Lư", thiết lập 3 đến 5 không gian trưng bày và trình diễn nghề thêu sống động phục vụ hơn 100.000 lượt khách du lịch mỗi năm; chủ động xúc tiến thương mại quốc tế để nâng kim ngạch xuất khẩu trực tiếp thêm 15% - 20%/năm giai đoạn 2015 – 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Các sở, ban, ngành như Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công Thương, Sở Du lịch và UBND huyện Hoa Lư có căn cứ khoa học vững chắc để hoạch định quy hoạch phát triển làng nghề, lồng ghép chính sách bảo tồn văn hóa vào chương trình xây dựng nông thôn mới.
• Chủ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh thủ công mỹ nghệ: Nắm bắt quy trình chuẩn hóa 6 bước sản xuất, tối ưu hóa chi phí nguyên phụ liệu, hoàn thiện kỹ năng quản trị nguồn nhân lực và mở rộng kênh phân phối gắn liền với chuỗi giá trị du lịch.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Bổ sung tư liệu thực địa phong phú về kinh tế làng nghề Đồng bằng sông Hồng, làm tài liệu tham khảo giảng dạy các học phần Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Quản lý kinh tế địa phương.
• Học viên cao học và sinh viên đại học ngành kinh tế: Khảo cứu phương pháp luận nghiên cứu điển hình, kỹ năng thiết kế bảng hỏi và quy trình áp dụng công cụ PRA trong việc lượng hóa các nhân tố kinh tế - xã hội tác động đến sản xuất nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài giải quyết vấn đề cấp bách nào của kinh tế nông thôn huyện Hoa Lư? Luận văn giải quyết mâu thuẫn giữa thu hẹp đất nông nghiệp và áp lực giải quyết việc làm cho lao động nông nhàn, đồng thời tìm lời giải cho bài toán suy giảm nhân lực nghề thêu khi ngành du lịch dịch vụ tại địa phương phát triển nhanh chóng.

Quy trình sản xuất sản phẩm thêu truyền thống gồm các bước cụ thể nào? Quy trình sản xuất thêu tiêu chuẩn gồm 6 công đoạn liên hoàn: Pha cắt vải theo định mức mẫu, In kẻ đường nét chính xác, Thêu thủ công bằng tay, Kiểm hóa loại bỏ lỗi đường kim chỉ thừa, Giặt là làm sạch vết bẩn và Đóng gói hoàn thiện sản phẩm.

Du lịch tác động hai mặt như thế nào đến sự phát triển của làng nghề thêu Văn Lâm? Du lịch mở rộng thị trường tiêu thụ tại chỗ cho sản phẩm thêu lưu niệm giá trị cao, nhưng thu nhập hấp dẫn hơn từ dịch vụ du lịch (cao hơn 1,5 đến 2 lần) đã hút một lượng lớn lao động trẻ, gây nguy cơ thiếu hụt thợ thêu lành nghề kế cận.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo nào tạo nên độ tin cậy cho luận văn? Tác giả kết hợp phương pháp chọn mẫu phân tầng với kỹ thuật đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) trên chuỗi dữ liệu thực địa 3 năm (2009 – 2011), bảo đảm phản ánh khách quan thực trạng từ góc nhìn của các cơ sở sản xuất.

Mô hình phát triển làng nghề quốc tế nào được tác giả đúc kết có thể ứng dụng tại Việt Nam? Tác giả đúc kết kinh nghiệm từ phong trào OVOP tại Ôita (Nhật Bản) với 143 sản phẩm tạo doanh thu 1,2 tỷ USD và mô hình 908 xưởng thủ công dân tộc tại Hàn Quốc, khẳng định tầm quan trọng của việc lập hiệp hội ngành nghề và hỗ trợ tín dụng không cần thế chấp.

Kết luận

• Khẳng định vai trò thiết yếu của nghề thêu truyền thống trong giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy công nghiệp hóa nông thôn huyện Hoa Lư.
• Hệ thống hóa toàn diện 6 nhóm yếu tố chi phối sự phát triển làng nghề: vốn đầu tư, nhân lực, công nghệ kỹ thuật, nguồn nguyên liệu, thị trường tiêu thụ và khung chính sách hỗ trợ.
• Nhận diện chính xác nguy cơ mai một tay nghề cao do làn sóng dịch chuyển lao động sang ngành dịch vụ du lịch tại địa phương.
• Xây dựng hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao, gắn kết chặt chẽ giữa hiện đại hóa quy trình thiết kế, bảo tồn kỹ thuật thủ công và phát triển thương hiệu tập thể gắn liền du lịch.
• Tạo lập cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy giúp các cấp lãnh đạo địa phương triển khai chiến lược phát triển bền vững làng nghề giai đoạn 2013 – 2020.

Quý độc giả, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và dữ liệu thực chứng trong toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Đỗ Văn Nguyện để ứng dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn và nghiên cứu học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Nông thôn Việt Nam chiếm tới 74,5% dân số cả nước, trong khi đó diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp do tốc độ đô thị hoá và công nghiệp hoá. Do vậy vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dư thừa ở nông thôn là bài toán khó cho tất cả các cấp, các ngành cần phải giải quyết trong giai đoạn hiện nay. Một trong những cách giải quyết cho bài toán trên là nghiên cứu để phát triển nghề truyền thống cho khu vực nông thôn. Bởi nghề truyền thống ở khu vực nông thôn góp phần giải quyết một phần lớn lao động dư thừa, lao động lúc nông nhàn.

Hiện nay trên cả nước có khoảng mười hai triệu lao động đang làm việc thuộc 4 nghề truyền thống, chiếm khoảng 30% lực lượng lao động ở nông thôn, con số này có ý nghĩa rất lớn cả về mặt kinh tế và về mặt xã hội. Ngoài ra nghề truyền thống còn góp phần nâng cao thu nhập cho người dân ở nông thôn, góp phần xoỏ đúi, giảm nghèo, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nụng thụn.Đặc biệt các nghề truyền thống còn góp phần tích cực trong chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông thôn hiện nay. Hàng năm các nghề truyền thống đóng góp 700 triệu USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Mặt khác Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế nên việc phát huy lợi thế so sánh của mình là việc làm cần thiết.

Một trong những lợi thế so sành hàng đầu của Việt Nam là các sản phẩm của các nghề truyền thống trong cả nước. Trong quá trình hội nhập, sản phẩm của các nghề truyền thống phải được quan tâm đúng mức, bởi trên thị trường nhu cầu luôn luôn thay đổi cả về chất và lượng, mẫu mã sản phẩm.Tuy nhiên theo thực tế khảo sát thì những sản phẩm của các nghề truyền thống chưa phát huy được lợi thế so sánh của mình trên thị trường quốc tế do: khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế, việc thiết kế, sáng tạo mẫu mã chưa đáp ứng được thị yếu của khách hàng nước ngoài, đội ngũ lao động có tay nghề còn thiếu và cơ sở sản xuất còn thiếu mặt bằng về vốn và kỹ thuật. Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, phỏt triển các nghề truyền thống được coi là một trong những nội dung cơ bản của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn, giúp người dân có thể nắm bắt cơ hội làm giàu ngay trờn thụn làng của mình. Nghề thêu truyền thống của huyện Hoa Lư dưới sự chỉ đạo của Đảng bộ Ninh Bình và chính sách của nhà nước đã đang hội nhập vào nền kinh tế của cả nước, giải quyết việc làm cho nông thôn đang có quá nhiều người thất nghiệp, đồng thời gìn giữ và phát triển văn hóa truyền thống, tạo ra bộ mặt đô thị hóa mới cho nông thôn để nông dân ly nông nhưng không ly hương và làm giàu trên quê hương mình.

Bên cạnh những tác động tích cực, sự phát triển của nghề thêu cũng gặp phải những khó khăn đối với quá trình phát triển của mình cụ thể là: 5 - Do thu nhập từ hoạt động du lịch và dịch vụ mang lại lớn hơn so với thu nhập từ nghề thêu cho nên trong thời gian qua một số hộ sản xuất ở làng nghề đã chuyển sang làm dịch vụ cho khách du lịch. - Quy mô phát triển không đồng bộ, cơ sở vật chất yếu kém, trình độ công nghệ lạc hậu, ý thức bảo vệ môi trường kém nên tình trạng ô nhiễm môi trường ở làng nghề đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp và sức khoẻ của người dân. - Mức độ phân hóa giàu nghèo tại địa phương có xu hướng tăng. Hoa Lư một vùng quê có nhiều nghề truyền thống nổi tiếng như đồ gỗ mỹ nghệ ở Phúc Lộc (Ninh Phong), đá đồ Xuân Vũ (Ninh Vân), nghề thêu Văn Lâm (Ninh Hải)… Nghề thêu Văn Lâm được hình thành và phát triển, trải qua giai đoạn hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nghề thờu đã có nhiều mai một do tình hình kinh tế xã hội lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, trong thời kỳ đổi mới, Nhà nước ta với chủ trương là đa dạng hóa phát triển các ngành nghề, nghề thêu ngày một được khôi phục và sản xuất có hiệu quả hơn. Sản phẩm chủ yếu là thêu tranh hoa, tranh phong cảnh được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường Hà Nội và các tỉnh thành và xuất khẩu ra nước ngoài. Nghề thêu truyền thống của huyện Hoa Lư đã và đang hội nhập vào nền kinh tế của cả nước, giải quyết việc làm cho nông thôn nơi đang có quá nhiều lao động thất nghiệp, đồng thời gìn giữ và phát triển văn hóa truyền thống, tạo ra bộ mặt đô thị hóa mới cho nông thôn để nông dân ly nông nhưng không ly hương và làm giàu trên quê hương mình. Bên cạnh những tác động tích cực, sự phát triển của nghề thêu cũng gặp phải những khó khăn đối với quá trình phát triển của mình cụ thể là: - Do thu nhập từ hoạt động du lịch và dịch vụ mang lại lớn hơn so với thu nhập từ nghề thêu cho nên trong thời gian qua một số hộ sản xuất ở làng nghề đã chuyển sang làm dịch vụ cho khách du lịch.

- Quy mô phát triển không đồng bộ, cơ sở vật chất yếu kém, trình độ công nghệ lạc hậu, ý thức bảo vệ môi trường kém nên tình trạng ô nhiễm môi trường ở làng nghề đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất nông nghiệp và sức khoẻ của người dân. - Mức độ phân hóa giàu nghèo tại địa phương có xu hướng tăng. 6 Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi lựa chọn đề tài “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình”.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình phát triển nghề thêu truyền thống tại huyện Hoa Lư, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp phát triển nghề thêu truyền thống trên địa bàn.2 Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về nghề truyền thống, và các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển nghề thêu truyền thống. - trên địa bàn.

- Phân tích thực trạng phát triển nghề thêu tại huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. - Phõn tớch các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển nghề thêu tại huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình. - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển nghề thêu tại huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới.3 Câu hỏi nghiên cứu - Cơ sở lý luận nào giúp chúng ta làm rõ sự phát triển nghề thêu truyền thống và các yếu tố ảnh hưởng? - Thực trạng phát triển nghề thêu tại huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua như thế nào? - Yếu tố nào ảnh hưởng tới sự phát triển nghề thêu tại trên địa bàn huyện? - Giải pháp nào cho sự phát triển làng nghề thờu trờn địa bàn huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình? 1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu 7 Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển nghề thêu truyền thống với các chủ thể là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ sản xuất, các cơ quan chuyên môn.2 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi không gian - Nghiên cứu được tiến hành ở làng nghề thêu truyền thống trên địa bàn huyên Hoa Lư tỉnh Ninh Bình.2 Phạm vi thời gian - Thời gian thực hiện nghiên cứu: từ tháng 4/2011 đến tháng 5/2012. - Thời gian thu thập số liệu : số liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập qua 3 năm 200908, 201009, 201110.3 Phạm vi nội dung Đề tài tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển nghề thờu, trờn cơ sở đó đưa ra giải pháp phát triển nghề thêu truyền thống trên địa bàn huyện Hoa Lư tỉnh Ninh Bình.

8 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.1 Lý luận về nghề, nghề truyền thống và phát triển nghề truyền thống 2.1 Khái niệm chung về nghề, nghề truyền thống và phát triển nghề truyền thống Nghề: Theo quan điểm chung, các hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở địa phương nào đó được gọi là nghề khi nào phải tạo ra được một khối lượng sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thường xuyên và những người sản 9 xuất, hoặc hộ sản xuất đó lấy nghề đang hành làm nguồn thu chủ yếu thì mới được xem là có nghề. Nghề truyền thống: trước hết là những nghề tiểu thủ công nghiệp được hình thành và phát triển lâu đời trong lịch sử, được sản xuất tập trung tại một vùng hay một làng nào đó. Từ đó đã hình thành các làng nghề, xã nghề. Đặc trưng cơ bản của mỗi nghề truyền thống là phải có kỹ thuật và công nghệ truyền thống, đồng thời cú cỏc nghệ nhân và các đội ngũ thợ lành nghề.

Sản phẩm làm ra vừa có tính chất hàng hoá đồng thời vừa có tính nghệ thuật và mang đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc. Nghề truyền thống ở nước ta rất đa dạng, phong phú có những nghề đã tồn tại hàng trăm năm. Nhiều sản phẩm truyền thống đã từng nổi tiếng ở trong nước và trên thế giới như nghề: dệt lụa Hà Đông, nghề chiếu cói Thái Bình, nghề gốm sứ Bát Tràng… Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã khiến cho việc sản xuất các sản phẩm có tính truyền thồng được hỗ trợ bởi quy trình công nghệ với nhiều loại nguyên liệu mới. Do vậy khái niệm nghề truyền thống cũng được nghiên cứu và mở rộng hơn , khái niệm này được hiểu như sau: nghề truyền thống bao gồm những nghề tiểu thủ công nghiệp xuất hiện từ lâu trong lịch sử, được truyền từ đời này qua các đời khác còn tồn tại đến ngày nay, kể cả những nghề đã sử dụng máy móc, được cải tiến hoặc sử dụng những loại máy móc hiện đại để hỗ trợ sản xuất nhưng vẫn tuân thủ công nghệ truyền thống, và đặc biệt sản phẩm của nó vẫn thể hiện những nét đặc sắc văn hoá của dân tộc.

Phát triển nghề truyền thống: là sự tăng lên về quy mô, số lượng và người tham gia vào sản xuất, chế biến các sản phẩm của nghề truyền thống và phải đảm bảo được hiệu quả sản xuất, chế biến sản phẩm.