CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 Dẫn nhập Khi mức thu nhập tăng thì nhu cầu đi lại của người dân cũng tăng theo. Hiện nay, xe ô tô đang dần là phương tiện giao thông ưa dùng nhất ở nước ta, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc sử dụng xe ô tô nói chung và xe ô tô khách (xe buýt) nói riêng trong những năm gần đây tăng lên nhanh chóng, người dân đã chuyển dần từ việc đi bộ, đi xe đạp và xe máy sang đi xe buýt. Năm 2000, số lượng xe ô tô trong lưu thông mới chỉ là 6,4 triệu, nhưng đến nay, con số này đã là 18 triệu xe.
Tuy nhiên mật độ này vẫn chưa cao so với một số nước trong khu vực như Thái Lan, Singapore. Thống kê lượng xe ô tô trong lưu thông Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô VN đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035, trong đó đáng chú ý là việc đưa ra các nhóm sản phẩm ưu tiên với việc chú trọng phát triển dòng xe tải nhỏ đa dụng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, nông thôn và các loại xe khách tầm trung và tầm ngắn chạy liên tỉnh, huyện, nội đô. Trước hết, phải khẳng định việc Thủ tướng Chính phủ ban hành chiến lược này đã tạo niềm vui cho hầu hết các DN đã, đang và dự định sẽ tham gia vào lĩnh vực này, ít nhất là biết mình đang và nên đi theo hướng nào, khác với mấy năm qua là tự mình đi mà không có định hướng rõ ràng. Số lượng xe sản xuất trong nước và xuất khẩu (ĐVT: chiếc) Tuy nhiên, tai nạn giao thông vẫn là tình trạng nhức nhối chung của toàn xã hội.
Với một số thống kê đã ước tính năm 2010 ở Việt Nam có trên 15.000 trường hợp tử vong do TNGT, con số ngày cao hơn số liệu báo cáo của cảnh sát giao thông và tương đương với số liệu theo dõi của ngành Y tế thông qua sổ tử vong A6. Do vậy, việc phân tích và đánh giá tình hình sử dụng và lưu thông các phương tiện giao thông trong nước cần tính toán một cách cụ thể, nhằm vẫn đảm bảo được yếu tố kinh tế và tính tiện dụng trong việc khai thác vận tải hàng hóa và con người, vẫn đảm bảo tính an toàn trong giao thông.2 Nội dung nghiên cứu Đề tài được tập trung nghiên cứu với những nhiệm vụ chính sau: - Nghiên cứu ổn định khi xe chuyển động thẳng. - Nghiên cứu ổn định chuyển động khi xe quay vòng.3 Lý do chọn đề tài Xe buýt DAEWOO BC212MA có sức chứa tối thiểu 80 hành khách, chiều dài 11.500m và chiều cao 3.190 m, công suất động cơ 290ps/2100 vòng/ phút. Hệ thống phanh sử dụng khí nén hai dòng độc lập với 4 van bảo vệ, có hệ thống chống bó cứng và chống trượt khi tăng tốc (ABS & ASR).
Nhằm mục đích vận chuyển hành khách công cộng, thay mới và bổ sung cho các tuyến xe buýt tại 2 TP Hà Nội, các thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng. Đây là xe buýt 3 cửa, Sàn thấp, giảm sóc khí nén duy nhất hiện đang được sản xuất tại Việt Nam. Xe được trang bị hệ thống giảm sóc khí nén, hệ thống chống kẹt cửa tự động (xe sẽ không chạy được khi cửa chưa đóng hẳn hay khi cửa bị kẹt), hệ thống tự điều chỉnh phanh và tự điều chỉnh côn, lốp xe loại không săm, thảm sàn xe dạng cao cấp chống trơn trượt. Với những đặc điểm trên dòng xe buýt DAEWOO BC212MA khi hoạt động sẽ có nhiều tiện ích và an toàn cho hành khách.
Dòng xe này còn có thêm tiện ích nữa cho khách hàng là sàn xe thấp và chỉ có 01 bậc lên xuống cho cửa trước và cửa giữa, loại cửa dạng 2 mảnh đóng mở trượt vào trong, chiều rộng hữu ích của cửa là 1. Với 3 cửa lên xuống sẽ giảm hẳn thời gian dừng và đỗ xe, nhất là khi tan tầm, hành khách sẽ không còn cảnh chen lấn khi lên xuống. Tuy nhiên, với những thực trạng trong việc khai thác và vận hành các loại xe buýt nói chung và xe buýt DAEWOO BC212MA vẫn còn một số vấn đề bất cập xảy ra như: việc lật xe buýt khi lưu thông trên các loại hình đường trong nước, việc mất an toàn ổn định trong khai thác vận tải hành khách. Đã đem đến những khó khăn nhất định trong việc khai thác và sử dụng.
Qua đó, bằng việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá và được sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Văn Phụng, tác giả đề xuất việc xây dựng đề tài “NGHIÊN CỨU ỔN ĐỊNH CHUYỂN ĐỘNG CỦA XE BUÝT DAEWOO BC212MA TRONG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”. Nhằm đưa ra cái nhìn tổng thể trong việc phân tích sự ổn định của xe buýt trong khai thác.4 Các kết quả nghiên cứu đã công bố 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Trong những năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu và tính toán ổn định của ô tô nói chung.
Các nghiên cứu có thể kể đến là: 1.“Nghiên cứu đặc tính động lực học và tính kinh tế sử dụng xe vận tải nhẹ Foton tại thành phố Hồ Chí Minh”, năm 2009. Tác giả: Đoàn Duy Thanh, Trường 3 Đại học Sư Phạm Kỹ thuật Tp. Tóm tắt: + Nghiên cứu các thông số động lực học trên xe. + Tính toán ảnh hưởng các thông số động lực học trên xe tải Foton.
+ Xây dựng bài toán kinh tế đối với việc khai thác và vận hành xe tải Foton trên đường.“Nghiên cứu ổn định thùng xe khi chuyển động thẳng và quay vòng của xe buýt hai tầng BHT 89 đang sử dụng ở TPHCM”, năm 2007. Tác giả: Cao Minh Đức, Trường Đại học Sư Phạm Kỹ thuật Tp. Tóm tắt: + Nghiên cứu các thông số động lực học và các hệ số an toàn ổn định trên trên xe. + Tính toán ảnh hưởng các thông số động lực học đến việc vận hành xe buýt hai tầng BHT 89.
+ Tính toán khả năng ổn định thùng xe khi chuyển động thẳng và quay vòng của xe buýt hai tầng BHT 89 đang sử dụng ở TPHCM. Nghiên cứu chuyển động ổn định của ô tô du lịch”, năm 1999. Tác giả: Nguyễn Ngọc Bích, Trường Đại học Sư Phạm Kỹ thuật Tp. HCM Tóm tắt: + Nghiên cứu các thông số ảnh hưởng đến chuyển động của ô tô.
+ Xây dựng giáo trình tham khảo và giảng dạy môn học Lý thuyết ô tô. Kết quả: - Các công trình nghiên cứu tập trung vào việc tính toán ảnh hưởng của các thông số động lực học trên xe. - Xây dựng quy trình tính toán an toàn, ổn định cho một vài dòng xe cụ thể: xe vận tải nhẹ Foton, xe buýt hai tầng BHT 89. - Xây dựng giáo trình nghiên cứu Lý thuyết Ô tô.
Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới cũng có nhiều công trình nghiên cứu: 4 1. Vehicle Handling, Stability, And Bifurcation Analysis For nonlinear vehicle models, năm: 2005. Tác giả: Vincent Nguyen, Master Of Science. Tóm tắt: + Tính toán ảnh hưởng của các thông số động lực học đến khả năng quay vòng của xe.
+ Thiết kế và mô phỏng phần mềm tính toán khả năng quay vòng của xe. The Control And Stability Analysis Of Two–Wheeled Road Vehicles Simon Evangelou, năm 2003. Tác giả: R Li, W-M Chen, C-R Liao, H-H Zhang. Tóm tắt: + Nghiên cứu ảnh hưởng của hệ thống treo đến an toàn chuyển động của xe.
+ Thiết kế bộ điều khiển kiểm soát sự dao động của hệ thống treo trên xe. Vehicle Planar Motion Stability Study For Tyres Working In Extremely Nonlinnear Region, năm 2010. Tác giả: Liu Li ,Shi Shunming, Shen Shuiwen, Chu Jiangwei. Tóm tắt: + Nghiên cứu các vấn đề về động lực học và sự ổn định chuyển động của xe.
+ Đánh giá ảnh hưởng của góc lái đến sự ổn định chuyển động của xe. Kết quả: + Đi sâu phân tích ảnh hưởng của các thông số động lực học đến sự an toàn chuyển động của xe. + Thiết kế và mô phỏng chuyển động của xe. + Thiết kế bộ kiểm soát quá trình dao động của hệ thống treo trên xe.
Kết luận: Qua phân tích các công trình khoa học trong và ngoài nước, đã cho thấy các vấn đề được tập trung đi sâu nghiên cứu các thông số động lực học trên xe, sự ảnh hưởng của các thông số đó đến an toàn chuyển động của xe. Chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu cụ thể sự ổn định an toàn trên xe buýt DAEWOO BC212 MA trong thành phố Hồ Chí Minh. 5 Nhằm góp phần nghiên cứu ổn định chuyển động của ô tô buýt tại Việt Nam, tác giả chọn đề tài “Nghiên cứu ổn định chuyển động của ô tô buýt DAEWOO BC212MA trong TP HCM”. Để từ đó có những đề xuất tăng tính ổn định và an toàn cho xe khi hoạt động trong thành phố.5 Mục đích và nội dung công việc thực hiện Để thực hiện được những đề xuất trên, luận văn tập trung vào các nội dung công việc như sau: - Nghiên cứu tính ổn định của ô tô là yếu tố quan trọng, nó đảm bảo: + Sự an toàn khi làm việc ở đường dốc và đường bằng.
+ Tăng được năng suất và đạt hiệu quả kinh tế cao. - Tính ổn định được đánh giá qua: + Khả năng không bị lật đổ. + Không bị trượt khi xe đứng yên hoặc chuyển động trên đường dốc, mặt đường nghiêng ngang khi quay vòng đường. - Phân tích động lực học quay vòng của xe.
- Tìm hiểu và phân tích tình trạng mật độ giao thông trong đô thị Tp. Hồ Chí Minh. Nhằm mục đích đánh giá sự ảnh hưởng đến khả năng ổn định của xe buýt DAEWOO BC 212MA khi lưu thông. Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng lý thuyết tính toán ổn định chuyển động cho ô tô buýt DAEWOO BC 212MA.
Từ kết quả tính toán được, tác giả đưa ra những nhận định về ổn định chuyển động của ô tô tại Tp.Hồ Chí Minh. Góp phần cho việc đảm bảo ổn định chuyển động của xe.2 Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu là ô tô buýt DAEWOO BC212MA trong Thành Phố Hồ Chí Minh.3 Xe buýt DAEWOO BC212MA.2 Thông số kỹ thuật xe buýt DAEWOO BC212MA. Kích thước (mm) Kích thước mm ( dài x rộng x cao) 11.190 Khoảng cách trục (mm) 5.850 Vết bánh trước (mm) 2.050 Vết bánh sau (mm) 1.853 Trọng lượng toàn bộ (KG) 17.179 Trọng lượng bản thân (KG) 11.