Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển loài thiết sam giả lá ngắn pseudotsuga brevifolia w c cheng l k fu 1975 tại huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển loài thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.

• Tác giả: Đinh Thị Hằng
• Người hướng dẫn: Ths. Phạm Thu Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Điều kiện thực hiện đề tài
• 1.2. Điều kiện của bản thân
• 1.3. Điều kiện cơ sở nơi thực hiện đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Vai trò của các nhân tố sinh thái đối với đời sống thực vật
• 2.2.1. Vai trò của nhiệt độ đối với đời sống thực vật
• 2.2.2. Vai trò của ánh sáng đối với đời sống thực vật
• 2.2.3. Vai trò của nước đối với đời sống của thực vật
• 2.2.4. Vai trò của đất đối với đời sống thực vật
• 2.2.5. Vai trò của nhân tố không khí đối với đời sống thực vật
• 2.3. Một số dẫn liệu về loài Thiết sam giả lá ngắn
• 2.4. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.5. Những nghiên cứu ở trong nước
• 2.6. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.6.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 2.6.2. Điều kiện dân sinh kinh tế - xã hội
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Hiện trạng phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng
• 3.3.2. Phân tích các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển loài Thiết sam giả lá ngắn
• 3.3.3. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn loài
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp luận nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Hiện trạng phân bố của loài
• 4.2. Hiện trạng phân bố loài Thiết sam giả lá ngắn
• 4.3. Cấu trúc tổ thành tầng cây cao
• 4.4. Cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh
• 4.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển loài thiết sam giả lá ngắn
• 4.5.1. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố địa lý – địa hình
• 4.5.2. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố khí hậu – thủy văn
• 4.5.3. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố đá mẹ - thổ nhưỡng
• 4.5.4. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố khu hệ thực vật
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp phát triển và bảo tồn
• 4.6.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.6.2. Giải pháp về chính sách
• 4.6.3. Bảo vệ và khai thác hợp lý loài Thiết sam giả lá ngắn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nhân tố sinh thái

Nghiên cứu tập trung vào các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của Thiết sam giả lá ngắn tại Nguyên Bình, Cao Bằng. Các yếu tố như nhiệt độ, ánh sáng, nước, đất và không khí được phân tích chi tiết. Nhiệt độ ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và hô hấp của cây, trong khi ánh sáng điều chỉnh chu kỳ sống. Nước là yếu tố không thể thiếu cho sự phát triển, và đất cung cấp chất dinh dưỡng cần thiết. Không khí, đặc biệt là gió, có vai trò trong việc phát tán hạt giống và duy trì cân bằng sinh thái.

1.1. Nhiệt độ

Nhiệt độ là nhân tố sinh thái quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và hô hấp của Thiết sam giả lá ngắn. Cây quang hợp tốt ở nhiệt độ từ 20°C đến 30°C. Nhiệt độ quá thấp hoặc quá cao đều gây bất lợi. Ở nhiệt độ dưới 0°C, cây nhiệt đới ngừng quang hợp, trong khi nhiệt độ trên 40°C làm ngừng trệ hô hấp. Điều này cho thấy sự nhạy cảm của loài cây này với biến đổi khí hậu.

1.2. Ánh sáng

Ánh sáng là yếu tố điều chỉnh chu kỳ sống của Thiết sam giả lá ngắn. Cường độ ánh sáng khác nhau ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng. Quang hợp chỉ xảy ra ở phổ ánh sáng từ 380-780nm. Ánh sáng yếu hoặc quá mạnh đều có thể làm giảm hiệu suất quang hợp, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.

II. Đặc điểm sinh thái của Thiết sam giả lá ngắn

Thiết sam giả lá ngắn là loài cây gỗ lớn, thường xanh, phân bố chủ yếu ở vùng núi đá vôi. Cây có thân thẳng, vỏ màu xám đen, lá đơn mọc cách vòng. Bộ rễ phát triển mạnh, giúp cây bám chặt vào đá và hút chất dinh dưỡng. Cây tái sinh có thân cong queo, rễ cọc dài. Loài này phân bố chủ yếu ở các tỉnh vùng Đông Bắc như Cao Bằng, Hà Giang, và Bắc Kạn.

2.1. Đặc điểm hình thái

Thiết sam giả lá ngắn có thân thẳng, vỏ màu xám đen với vết nứt dọc. Lá đơn, mọc cách vòng, mặt trên xanh thẫm, mặt dưới có sọc trắng. Nón cái rộng 2-3cm, cuống ngắn. Bộ rễ cọc dài, giúp cây bám chặt vào đá và hút chất dinh dưỡng.

2.2. Phân bố địa lý

Loài này phân bố chủ yếu ở vùng núi đá vôi của các tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, và Bắc Kạn. Tại Nguyên Bình, Cao Bằng, cây mọc rải rác trong các khu rừng tự nhiên, thường ở độ cao trên 1000m.

III. Tác động sinh thái và bảo tồn

Nghiên cứu chỉ ra rằng Thiết sam giả lá ngắn đang đối mặt với nguy cơ suy thoái do khai thác quá mức và biến đổi môi trường. Các giải pháp bảo tồn bao gồm quản lý tài nguyên thiên nhiên, hạn chế khai thác, và nhân giống loài. Việc đánh giá tác động môi trường và thực hiện các biện pháp bảo vệ là cần thiết để duy trì sự tồn tại của loài này.

3.1. Nguy cơ suy thoái

Thiết sam giả lá ngắn đang bị đe dọa do khai thác gỗ quá mức và biến đổi môi trường. Sự thu hẹp diện tích rừng và khả năng tái sinh kém làm tăng nguy cơ tuyệt chủng. Loài này đã được đưa vào danh sách các loài nguy cấp cần bảo vệ.

3.2. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn bao gồm quản lý tài nguyên thiên nhiên, hạn chế khai thác, và nhân giống loài. Việc thực hiện các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp và nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết để bảo vệ Thiết sam giả lá ngắn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Hằng (2014) thuộc chuyên ngành Nông lâm kết hợp, Khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, tập trung vào đề tài bảo tồn loài thực vật rừng nguy cấp tại vùng núi đá vôi phía Bắc Việt Nam.

• Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn: Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) là loài cây gỗ lớn thường xanh thuộc họ Thông (Pinaceae), có giá trị cao về mặt sinh thái học và kinh tế (thớ gỗ thẳng, dùng trong xây dựng, cầu phà, đồ gia dụng, mỹ nghệ và cây cảnh). Tuy nhiên, quần thể tự nhiên của loài đang bị suy giảm nghiêm trọng do áp lực khai thác thương mại, sinh cảnh sống bị phân mảnh, diện tích cư trú bị thu hẹp xuống dưới $2.000\text{ km}^2$ và khả năng tái sinh tự nhiên kém. Trong vòng 10 năm trước thời điểm nghiên cứu, kích thước quần thể của loài đã giảm tới 50%. Thiết sam giả lá ngắn được xếp ở bậc Sắp nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Danh lục đỏ IUCN và được đề nghị đưa vào danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP. Trước nghiên cứu này, các công trình về loài chủ yếu dừng lại ở việc mô tả hình thái và phân bố sơ bộ, thiếu các khảo sát định lượng hệ thống về các nhân tố sinh thái tác động đến sự phân bố và tái sinh tự nhiên.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Xác định được các nhân tố sinh thái (địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng, khu hệ thực vật) ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
  2. Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh và giải pháp quản lý phù hợp nhằm bảo tồn, phát triển loài thực vật quý hiếm này tại địa phương.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975), chi Hoàng sam (Pseudotsuga), họ Thông (Pinaceae), bộ Thông (Pinales).
  • Phạm vi không gian: Lập tuyến khảo sát và ô tiêu chuẩn tại hai xã Ca Thành (khu vực núi Chua Lú ở đai cao trên $1.000\text{ m}$) và xã Triệu Nguyên (khu vực núi Ki Đô ở đai cao dưới $1.000\text{ m}$), huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thực địa, phân tích mẫu đất và tổng hợp kết quả từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận vấn đề dựa trên quan điểm sinh thái học lâm nghiệp tổng hợp: sự sinh trưởng, phân bố và tái sinh của một loài cây rừng chịu sự tác động đồng thời của các nhóm nhân tố vô sinh, hữu sinh và sinh cảnh vi khí hậu.

• Khung lý thuyết và tài liệu tham khảo chính:
  • Lý luận về nhân tố sinh thái, nhân tố sinh tồn, nhân tố giới hạn và khả năng chống chịu sinh thái của thực vật theo giáo trình và bài giảng lâm nghiệp (Nguyễn Văn Thêm, 2008; Nguyễn Đình Sinh, 2009; Mai Sỹ Tuấn, 2008).
  • Quy luật tái sinh rừng và vai trò điều khiển của nhân tố ánh sáng trong cấu trúc rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978) và Baur G.N. (1964).
  • Các dẫn liệu sinh thái thực vật trên núi đá vôi vùng Đông Bắc của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (2006) và nghiên cứu cây lá kim tại xã Vũ Nông, huyện Nguyên Bình của Hà Thanh Tiến (2012).
• Phương pháp thu thập dữ liệu thực tế:
  • Phương pháp phỏng vấn xã hội học: Thực hiện 40 phiếu phỏng vấn bán cấu trúc tại 2 thôn có diện tích phân bố loài tập trung (20 phiếu tại xóm Cao Lù, xã Ca Thành và 20 phiếu tại thôn Pác Tháy, xã Triệu Nguyên), đối tượng là trưởng thôn, người cao tuổi và người dân am hiểu tài nguyên rừng bản địa.
  • Phương pháp lập ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 30 OTC tạm thời có diện tích $500\text{ m}^2$ ($10\text{ m} \times 50\text{ m}$) dọc theo đường đồng mức tại các đỉnh núi đá vôi, khoảng cách giữa các ô tối thiểu $100\text{ m}$. Khảo sát phân bổ đều trên 2 đai cao: Đai I (từ $600\text{ m}$ đến $1.000\text{ m}$ tại xã Triệu Nguyên: 15 OTC) và Đai II (từ $1.000\text{ m}$ đến $1.500\text{ m}$ tại xã Ca Thành: 15 OTC).
  • Điều tra lâm học tầng cây cao ($D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$): Đo đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) bằng thước dây theo 2 hướng vuông góc; đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$) bằng thước đo cao Blumless (độ chính xác $0,1\text{ m}$); đo đường kính tán ($D_t$) theo 2 hướng Đông Bắc – Tây Nam.
  • Điều tra tầng cây tái sinh ($D_{1.3} < 6\text{ cm}$): Đo đếm cây mạ, cây con trong các ô dạng bản; xác định chiều cao ($H_{vn}$ bằng thước sào), nguồn gốc tái sinh (hạt hoặc chồi) và đánh giá phẩm chất theo 3 cấp: Tốt (A), Trung bình (B), Xấu (C).
  • Điều tra cây bụi, thảm tươi và độ tàn che: Xác định độ tàn che tầng cây cao bằng phương pháp mục trắc tại 5 điểm (1 điểm tại tâm cây tái sinh Thiết sam giả lá ngắn, 4 điểm tại 4 góc cách $2\text{ m}$); ước lượng tỷ lệ che phủ (%) và chiều cao trung bình của cây bụi, thảm tươi.
  • Phương pháp nghiên cứu thổ nhưỡng: Lấy mẫu đất đại diện tại các vị trí cây sinh trưởng tốt nhất; mô tả phẫu diện theo phương pháp của Bộ môn Đất Lâm nghiệp – Trường Đại học Lâm nghiệp.
• Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm và xử lý số liệu:
  • Phân tích tính chất đất: Độ $\text{pH}_{\text{KCl}}$ đo bằng máy đo pH; dung trọng ($D$) theo phương pháp ống dung trọng; hàm lượng mùn tổng số theo phương pháp Tiurin; đạm tổng số và đạm dễ tiêu ($\text{NH}_4^+$) theo phương pháp Kjeldahl; lân ($\text{P}_2\text{O}_5$) theo phương pháp Ôniani; kali ($\text{K}_2\text{O}$) theo phương pháp Matlôva; độ chua trao đổi theo phương pháp Xôcôlốp; thành phần cơ giới theo phương pháp ống hút Robinson (phân cấp FAO).
  • Đánh giá cấu trúc tổ thành tầng cây cao bằng chỉ số mức độ quan trọng ($IVI$): $$IVI_i (%) = \frac{A_i + D_i + RF_i}{3}$$ (Trong đó: $A_i$ là độ phong phú tương đối, $D_i$ là độ ưu thế tương đối theo tiết diện ngang $G_i$, $RF_i$ là tần xuất xuất hiện tương đối của loài $i$). Loài có $IVI_i \ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành.
  • Tính toán mật độ cây tái sinh ($N/\text{ha}$) và tỷ lệ tổ thành cây tái sinh theo tỷ lệ phần trăm số cá thể ($n_i%$).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh diện tích rừng suy giảm (độ che phủ cả nước năm 2012 đạt 40,7%) và các loài cây lá kim bản địa quý hiếm bị đe dọa. Xác định rõ mục đích nghiên cứu, 2 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Cao Bằng.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ảnh hưởng của các nhân tố vô sinh (nhiệt độ, ánh sáng, nước, không khí, đất đá vôi) và hữu sinh đến đời sống thực vật. Khái quát đặc điểm hình thái học của cây trưởng thành (thân thẳng, tán lệch sườn âm, vỏ dày 0,5–0,6 cm nứt dọc, lá dài 2 mm xếp 2 dãy, nón cái rộng 2–3 cm) và cây tái sinh của loài Thiết sam giả lá ngắn. Phân tích tổng quan các công trình nghiên cứu sinh thái rừng trên thế giới và trong nước liên quan đến tái sinh cây gỗ lá kim, cây bản địa. Giới thiệu chi tiết điều kiện tự nhiên (địa hình núi đá vôi chiếm ưu thế, khí hậu á nhiệt đới mưa 1200 mm/năm, mạng lưới thủy văn) và điều kiện kinh tế - xã hội huyện Nguyên Bình (dân tộc Tày - Nùng 47%, Dao 38,7%, Mông 5,6%, Kinh 8,6%; hiện trạng giao đất giao rừng và sức ép từ tập quán du canh, khai thác lâm sản).

Phần 3: Đối tượng, địa điểm, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể địa bàn nghiên cứu tại 2 xã Ca Thành và Triệu Nguyên trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2014. Trình bày chi tiết hệ thống phương pháp luận sinh thái tổng hợp, quy trình phỏng vấn 40 hộ dân, thiết kế hệ thống 30 ô tiêu chuẩn ($500\text{ m}^2/\text{ô}$), quy chuẩn đo đạc các chỉ tiêu lâm học tầng cây cao, tầng cây tái sinh, thảm thực bì, phương pháp lấy mẫu và quy trình hóa nghiệm thổ nhưỡng, cùng các công thức toán học tính toán $IVI$ và mật độ.

Phần 4: Kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu

Trình bày và phân tích toàn bộ khối dữ liệu thực nghiệm thu thập được từ thực địa và phòng thí nghiệm, chia thành các nội dung chính:

1. Hiện trạng phân bố và cấu trúc tổ thành tầng cây cao

Số lượng cá thể Thiết sam giả lá ngắn xuất hiện trên toàn bộ 30 OTC là 920 cây, phân bố tập trung ở các đỉnh núi đá vôi có độ cao từ $800\text{ m}$ đến $1.400\text{ m}$. Mật độ cây ở đai cao trên $1.000\text{ m}$ đạt 532 cây/ha (hướng phơi Đông Nam), cao hơn đáng kể so với đai cao dưới $1.000\text{ m}$ đạt 427 cây/ha (hướng phơi Đông Tây).

Chỉ tiêu tầng cây cao	Đai cao > 1.000 m (xã Ca Thành)	Đai cao < 1.000 m (xã Triệu Nguyên)
Tổng số loài ghi nhận	15 loài	14 loài
Tổng mật độ cá thể	996 cây/ha	863 cây/ha
Mật độ Thiết sam giả lá ngắn	532 cây/ha (chiếm 54,63% cá thể)	427 cây/ha (chiếm 48,00% cá thể)
Đường kính trung bình ($D_{1.3}$)	$13,69\text{ cm}$	$12,32\text{ cm}$
Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$)	$7,30\text{ m}$	$7,03\text{ m}$
Chỉ số quan trọng ($IVI$) của loài	45,03%	41,90%
Các loài đi kèm chủ yếu	Côm tầng (11,21%), Kháo vàng (8,65%), Sồi phảng (8,40%), Sến mật (6,96%)	Cẩm chỉ (20,39%), Sồi phảng (9,01%), Kháo vàng (8,04%)
Công thức tổ thành lâm phần	$45,03\text{ Tsgln} + 11,21\text{ C.t} + 8,65\text{ K.v} + 8,40\text{ S.p} + 6,96\text{ S.m} + 19,75\text{ Lk}$	$41,90\text{ Tsgln} + 20,39\text{ C.ch} + 9,01\text{ S.p} + 8,04\text{ K.v} + 20,66\text{ Lk}$

2. Đặc điểm tầng cây tái sinh

Mật độ cây tái sinh toàn lâm phần đạt $4.564\text{ cây/ha}$. Càng lên cao, mật độ và chất lượng tái sinh của Thiết sam giả lá ngắn càng tăng rõ rệt:

Chỉ tiêu tầng cây tái sinh	Đai cao > 1.000 m	Đai cao < 1.000 m
Tổng mật độ tái sinh các loài	$2.792\text{ cây/ha}$ (25 loài)	$1.757\text{ cây/ha}$ (20 loài)
Mật độ tái sinh Thiết sam	$853\text{ cây/ha}$ (tỷ lệ $30,04%$)	$200\text{ cây/ha}$ (tỷ lệ $11,38%$)
Công thức tổ thành tái sinh	$30,04\text{ Tsgln} + 14,49\text{ Msln} + 10,59\text{ Hn} + 44,88\text{ Lk}$	$42,94\text{ C.ch} + 11,38\text{ Tsgln} + 9,64\text{ Hn} + 5,69\text{ K.v} + 5,31\text{ Msln} + 25,04\text{ Lk}$
Phẩm chất cây con Thiết sam	Tốt: $80,1%$; TB: $11,5%$; Xấu: $8,4%$	Tốt: $71,3%$; TB: $23,3%$; Xấu: $5,4%$
Nguồn gốc tái sinh Thiết sam	100% từ hạt ($0%$ từ chồi)	100% từ hạt ($0%$ từ chồi)

(Ghi chú viết tắt: Tsgln: Thiết sam giả lá ngắn; Msln: Mạ sưa lá nhỏ; Hn: Hồi núi; C.ch: Cẩm chỉ; K.v: Kháo vàng; Lk: Loài khác).

3. Phân tích các nhân tố sinh thái ảnh hưởng

• Địa hình: Cây phân bố hẹp trên các đỉnh và sống núi đá vôi dốc từ $30^\circ$ đến $45^\circ$. Sườn Đông Nam đón gió mùa ẩm và có lượng sương mù cao tạo điều kiện cho cây phát triển ưu thế hơn hẳn sườn Tây khô hạn. Cây tái sinh tập trung quanh gốc cây mẹ trong cự ly trung bình $3\text{ m}$.
• Khí hậu: Nhiệt độ trung bình năm $20^\circ\text{C}$ (dao động $0^\circ\text{C} - 36^\circ\text{C}$), độ ẩm không khí 82–84%, lượng mưa 1200–1400 mm/năm. Đỉnh núi cao có biên độ nhiệt thấp hơn và độ ẩm cao hơn, thích hợp với đặc tính chịu lạnh và sương mù của loài.
• Đất đai: Đất trên núi đá vôi có tầng đất A rất mỏng ($5\text{ cm} - 22\text{ cm}$), màu xám đen, tơi xốp, thành phần cơ giới là mùn thô hình thành từ cành lá phân hủy trong các khe đá. Kết quả phân tích hóa tính đất ghi nhận: $\text{pH}_{\text{KCl}} = 6,81$ (phản ứng hơi chua/gần trung tính); hàm lượng mùn cao ($16,51%$); đạm tổng số $N = 1,25%$; lân tổng số $\text{P}_2\text{O}_5 = 0,15%$; kali tổng số $\text{K}_2\text{O} = 0,07%$; đạm dễ tiêu đạt $21,05\text{ mg}/100\text{g}$; lân dễ tiêu đạt $6,45\text{ mg}/100\text{g}$; kali dễ tiêu đạt $8,91\text{ mg}/100\text{g}$.
• Khu hệ thực vật và độ tàn che: Ở đai dưới $1.000\text{ m}$, độ tàn che tầng cây cao lớn ($0,51$) cùng độ che phủ thảm tươi cao ($34,18%$, chủ yếu là Trúc lùn, Mua dại, Cỏ ba cạnh, Địa y) đã ức chế quá trình nảy mầm và sinh trưởng của cây con do Thiết sam giả lá ngắn là loài ưa sáng. Ở đai trên $1.000\text{ m}$, độ tàn che thoáng hơn ($0,46$, thảm tươi che phủ $31,23%$) tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cây tái sinh vượt lên tầng cao.

4. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển

Tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp đồng bộ: kỹ thuật lâm sinh (điều chỉnh độ tàn che, phát dọn cây bụi thảm tươi lấn át trong bán kính 3 m quanh cây mẹ, thu hái hạt gieo ươm nhân tạo), chính sách quản lý (giao đất khoán rừng, tuần tra nghiêm ngặt khu vực Phia Oắc - Phia Đén, ngăn chặn khai thác thương mại) và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết 5 phát hiện then chốt về quy luật phân bố, cấu trúc lâm phần, khả năng tái sinh và các chỉ số dinh dưỡng đất. Kiến nghị chính quyền và các cơ quan lâm nghiệp tiếp tục mở rộng điều tra, hỗ trợ kinh phí khoanh nuôi bảo tồn nguồn gen Thiết sam giả lá ngắn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Xác lập dữ liệu định lượng về phân bố và cấu trúc: Đã chứng minh Thiết sam giả lá ngắn là loài cây ưu thế sinh thái trên các đỉnh núi đá vôi tại huyện Nguyên Bình. Ở đai cao $> 1.000\text{ m}$, loài chiếm vị trí đứng đầu trong công thức tổ thành với $IVI = 45,03%$, mật độ 532 cây/ha; ở đai $< 1.000\text{ m}$, loài đạt $IVI = 41,90%$, mật độ 427 cây/ha.
2. Làm rõ quy luật tái sinh tự nhiên: Xác định quần thể có mật độ tái sinh ở đai cao $> 1.000\text{ m}$ ($853\text{ cây/ha}$, tỷ lệ cây tốt đạt $80,1%$) vượt trội so với đai $< 1.000\text{ m}$ ($200\text{ cây/ha}$, tỷ lệ cây tốt đạt $71,3%$). Đặc biệt, $100%$ cây tái sinh của loài được hình thành từ nguồn gốc hạt, hoàn toàn không có khả năng tái sinh chồi trong điều kiện tự nhiên.
3. Định lượng các chỉ số lý hóa thổ nhưỡng: Xác định môi trường đất đặc thù nuôi dưỡng loài là đất mùn thô xám đen trên khe nứt núi đá vôi với hàm lượng mùn cao ($16,51%$), $\text{pH}_{\text{KCl}} = 6,81$, đạm tổng số $1,25%$ và đạm dễ tiêu $21,05\text{ mg}/100\text{g}$.
4. Xác định ngưỡng sinh thái giới hạn: Độ tàn che lớn ($> 0,5$) và mật độ thảm tươi (Trúc lùn, cây bụi) dày đặc là yếu tố cạnh tranh ánh sáng trực tiếp, làm suy giảm mật độ và chất lượng cây con tái sinh.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Về kỹ thuật lâm sinh: Áp dụng biện pháp điều chỉnh độ tàn che tán rừng duy trì ở mức $0,4 - 0,5$; phát luỗng cây bụi, dây leo và thảm tươi cạnh tranh dinh dưỡng quanh gốc cây mẹ trong phạm vi bán kính $3\text{ m}$; thu gom hạt giống trên thảm mục để gieo ươm nhân tạo phục vụ trồng bổ sung.
• Về chính sách và quản lý: Tăng cường lực lượng kiểm lâm tại Trạm Kiểm lâm Phia Oắc – Phia Đén phối hợp với chính quyền xã Ca Thành và Triệu Nguyên; thực hiện giao khoán bảo vệ rừng gắn với hỗ trợ sinh kế theo Quyết định 134/TTg để giảm áp lực khai thác rừng lấy gỗ làm nhà của đồng bào dân tộc Dao, Mông.

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

Khóa luận đã bổ sung các dữ liệu thực nghiệm sinh thái học lâm nghiệp có hệ thống đầu tiên về cấu trúc tổ thành tầng cây cao ($IVI$), cấu trúc tái sinh định lượng và các thông số phân tích hóa tính đất cho loài Pseudotsuga brevifolia tại tỉnh Cao Bằng, khắc phục tình trạng thiếu hụt dữ liệu định lượng trong các báo cáo khảo sát hình thái đơn thuần trước đó.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (từ tháng 2/2014 đến tháng 5/2014) nên chưa theo dõi được động thái tái sinh và tỷ lệ nảy mầm của hạt qua chu kỳ bốn mùa trong năm. Phạm vi khảo sát thực địa chỉ tập trung tại 30 ô tiêu chuẩn trên đỉnh núi của 2 xã (Ca Thành và Triệu Nguyên), chưa bao quát toàn bộ các dải núi đá vôi khác tại Cao Bằng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng điều tra định vị sang các xã lân cận (Vũ Nông, Mai Long, Phan Thanh) và các tỉnh lân cận thuộc vùng Đông Bắc (Hà Giang, Bắc Kạn).
  • Nghiên cứu chuyên sâu về sinh lý học hạt giống, tỷ lệ nảy mầm trong phòng thí nghiệm và thử nghiệm kỹ thuật nhân giống vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô) và hữu tính phục vụ trồng phục hồi rừng.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Nông lâm kết hợp, Sinh thái học và Đa dạng sinh học; cán bộ quản lý tại các Chi cục Kiểm lâm, Ban quản lý Vườn quốc gia Phia Oắc – Phia Đén và các tổ chức bảo tồn thiên nhiên.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phương pháp luận kết hợp lập ô tiêu chuẩn ($10\text{ m} \times 50\text{ m}$) trên địa hình núi đá vôi dốc hiểm trở và quy trình tính toán chỉ số quan trọng $IVI$.
  • Bộ số liệu thực nghiệm chi tiết về giải phẫu sinh thái, mật độ tầng cây cao, phân cấp chất lượng tái sinh và bảng kết quả phân tích lý hóa đất mùn núi đá vôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình phân bố chủ yếu ở điều kiện địa hình và đai cao nào? Loài phân bố chủ yếu trên các đỉnh núi đá vôi có độ dốc lớn ($30^\circ - 45^\circ$) ở độ cao từ $800\text{ m}$ đến $1.400\text{ m}$. Trong đó, đai cao trên $1.000\text{ m}$ (xã Ca Thành) là sinh cảnh tối thích với mật độ 532 cây/ha, phát triển mạnh ở các sườn núi quay về hướng Đông Nam đón gió ẩm và sương mù.

2. Khả năng tái sinh tự nhiên của Thiết sam giả lá ngắn diễn ra theo phương thức nào? Tại khu vực nghiên cứu, $100%$ cây con tái sinh đều có nguồn gốc từ hạt; tác giả ghi nhận không có cá thể nào tái sinh bằng chồi ($0%$). Cây con tái sinh phân bố rải rác quanh gốc cây mẹ với cự ly trung bình khoảng $3\text{ m}$.

3. Đặc tính hóa tính của đất nơi Thiết sam giả lá ngắn sinh trưởng có gì đặc biệt? Đất thuộc loại đất mùn thô xám đen phát triển trên đá vôi, có tầng đất mỏng ($5 - 22\text{ cm}$) nhưng hàm lượng mùn rất cao ($16,51%$), phản ứng đất đạt $\text{pH}_{\text{KCl}} = 6,81$, hàm lượng đạm tổng số $1,25%$, đạm dễ tiêu $21,05\text{ mg}/100\text{g}$, lân dễ tiêu $6,45\text{ mg}/100\text{g}$ và kali dễ tiêu $8,91\text{ mg}/100\text{g}$.

4. Mật độ và chất lượng cây tái sinh Thiết sam giả lá ngắn ở hai đai cao khác nhau như thế nào? Ở đai cao $> 1.000\text{ m}$, mật độ tái sinh đạt $853\text{ cây/ha}$ với $80,1%$ cây phẩm chất tốt, $11,5%$ trung bình và $8,4%$ xấu. Ở đai cao $< 1.000\text{ m}$, mật độ tái sinh thấp hơn rõ rệt, chỉ đạt $200\text{ cây/ha}$ với $71,3%$ cây phẩm chất tốt, $23,3%$ trung bình và $5,4%$ xấu.

5. Nhân tố sinh thái nào trong thảm thực bì gây ảnh hưởng bất lợi nhất đến sự tái sinh của loài? Độ tàn che tầng cây cao dày ($> 0,5$) kết hợp với lớp cây bụi, thảm tươi phát triển mạnh (độ che phủ $> 34%$, đặc biệt là Trúc lùn và cỏ dại) tại đai thấp là nhân tố cạnh tranh dinh dưỡng và che khuất ánh sáng, gây ức chế nghiêm trọng sự nảy mầm và sinh trưởng của cây con ưa sáng Thiết sam giả lá ngắn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đinh Thị Hằng đã cung cấp các dẫn liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc tính sinh thái, hiện trạng phân bố và cấu trúc tái sinh của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Kết quả nghiên cứu khẳng định loài chiếm ưu thế sinh thái vượt trội trên các đỉnh núi đá vôi ở độ cao trên $1.000\text{ m}$, đồng thời chỉ ra sự phụ thuộc hoàn toàn của quá trình tái sinh tự nhiên vào nguồn giống từ hạt và chế độ ánh sáng dưới tán rừng. Các số liệu định lượng về chỉ số $IVI$, cấu trúc lâm phần và đặc tính lý hóa đất là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ trực tiếp cho công tác quy hoạch, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và bảo tồn nguồn gen loài cây lá kim nguy cấp này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội thì sự suy giảm về đa dạng cũng đang diễn ra, đặc biệt là các loài cây quý hiếm có nhiều giá trị về mặt sinh thái cũng như kinh tế như loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifovila W.Fu, 1975) họ Thông (Pinaceae) cũng đang đứng trước nguy cơ đó.Trong tiến trình phát triển tiếp theo đòi hỏi chúng ta có nhận thức và hành động đầy đủ hơn để đạt sự bền vững, trong đó có nhu cầu nghiên cứu và bảo tồn các loài đặc hữu, quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng và có nhiều giá trị không chỉ về sinh học, sinh thái môi trường, mà còn cho đời sống xã hội, trong đó có loài Thiết sam giả lá ngắn. Rừng là yếu tố cơ bản của môi trường, luôn giữ một vai trò quan trọng không gì thay thế được đối với việc phòng hộ, duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo tồn nguồn gen, cung cấp nhiều loại lâm sản quý phục vụ nhu cầu cuộc sống của hàng triệu đồng bào miền núi… đáp ứng những nhu cầu cơ bản ngày càng cao của con người. Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng phát triển, sự gia tăng dân số càng không thể thay thế được trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường, rừng càng ngày bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lượng. Nguyên nhân chủ yếu của mất rừng là sự can thiệp thiếu hiểu biết của con người.

Với đời sống khó khăn, nghèo đói thì con người đã tác động vào rừng một cách quá khả năng phục hồi của nó. Ngoài ra, cũng có những nguyên nhân liên quan tới tính không hợp lý của các kỹ thuật lâm sinh, hoặc những biện pháp về kinh tế xã hội thiếu khoa học đã làm gia tăng những tác động tiêu cực đến rừng. Ở Việt Nam, trong vòng 50 năm trở lại đây rừng đã bị tàn phá rất nhiều, diện tích rừng hiện nay chỉ còn khoảng 13,8 triệu ha rừng, phần lớn những khu rừng còn lại này tập trung ở những vùng núi cao. Với mọi nỗ lực trồng và bảo vệ rừng năm 2012 tỷ lệ che phủ rừng đạt 40,7%.

Tuy nước ta có nhiều loài động, thực vật và côn trùng rất phong phú và đa dạng nhưng hiên nay tình trạng xâm hại trái phép nguồn tài nguyên rừng đang diễn ra ngày càng phức tạp dẫn đến nhiều loài cây gỗ có giá trị cao hoặc quý hiếm, đặc hữu dần mất đi như Thiết sam giả lá ngắn n 2 (Pseudotsuga brevifovila W.Fu, 1975), Pơ Mu (Fokienia hodginsii), Du sam (Keteleeria evelyniana Master), Bách xanh (Calocedrus macrolepis Kurz ),…và thay vào đó là các loài cây ít giá trị. Đây là mối nguy hại lớn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học nói chung và bảo tồn loài Thiết sam giả lá ngắn nói riêng ở đây. Thiết sam giả lá ngắn đang đứng trước nguy cơ suy thoái mạnh, vùng phân bố tự nhiên bị thu hẹp nhanh chóng và một số cá thể trưởng thành của loài bị giảm sút nghiêm trọng do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do khai thác gỗ vì mục đích thương mại và xây dựng, làm đồ mỹ nghệ, điều kiện sống thay đổi, quần thể bị chia cắt, khả năng tái sinh kém. Thiết sam giả lá ngắn được đề nghị là loài bổ xung vào danh lục các loài quý hiếm và nguy cấp theo nghị định 32/NĐ-CP/2006 nghiêm cấm khai thác và sử dụng với mục đích thương mại.

Thuộc bậc VU theo sách đỏ Việt Nam 2007 và danh lục đỏ IUCN. Nếu không có những biện pháp bảo vệ và nhân rộng thì loài này sẽ có nguy cơ bị tuyệt chủng. Cho tới nay, mặc dù đã có một số nghiên cứu về loài cây này nhưng chỉ tập trung vào việc mô tả đặc điểm hình thái, sinh thái, những thông tin về khả năng tái sinh ngoài tự nhiên còn rất ít. Hiện nay, vẫn chưa có một nghiên cứu chi tiết về đặc tính sinh thái học nào có hệ thống về cây Thiết sam giả lá ngắn.

Vì vậy, cần có một nghiên cứu đầy đủ hơn ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái đến loài nghiên cứu là cần thiết, góp phần giải quyết các vấn đề đang đặt ra cho bảo tồn một loài quý hiếm, đặc hữu, có giá trị về nhiều mặt nhưng đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại và tuyệt chủng. Với ý nghĩa đó, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn (Pseudotsuga brevifolia W.Fu, 1975) tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”. Điều kiện thực hiện đề tài 1. Điều kiện của bản thân Là sinh viên chuyên ngành Nông lâm kết hợp – Khoa Lâm nghiệp với những kiến thức đã được học trên lớp và thực tiễn tôi tiến hành thực hiện đề tài tốt nghiệp này.

n 3 Được sự giúp đỡ và hướng dẫn tận tình của cô giáo Phạm Thu Hà và thầy giáo Lê Văn Phúc – giảng viên Khoa Lâm nghiệp - trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Bên cạnh đó, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của cơ quan chính quyền, người dân địa phương và bạn bè đồng nghiệp. Điều kiện cơ sở nơi thực hiện đề tài Huyện Nguyên Bình nằm ở phía Tây của tỉnh Cao Bằng, địa hình chủ yếu là núi đá vôi và núi đất, khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi. Vì vậy hệ thực vật ở đây rất đa dạng và phong phú.

Đặc biệt vùng này nằm trong khu vực phân bố của nhiều loài cây bản địa, quý hiếm. Mục đích Dựa trên cơ sở điều tra nghiên cứu các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn làm cơ sở cho việc đề xuất một số giải pháp quản lý và bảo tồn có hiệu quả. Mục tiêu - Xác định được các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. - Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp nhằm bảo tồn loài thực vật quý hiếm đang có nguy cơ tuyệt chủng này tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học, vận dụng vào thực tế sản xuất. - Học tập, hiểu biết thêm về kinh nghiệm thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu. - Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể.

Ý nghĩa thực tiễn - Biết được các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của loài Thiết sam giả lá ngắn tại địa phương nghiên cứu đề tài. - Biết được tầm quan trọng của cây, tầm quan trọng của công tác bảo tồn. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 2.

Vai trò của các nhân tố sinh thái đối với đời sống thực vật 2.1 Vai trò của nhiệt độ đối với đời sống thực vật Nhiệt độ là nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến hình thái giải phẫu, đến sinh lý và từng giai đoạn phát triển cá thể của thực vật. Nhiệt độ ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý của thực vật, gồm quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước, sự hình thành và hoạt động của diệp lục. Cây quang hợp tốt ở nhiệt độ 20ºC đến 30ºC, quá thấp hay quá cao đều ảnh hưởng đến quá trình này. Ở nhiệt độ 0ºC cây nhiệt đới ngừng quang hợp vì diệp lục bị biến dạng, ở nhiệt độ từ 40ºC trở lên sự hô hấp bị ngừng trệ.

Các cây ôn đới có khả năng hoạt động trong điều kiện nhiệt độ thấp dưới 0ºC, ở một số loài tùng, bách, mầm cây vẫn hô hấp khi nhiệt độ xuống đến âm 20ºC. Khi nhiệt độ không khí càng cao, độ ẩm không khí càng xa độ ẩm bão hòa, cây thoát hơi nước càng nhiều. Trong ngày nắng, sự thoát hơi nước tăng dần từ sáng sớm đến gần trưa, sau đó giảm dần cho đến chiều. Khi nhiệt độ thấp, độ nhớt của chất nguyên sinh tăng lên, áp suất thẩm thấu giảm, rễ hút nước khó khăn, không đủ cho cây, cây phản xạ lại bằng cách rụng lá [8].

Vai trò của ánh sáng đối với đời sống thực vật Ánh sáng có vai trò quan trọng đối với cơ thể sống, là nguồn cung cấp năng lượng cho toàn bộ sự sống, thông qua quang hợp của thực vật; nó điều khiển chu kỳ sống của thực vật. Ánh sáng vừa là yếu tố điều chỉnh vừa là yếu tố giới hạn đối với đời sống sinh vật (nhất là đối với thực vật). Nó có ảnh hưởng mạnh mẽ đến toàn bộ đời sống của cây (từ khi hạt nảy mầm đến khi ra hoa, đậu quả). Quang hợp của thực vật chỉ xuất hiện ở phổ ánh sáng mà mắt thường có thể nhìn thấy được với các bước sóng từ 380-780n.

Cường độ ánh sáng khác nhau sẽ ảnh hưởng khác nhau tới thực vật. Ảnh hưởng của ánh sáng đến quá trình sinh trưởng của thực vật mang tính chất rất phức tạp, nó liên quan tới rất nhiều yếu tố ngoại cảnh [8]. Vai trò của nước đối với đời sống của thực vật Nước có vai trò quan trọng trong đời sống sinh vật, là thành phần không thể thiếu được của các cơ thể sống. Nước là nguyên liệu cho cây quang hợp; là phương tiện vận chuyển các chất trong cơ thể thực vật, là môi trường cho các phản ứng sinh hóa diễn ra trong tế bào của cơ thể sống; nó tham gia vào quá trình trao đổi chất, trao đổi năng lượng và điều hòa nhiệt độ cơ thể.

Nước có vai trò tích cực trong việc phát tán nòi giống và trong sinh sản của sinh vật: thụ tinh, phát tán bào tử, hạt, quả. Nước chiếm tới 80-95% khối lượng của các mô sinh trưởng, chỉ cần giảm sút một ít hàm lượng nước trong tế bào đã làm giảm các chức năng sinh lý của cơ thể [8]. Vai trò của đất đối với đời sống thực vật Đất không chỉ là “yếu tố” của môi trường mà còn là sản phẩm hoạt động sống của sinh giới; đất là kết quả tổng hợp của các tác động khí hậu và sinh vật, đặc biệt là thực vật trên vật liệu gốc. Trước hết cấu trúc của đất ảnh hưởng tới quá trình nảy mầm của hạt.

Những hạt nhỏ và nhẹ thường nảy mầm nhanh hơn trong đất nhỏ, do hạt nhỏ dễ tiếp xúc với các thành phần đất mịn tốt hơn. Đất vừa là giá thể cho cây đứng vững, vừa cung cấp nước và các chất khoáng cần thiết cho cây.