Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Trong "Sách Sổ Sang Chép Các Việc" Của Philiphe Bỉnh

Chuyên khảo phân tích Luận văn một số vấn đề ngôn ngữ trong sách sổ sang chép các việc của philiphe bỉnh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Philiphe Bỉnh
• Người hướng dẫn: Thầy Hoàng Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Trong "Sách Sổ Sang Chép Các Việc" Của Philiphe Bỉnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 0.3. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN
• 0.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.6. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
• 1.1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CHỮ QUỐC NGỮ
• 1.2. TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ NGỮ ÂM TRONG S
• 2.1. VẤN ĐỀ ÂM ĐẦU
• 2.2. VẤN ĐỀ PHẦN VẦN
• 2.3. CHÍNH TẢ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỪ VỰNG
• 3.1. Lớp từ cổ
• 3.2. Vấn đề từ đơn, từ ghép, từ láy
• 3.3. VẤN ĐỀ THÀNH NGỮ
• 3.3.1. Thành ngữ thuần Việt
• 3.3.2. Thành ngữ gốc Hán
• 4. CHƯƠNG 4: VẤN ĐỀ VỀ NGỮ PHÁP (LOẠI TỪ)
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Trong Sách Sổ Philiphe Bỉnh

Nghiên cứu lịch sử tiếng Việt đòi hỏi sự kết hợp giữa việc khảo sát các phương ngữ và ngôn ngữ liên quan, cùng với việc tìm hiểu qua thư tịch cổ. Việt Nam sở hữu một kho tàng thư tịch, văn bia quý báu bằng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về thư tịch Hán Nôm, việc nghiên cứu tiếng Việt qua thư tịch chữ Quốc ngữ vẫn còn hạn chế. Sự biến đổi của tiếng Việt là một chuỗi thay đổi liên tục, và việc bỏ qua các thư tịch chữ Quốc ngữ ở thời kỳ đầu có thể dẫn đến thiếu sót trong việc hiểu tiến trình phát triển của ngôn ngữ. Gần đây, một số nhà nghiên cứu đã tập trung vào từ điển và "Phép giảng tám ngày" của ALEXANDRE DE RHODES, cũng như các tư liệu viết tay của Văn Tín, BENTO THIỆN. Trong số các thư tịch chữ Quốc ngữ, Sách Sổ Sang Chép Các Việc (S.S) của PHILIPHE BỈNH (1822) được đánh giá cao nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ. S.S có vị trí quan trọng không chỉ vì độ dày mà còn vì những vấn đề ngôn ngữ hàm chứa trong đó. Việc khai thác S.S, so sánh với các tác phẩm trước và sau, giúp thấy được các khía cạnh về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp tiếng Việt và lý giải đặc điểm của ngôn ngữ.

1.1. Tầm quan trọng của Sách Sổ Sang Chép Các Việc

Sách Sổ Sang Chép Các Việc của Philiphe Bỉnh không chỉ là một văn bản đồ sộ với hơn 600 trang, mà còn là một kho tàng ngôn ngữ phong phú. Tác phẩm này cung cấp một cái nhìn sâu sắc về ngữ âm, từ vựng, và ngữ pháp của tiếng Việt vào đầu thế kỷ 19. So với các tác phẩm trước đó, S.S mang đến một nguồn dữ liệu phong phú và toàn diện hơn, cho phép các nhà nghiên cứu khám phá những khía cạnh độc đáo của lịch sử ngôn ngữ Việt Nam. Việc nghiên cứu S.S giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của tiếng Việt qua thời gian.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu ngôn ngữ trong S.S

Nghiên cứu ngôn ngữ trong Sách Sổ Sang Chép Các Việc tập trung vào việc phân tích các đặc điểm ngữ âm, từ vựng, và ngữ pháp được thể hiện trong văn bản. Mục tiêu là làm rõ sự thể hiện của các hình thức chữ Quốc ngữ được sử dụng trong S.S, mối quan hệ giữa hình thức chữ viết và hệ thống ngữ âm, cũng như những từ cổ, từ địa phương, thành ngữ và hiện tượng ngữ pháp khác biệt so với ngày nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc so sánh đối chiếu với các tư liệu chữ Quốc ngữ có trước và sau S.S, như "Phép giảng tám ngày" của ALEXANDRE DE RHODES và các từ điển cổ.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Cổ Trong Văn Bản Philiphe Bỉnh

Tài liệu về chữ Quốc ngữ từ thời kỳ đầu hình thành đến cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX rất hiếm, vì nó chỉ phổ biến trong nhà thờ Công giáo. Trong số đó, S.S của PHILIPHÊ BỈNH là một tác phẩm quan trọng. Tác phẩm này được viết năm 1822 và có thể xem là tài liệu hiếm. Các nhà nghiên cứu đã khai thác nhiều mặt: ngữ âm lịch sử, ngữ pháp, chữ viết. Văn bản này thể hiện nhiều ưu điểm riêng mà những tài liệu khác không có, bởi vì trước đó có những tài liệu khác nhưng đa số là tự điển mang tính điển chế. Nếu có văn bản thì thường không toàn diện, ngắn như Phép giảng tám ngày của ALEXANDRE DE RHODES. S.S có vị trí quan trọng thu hút nhiều nhà nghiên cứu quan tâm vì được viết bằng chữ Quốc ngữ vào thời điểm đầu thế kỷ XIX. Nó được xem như cứ liệu để so sánh lịch sử ngôn ngữ.

2.1. Sự khan hiếm tài liệu chữ Quốc Ngữ thời kỳ đầu

Việc nghiên cứu ngôn ngữ trong giai đoạn đầu hình thành và phát triển của chữ Quốc Ngữ gặp nhiều khó khăn do sự khan hiếm tài liệu. Chữ Quốc Ngữ thời kỳ này chủ yếu được sử dụng trong phạm vi nhà thờ Công giáo, dẫn đến số lượng văn bản còn tồn tại rất hạn chế. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải tìm kiếm và phân tích kỹ lưỡng những tài liệu hiếm hoi còn sót lại, như Sách Sổ Sang Chép Các Việc của Philiphe Bỉnh, để có thể hiểu rõ hơn về lịch sử ngôn ngữ Việt Nam.

2.2. Hạn chế trong các nghiên cứu trước về Sách Sổ Sang Chép

Mặc dù Sách Sổ Sang Chép Các Việc có tầm quan trọng đối với lịch sử ngôn ngữ, nhiều nhà ngôn ngữ chỉ nghiên cứu từng khía cạnh riêng lẻ hoặc điểm qua chứ chưa có công trình hoàn hảo về tài liệu quý này. Cụ thể về ngữ âm có một số bài viết của Nguyễn Thị Bạch Nhạn, Hoàng Dũng, Nguyễn Phương Trang. Về ngữ pháp có một số bài về loại từ của Đinh Văn Đức, Lê Trung Hoa. Chỉ có công trình của Thanh Lãng viết có tính chất đầy đủ hơn cả nhưng vẫn còn ở dạng giới thiệu chứ chưa đi sâu phân tích những vấn đề ngôn ngữ thể hiện trong văn bản.

2.3. Tính chủ quan trong cách giải thích văn bản cổ

Một số nghiên cứu về Sách Sổ Sang Chép Các Việc còn mang tính khái quát, chưa có giá trị thực tế cao và các quan điểm lý giải có tính chủ quan. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu cần tiếp cận văn bản một cách khách quan, dựa trên cơ sở phân tích ngôn ngữ học chặt chẽ và so sánh đối chiếu với các nguồn tư liệu khác để đưa ra những kết luận chính xác và đáng tin cậy về lịch sử ngôn ngữ Việt Nam.

III. Phương Pháp Phân Tích Ngữ Âm Trong Sách Sổ Philiphe Bỉnh

Luận án sử dụng hai phương pháp chính: thống kê miêu tả và so sánh lịch sử. Phương pháp thống kê miêu tả được sử dụng để thể hiện một số hình thức chữ Quốc ngữ trong S.S. Dựa vào thành tựu của ngành ngữ âm học lịch sử, người viết cố gắng làm rõ mối quan hệ giữa hình thức chữ viết với hệ thống ngữ âm trong văn bản. Về từ vựng, ngữ pháp, luận án thống kê miêu tả tỉ mỉ những từ cổ, từ địa phương, các thành ngữ và một hiện tượng ngữ pháp (loại từ) khác biệt so với ngày nay. Sau khi thống kê, miêu tả những hiện tượng về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp được thể hiện trong S.S, luận án tiến hành so sánh đối chiếu với các tư liệu chữ Quốc ngữ có trước đó.

3.1. Thống kê và miêu tả hình thức chữ Quốc Ngữ trong S.S

Phương pháp thống kê miêu tả được sử dụng để ghi lại và phân tích tần suất xuất hiện của các hình thức chữ Quốc Ngữ khác nhau trong Sách Sổ Sang Chép Các Việc. Việc này giúp xác định những đặc điểm riêng biệt trong cách sử dụng chữ viết của Philiphe Bỉnh so với các tác giả khác cùng thời. Đồng thời, nó cũng cung cấp dữ liệu quan trọng để so sánh với các giai đoạn phát triển khác của chữ Quốc Ngữ.

3.2. So sánh lịch sử với các tư liệu chữ Quốc Ngữ khác

Sau khi thống kê và miêu tả các đặc điểm ngôn ngữ trong Sách Sổ Sang Chép Các Việc, luận án tiến hành so sánh đối chiếu với các tư liệu chữ Quốc Ngữ có trước đó, như "Phép giảng tám ngày" của ALEXANDRE DE RHODES và các từ điển cổ. Mục đích là để xác định những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của tiếng Việt và chữ Quốc Ngữ qua thời gian.

IV. Phân Tích Từ Vựng và Ngữ Pháp Trong Sách Sổ Philiphe Bỉnh

Về phương diện từ vựng, ngữ pháp, luận án thống kê miêu tả tỉ mỉ những từ cổ, từ địa phương. Các thành ngữ và về một hiện tượng ngữ pháp (loại từ) khác biệt so với ngày nay. Sau khi thống kê, miêu tả những hiện tượng về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp được thể hiện trong S.S luận án tiến hành so sánh đối chiếu với các tư liệu chữ Quốc ngữ có trước đó như : - Phép giảng tám ngày và Từ điển Việt-Bồ-La của ALEXANDRE DE RHODES(1651) - Từ điển Việt-La của PIGNEAU DE BÉHAINE (1772) và một số văn bản viết tay của các linh mục nước ngoài và trong nước như : CRISTOPORO. và sau đó như: - Nam Việt Dương hiệp tự vị của J.

4.1. Xác định và phân loại từ cổ và từ địa phương

Luận án tập trung vào việc xác định và phân loại các từ cổ và từ địa phương được sử dụng trong Sách Sổ Sang Chép Các Việc. Việc này giúp làm sáng tỏ sự đa dạng từ vựng của tiếng Việt vào thời điểm đó, cũng như ảnh hưởng của các phương ngữ khác nhau đến ngôn ngữ viết. Đồng thời, nó cũng cung cấp thông tin quan trọng về sự biến đổi và mất đi của một số từ ngữ theo thời gian.

4.2. Nghiên cứu các hiện tượng ngữ pháp đặc biệt

Luận án cũng xem xét các hiện tượng ngữ pháp đặc biệt được thể hiện trong Sách Sổ Sang Chép Các Việc, chẳng hạn như cách sử dụng loại từ khác biệt so với ngày nay. Việc phân tích này giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc câu và quy tắc ngữ pháp của tiếng Việt vào thế kỷ 19, cũng như sự thay đổi của chúng theo thời gian.

V. Giá Trị và Đóng Góp Của Nghiên Cứu Sách Sổ Philiphe Bỉnh

Luận án nhằm giới thiệu đầy đủ cho sinh viên một văn bản hiếm có bằng chữ Quốc ngữ vào thời kỳ cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX. Qua đó giúp cho bạn đọc hình dung tương đối đầy đủ hệ thống những vấn đề ngôn ngữ trong S.S. Từ đó góp thêm một ít tư liệu cho việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt, có cơ sở đánh giá đúng hơn tác dụng của các văn bản tiếng Việt bằng chữ Quốc ngữ ở thời kỳ đầu.

5.1. Cung cấp tư liệu quý cho nghiên cứu lịch sử tiếng Việt

Nghiên cứu Sách Sổ Sang Chép Các Việc cung cấp một nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt. Văn bản này phản ánh hiện trạng ngôn ngữ và chữ Quốc Ngữ ở một thời điểm cụ thể và vùng phương ngữ cụ thể, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của tiếng Việt qua thời gian.

5.2. Góp phần đánh giá tác dụng của văn bản chữ Quốc Ngữ

Nghiên cứu này góp phần đánh giá đúng hơn tác dụng của các văn bản tiếng Việt bằng chữ Quốc Ngữ ở thời kỳ đầu. Bằng cách phân tích các đặc điểm ngôn ngữ và so sánh với các tư liệu khác, luận án giúp làm sáng tỏ vai trò của Sách Sổ Sang Chép Các Việc trong việc hình thành và phát triển chữ Quốc Ngữ.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Văn Bản Cổ

Chữ quốc ngữ là loại hình văn tự ghi âm nhằm tái hiện một chuỗi âm thanh tiếng Việt. Nhưng chữ quốc ngữ ban đầu là do các nhà truyền đạo Châu Âu dùng chữ cái Latinh kết hợp phần nào chữ Bồ Đào Nha, Ý và các dấu Hy Lạp để ghi âm tiếng Việt, nên đã có những điểm bất hợp lý mà đến nay vẫn còn tồn tại. Như một âm vị /k/ ở chữ quốc ngữ được thể hiện bằng ba chữ khác nhau : C, K, Q. Hoặc âm vị /γ/ lúc ghi g, lúc ghi gh . cho đến nay những bất hợp lý của thời ký đầu chữ quốc ngữ đo các nhà truyền giáo mắc phải hiện nay vẫn còn nguyên trạng và gây không ít tranh cãi giữa các nhà ngôn ngữ học.

6.1. Vấn đề cải tiến chữ Quốc Ngữ và bảo tồn văn hóa

Việc cải tiến chữ Quốc Ngữ là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc đơn giản hóa và hiện đại hóa hệ thống chữ viết với việc bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống. Bất kỳ thay đổi nào cũng cần được thực hiện một cách thận trọng để tránh làm mất đi bản sắc và tính liên tục của ngôn ngữ Việt Nam.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ trong văn bản cổ

Nghiên cứu ngôn ngữ trong các văn bản cổ như Sách Sổ Sang Chép Các Việc mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khám phá các khía cạnh khác nhau của ngữ âm, từ vựng, và ngữ pháp, cũng như so sánh với các văn bản khác để có được một bức tranh toàn diện hơn về lịch sử ngôn ngữ Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về lịch sử tiếng Việt qua các thư tịch chữ quốc ngữ đầu thế kỷ XIX đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ sự phát triển ngôn ngữ và chữ viết của dân tộc. Tập tài liệu “Sách sổ sang chép các việc” (S.S) của linh mục Philiphê Bỉnh, được viết năm 1822 tại Lisbon, với hơn 600 trang, là một tư liệu quý hiếm phản ánh hiện trạng tiếng Việt và chữ quốc ngữ ở Đàng Ngoài cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX. Mặc dù chữ quốc ngữ đã được hình thành từ đầu thế kỷ XVII, nhưng các nghiên cứu về tài liệu này còn rất hạn chế, đặc biệt là về các vấn đề ngôn ngữ như ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích một số vấn đề ngôn ngữ trong S.S, bao gồm hệ thống ngữ âm, từ vựng cổ và hiện đại, cũng như một phần ngữ pháp loại từ, nhằm làm rõ đặc điểm tiếng Việt và chữ quốc ngữ thời kỳ đầu. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tài liệu S.S của Philiphê Bỉnh, so sánh với các tư liệu chữ quốc ngữ trước và sau như “Phép giảng tám ngày” (1651), từ điển Việt-Bồ-La, Việt-La (1772, 1838) và các văn bản viết tay khác. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung tư liệu cho lịch sử tiếng Việt, góp phần đánh giá đúng vai trò của chữ quốc ngữ trong giai đoạn đầu phát triển.

Theo ước tính, S.S cung cấp hơn 600 trang dữ liệu ngôn ngữ, trong đó có 28 ký hiệu âm đầu, nhiều tổ hợp phụ âm hiếm gặp, và các biến thể chữ viết thể hiện sự chuyển hóa ngữ âm và ảnh hưởng phương ngữ. Việc khai thác tài liệu này giúp làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển chữ quốc ngữ, đồng thời cung cấp cơ sở cho các nghiên cứu ngôn ngữ học lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học lịch sử và so sánh, tập trung vào:

• Ngữ âm học lịch sử: Phân tích sự biến đổi âm vị, tổ hợp phụ âm, nguyên âm, và thanh điệu trong tiếng Việt qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là sự chuyển hóa từ các tổ hợp phụ âm kép sang đơn âm, sự phân biệt và hòa nhập các âm đầu như d/r, s/x, cũng như biến đổi nguyên âm đơn và đôi.

• Lý thuyết từ vựng học: Phân loại và phân tích lớp từ cổ, từ địa phương, từ ghép, từ láy và thành ngữ trong tài liệu S.S, nhằm nhận diện sự biến đổi nghĩa và âm của từ qua thời gian.

• Ngữ pháp loại từ: Phân tích một số hiện tượng ngữ pháp liên quan đến loại từ trong S.S, nhằm làm rõ cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt thời kỳ đầu chữ quốc ngữ.

Các khái niệm chính bao gồm: tổ hợp phụ âm đầu, nguyên âm đơn và đôi, thanh điệu tiếng Việt, lớp từ cổ và hiện đại, chính tả chữ quốc ngữ, và biến thể phương ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hai phương pháp chính:

• Phương pháp thống kê miêu tả: Thu thập và thống kê các hiện tượng ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp trong S.S. Cỡ mẫu gồm toàn bộ 600 trang tài liệu viết tay nguyên bản, được phân tích chi tiết về các ký hiệu âm đầu, nguyên âm, thanh điệu, cách ghi chữ, từ vựng cổ và hiện đại. Phương pháp này giúp làm rõ mối quan hệ giữa hình thức chữ viết và hệ thống ngữ âm, cũng như đặc điểm từ vựng và ngữ pháp.

• Phương pháp so sánh lịch sử: Đối chiếu các hiện tượng ngôn ngữ trong S.S với các tư liệu chữ quốc ngữ trước đó như “Phép giảng tám ngày” (1651), từ điển Việt-Bồ-La của Alexandre de Rhodes, từ điển Việt-La của Pigneau de Béhaine (1772), và các văn bản sau như từ điển Việt-La của Taberd (1838). Phương pháp này giúp xác định sự biến đổi ngôn ngữ theo thời gian và ảnh hưởng của phương ngữ.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ việc khảo sát tài liệu gốc (1822) đến so sánh với các tư liệu từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX, tập trung vào giai đoạn cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX tại Đàng Ngoài.

Nguồn dữ liệu chính là bản viết tay nguyên bản của S.S lưu trữ tại thư viện Vatican, cùng các tư liệu chữ quốc ngữ khác được xuất bản hoặc lưu trữ tại các viện nghiên cứu trong và ngoài nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hệ thống ngữ âm và chữ viết trong S.S còn gần với Từ điển Việt-Bồ-La (1651) hơn so với Từ điển Việt-La (1772)
   S.S sử dụng 28 ký hiệu âm đầu, bao gồm các tổ hợp phụ âm kép như bl, ml, nhưng không có tl (đã được thay thế bằng tr). Ví dụ, tổ hợp bl trong S.S tương ứng với gi và l, trong khi ở Từ điển Việt-La (1772) tương ứng với tr. Điều này phản ánh sự khác biệt phương ngữ giữa Đàng Ngoài (S.S) và Đàng Trong (Từ điển Việt-La). Tần suất xuất hiện các tổ hợp phụ âm kép giảm dần, cho thấy xu hướng đơn giản hóa âm vị.

2. Biến đổi nguyên âm và vần thể hiện sự chuyển tiếp từ cách ghi cũ sang hiện đại
   S.S ghi nguyên âm ngắn và dài chưa thống nhất hoàn toàn, ví dụ dấu “˘” trên chữ “a” để thể hiện âm ă, nhưng vẫn còn lẫn lộn giữa a và ă trong nhiều trường hợp. Các vần như ão (ong), aoc (oc) được ghi theo cách cũ, song song với dấu "~" thay thế phụ âm cuối ng trong một số trường hợp. So sánh với Từ điển Việt-La (1838), cách ghi đã thống nhất và gần với tiếng Việt hiện đại.

3. Thanh điệu trong S.S gồm 4 dấu chính: sắc, huyền, hỏi, nặng, nhưng không có thanh ngã
   Thanh ngã được thay thế bằng thanh hỏi trong toàn bộ văn bản, có thể do đặc điểm phương ngữ hoặc thói quen viết tay. Vị trí dấu thanh không cố định, có thể đặt trên âm đầu, âm chính hoặc âm cuối, khác với quy tắc hiện đại. Thanh nặng được ghi dưới âm chính một cách thống nhất.

4. Từ vựng trong S.S bao gồm nhiều lớp từ cổ và hiện đại, phản ánh sự biến đổi nghĩa và âm
   Lớp từ cổ không còn phổ biến hoặc đã biến đổi nghĩa được thống kê chi tiết, đồng thời có nhiều thành ngữ thuần Việt và gốc Hán được sử dụng. Ví dụ, từ “giặc” được ghi là “giạc” hoặc “giặc” tùy trường hợp, cho thấy sự biến đổi âm và nghĩa theo thời gian.

Thảo luận kết quả

Sự tồn tại các tổ hợp phụ âm kép như bl, ml trong S.S, trong khi các tư liệu cùng thời hoặc sau đó không còn, cho thấy sự bảo lưu đặc trưng phương ngữ Đàng Ngoài, khác biệt với phương ngữ Đàng Trong. Điều này minh chứng cho sự đa dạng và biến đổi ngôn ngữ theo vùng miền trong lịch sử tiếng Việt.

Biến đổi nguyên âm và vần trong S.S phản ánh quá trình chuyển tiếp từ cách ghi chữ quốc ngữ ban đầu, chịu ảnh hưởng của các ngôn ngữ Latinh, Bồ Đào Nha, Ý, sang hệ thống chữ viết hiện đại. Việc sử dụng dấu "~" thay cho phụ âm cuối ng là một minh chứng cho sự phát triển và hoàn thiện dần của chữ quốc ngữ.

Việc thiếu thanh ngã trong hệ thống thanh điệu của S.S có thể do đặc điểm phương ngữ hoặc thói quen viết tay của tác giả, đồng thời cho thấy sự chưa hoàn chỉnh trong việc thể hiện thanh điệu của chữ quốc ngữ thời kỳ đầu. So sánh với các nghiên cứu khác cho thấy đây là một điểm khác biệt đáng chú ý.

Lớp từ vựng cổ và hiện đại trong S.S cung cấp tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử từ vựng tiếng Việt, đồng thời phản ánh sự biến đổi nghĩa và âm qua các giai đoạn lịch sử. Các thành ngữ và từ láy được ghi lại cũng góp phần làm rõ đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa thời kỳ đó.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng so sánh ký hiệu âm đầu, nguyên âm, thanh điệu và từ vựng giữa S.S và các tư liệu chữ quốc ngữ khác, giúp minh họa rõ nét sự biến đổi và đặc trưng phương ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tiếp tục khai thác và số hóa tài liệu chữ quốc ngữ cổ
   Động từ hành động: Số hóa, lưu trữ
   Target metric: Hoàn thành số hóa toàn bộ tài liệu chữ quốc ngữ cổ trong vòng 2 năm
   Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ, thư viện quốc gia

2. Phát triển các công cụ phân tích ngôn ngữ tự động cho chữ quốc ngữ cổ
   Động từ hành động: Phát triển, ứng dụng
   Target metric: Xây dựng phần mềm nhận dạng và phân tích chữ viết tay cổ trong 3 năm
   Chủ thể thực hiện: Các trung tâm công nghệ ngôn ngữ, trường đại học

3. Tổ chức hội thảo chuyên đề về biến đổi ngôn ngữ và chữ viết tiếng Việt
   Động từ hành động: Tổ chức, kết nối
   Target metric: Tổ chức ít nhất 2 hội thảo quốc gia/năm về ngôn ngữ học lịch sử
   Chủ thể thực hiện: Các khoa ngôn ngữ, viện nghiên cứu

4. Đưa nội dung nghiên cứu về chữ quốc ngữ cổ vào chương trình đào tạo ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam
   Động từ hành động: Cập nhật, giảng dạy
   Target metric: Tích hợp ít nhất 2 học phần liên quan trong 2 năm tới
   Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, cao đẳng chuyên ngành ngôn ngữ

Những giải pháp này nhằm bảo tồn, phát huy giá trị tài liệu ngôn ngữ cổ, đồng thời nâng cao nhận thức và năng lực nghiên cứu về lịch sử tiếng Việt và chữ quốc ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học và Văn học Việt Nam
   Lợi ích: Hiểu sâu về lịch sử phát triển tiếng Việt và chữ quốc ngữ, áp dụng trong nghiên cứu học thuật và luận văn.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học lịch sử
   Lợi ích: Có tư liệu quý giá để phân tích biến đổi ngôn ngữ, phương pháp nghiên cứu và so sánh lịch sử.

3. Chuyên gia biên soạn từ điển và tài liệu ngôn ngữ
   Lợi ích: Tham khảo các biến thể chữ viết, từ vựng cổ để hoàn thiện các công trình từ điển và chuẩn hóa chữ quốc ngữ.

4. Nhà quản lý giáo dục và phát triển chương trình đào tạo ngôn ngữ
   Lợi ích: Cập nhật kiến thức mới về lịch sử chữ quốc ngữ, xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với thực tiễn và nghiên cứu.

Các nhóm đối tượng này có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và bảo tồn di sản ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu chữ quốc ngữ cổ lại quan trọng?
   Nghiên cứu giúp hiểu rõ quá trình hình thành và phát triển chữ quốc ngữ, từ đó bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, ngôn ngữ dân tộc. Ví dụ, S.S cung cấp tư liệu quý về ngữ âm và từ vựng thời kỳ đầu chữ quốc ngữ.

2. Sự khác biệt chính giữa chữ quốc ngữ trong S.S và hiện đại là gì?
   S.S còn giữ nhiều tổ hợp phụ âm kép như bl, ml, cách ghi nguyên âm và thanh điệu chưa thống nhất hoàn toàn, trong khi chữ quốc ngữ hiện đại đã chuẩn hóa các yếu tố này.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp thống kê miêu tả và so sánh lịch sử, giúp phân tích chi tiết các hiện tượng ngôn ngữ trong S.S và đối chiếu với các tư liệu khác.

4. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn giáo dục không?
   Có, kết quả giúp cập nhật kiến thức lịch sử ngôn ngữ, hỗ trợ giảng dạy và phát triển chương trình đào tạo ngôn ngữ Việt Nam.

5. Tài liệu S.S có thể truy cập ở đâu để nghiên cứu thêm?
   Bản gốc được lưu trữ tại thư viện Vatican, bản in chụp nguyên bản được Viện Đại học Đà Lạt xuất bản năm 1968, có thể tìm trong các thư viện lớn hoặc viện nghiên cứu ngôn ngữ.

Kết luận

• Luận văn phân tích chi tiết các vấn đề ngữ âm, từ vựng và một phần ngữ pháp trong tài liệu chữ quốc ngữ quý hiếm S.S của Philiphê Bỉnh (1822).
• Phát hiện hệ thống chữ viết và ngữ âm trong S.S gần với Từ điển Việt-Bồ-La (1651) hơn so với các tư liệu sau, phản ánh đặc trưng phương ngữ Đàng Ngoài.
• Chữ quốc ngữ thời kỳ đầu còn nhiều biến thể và chưa thống nhất hoàn toàn về cách ghi nguyên âm, thanh điệu và tổ hợp phụ âm.
• Tài liệu cung cấp tư liệu quý giá cho nghiên cứu lịch sử tiếng Việt và chữ quốc ngữ, góp phần bảo tồn di sản ngôn ngữ.
• Đề xuất các giải pháp số hóa, phát triển công cụ phân tích, tổ chức hội thảo và cập nhật chương trình đào tạo để phát huy giá trị nghiên cứu.

Tiếp theo, cần triển khai các dự án số hóa và ứng dụng công nghệ để bảo tồn tài liệu, đồng thời mở rộng nghiên cứu so sánh với các phương ngữ khác nhằm hoàn thiện bức tranh lịch sử ngôn ngữ Việt Nam. Mời các nhà nghiên cứu và sinh viên quan tâm tiếp cận và khai thác tài liệu này để phát triển các công trình học thuật sâu rộng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu S. Phần thứ nhất: nói về những việc thuộc Dòng Tên (Đ.J) Phần thứ hai: nói về những việc thuộc về mình và bạn bè Phần thứ ba: về những chủ đề khác. 15 Trong từng phần, ông nêu rõ từng sự việc và ghi số trang về nội dung phần 1, ông ghi lại các diễn tiến, hoạt động của dòng Đ.T ở Việt Nam (Annam) và một số nước khác đồng thời cũng nêu lên những công trạng các vị thánh (bề trên), linh mục và thầy giảng của dòng, Nội dung phần 2, ông kể lại những việc làm của mình (khi thụ phong linh mục) cùng bạn bè ở trong nườc và khi lưu vong ở Bồ Đào Nha. Nội dung phần 3.

ông ghi lại các phép làm lễ, phong tục tập quán, sinh hoạt đời thường của người phương Tây, xã hội phương Tây và người Việt Nam, xã hội Việt Nam. Đồng thời ông cũng ghi lại các kinh nghiệm làm nghề in, đóng sách mà nước ta bấy giờ chưa thịnh hành. Điều đặc biệt và đáng quan tâm nhất của tập S.S là còn ở tình trạng viết tay và được công bố nguyên bản nên giúp chúng ta ngày nay tìm hiểu được nhiều vấn đề về ngôn ngữ như : ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp. Qua đó phần nào ta có thể biết được về hiện trạng tiếng Việt ở Đàng Ngoài thể hiện qua chữ quốc ngữ vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX.

16 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ NGỮ ÂM TRONG S. VẤN ĐỀ ÂM ĐẦU Trong S.S có 28 ký hiệu (đơn và kép) để ghi âm đầu và tổ hợp âm đầu tiếng Việt lúc bấy giờ. Đó là : b, bl, k, c, q, kh, ch, d, đ, g, gh, gi, l, m, mi, n, nh, ng, ngh, ph, r, s, tr, t, th, x, v. So với Từ điển Việt-Bồ-La của ALECXANDRE DE RHODES trong hệ thống âm đầu của PHILIPHÊ BỈNH không có tổ hợp ký hiệu tl và cả PHILIPHÊ BỈNH (nếu ta tính đến một ví dụ duy nhất được ALECXANDRE DE RHODES dẫn trong Báo cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh in ở đầu cuốn từ điển đôi khi rất hiếm người ta còn thêm l vào p thí dụ : plan.

Bảng đối chiếu. Chữ viết ghi âm đầu ALECXANDRE DE PHILIPHÊ BỈNH RPHDES b b bl bl ϕ k k c c q q kh kh ch ch d d đ đ g g gh gh gi gi g(i) l l m m ml ml 17 n n ng ng ngh ngh nh nh r r s s tr tr th th t t x x tl v v 2. Tổ hợp phụ âm. Điều đáng lưu ý là trong cuốn Từ điển Việt-La của PIGNEAU DE BÉHAINE (1772 - 1773) (sau Từ điển Việt-Bồ-La của ALECXANDRE DE RHODES 121 - 122 năm và trước quyển S.S của PHILIPHÊ BỈNH 50 năm) và quyển Từ điển Việt-La của TABERD (1838) (sau S.S 16 năm) lại không có ký hiệu nào ghi các tổ hợp phụ âm.

Kể cả ml, bl có trong S. Tổ hợp ký hiệu tl có từ thời ALECXANDRE DE RHODES trong Từ điển Việt-Bồ-La, đến S.S của PHILIPHÊ BỈNH thì không còn và đều được thay bằng ký hiệu chữ viết tr trong hầu hết các trường hợp như : A.L BỈNH NGHĨA tlái trái phải trái, trái vụ tlải trải trống trải tlàng tràng bề dài tlàng tràng trường học tláng tráng trắng tlao trào trong (sạch) tlang hột tràng hạt tràng hạt tlánh tránh tránh (né) 18 tlao trao trao (giao) tlao trong bên trong, đàng trong tlòn tròn tròn tlăm trăm trăm tlần trần trần nhà tlâu trâu con trâu tlẩy trẩy trẩy đi tlẻ trẻ con trẻ lleo treo treo (lên) tlẻ tlung trẻ trung (thời) trẻ trung tlên trên trên tlò trò học trò tlôi trôi trôi (đi) tlộm trộm trộm (cắp) tlôn trôn đít (hậu môn) tlòu trông trông thấy tlốn trống trống trải tlưa trưa buổi trưa tlứng trứng trứng (quả) tlước trước trước Và một số không tìm thây sự tương ứng như : tlà bằng phẳng tlả trã, nồi kho cá tlai võ trai tlàm tằm tlám nhựa thông tlám trái trám tlám ống lọc rượu tlan con trăn tlang gỗ cùm bằng gỗ tlát trát (trét) nhà, tường tlắp tlầu tráp trầu 19 tlần thuyền không mui tlể (thuyền) tlể (một loại thuyền) tlểy trảy, hái (trái) tlỏm mất mắt sâu tlộn tlạo trộn trạo tlợt trợt, trượt (té) tlút bạc nấu chảy, lọc bạc trát ra tlưng trưng Qua thống kê chúng tôi tìm được ba trường hợp không theo quy tắc trên A.L BỈNH Nghĩa tlảm (con) ảm (con) ẳm con, bồng con tlọn blọn trọn lọn (vẹn) trọn vẹn tlúc tlắc lức lắc lức lắc Thí dụ: -. cho đến đứa còn ảm cũng vẩy tay dù chưa biết nói .396) ( (1) (kể từ đây tất cà thí dụ trích xin không sử đụng dấu (.) trước và sau câu trích.) - thì người vui mừng mà ảm lấy hình như được con chim lạc (tr.226) - Chúng tôi ước ao muốn làm việc thánh tông đồ chúng tôi cho blọn (tr.J ban cho người còn lọn ven xác mình (tr. - Đóng súc sách mà nhọn trôn như cái thuyền cho được lúc lác, cùng cứ giờ mà cho nó bú (tr.

Tóm lại: phụ âm đầu /tl/ của Từ điển Việt-Bồ-La hầu hết các trường hợp đều tương ứng với từ có chữ viết phụ âm đầu tr (trong S.S) ngoại lệ có 3 trường hợp lại tương ứng với từ có chữ viết phụ âm đầu là bl, l, và không có sự tương ứng (bỏ tl). Ký hiệu bl ghi tổ hợp phụ âm /bl/ ở A.DERHODES qua PHILIPHÊ BỈNH có các khả năng tương ứng. + giữ nguyên: bl → bl gi + Biến đổi: bl l Và có hai hướng tương ứng như sau : 20 + Tương ứng đơn : bl ở Từ điển Việt-Bồ-La tương ứng với một trong những âm /bl/, /gi/, /l/ của S.S + Tương ứng kép : bl, ALECXANDRE DE RHODES tương ứng với cả hai hình thức của S.S bl và gl, bl và 1. Thống kê trong Từ điển Việt-Bồ-La ta có tất cả 76 mục từ có phụ âm đầu là /bl/ nhưng đến S.S có được 16 trường hợp tương ứng, còn lại không tìm thấy sự tương ứng, Ta có thể thống kê các trường hợp tương ứtig đơn và kép như sau Tương ứng đơn: ALECXANDRE DE RHODES PHILIPHÊ BỈNH Bl bl Thí dụ: o Kẻo người ta phải chước dối blá nó ru (tr.309) o Vì thấy dân Judeo nhiều con trẻ blai (tr.396) o Thì được blả nợ người ta cho sạch (tr.316) o Là sự mặt blời, mặt blang cùng các ngôi sao (tr.316) o Mà blải chiếu hai bên lò để cho các đàn bà (tr.584) + bl tương ứng với gi: Thí dụ : o Giấy trắng thì giải trên phên (tr.584) o nhiều người điêu thật mà ăn năn giở lại cùng D.282) o mà khi cháy ở làng nọ cùng bén sang làng kia vì cái gianh hay lên cùng rơi xuống nóc nhà (tr.589) + bl tương ứng với l blốc blác → lúc lác Thí dụ: o như cái thuyền cho được lúc lác (tr.394) Tương ứng kép o bl (ở A.

Rhođes) -> bi và gi (Philiphê Bỉnh) Thí dụ : o Đã có kinh blái tim (tr.378) o đã ban cho mật giái núi gần thành Macao (tr.499) o thì blối rằng đem xác mình về (tr.442) 21 o có một thầy dòng đã làm tờ giối giăng (tr.420) o để cho nó blõù chè trong một vườn Dòng (tr.420) o lấy vườn Dòng D.J để mà giồng chè (tr.137) o đốt xương cha thằng Hẻo cùng tán ra blo (tr.471) o thì mới cháy ra gio hai xác ấy (tr.477) + bl tương ứng với bl và l Thí dụ : o tôi tá người hãy còn blọn vẹn (tr.311) o bạn cho người còn lọn vẹn xác mình (tr.311) So sánh với Từ điển Việt-La của Pigneau de Béhaine, tình hình ở tổ hợp phụ âm đầu /bl/ có khác. Nguyễn Thị Bạch Nhạn trong luận án "Sự biến đổi các hình thức chữ quốc ngữ từ 1620 - 1877" có thống kê, trong số 93 mục từ có bl của Tự điển Việt-Bồ-La (1651) đến Việt-La (1772) thì có 59 từ tương ứng với tr và 6 từ tường ứng với l, l trường hợp tương ứng khác và có 21 trường hợp còn lại không có tương ứng. Dựa trên cơ sở đó tác giả đã cho rằng phụ âm đầu /bl/ trong Từ điển Việt-Bồ-La chuyển đổi thành các phụ âm đơn trong Từ điển Việt-La theo sơ đồ sau : tr bl l Như vậy, qua hai cứ liệu quan trọng xuất hiện trong hai thời điểm khác nhau là Từ điển Việt-La của Pigneau de Béhaine và S.S của PHILIPHÊ BỈNH có hai hướng thay đổi, sự tương ứng hoàn toàn khác nhau, S.S có xu thế tương ứng với gi và trong Từ điển Việt- La (1772) lại thành tr. Sự tương ứng khác biệt này có lẽ do áp lực xã hội và mang tính lịch sử.

Bởi vì Từ điển Việt-La (1772) mang dáng dấp phương ngữ Đàng Trong và S.S (1822) mang dáng dấp phương ngữ Đàng Ngoài, cho nên ta có thể hiểu được rằng hai tổ hợp chữ viết bl và tl ở cuối thế kỷ XVIII đã có sự tương ứng với tr ở phương ngữ miền Trung và Nam, thành gi ở phương ngữ miền Bắc, Ngày nay trong tiếng Việt hiện đại vẫn song hành tồn tại. Trời và giời (<blời) trai và giai(<blai) trâng và giáng (<blăng) tro và gio (<blo) Cũng có trường hợp bl thời xưa nay chỉ có tr, chứ không có gi. Nhưng điều đó là do những nguyên nhân khác. Chẳng hạn blái tương ứng với trái ở phương ngữ Trung và Nam, 22 nhưng ở phương ngữ Bấc lại không có giái.S có ghi giái núi, giái đồi, giái giăng (các trang 5, 271, 499 và 583) chứng tỏ không phải không có lúc phương ngữ Bắc có tồn tại giái.

Từ này bị loại ra khỏi vốn từ là do đồng âm "không lịch sự" trừ những trường hợp cặn (residue) như trong dái tai, dái chân, già dái non hột (xem Hoàng Dũng 1995). Chữ viết ml ghi tổ hợp phụ âm /ml/ ở ALECXANDRE DE RHODES còn tồn tại hai trường hợp trong S.S, đó là : mlời - lời mlẻ - lẻ (lời) Thí dụ : o Kẻo vắng mặt thì vắng mlời (tr.7) o Song tôi Lại ở bên đông vì mlẻ khác (tr.14) + ml thay thành nh có 3 trường hợp : mlầm → nhầm mlặt → nhặt mlạt → nhạt Thí dụ : o vì khi trước đã nhầm mà phạm đến Dòng (tr.284) o Cùng thường xuống ấn nhặt ở sân nhà Dòng (tr.208) o có ý cho người ta nhạt lòng kính chuộng Dòng Đ.278) Đặc biệt khi khảo sát có một số trường hợp chúng tôi nghi ngờ là nh nhưng tác giả lại ghi là h : hài quạt (<mlài quạt?) o vua bà cầm hai tay hài quạt mà quạt vì là của chúng tôi mới tiến (tr.165) Điều đáng quan tâm khi khảo sát phụ âm này là trường hợp "lớn" được Từ điển Việt- Bồ-La nhất loạt ghi là mlớn nhưng ở S.