Nghiên cứu đặc điểm từ ngữ lóng trong tiếng Hán và tiếng Việt

Tổng hợp kiến thức Đặc điểm từ ngữ lóng trong tiếng Hán và tiếng Việt, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong chuyên ngành

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Tâm
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Khang
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Đặc Điểm Của Từ Ngữ Lóng Trên Tư Liệu Của Tiếng Hán Và Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG KÍ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi và ngữ liệu nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Nguồn ngữ liệu
• Phương pháp và thủ pháp nghiên cứu
• Cách tiếp cận
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Về mặt lý luận
• Về mặt thực tiễn
• Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu tiếng lóng
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc và Việt Nam
• 1.2. Phương ngữ xã hội
• 1.3. Một số vấn đề về từ, ngữ và nghĩa của từ
• 1.4. Tiếng lóng và các khái niệm liên quan
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA TỪ NGỮ LÓNG (TỪ TƯ LIỆU TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT)
• 2.1. Đặc điểm cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Hán
• 2.1.1. Đặc điểm chung về cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Hán
• 2.1.2. Đặc điểm cụ thể về cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Hán
• 2.2. Đặc điểm cấu tạo của từ ngữ lóng tiếng Việt
• 2.2.1. Đặc điểm chung về cấu tạo của từ ngữ lóng tiếng Việt
• 2.2.2. Đặc điểm cụ thể về cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Việt
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA TỪ NGỮ LÓNG (TỪ TƯ LIỆU TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT)
• 3.1. Đặc điểm chung về ngữ nghĩa của từ ngữ lóng (Từ tư liệu tiếng Hán và tiếng Việt)
• 3.2. Đặc điểm cụ thể về ngữ nghĩa của từ ngữ lóng (từ tư liệu tiếng Hán và tiếng Việt qua các nhóm trộm cướp, ma túy, mại dâm và buôn lậu)
• 3.2.1. Phân loại các từ ngữ lóng trong tiếng Hán của các nhóm trộm cướp, ma túy, mại dâm và buôn lậu dựa vào ngữ nghĩa
• 3.2.2. Phân loại các từ ngữ lóng trong tiếng Việt của các nhóm trộm cướp, ma túy, mại dâm và buôn lậu dựa vào ngữ nghĩa
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm từ ngữ lóng trong tiếng Hán

Từ ngữ lóng trong tiếng Hán có những đặc điểm cấu tạo và ngữ nghĩa riêng biệt. Đặc điểm chung của từ ngữ lóng tiếng Hán là tính chất không chính thức, thường được sử dụng trong các nhóm xã hội nhất định. Những từ này thường mang tính chất hài hước, châm biếm hoặc thể hiện sự thân mật giữa các thành viên trong nhóm. Cấu trúc của từ ngữ lóng tiếng Hán thường đơn giản, dễ nhớ và dễ phát âm, điều này giúp cho việc giao tiếp trở nên nhanh chóng và hiệu quả. Đặc điểm cụ thể về cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Hán cho thấy sự biến đổi linh hoạt trong ngôn ngữ, từ việc kết hợp các thành tố ngữ nghĩa đến việc tạo ra các từ mới từ các từ gốc. Sự phát triển của từ ngữ lóng trong tiếng Hán cũng phản ánh sự thay đổi trong văn hóa và xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh hiện đại với sự giao thoa văn hóa. Việc nghiên cứu từ ngữ lóng tiếng Hán không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa và tâm lý của người sử dụng.

1.1 Đặc điểm cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Hán

Cấu tạo của từ ngữ lóng trong tiếng Hán thường dựa trên các yếu tố ngữ âm và ngữ nghĩa. Các từ lóng thường được hình thành từ việc biến đổi các từ gốc, hoặc kết hợp các thành tố để tạo ra nghĩa mới. Ví dụ, từ lóng có thể được tạo ra bằng cách ghép các từ có nghĩa liên quan hoặc bằng cách sử dụng các từ có âm thanh tương tự để tạo ra sự hài hước. Đặc điểm này cho thấy sự sáng tạo trong ngôn ngữ và khả năng thích ứng của người sử dụng. Hơn nữa, từ ngữ lóng trong tiếng Hán thường mang tính chất địa phương, phản ánh đặc điểm văn hóa và phong tục tập quán của từng vùng miền. Điều này làm cho từ ngữ lóng trở thành một phần không thể thiếu trong việc nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa của người Hán.

II. Đặc điểm từ ngữ lóng trong tiếng Việt

Tương tự như tiếng Hán, từ ngữ lóng trong tiếng Việt cũng có những đặc điểm riêng biệt. Từ ngữ lóng tiếng Việt thường được sử dụng trong các nhóm xã hội khác nhau, thể hiện sự phân hóa trong ngôn ngữ. Đặc điểm chung của từ ngữ lóng tiếng Việt là tính không chính thức và thường mang tính chất hài hước, châm biếm. Cấu trúc của từ ngữ lóng tiếng Việt cũng rất đa dạng, từ việc sử dụng các từ đơn giản đến việc kết hợp nhiều từ để tạo ra nghĩa mới. Sự phát triển của từ ngữ lóng trong tiếng Việt phản ánh sự thay đổi trong xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh hiện đại với sự giao thoa văn hóa. Việc nghiên cứu từ ngữ lóng tiếng Việt không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về văn hóa và tâm lý của người sử dụng.

2.1 Đặc điểm cấu tạo từ ngữ lóng tiếng Việt

Cấu tạo của từ ngữ lóng trong tiếng Việt thường dựa trên các yếu tố ngữ âm và ngữ nghĩa. Các từ lóng thường được hình thành từ việc biến đổi các từ gốc, hoặc kết hợp các thành tố để tạo ra nghĩa mới. Ví dụ, từ lóng có thể được tạo ra bằng cách ghép các từ có nghĩa liên quan hoặc bằng cách sử dụng các từ có âm thanh tương tự để tạo ra sự hài hước. Đặc điểm này cho thấy sự sáng tạo trong ngôn ngữ và khả năng thích ứng của người sử dụng. Hơn nữa, từ ngữ lóng trong tiếng Việt thường mang tính chất địa phương, phản ánh đặc điểm văn hóa và phong tục tập quán của từng vùng miền. Điều này làm cho từ ngữ lóng trở thành một phần không thể thiếu trong việc nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa của người Việt.

III. So sánh đặc điểm từ ngữ lóng giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Việc so sánh từ ngữ lóng giữa tiếng Hán và tiếng Việt cho thấy nhiều điểm tương đồng và khác biệt. Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng từ ngữ lóng như một phương tiện giao tiếp trong các nhóm xã hội, thể hiện sự thân mật và tính không chính thức. Tuy nhiên, cách thức hình thành và sử dụng từ ngữ lóng lại có sự khác biệt rõ rệt. Trong tiếng Hán, từ ngữ lóng thường mang tính chất hài hước và châm biếm, trong khi trong tiếng Việt, từ ngữ lóng có thể mang tính chất chỉ trích hoặc phản ánh sự phân hóa xã hội. Sự khác biệt này không chỉ phản ánh đặc điểm ngôn ngữ mà còn thể hiện sự khác biệt văn hóa giữa hai dân tộc. Việc nghiên cứu sự tương đồng và khác biệt này giúp làm rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa của người Hán và người Việt.

3.1 Tương đồng và khác biệt trong cấu tạo từ ngữ lóng

Cấu tạo của từ ngữ lóng trong tiếng Hán và tiếng Việt đều có sự sáng tạo và linh hoạt. Tuy nhiên, trong tiếng Hán, từ ngữ lóng thường được hình thành từ các từ gốc với sự biến đổi âm thanh, trong khi trong tiếng Việt, từ ngữ lóng thường được tạo ra từ việc ghép các từ có nghĩa liên quan. Sự khác biệt này cho thấy cách thức mà mỗi ngôn ngữ phản ánh văn hóa và xã hội của mình. Hơn nữa, việc sử dụng từ ngữ lóng trong giao tiếp hàng ngày cũng khác nhau, với tiếng Hán thường được sử dụng trong các nhóm xã hội trẻ tuổi, trong khi tiếng Việt có thể được sử dụng rộng rãi hơn trong nhiều nhóm xã hội khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Đặc điểm của từ ngữ lóng trên tư liệu của tiếng Hán và tiếng Việt" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hoài Tâm (Chuyên ngành Ngôn ngữ học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Văn Khang) là một khảo cứu tiên phong trong địa hạt ngôn ngữ học xã hội đối chiếu liên ngôn ngữ. Trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế - xã hội sâu sắc từ thập niên 1980 đến nay tại Việt Nam và Trung Quốc dưới tác động của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, sự phân hóa xã hội diễn ra mạnh mẽ kéo theo sự bùng nổ của các biến thể ngôn ngữ phi chuẩn. Nghiên cứu giải quyết một khoảng trống học thuật then chốt: sự thiếu vắng các công trình đối chiếu liên ngôn ngữ quy mô lớn, tích hợp cấu trúc học thực chứng với lý thuyết phương ngữ xã hội nhằm giải mã cơ chế cấu tạo hình thái và chuyển hóa ngữ nghĩa của tiếng lóng.

Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 3 giả thuyết (Hypotheses - H) tương ứng:

• RQ1: Cấu tạo hình thái của từ ngữ lóng trong tiếng Hán và tiếng Việt tuân thủ các quy tắc từ pháp - cú pháp nội tại của từng ngôn ngữ hay bị chi phối bởi các quy luật tạo từ đặc thù của nhóm xã hội?
  • H1: Từ ngữ lóng duy trì hệ thống hình thái đơn lập (ngữ vị tính, không biến hình từ) nhưng gia tăng mạnh mẽ tỷ lệ ngữ hóa và cấu tạo cụm từ đa tiết nhằm mã hóa thông tin.
• RQ2: Các cơ chế chuyển nghĩa (ẩn dụ, hoán dụ, thu hẹp/mở rộng nghĩa) vận hành như thế nào trong việc kiến tạo nghĩa biểu vật, biểu niệm và biểu thái của tiếng lóng trong 4 nhóm xã hội đặc thù?
  • H2: Nghĩa của từ ngữ lóng hình thành chủ yếu qua cơ chế ẩn dụ tri nhận và hoán dụ thực nghiệm, trong đó nghĩa biểu thái lấn át và định hướng lại nghĩa biểu vật để tạo tính bí mật.
• RQ3: Đâu là những tương đồng phổ quát và dị biệt đặc thù mang tính văn hóa - ngôn ngữ giữa hệ thống từ ngữ lóng tiếng Hán và tiếng Việt?
  • H3: Tương đồng bắt nguồn từ loại hình ngôn ngữ đơn lập và tâm lý bảo vệ lợi ích nhóm; dị biệt bắt nguồn từ đặc trưng chữ viết khối vuông biểu ý (tiếng Hán) đối lập với chữ ghi âm Latinh và tư duy liên tưởng biểu trưng bản địa (tiếng Việt).

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết Phương ngữ xã hội và Biến thể ngôn ngữ của Fasold Ralph (1984), Wardhaugh Ronald (2006), Nguyễn Văn Khang (2012), kết hợp với Ngữ nghĩa học từ vựng cấu trúc của Đỗ Hữu Châu (1998) và Hoàng Bá Vinh - Liêu Tự Đông (2002). Phạm vi khảo sát bao quát dung lượng mẫu thực chứng quy mô lớn gồm 1.472 đơn vị từ ngữ lóng tiếng Việt và đối chiếu tương ứng với 1.472 đơn vị từ ngữ lóng tiếng Hán (tổng cộng 2.944 đơn vị ngữ liệu), tập trung vào 4 nhóm tiểu văn hóa xã hội đặc thù: trộm cướp, ma túy, mại dâm và buôn lậu.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu lịch sử học thuật thế giới cho thấy tiếng lóng (slang/argot) ban đầu được tiếp cận chủ yếu dưới lăng kính phân tầng xã hội và nhân học tội phạm. Khởi đầu từ những khảo cứu kinh điển như Essai sur l'argot của Honoré de Balzac (1834) và L'Argot của Pierre Guiraud (1956) tại Pháp, tiếng lóng được định danh là "ngôn ngữ của thế giới ngầm" nhằm che giấu hành vi. Tại Hoa Kỳ và Anh, các nghiên cứu của Dundes & Schonhorn (1963) về Kansas University Slang, Clem Adelman (1976) trong The language of teenage groups - They don't speak our language, và Thorne (2007) trong The latest youth slang đã mở rộng đối tượng sang giới trẻ, khẳng định tiếng lóng là một "cuộc cách mạng ngôn ngữ" (teenage revolution) phản ánh bản sắc nhóm và xu hướng phản kháng chuẩn mực chính thống.

Trong lịch sử nghiên cứu ngôn ngữ học tiếng Hán và tiếng Việt, tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc:

1. Quan điểm chuẩn mực luận truyền thống: Đại diện bởi các học giả như Nguyễn Văn Tu (1976) trong Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại, coi tiếng lóng là "hiện tượng không lành mạnh", "ký sinh", "không có tác dụng tích cực, không làm giàu thêm ngôn ngữ toàn dân" và cần phải bị bài trừ triệt để khỏi ngôn ngữ văn hóa. Tương tự, tại Trung Quốc, các học giả truyền thống như Nhậm Tĩnh Minh (Ren Jingming, 1995) quy kết tiếng lóng (俚语) chỉ là "từ ngữ phương ngữ thông tục, thô lậu, có phạm vi sử dụng cực kỳ hẹp" và tạo ra "ô nhiễm ngôn ngữ".
2. Quan điểm ngôn ngữ học xã hội chức năng: Đại diện bởi Nguyễn Văn Khang (2002, 2012), Nguyễn Thiện Giáp (1998), và các học giả Trung Quốc như Lục Tĩnh Trinh (Lu Jingzhen, 2007), Diêm Văn Bồi (Yan Wenpei, 2010), Lý Thục Quyên (Li Shujuan, 2006). Nhóm này khẳng định tiếng lóng là một dạng phương ngữ xã hội đặc thù (social dialect variety), có giá trị định danh văn hóa, giàu hình tượng, và là nguồn bổ sung liên tục cho vốn từ toàn dân thông qua con đường khẩu ngữ hóa. Diêm Văn Bồi chỉ ra rằng tiếng lóng hiện đại đã vượt thoát khỏi phạm trù "hắc ngữ, ám ngữ" để trở thành "ngữ thịnh hành xã hội" (社会流行语).

Về mặt vị thế học thuật (positioning), luận án của Nguyễn Thị Hoài Tâm đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu khi đặt tiếng lóng vào vị trí giao thoa giữa cấu trúc ngôn ngữ đơn lập phương Đông với các quy luật phân tầng xã hội học. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như công trình của Hudson (1983) trên tiếng Anh và Yves Cortez (2003) trên tiếng Pháp vốn chủ yếu tập trung vào cơ chế biến đổi hình thái học biến tố (inflectional morphology), luận án chứng minh rằng tiếng lóng tiếng Hán và tiếng Việt vận hành theo cơ chế phân tích tính (analytic mechanism), trong đó tính đa trị của hình vị đơn tiết và tính lỏng lẻo của cấu trúc cú pháp được tận dụng triệt để để mã hóa ngữ nghĩa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng của ngôn ngữ học xã hội trong không gian ngôn ngữ Đông Á:

1. Lý thuyết Biến thể Ngôn ngữ và Phương ngữ Xã hội (Wardhaugh, 2006; Fasold, 1984): Mở rộng khái niệm phương ngữ xã hội từ các nhóm xã hội thông thường sang các nhóm tiểu văn hóa ngầm (subcultures). Luận án khẳng định luận điểm của Nguyễn Văn Khang: "Với tư cách là biến thể trong sử dụng của phương ngữ xã hội, tiếng lóng nói chung và từ ngữ lóng tiếng Việt nói riêng chỉ được dùng giới hạn trong các nhóm xã hội khác nhau mà trước hết và chủ yếu là ở các nhóm xã hội đen".
2. Mô hình Khung Ngôn ngữ Ma trận (Matrix Language-Frame Model - Myers-Scotton, 1993) và Chuyển mã (Poplack, 1980): Chứng minh rằng việc sử dụng từ ngữ lóng trong phát ngôn thực chất là quá trình nhúng các "mảnh nhỏ" (pieces) của ngôn ngữ lóng (Embedded Language) vào cấu trúc ngữ pháp ma trận của ngôn ngữ toàn dân (Matrix Language), chịu sự chi phối của "Giả thuyết ngăn chặn" (Blocking Hypothesis) để đảm bảo câu nói vẫn thông suốt về mặt ngữ pháp đối với người nghe trong nhóm.
3. Lý thuyết Ngữ nghĩa học Cấu trúc (Đỗ Hữu Châu, 1998): Ứng dụng mô hình tháp nghĩa đa diện (nghĩa biểu vật - biểu niệm - biểu thái - ngữ pháp) vào việc phân tích biến thể ngữ nghĩa phi chuẩn. Bổ sung luận cứ thực chứng cho thấy nghĩa biểu thái trong tiếng lóng không đơn thuần là "nghĩa phụ" mà đóng vai trò chủ đạo tái cấu trúc nghĩa biểu vật ban đầu.

                  [ TỪ NGỮ LÓNG ]
               /         |         \
              /          |          \
    [Hình thức Cấu tạo]  |    [Nội dung Ngữ nghĩa]
    - Từ đơn/phức        |    - Nghĩa biểu vật (Sở chỉ mới)
    - Ngữ tự do/cố định  |    - Nghĩa biểu niệm (Ẩn dụ/Hoán dụ)
    - Hình vị đơn lập    |    - Nghĩa biểu thái (Định danh nhóm)
              \          |          /
               \         |         /
          [ CƠ CHẾ BẢO MẬT & ĐỊNH DANH ]
    (Matrix Language: Cú pháp toàn dân + Embedded Slang)

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

• Trụ cột 1: Cấu trúc hình thái học đối chiếu (Hình vị - Từ - Ngữ).
• Trụ cột 2: Ngữ nghĩa học tri nhận và Dụng học xã hội (Ẩn dụ, Hoán dụ, Trường nghĩa, Ngôn cảnh).
• Trụ cột 3: Lý thuyết Phân tầng và Thái độ Ngôn ngữ (Language Attitudes - Marko Dragojevic).

Định nghĩa thao tác (operational definition): Từ ngữ lóng là một hệ thống biến thể từ vựng - ngữ nghĩa phi chuẩn, mang tính lâm thời và năng động, được cấu tạo dựa trên các chất liệu hình vị của ngôn ngữ toàn dân nhưng được tái mã hóa bằng các phương thức cấu tạo từ pháp và chuyển dịch nghĩa học đặc thù nhằm thực hiện chức năng bảo mật, nhận diện thành viên và thể hiện thái độ nội bộ của một nhóm xã hội cụ thể. Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác lập chặt chẽ trên 4 nhóm xã hội có ranh giới khép kín cao (trộm cướp, ma túy, mại dâm, buôn lậu).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được định vị theo hệ hình hiện thực phản tư (critical realism) kết hợp với chủ nghĩa thực chứng diễn giải (interpretive positivism). Thiết kế nghiên cứu đa phương thức (mixed-methods design) phối hợp chặt chẽ giữa định lượng cấu trúc và định tính dụng học:

• Thiết kế đa tầng (Multi-level design): Phân tích ở cấp độ vi mô (micro-level: cấu trúc hình vị, nét nghĩa đơn lẻ), cấp độ trung mô (meso-level: trường từ vựng - ngữ nghĩa của từng nhóm xã hội), và cấp độ vĩ mô (macro-level: tương quan đối chiếu liên ngôn ngữ Hán - Việt trong bối cảnh văn hóa xã hội).
• Cỡ mẫu xác thực: Tổng dung lượng mẫu gồm 2.944 đơn vị từ ngữ lóng (1.472 đơn vị tiếng Hán và 1.472 đơn vị tiếng Việt), phân bổ đồng đều theo 4 nhóm xã hội đích: (1) Nhóm trộm cướp, (2) Nhóm ma túy, (3) Nhóm mại dâm, (4) Nhóm buôn lậu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu tuân thủ tiêu chuẩn tam giác đạc (triangulation):

• Tam giác đạc nguồn dữ liệu (Data triangulation): Kết hợp giữa từ điển chuyên ngành (Tiếng lóng tiếng Việt - Nguyễn Văn Khang 2002; New Slang of China - Li Shujuan 2006; Đại từ điển tục lý ngữ mới - Lu Jingzhen 2007), văn bản báo chí điều tra chuyên ngành tội phạm (Báo Công an Nhân dân, An ninh Thủ đô, An ninh Thế giới), phim truyền hình xã hội hóa (VTV1, VTV3), và diễn đàn mạng xã hội đương đại (Facebook, Weibo).
• Thủ pháp phân tích nghĩa tố (Componential Analysis): Tách chiết các nét nghĩa khu biệt ($S_1, S_2, ... S_n$) để theo dõi đường hướng trượt nghĩa từ nghĩa sở chỉ gốc sang nghĩa sở chỉ lóng.
• Thủ pháp phân tích ngôn cảnh (Contextual Analysis): Khảo sát sự lựa chọn từ ngữ lóng trong hai chiều kích: ngôn cảnh tình huống (phát ngôn tức thì) và ngôn cảnh văn hóa (tâm lý nhóm).

Data và phân tích

Dữ liệu được xử lý tự động và bán tự động kết hợp phần mềm nhận diện từ ngữ chuyên dụng và bảng tính Microsoft Excel để thiết lập ma trận tương quan phân loại:

• Phân tích hình thái: Thống kê số lượng thành tố (đơn tiết, song tiết, đa tiết), đơn vị từ vựng (từ đơn, từ ghép đẳng lập/chính phụ, từ láy, ngữ tự do, cụm từ cố định), và phân bố từ loại (danh từ, động từ, tính từ).
• Độ tin cậy và Kiểm tra tính vững (Robustness checks): Đối chiếu chéo giữa các nguồn từ điển và ngữ cảnh sử dụng thực tế trên báo chí để loại trừ các biến thể ngẫu sinh (nonce words) không có tần suất lặp lại, đảm bảo tính đại diện của phương ngữ xã hội.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Khảo sát thực chứng 2.944 đơn vị từ ngữ lóng đã mang lại 4 phát hiện mang tính bước ngoặt:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                      MA TRẬN PHÂN BỐ CẤU TẠO TỪ NGỮ LÓNG                      |
+---------------------+---------------------------+-----------------------------+
| Tiêu chí Hình thái  | Tiếng Việt (N = 1.472)    | Tiếng Hán (N = 1.472)       |
+---------------------+---------------------------+-----------------------------+
| Đơn vị Từ           | Chiếm ưu thế từ ghép      | Chiếm ưu thế từ phức        |
|                     | và biến âm láy            | hai âm tiết (song tiết)     |
+---------------------+---------------------------+-----------------------------+
| Đơn vị Ngữ          | Tỷ lệ ngữ cố định và      | Tỷ lệ cụm từ 3-4 chữ Hán    |
|                     | ngữ tự do hóa cao         | mang tính ẩn dụ cao         |
+---------------------+---------------------------+-----------------------------+
| Cơ chế Chuyển nghĩa | Ẩn dụ hình thức, cách thức| Ẩn dụ văn hóa, đồng âm khác |
|                     | và hoán dụ bộ phận        | nghĩa, chiết tự chữ Hán     |
+---------------------+---------------------------+-----------------------------+

1. Sự chi phối của loại hình đơn lập đối với hình thái lóng: Trong cả tiếng Hán và tiếng Việt, từ ngữ lóng không phát sinh phụ tố phái sinh (affixation) như các ngôn ngữ biến hình phương Tây, mà tận dụng tối đa phương thức ghép nghĩa và ngữ hóa. Ở tiếng Hán, cấu tạo song tiết chiếm ưu thế áp đảo do áp lực của nhịp điệu song âm tiết hóa trong Hán ngữ hiện đại; trong khi ở tiếng Việt, sự kết hợp giữa từ ghép đẳng lập và cấu trúc ngữ lỏng lẻo chiếm tỷ trọng vượt trội.
2. Cơ chế ẩn dụ hóa tri nhận chiếm lĩnh tuyệt đối: Trích dẫn định nghĩa của Đỗ Hữu Châu: "Cho A là một hình thức ngữ âm, X và Y là những nghĩa biểu vật. A vốn là tên gọi của X (tức X là nghĩa biểu vật chính của A). Phương thức ẩn dụ là phương thức lấy tên gọi A của X để gọi tên Y (để biểu thị Y) nếu như X và Y có nét nào đó giống nhau". Luận án chứng minh trên 70% từ ngữ lóng của nhóm ma túy và trộm cướp sử dụng ẩn dụ hình thức và ẩn dụ phương thức (ví dụ: tiếng Hán dùng 炒鱿鱼 - xào mực để chỉ sa thải/mất việc dựa trên hình ảnh miếng mực cuộn lại như cuốn chăn màn ra đi; tiếng Việt dùng bú đá, chim lợn, bật đèn xanh).
3. Quy luật giải mật và sự tiêu biến của tính bí mật: Trái ngược với định kiến truyền thống cho rằng tiếng lóng luôn duy trì tính bí mật vĩnh viễn, phát hiện của luận án khẳng định tính bí mật của tiếng lóng có vòng đời suy giảm nhanh chóng. Dưới áp lực của truyền thông đại chúng và mạng xã hội, các từ ngữ lóng thuộc nhóm tội phạm liên tục bị "xã hội hóa", hòa nhập vào lớp từ ngữ thông tục toàn dân, buộc các nhóm xã hội phải liên tục sáng tạo các mã từ vựng mới để thay thế.
4. Hiện tượng đồng âm dị nghĩa và chơi chữ đa tầng trong Hán ngữ: Tiếng Hán tận dụng triệt để đặc tính chữ Hán đồng âm để tạo ra các từ lóng bằng cách thay thế văn tự (đồng âm dị biểu), điều mà chữ Quốc ngữ tiếng Việt thực hiện thông qua phương thức nói lái hoặc biến âm ngữ âm học.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung dữ liệu thực chứng cho lý luận phương ngữ xã hội học Đông Á, tái định nghĩa ranh giới giữa chuẩn mực (standard) và phi chuẩn (non-standard) theo quan điểm động lực học ngôn ngữ của Claude Hagège: "Lỗi của hôm qua trở thành chuẩn hôm nay và lỗi hôm nay sẽ là chuẩn ngày mai".
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập mô hình phân tích đối chiếu liên ngôn ngữ chuẩn mực cho các hệ thống từ vựng phi chuẩn, có khả năng chuyển giao để nghiên cứu tiếng lóng của các nhóm xã hội khác (học sinh - sinh viên, giới nghệ thuật, cộng đồng mạng).
• Về mặt ứng dụng thực tiễn:
  • Khoa học điều tra tội phạm: Cung cấp "từ điển giải mã" chính xác cho các cơ quan thực thi pháp luật (công an, hải quan, kiểm soát ma túy) trong việc nhận diện hành vi phạm tội qua giải mã băng ghi âm, tin nhắn và tài liệu liên lạc của tội phạm xuyên quốc gia Việt - Trung.
  • Sư phạm ngôn ngữ: Hỗ trợ công tác giảng dạy tiếng Hán cho người Việt và tiếng Việt cho người nước ngoài, giúp người học nhận biết các sắc thái biểu cảm và tránh lỗi sử dụng nhầm biến thể thô tục trong giao tiếp chính thức.
  • Chính sách ngôn ngữ: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách "giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt" mà không cực đoan bài trừ các yếu tố sáng tạo ngôn ngữ tích cực từ đời sống dân gian.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn phạm vi nhóm xã hội: Khảo sát tập trung chủ yếu vào 4 nhóm tiểu văn hóa tiêu cực truyền thống (trộm cướp, ma túy, mại dâm, buôn lậu), chưa bao quát toàn diện các nhóm lóng tích cực đương đại như lóng thế hệ số (Gen Z), lóng game thủ hay lóng thương mại điện tử.
• Giới hạn biến thời gian (Time-series): Do tiếng lóng biến đổi với tốc độ cực nhanh, một bộ phận ngữ liệu thu thập ở giai đoạn đầu thế kỷ XXI có thể đã giảm tần suất sử dụng hoặc biến mất trong thực tiễn giao tiếp hiện nay.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và khai phá dữ liệu lớn (Big Data) để tự động thu thập và phân tích sắc thái (sentiment analysis) của tiếng lóng trên các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới (TikTok, Douyin, Facebook).
2. Mở rộng đối chiếu tam ngữ hoặc đa ngữ (Hán - Việt - Anh) trong bối cảnh toàn cầu hóa ngôn ngữ mạng.
3. Nghiên cứu sâu hơn về bình diện ngữ âm học thực nghiệm (Acoustic Phonetics) của tiếng lóng khi được phát âm trong các bối cảnh bí mật.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và xã hội sâu rộng:

• Tác động học thuật: Định hình chuẩn mực mới cho các nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội đối chiếu tại Việt Nam, mở ra tiềm năng trích dẫn cao trong các công trình nghiên cứu về từ vựng học, phong cách học và nhân học văn hóa.
• Thực thi tư pháp và an ninh: Trở thành tài liệu tham khảo chuyên biệt cho các học viện an ninh, cảnh sát trong việc đào tạo nghiệp vụ trinh sát ngôn ngữ và giám định tư pháp hình sự.
• Bảo tồn và chuẩn hóa ngôn ngữ: Giúp các nhà biên soạn từ điển định vị đúng đắn vị trí của các từ ngữ phi chuẩn trong hệ thống từ điển tiếng Việt và từ điển đối chiếu Hán - Việt.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả ngôn ngữ: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa cấu trúc học và xã hội học, khai thác khung phân tích đối chiếu hình thái - ngữ nghĩa.
• Cơ quan bảo vệ pháp luật và điều tra hình sự: Nắm bắt quy luật mã hóa thông tin của các giới tội phạm liên quốc gia sử dụng tiếng Hán và tiếng Việt.
• Giảng viên và chuyên gia biên phiên dịch Hán - Việt: Nâng cao năng lực giải mã các tầng nghĩa hàm ẩn, nghĩa biểu thái và thành ngữ thông tục trong các tác phẩm văn học và đời sống khẩu ngữ hiện đại.
• Các nhà hoạch định chính sách văn hóa - giáo dục: Định hướng truyền thông và giáo dục ngôn ngữ cho giới trẻ nhằm bảo vệ sự trong sáng của tiếng dân tộc.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng thành công lý thuyết Phương ngữ xã hội của Wardhaugh và Nguyễn Văn Khang sang bình diện đối chiếu liên ngôn ngữ đơn lập Hán - Việt. Công trình chứng minh rằng sự hình thành từ ngữ lóng trong hai ngôn ngữ này không chỉ là sự biến dạng về mặt từ vựng học đơn thuần mà là một phản ứng dụng học có quy luật, biến các hình vị đơn lập có sẵn thành các đơn vị mã hóa đa tầng thông qua cơ chế chuyển mã ma trận.

2. Đột phá về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu mô tả đơn lẻ của J. (1905), Nguyễn Văn Tố (1925) hay nghiên cứu tĩnh của Nguyễn Văn Tu (1976), luận án đã đột phá khi xử lý đồng bộ một corpus lớn (2.944 đơn vị) bằng phương pháp tam giác đạc, kết hợp giữa miêu tả cấu trúc hình thái (morphemic structure) với phân tích nghĩa tố chuyên sâu và đặt trong bối cảnh đối sánh loại hình học liên ngôn ngữ.

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất từ dữ liệu thực chứng?

Đó là sự "nghịch lý về tính bí mật". Trong khi mục đích ban đầu của 4 nhóm tội phạm là tạo ra mật ngữ để che giấu hành vi, thì áp lực biểu cảm và tính hình tượng độc đáo lại biến các từ lóng này thành những "từ ngữ thịnh hành" lan tỏa nhanh chóng sang ngôn ngữ giới trẻ và xã hội toàn dân, dẫn đến sự triệt tiêu liên tục chức năng bí mật ban đầu.

4. Quy trình tái lập nghiên cứu (Replication protocol) có được cung cấp rõ ràng?

Luận án xác lập quy trình 4 bước chặt chẽ: (1) Trích xuất ngữ liệu từ hệ thống từ điển và truyền thông theo tiêu chí tần suất; (2) Phân loại theo 4 nhóm xã hội đích; (3) Phân tích cấu trúc ngữ pháp - từ loại trên Excel; (4) Giải cấu trúc nét nghĩa bằng ma trận nghĩa tố ($S_1 \rightarrow S_n$). Quy trình này hoàn toàn có thể tái lập trên các cặp ngôn ngữ đơn lập khác.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Tác giả vạch ra lộ trình chuyển dịch từ nghiên cứu phương ngữ xã hội truyền thống (offline subcultures) sang nghiên cứu phương ngữ xã hội số (digital sociolects), tập trung vào sự hình thành của tiếng lóng mạng và các biến thể ngôn ngữ lai ghép (hybrid language varieties) trong không gian ảo xuyên biên giới.

Kết luận

Tóm lại, luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hoài Tâm đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc, phân định rành mạch ranh giới giữa tiếng lóng, biệt ngữ, phương ngữ xã hội và ngôn ngữ toàn dân.
2. Cung cấp bức tranh toàn cảnh định lượng và định tính về cấu tạo hình thái của 2.944 đơn vị từ ngữ lóng tiếng Hán và tiếng Việt.
3. Giải mã tường minh các cơ chế ngữ nghĩa tri nhận (ẩn dụ, hoán dụ, trượt nghĩa) định hình nên bản sắc của 4 nhóm tiểu văn hóa xã hội ngầm.
4. Chỉ ra bản chất loại hình học đơn lập chi phối sự tương đồng và các yếu tố văn hóa - văn tự tạo nên sự dị biệt giữa hai hệ thống ngôn ngữ.
5. Mở ra 3 hướng tiếp cận mới: Ngôn ngữ học tội phạm học đối chiếu, Xã hội học ngôn ngữ số, và Sư phạm đối chiếu biến thể ngôn ngữ Hán - Việt. Công trình là một di sản học thuật thực chứng có giá trị tham khảo lâu dài cho ngành Ngôn ngữ học Việt Nam và khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu tiếng lóng 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Ngôn ngữ học xã hội là một phân ngành của ngôn ngữ học, tiếp cận theo hướng liên ngành, giữa ngôn ngữ học và xã hội học.

Vì thế, ngôn ngữ học xã hội lấy ngôn ngữ làm đối tượng nghiên cứu và giải thích các hiện tượng của ngôn ngữ bằng các nhân tố xã hội. Vì nghiên cứu ngôn ngữ trong đời sống thực tế (trong sử dụng) cho nên nếu như ngôn ngữ học cấu trúc chú trọng vào khung cấu trúc hệ thống của ngôn ngữ, tức là nghiên cứu ngôn ngữ ở dạng tĩnh thì ngôn ngữ học xã hội nghiên cứu ngôn ngữ ở dạng hành chức. Theo đó, đơn vị nghiên cứu của ngôn ngữ học xã hội là biến thể (variety). Các công trình Ngôn ngữ học xã hội có tính chất nền tảng như: The Sociolinguistics of Society của Fasold Ralph xuất bản lần đầu năm 1984 [84]; An Introduction to Sociolinguistics của Wardhaugh Ronal xuất bản lần đầu năm 1986, tái bản lần thứ năm vào năm 2006 [94] đã nêu ra các vấn đề khái quát chung như dẫn luận về Ngôn ngữ học xã hội, ngôn ngữ và xã hội… Cùng với nghiên cứu có tính nền tảng, nhiều công trình nghiên cứu cụ thể gắn với các nhân tố xã hội như tuổi tác, giới tính, quyền lực, nghề nghiệp, v.

Đây chính là nghiên cứu ngôn ngữ trong sử dụng, tức là lựa chọn ngôn ngữ như thế nào cho phù hợp. Chẳng hạn: Language in Social groups của Gumperz J.J (1971) [85], Language and Woman’s Place (1975) của Robin Lakoff [91], Age as a Sociolinguistic variable của Eckert Penelope (1998) [83]… Có thể thấy các công trình này đã tập trung vào sự chi phối của các nhân tố xã hội đối với việc sử dụng ngôn ngữ như như nhóm xã hội, giới, tuổi. Kết quả nghiên cứu này gợi mở cho nghiên cứu về tiếng lóng. Bởi vì, tiếng lóng luôn gắn với nhóm xã hội, gắn với người sử dụng tiếng lóng.

8 Với tư cách là biến thể sử dụng trong giao tiếp khẩu ngữ, tiếng lóng là một loại phương ngữ xã hội: chúng được các nhóm xã hội sử dụng để giao tiếp trong nội bộ nhóm và cũng hướng đến mục đích nhằm bảo vệ lợi ích nhóm. Đây cũng là một trong các nội dung nghiên cứu của Ngôn ngữ học xã hội. Các tác giả với các công trình nghiên cứu về tiếng lóng trên thế giới như: Tác giả Dundes Alan và Schonhorn trong công trình “Kansas University Slang: A new generation” (1963) [82] đã nghiên cứu về tiếng lóng của sinh viên trường Đại học Kansas. Tác giả đã gọi tiếng lóng của sinh viên ở trường Đại học là một thế hệ mới trong ngôn ngữ “new generation”.

Tác giả Hudson trong “The language of the teenage revolution: the dictionary defeated” (1983) [86] khi nghiên cứu xu hướng sử dụng tiếng lóng của nhóm thanh niên trẻ trong xã hội đã nhận thấy có sự khác biệt lớn giữa tiếng lóng với tiếng Anh chuẩn. Tác giả đã liệt kê và chú giải các từ lóng mới của giới trẻ trong thập niên 50 và 60 ở Anh. Từ đó, tác giả đưa ra nhận định: thanh niên, giới trẻ chính là lực lượng làm nên cuộc cách mạng ngôn ngữ khác xa với ngôn ngữ “chuẩn” mà xã hội vẫn thường công nhận. Tác giả Thorne trong “The latest youth slang” (Tiếng lóng mới nhất của giới trẻ) (2007) khẳng định rằng: tiếng lóng của giới trẻ hiện nay là nguồn hình thành, sáng tạo và phát triển của ngôn ngữ mới nhất trong hệ thống ngôn ngữ tiếng Anh.

Các thanh niên, thiếu niên và sinh viên thậm chí đến cả lớp các tiền thiếu niên cũng tham gia vào quá trình làm nên cuộc cách mạng sáng tạo ngôn ngữ thông qua việc sử dụng các kỹ thuật ngôn ngữ tạo sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến ngôn ngữ tiếng Anh. Ngôn ngữ khi đó cũng có những trào lưu rất “mốt” giống như thế giới thời trang có sự thay đổi liên tục đầy ngoạn mục, không những hài hước mà thực sự còn đầy tính sáng tạo và “khiêu khích” thời đại. Không thể không nhắc đến công trình nghiên cứu của Clem Adelman (1976) The language of teenage groups - They don't speak our language [81]. 9 Trong công trình này, tác giả lấy tuổi làm nhân tố xã hội để tập trung nghiên cứu, khảo sát ngôn ngữ cuả thanh thiếu niên hippie, thanh niên đầu trọc Anglo - America ( người Mỹ gốc Anh).

Theo tác giả nhóm thanh thiếu niên này nói thứ tiếng Anh - Mỹ lệch chuẩn. Cũng theo hướng này, không ít người đã cất công sưu tầm, tìm hiểu ngôn ngữ của giới trẻ bằng cách lập ra các trang web. Từ đó, họ xây dựng bảng từ, biên soạn thành các cuốn từ điển trực tuyến về ngôn ngữ của giới trẻ trong đó có từ ngữ lóng. Đây là những tư liệu quý về ngôn ngữ như là sự lưu giữ hiện tượng ngôn ngữ nhất thời và thông qua đó có thể hiểu được văn hóa của một giai đoạn.

Nhà văn cũng góp một vai trò quan trọng trong việc lưu giữ tiếng lóng. Ở Việt Nam trước đây, có thể tìm thấy các từ ngữ lóng trong tác phẩm nổi tiếng “Bỉ vỏ” của của Nguyên Hồng và ngày nay cũng nhiều nhà văn đã đưa tiếng lóng vào trong tác phẩm của mình. Nhìn ra thế giới cũng có thể thấy điều này, chẳng hạn có thể nhiều nhà văn Pháp đã đưa tiếng lóng vào trong tác phẩm của mình ví dụ: tác phẩm “Les Mystères de Paris” (“Bí mật thành Pari” của Eugène Sue; Les Mémoires de l'ex- bagnard (“Kí ức của cựu tù khổ sai”) Eugène-François Vidocq. Đáng chú ý là một số tác giả đã nghiên cứu về tiếng lóng ví dụ: Essai sur l'argot (“Nghiên cứu về tiếng lóng”) của Honoré de Balzac (1834), L'Argot (Tiếng lóng) của Pierre Guiraud (1956), Le français que l'on parle (“Tiếng Pháp mà chúng tôi nói”) của Yves Cortez (2003), v.

Bên cạnh các nghiên cứu có tính độc lập, tiếng lóng thường được nghiên cứu trong mối quan hệ với biệt ngữ, từ cấm kị, uyển ngữ như: tác giả Keith Allan và Kate Burridge với công trình Forbidden words taboo and the censoring of language (Từ cấm kị) do Nxb Cambridge xuất bản năm 2006 [87]. Trong công trình The Jargon file (Biệt ngữ tin) xuất bản năm 1975, tác giả Raphael Finked đã trình bày “một bộ sưu tập” các từ biệt ngữ của ngành 10 công nghệ thông tin từ khi công nghệ thông tin còn ở thời kì sơ khai [90]; tác giả Theodor W. Adorno với công trình Jargon of Authentichity (Tính xác thực của biệt ngữ) (1973) đề cập đến phê bình triết học của Heidegger và tư tưởng Đức đã làm rõ về biệt ngữ hiện sinh, mối quan hệ giữa ngôn ngữ và chân lí. [92] Nguyễn Văn Tố trong tác phẩm L' argot anamite de Hanoi (1925) [97] đã đưa ra cách nhìn nhận tương đối mới mẻ về tiếng Việt qua sự mô tả khái quát về hiện tượng tiếng lóng.

Tác giả nhận định, tiếng Việt cũng có hiện tượng tiếng lóng hơn nữa lại có nhiều tiếng lóng từ mọi ngành nghề trong xã hội như tiếng lóng của nhóm trộm cắp, từ người đưa đò, nhóm kéo xe cho đến cả những cô đào hát… Tuy nhiên, tiếng lóng không quá phức tạp mà chỉ gói gọn trong một vài cách diễn đạt nhất định. Trong tiếng Việt, tiếng lóng được phân biệt bởi từ tố vùng miền, điều này không ảnh hưởng đến bản chất vốn có của tiếng lóng mà thậm chí trái lại cũng là một nguyên tắc chung chi phối sự hình thành của tiếng lóng. Bên cạnh các nghiên cứu có tính chuyên sâu còn có các cuốn từ điển biệt ngữ tiếng Anh được phát hành như: A dictionary of slang and jargon (Từ điển tiếng lóng và biệt ngữ) (1988) của tác giả Barrece M. Các công trình nghiên cứu về tiếng lóng trên thế giới nêu trên sẽ là tiền đề cơ sở cho việc tìm hiểu các công trình nghiên cứu về tiếng lóng ở Trung Quốc và Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc và Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc Nghiên cứu về tiếng lóng là một trong những địa hạt thu hút khá nhiều các nhà nghiên cứu Trung Quốc quan tâm tìm hiểu. Việc nghiên cứu tiếng lóng ở Trung Quốc được tiến hành từ nhiều phương diện: nghiên cứu lí luận thuần túy, nghiên cứu tiếng lóng trên các văn bản cổ, nghiên cứu tiếng lóng trên các phương tiện truyền thông… Phạm vi ngữ liệu cũng được mở rộng từ việc tìm hiểu trên các văn bản đến việc khảo sát thực tế trên các nhóm đối 11 tượng cụ thể. Có thể kể đến các nghiên cứu như: Tác giả Lục Tĩnh Trinh (陆静贞 - Lu Jingzhen) trong tác phẩm “新 编 俗 俚 语 大 辞 典” (Đại từ điển tục lý ngữ mới biên soạn) đã cho rằng: “Tục ngữ và lý ngữ (tiếng lóng) là hình thức ngôn ngữ được hình thành trên cơ sở ngôn ngữ nói trong cuộc sống thường nhật của quần chúng nhân dân” (俗 语 和 俚 语 是 在 群 众 口 头 的 基 础 上 形 成 的 语 言 形 式 ).

Đồng thời tác giả còn nhận định, tiếng lóng (lý ngữ) được giải thích theo thói quen, tập quán sử dụng ngôn ngữ là loại “từ ngữ phương ngữ được dùng một cách thông tục, hoặc phạm vi sử dụng hẹp nhất” (“粗 俗 的 或 通 行 面 极 窄 的 方 言 词”) [122]. Quả thực, tiếng lóng đại đa số là từ phương ngôn hơn nữa còn là từ khẩu ngữ thông tục. Tuy nhiên, thông qua quá trình truyền miệng đã được mọi người sử dụng một cách rộng rãi hơn, nên đã vượt lên giới hạn của khu vực sử dụng. Trong xã hội thông tin bùng nổ hiện nay, sự giao lưu đi lại giữa các vùng miền thuận lợi, phát triển.

Sự giao lưu trao đổi giữa mọi người theo đó cũng ngày càng trở nên thường xuyên hơn, do vậy một số từ ngữ lóng đã từ “từ phương ngữ có phạm vi sử dụng hẹp nhất” đã dần phát triển trở thành thứ ngôn ngữ khẩu ngữ được sử dụng phổ biến, là hiện tượng ngôn ngữ đáng được chú ý. Ví như từ “炒鱿鱼” (mực xào) nguyên là từ chỉ một món ăn của Quảng Đông, mọi người trên cơ sở hình ảnh miếng mực khi xào sẽ cuộn lại mà liên tưởng đến việc “cuộn gọn chăn màn, nhấc người đi tìm việc khác” để chỉ việc một người bị mất việc. Đặc biệt kể từ sau cải cách mở cửa kinh tế (tháng 12 năm 1978) của Trung Quốc, hệ thống tiếng lóng ngày càng phát triển mạnh mẽ, bộ phận không nhỏ các từ ngữ lóng được sử dụng phổ biến và gia nhập vào hệ thống từ ngữ toàn dân.