Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm thực vật và đánh giá sơ bộ thành phần hóa học của loài leea indica burm f merr thu hái ở tỉnh đồng nai

Luận văn tốt nghiệp hóa học nghiên cứu tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm thực vật và đánh giá sơ bộ thành phần hóa học của loài leea indica, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Vũ Thị Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Đoàn Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thực vật và thành phần hóa học của loài Leea indica
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về chi Leea
• 1.1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.1.2. Đặc điểm hình thái của chi Leea
• 1.1.3. Các loài thuộc chi Leea và sự phân bố tại Việt Nam và trên thế giới
• 1.1.4. Thành phần hóa học
• 1.1.5. Công dụng của các loài thuộc chi Leea trong y học cổ truyền
• 1.2. Tổng quan về loài Leea indica (Burm.
• 1.2.1. Đặc điểm thực vật Leea indica (Burm.
• 1.2.2. Thành phần hóa học của Leea indica (Burm.
• 1.2.3. Tác dụng sinh học loài Leea indica (Burm.
• 1.2.4. Công dụng của Leea indica trong y học cổ truyền
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Hóa chất sử dụng
• 2.3. Trang thiết bị sử dụng
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp nghiên cứu hình thái so sánh
• 2.5.3. Phương pháp nghiên cứu giải phẫu
• 2.5.4. Sàng lọc các nhóm hoạt chất bằng phản ứng hóa học đặc trưng và phương pháp TLC
• 2.5.5. Định lượng polyphenol toàn phần bằng phương pháp UV-VIS
• 2.5.6. Định lượng flavonoid toàn phần bằng phương pháp UV-VIS
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm thực vật học
• 3.1.1. Thu thập mẫu và thẩm định tên khoa học
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái thực vật
• 3.1.3. Đặc điểm vi phẫu
• 3.2. Thành phần hóa học
• 3.2.1. Sàng lọc các nhóm hoạt chất bằng phản ứng hóa học đặc trưng và phương pháp TLC
• 3.2.2. Kết quả phân tích định lượng một số nhóm chất chính
• 3.3. Về đặc điểm thực vật
• 3.4. Về thành phần hóa học
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về loài Leea indica Đặc điểm thực vật và ứng dụng

Loài Leea indica (Burm.) là một trong những cây thuốc quý hiếm, thuộc họ Leeaceae. Cây này được biết đến với nhiều công dụng trong y học cổ truyền. Nghiên cứu về đặc điểm thực vật và thành phần hóa học của loài này đang ngày càng được quan tâm. Việc tìm hiểu sâu về loài cây này không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen mà còn mở ra cơ hội phát triển dược liệu tự nhiên.

1.1. Đặc điểm hình thái của loài Leea indica

Leea indica là cây bụi nhỏ, có thân nhẵn hoặc có gai. Lá cây có hình dạng lông chim, cụm hoa hình chùy, thường mọc thành chùm. Đặc điểm này giúp phân biệt loài này với các loài khác trong chi Leea.

1.2. Phân bố địa lý của Leea indica tại Việt Nam

Loài Leea indica phân bố rộng rãi từ Bắc vào Nam Việt Nam. Cây thường mọc ở các khu vực có khí hậu nhiệt đới, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của loài này.

II. Vấn đề nghiên cứu về thành phần hóa học của Leea indica

Mặc dù Leea indica được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền, nhưng nghiên cứu về thành phần hóa học của loài này vẫn còn hạn chế. Việc xác định các hợp chất có trong cây sẽ giúp khẳng định giá trị dược liệu của nó. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng loài này chứa nhiều nhóm hợp chất có lợi cho sức khỏe.

2.1. Các nhóm hợp chất chính trong Leea indica

Nghiên cứu cho thấy Leea indica chứa các nhóm hợp chất như flavonoid, alcaloid, và triterpenoid. Những hợp chất này có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý.

2.2. Tác dụng sinh học của các hợp chất trong Leea indica

Các hợp chất trong Leea indica đã được chứng minh có tác dụng sinh học như giảm đau, chống viêm và hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường. Những tác dụng này cần được nghiên cứu sâu hơn để khẳng định hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm thực vật của Leea indica

Để nghiên cứu đặc điểm thực vật của Leea indica, các phương pháp như quan sát hình thái, phân tích vi phẫu và sàng lọc hóa học đã được áp dụng. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin chi tiết về cấu trúc và thành phần của cây.

3.1. Phương pháp quan sát hình thái

Phương pháp này bao gồm việc ghi nhận các đặc điểm hình thái như chiều cao, hình dạng lá, và cấu trúc hoa. Những thông tin này giúp xác định đặc điểm riêng biệt của loài.

3.2. Phân tích vi phẫu của Leea indica

Phân tích vi phẫu giúp xác định cấu trúc tế bào của cây, từ đó hiểu rõ hơn về các đặc điểm sinh lý và khả năng thích nghi của loài này trong môi trường sống.

IV. Kết quả nghiên cứu thành phần hóa học của Leea indica

Kết quả nghiên cứu cho thấy Leea indica chứa nhiều hợp chất hóa học có giá trị. Các phương pháp sắc ký đã được sử dụng để phân lập và xác định các hợp chất này. Những phát hiện này mở ra hướng đi mới cho việc phát triển dược liệu từ loài cây này.

4.1. Kết quả phân tích các hợp chất flavonoid

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Leea indica chứa nhiều hợp chất flavonoid, có tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ. Những hợp chất này có thể được ứng dụng trong việc phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

4.2. Định lượng các hợp chất phenolic trong Leea indica

Các hợp chất phenolic trong Leea indica đã được định lượng và cho thấy hàm lượng cao. Những hợp chất này có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật.

V. Ứng dụng thực tiễn của Leea indica trong y học cổ truyền

Leea indica không chỉ được nghiên cứu về mặt khoa học mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong y học cổ truyền. Cây được sử dụng để điều trị nhiều bệnh lý khác nhau, từ đau nhức đến các bệnh về tiêu hóa.

5.1. Công dụng của Leea indica trong điều trị bệnh

Theo kinh nghiệm dân gian, Leea indica được sử dụng để điều trị các bệnh như đau bụng, tiêu chảy và các bệnh về da. Những công dụng này đã được ghi nhận trong nhiều tài liệu y học cổ truyền.

5.2. Tiềm năng phát triển dược liệu từ Leea indica

Với những tác dụng sinh học đã được chứng minh, Leea indica có tiềm năng lớn trong việc phát triển thành các sản phẩm dược liệu tự nhiên. Nghiên cứu sâu hơn sẽ giúp khai thác tối đa giá trị của loài cây này.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về Leea indica

Nghiên cứu về Leea indica đã chỉ ra rằng loài cây này có nhiều đặc điểm thực vật và thành phần hóa học quý giá. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp khẳng định giá trị dược liệu của nó và mở ra cơ hội cho các ứng dụng trong y học hiện đại.

6.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các nghiên cứu đã xác định được nhiều hợp chất có lợi trong Leea indica, từ đó khẳng định giá trị của loài cây này trong y học cổ truyền và hiện đại.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các tác dụng sinh học và khả năng ứng dụng của Leea indica trong điều trị bệnh. Điều này sẽ giúp phát triển các sản phẩm dược liệu an toàn và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Việt Nam là một quốc gia có vị trí địa lý đặc biệt, với khí hậu gió mùa và điều kiện tự nhiên thuận lợi. Các dãy núi trải mình theo hướng Tây Bắc - Đông Nam và hướng Bắc - Nam tạo ra sự đa dạng về khí hậu, địa hình, cùng với đó là thảm thực vật vô cùng phong phú. Từ ngàn năm nay, người dân đã biết sử dụng cây cỏ từ thiên nhiên để làm thuốc phòng và chữa bệnh. Tuy nhiên, hầu hết việc sử dụng chủ yếu vẫn dựa theo kinh nghiệm dân gian, chưa có bằng chứng khoa học cụ thể.

Rất nhiều cây thuốc chưa được nghiên cứu về đặc điểm thực vật, thành phần hóa học cũng như chứng minh tác dụng sinh học của nó. Do vậy, nghiên cứu và phân loại các loài thực vật để phát triển thành thuốc, thực phẩm chức năng trở thành một xu hướng được quan tâm rộng rãi hiện nay. Củ rối đen có tên khoa học là Leea indica (Burm. thuộc họ Leeaceae, là cây thuốc được sử dụng trong y học cổ truyền ở nhiều quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc, Malaysia… Ở nước ta, Củ rối đen phân bố phân bố rải rác, trải dài từ Bắc vào Nam [1,6].

Các công trình nghiên cứu về Leea indica trên thế giới đã chỉ ra một số nhóm thành phần hóa học chính gồm flavonoid, alcaloid, triterpenoid, saponin, tanin, tinh dầu, … từ đó cũng chứng minh được nhiều tác dụng sinh học của loài cây này. Theo kinh nghiệm dân gian ở Ấn Độ, rễ của Leea indica được sử dụng để điều trị các bệnh đau bụng, giúp giải nhiệt [1], lá và rễ điều trị ung thư, tiểu đường, tiêu chảy, kiết lỵ, co thắt và các bệnh về da [29]. Toàn cây cũng được sử dụng điều trị chứng đau đầu, đau nhức toàn thân [17]. Tại Việt Nam, tác giả Phạm Hoàng Hộ cũng có đưa ra một số công dụng của củ rối đen gồm rễ cây trị phong thấp; long đờm, kiết lị lâu hết [3].

Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay trên thế giới về Leea indica vẫn còn rất hạn chế và chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam về loài cây này. Chính vì vậy, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm thực vật và đánh giá sơ bộ thành phần hóa học của loài Leea indica (Burm. thu hái ở tỉnh Đồng Nai” nhằm hướng đến hai mục tiêu: 1. Xác định đặc điểm hình thái thực vật, vi phẫu của loài Leea indica (Burm.

Khảo sát sơ bộ thành phần hóa học có trong bộ phận cành, lá của loài Leea indica (Burm. thu hái ở tỉnh Đồng Nai, Việt Nam. Tổng quan về chi Leea 1. Lịch sử nghiên cứu Các loài thuộc chi Leea được trồng tại châu Âu từ rất sớm vào khoảng năm 1767.

Tác giả Rheede Tot Draakestein HA Van (1678) là người đầu tiên mô tả các loài thuộc chi Leea và đặt dưới tên gọi Nalugu [46]. Theo hệ thống phân loại của tác giả Engler A (1964), chi Leea được đặt trong bộ Táo (Rhamnales) và rất gần với họ Nho (Vitaceae), do giữa chúng có nhiều điểm tương đồng như: nhị đối diện với cánh hoa và hạt có nội nhũ cuốn. Tuy nhiên vẫn có nhiều điểm khác biệt bao gồm số lượng noãn trên mỗi ngăn (hai ở Vitaceae và một ở Leeaceae), số lượng lá noãn (hai ở Vitaceae và ba ở Leeaceae), và sự vắng mặt hay hiện diện của ống nhị lép (có trong Leeaceae) và đĩa hoa (có trong Vitaceae). Trước đây chi Leea được xếp vào họ Nho (Vitaceae), đến năm 1829 được tách thành một họ riêng (họ Gối hạc - Leeaceae) bởi tác giả Dumorti r BC.

Như vậy, qua tham khảo các tài liệu, kể từ năm 1829 đến nay việc tách họ Gối hạc ra khỏi họ Nho là quan điểm chung của nhiều nhà thực vật học trong và ngoài nước như Gagnepain F, Van Welzen PC, Võ Văn Chi, Nguyễn Tiến Bân…[1,2]. Đặc điểm hình thái của chi Leea Cây bụi nhỏ, hiếm khi là cây thảo lớn nhiều năm. Thân nhẵn hoặc có các hàng gai; không có tua cuốn. Lá kép lông chim gấp 1-4 lần lá kép ba hoặc đơn; lá kèm dạng cánh ở mép cuống lá, lá chét nhẵn hoặc có lông tơ với lông đơn, mép lá có khía đến răng cưa, răng có tuyến nhỏ ở đỉnh, mặt dưới thường có lông đa bào, hình sao hoặc dạng tuyến hình cầu chuyên biệt.

Cụm hoa hình chùy, thường mọc thành chùm, mọc thẳng hoặc rủ xuống. Hoa lưỡng tính, 4 hoặc 5 hoa, đài dạng chuông, thùy đài hình tam giác có tuyến ở chóp thùy. Bầu noãn hình cầu, 4-8 ô, mỗi ô có 1 noãn. Cánh hoa xếp van, chóp thường cụp, đỉnh thường có hình bầu dục, phần gốc hợp sinh với mô của nhị lép và phần dưới đĩa mật; đĩa mật dạng ống, nằm trong nhị.

Nhị 4 hoặc 5 bằng với số cánh hoa, xếp xen kẽ với thùy đĩa mật. Noãn có hình quả trám hoặc hình lông chim kéo dài. Quả thường mọng, hình cầu dẹt, màu tía, đen hoặc vàng cam. Hạt có nội nhũ nhăn với 5 rãnh; phôi dạng dải [48].

Cấu tạo hoa của một số loài trong chi Leea được trình bày trong hình 1. 1: Cấu tạo hoa của các loài Leea Hình 1. 2: Cấu tạo hoa của các loài Leea indica (1-7), Leea amabilis (8-10), Leea crispa (1-3), Leea magnifolia (4-5), Leea setuligera (11-12). Các loài thuộc chi Leea và sự phân bố tại Việt Nam và trên thế giới 1.

Trên thế giới Cho đến nay, theo các nghiên cứu thì chi Leea có khoảng 34 loài, phân bố rộng khắp ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Á, Châu Phi và Châu Úc. Trong đó, châu Phi và Madagasca có 02 loài, ở Trung Quốc có 10 loài (02 loài đặc hữu), Thái Lan có 11 loài. Dựa theo tài liệu Thực vật chí Malesiana, sự phân bố của 34 loài thuộc chi Leea được trình bày ở bảng 1.1: Phân bố của các loài thuộc chi Leea [12,30,37,45]. STT Tên loài Phân bố Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Myanmar, Campuchia, Malaysia, Sumatra, 1 Leea aequata L.

Java (Indonesia), Philippines, Đảo Lesser Sunda, Moluccas, Thái Lan, Lào, Việt Nam. Đảo Nicobar, Sumatra, Java (Indonesia), Leea angulata Korth. 2 Bornea, Philippines, Sulawesi, Moluccas, ex Miq. 3 Leea alata Edgeworth Ấn Độ, Bhutan, Nepal Leea aculeata Blume Sumatra, Tây Java, Borneo, Philippines, 4 ex Spreng.

Tây New Guinea Leea amabilis Veitch 5 ex Mast. Borneo Leea acuminatissima 6 Philippines Merr. Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Campuchia, Lào, Leea asiatica Việt Nam, Myanmar, Trung Quốc, Nam 7 Ridsdale Phi, Thái Lan Leea compactifolia Trung Quốc, Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ, 8 Lào, Myanma, Việt Nam Kurz 9 Leea curtisii King Việt Nam, Malaysia, Thái Lan 10 Leea congesta Elmer Luzon (Philippines) Leea coryphantha 11 New Guinea Lauterb. Châu Phi, Madagascar, Ấn Độ, Bhutan, Leea guineensis Nepal, Campuchia, Lào, Việt Nam, G.Don 12 Myanmar, Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc.

Li Trung Quốc 14 Leea gonioptera Laut. New Guinea Leea grandifolia 15 Đảo Andaman và Nicobar Kurz Ấn Độ, Ceylon, Nepal, Bangladesh, Leea indica (Burm.) Campuchia, Lào, Việt Nam, Myanmar, Thái 16 Merr. Lan, Nam Trung Quốc, Sumatra, Java (Indonesia), Malaysia, New Guinea, 4 Philippines, Bắc Australia, Tây Thái Bình Dương đến Tonga Leea krukoffiana 17 New Guinea Ridsdale Leea magnifolia 18 Philippin Merr. Leea macrophylla Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Campuchia, 19 Roxb.

Lào, Bangladesh, Myanmar Leea macropus K. 21 Leea longifolia Merr. Trung Quốc Leea philippinensis 22 Luzon (Philippin), Đài Loan Merr. Leea papuana Merr.Perry 24 Leea quadrifida Merr.

Luzon (Philippin) Ấn Độ, Bhutan, Nepal, Campuchia, Lào, Leea rubra Blume ex Bangladesh, Myanmar, Sumatra, Java 25 Spreng. (Indonesia), Việt Nam, New Guinea, Bắc Australia, Thái Lan 26 Leea saxatilis Ridl. Leea simplicifolia Thái Lan, Malaysia, đảo Sumatra 27 Zoll. & Moritzi Đông và Tây Java (Indonesia) Leea setuligera 28 Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan Clarke 29 Leea smithii Koorders Celebes 30 Leea thorelii Gagnep.

Campuchia, Lào, Việt Nam, Thái Lan Đảo Solomon (Bougainville, 31 Leea tetramera Burtt Choiseul, New Georgia) 32 Leea tinctoria Baker Sao Tome I 33 Leea unifoliata Merr. Philippines 34 Leea zippeliana Miq. New Guinea Như vậy, các loài thuộc chi Leea phân bố chủ yếu tại vùng nhiệt đới như các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á, Trung Quốc, Ấn Độ, Châu Úc và Châu Phi.4 mô tả khu vực phân bố của các loài thuộc chi Leea [15]. 3: Phân bố địa lý của chi Leea [15] Hình 1.

4: Phân bố địa lý của chi Leea theo Thực vật chí Malaysia [12] 1. Tại Việt Nam Khi nghiên cứu về họ Gối hạc (Leeaceae) ở Việt Nam, tác giả Phạm Hoàng Hộ là người đầu tiên mô tả mô tả sơ bộ hình thái của loài thuộc chi Leea trong tài liệu “ Cây cỏ Việt Nam” tập II [3]. Sau đó, trong tài liệu “Danh lục các loài thực vật Việt Nam” tập II, tác giả Nguyễn Tiến Bân đã liệt kê 10 loài thuộc chi Leea ở Việt Nam [1]. Qua nghiên cứu của các nhà thực vật học cho thấy, ở Việt Nam có hiện có 8 loài thuộc chi Leea bao gồm: Leea rubra Blume ex Spreng., Leea compactiflora Kurz, Leea asiatica Ridsdale, Leea thorelii Gagnep.

Don, Leea aequata L., Leea indica (Burm. và Leea curtisii King. Các loài thuộc chi Leea phân bố rộng khắp, trải dài khắp cả nước. Trong đó, một số loài có phân bố hẹp như Leea thorelii Gagnep.

và Leea asiatica Ridsdale chỉ có ở các tỉnh phía Nam. Loài Leea compactiflora Kurz chỉ có ở miền Bắc, một số loài khác như Leea 6 guineensis G. Don, Leea rubra Blume ex Spreng. có phân bố khá rộng trải dài từ Bắc vào Nam [6].

Thành phần hóa học Cho đến nay trên thế giới, các nghiên cứu về thành phần hóa học của chi Leea là tương đối ít. Các kết quả nghiên cứu đã công bố cho biết những nhóm chất chính trong một số loài thuộc chi Leea thông qua định tính bằng phản ứng ống nghiệm và sắc ký lớp mỏng. Năm 2014, Abdullah Al Faruq và các cộng sự đã nghiên cứu nhằm mục đích đánh giá các tác dụng chống đái tháo đường của Leea macrophylla trên mô hình động vật cảm ứng streptozotocin. Kết quả nghiên cứu dịch chiết lá của loài Leea macrophylla Roxb.

cho thấy trong thành phần có chứa các nhóm chất alcaloid, tanin, steroid, không có flavonoid và saponin [8]. Tác giả Brahman M cũng đã công bố rễ của loài Leea compactiflora Kurz chứa alcaloid, flavonoid. Năm 2013, từ dịch chiết hạt của loài Leea macrophylla Roxb., tác giả Islam MB đã tiến hành sàng lọc các nhóm chất và xác định thành phần hóa học của mẫu thử có chứa nhóm phenolic, saponin [23]. Cùng thời điểm đó, Chattiranan S và cộng sự cũng đã đưa ra kết quả sàng lọc của lá Gối hạc Leea rubra có chứa alcaloid, flavonoid, saponin, steroid, triterpenoid và tanin [38].

Thông qua việc tra cứu và phân tích các tài liệu đã công bố cho thấy, các hợp chất tinh khiết phân lập được từ các loài thuộc chi Leea chủ yếu thuộc các nhóm triterpenoid, flavonoid, các dẫn chất của acid benzoic và tinh dầu.