Nghiên Cứu Quá Trình Lập Kế Hoạch Phát Triển Sinh Kế Tại Xóm 21, Xã Giao Thiện, Huyện Giao Thủy

Nghiên cứu quá trình lập kế hoạch phát triển sinh kế tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, mang lại giải pháp bền vững.

• Tác giả: Lưu Đức Tài
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Lập Kế Hoạch Phát Triển Sinh Kế Tại Xóm 21, Xã Giao Thiện, Huyện Giao Thủy
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm về sinh kế và khung phân tích phát triển sinh kế
• 2.1.1. Khái niệm về sinh kế
• 2.1.2. Khái niệm về sinh kế bền vững
• 2.1.3. Khung phân tích sinh kế
• 2.2. Tình hình nghiên cứu về sinh kế
• 2.2.1. Trên thế giới
• 2.2.2. Ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp ngoại nghiệp
• 3.3.2. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3.3. Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xóm 21, xã Giao Thiện
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện dân sinh kinh tế xã hội tại xóm 21, xã Giao Thiện
• 4.1.3. Hiện trạng sử dụng đất tại xóm 21, xã Giao Thiện
• 4.2. Kết quả phân tích các hoạt động sinh kế của xóm 21, xã Giao Thiện
• 4.2.1. Phân tích canh tác lúa nước
• 4.2.2. Phân tích cây hoa màu
• 4.2.3. Phân tích vườn hộ và cây ăn quả
• 4.2.4. Phân tích chăn nuôi (gia súc, gia cầm)
• 4.2.5. Phân tích thủy hải sản
• 4.2.6. Phân tích lâm nghiệp
• 4.2.7. Phân tích ngành nghề
• 4.2.8. Phân tích về thị trường mua bán và hệ thống cung cấp đầu vào
• 4.2.9. Kết quả phân tích những thuận lợi, khó khăn và tiềm năng của các hoạt động
• 4.3. Lập kế hoạch phát triển sinh kế tại xóm 21, xã Giao Thiện
• 4.3.1. Lựa chọn hoạt động sinh kế phù hợp
• 4.3.2. Kế hoạch phát triển sinh kế 5 năm giai đoạn 2014-2018
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Phát Triển Sinh Kế Tại Xóm 21 Giao Thiện

Nghiên cứu phát triển sinh kế Giao Thiện tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy là một nhiệm vụ cấp thiết. Xây dựng nông thôn mới đặt trọng tâm vào việc huy động mọi nguồn lực để nâng cao chất lượng đời sống người dân. Lập kế hoạch sinh kế xóm 21 phù hợp với thực tế địa phương và nguyện vọng của người dân là vô cùng quan trọng. Việc lập kế hoạch này đóng vai trò khởi đầu và có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch. Cần phải nghiên cứu một cách tỉ mỉ trước khi tiến hành để đảm bảo hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công việc lập kế hoạch phát triển sinh kế ở nhiều địa phương vẫn chưa mang lại kết quả thúc đẩy kinh tế - xã hội tương xứng với tiềm năng vốn có.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Sinh Kế Bền Vững

Nghiên cứu này có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sinh kế bền vững và ổn định lâu dài cho cộng đồng, đặc biệt đối với các cộng đồng sống trong vùng đệm của các khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) và vườn quốc gia (VQG). Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần giải quyết hài hòa và gắn kết lợi ích kinh tế của người dân với các hoạt động bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Hoạt động phát triển kinh tế địa phương Giao Thủy cần phải được xem xét cẩn thận để tránh gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và tài nguyên.

1.2. Giải Quyết Mâu Thuẫn Giữa Sinh Kế Và Bảo Tồn Thiên Nhiên

Cần có giải pháp để cân bằng giữa nhu cầu sinh kế của người dân và bảo tồn thiên nhiên. Khi kinh tế hộ gia đình không đáp ứng đủ nhu cầu, người dân có xu hướng khai thác tài nguyên từ các khu BTTN và VQG, gây ảnh hưởng đến công tác bảo vệ. Vì vậy, việc nghiên cứu sinh kế Giao Thủy nhằm tìm ra các giải pháp sinh kế bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường là vô cùng quan trọng. Nhu cầu nâng cao thu nhập Giao Thiện cần được đáp ứng bằng những phương thức bền vững.

II. Phân Tích Khung Lý Thuyết Và Phương Pháp Lập Kế Hoạch Sinh Kế

Khung lý thuyết phân tích sinh kế giúp lựa chọn phương thức sản xuất đạt hiệu quả cao. Điều này đòi hỏi phân tích được các nhân tố ảnh hưởng trong hoạt động sinh kế bền vững. Khung lý thuyết này bao gồm các yếu tố như: vốn nhân lực, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất, và vốn tài chính. Bên cạnh đó, các yếu tố bên ngoài như biến đổi khí hậu và các chính sách của nhà nước cũng cần được xem xét. Chính sách hỗ trợ sinh kế đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng.

2.1. Khái Niệm Về Sinh Kế Và Sinh Kế Bền Vững

Sinh kế bao gồm nguồn lực và khả năng của con người, không chỉ là quyền sở hữu mà còn là kỹ năng và các mối quan hệ. Sinh kế bền vững là khi sinh kế của một cá nhân, hộ gia đình, hoặc cộng đồng có thể duy trì và nâng cao khả năng trong hiện tại và tương lai, mà không gây suy thoái tài nguyên thiên nhiên. Nguồn vốn phát triển sinh kế cần được quản lý và sử dụng một cách hiệu quả để đảm bảo tính bền vững.

2.2. Các Chiến Lược Sinh Kế Và Sự Thay Đổi Theo Thời Gian

Chiến lược sinh kế bao gồm các lựa chọn và quyết định mà người dân đưa ra trong việc sử dụng, quản lý các nguồn vốn và sản phẩm sinh kế nhằm tăng thu nhập và nâng cao đời sống. Việc phân tích chiến lược sinh kế của người dân và xem xét sự thay đổi của chiến lược này qua thời gian là rất quan trọng. Cần phải lôi cuốn người dân tham gia ở mức độ cao nhất và tôn trọng ý kiến của họ để đưa ra các quyết định phù hợp. Giải pháp sinh kế nông thôn cần được thiết kế dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về chiến lược sinh kế của người dân.

2.3. Phân Tích Các Nguồn Lực và Tiềm Năng Phát Triển.

Nghiên cứu cần phân tích hiện trạng phát triển kinh tế và nguồn lực sẵn có của xóm 21. Điều này bao gồm các nguồn lực tự nhiên như đất đai, nguồn nước, khí hậu, cũng như nguồn nhân lực, kinh nghiệm sản xuất và cơ sở hạ tầng. Phân tích giúp xác định các tiềm năng phát triển như sản xuất nông nghiệp, du lịch cộng đồng, và các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Cần đánh giá đầy đủ để xây dựng kế hoạch sinh kế xóm 21 phù hợp và khả thi.

III. Thực Trạng Hoạt Động Sinh Kế Của Xóm 21 Xã Giao Thiện Hiện Nay

Xóm 21, xã Giao Thiện chủ yếu là dân tộc Kinh với nguồn lao động chính là nông nghiệp. Các hoạt động sinh kế chính bao gồm trồng lúa nước, trồng hoa màu, chăn nuôi (gia súc, gia cầm), và nuôi trồng thủy hải sản. Ngoài ra, người dân còn tận dụng các nguồn thu nhập khác từ khai thác ven biển. Tuy nhiên, các hoạt động này đang đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, dịch bệnh, và thị trường không ổn định. Cải thiện đời sống xóm 21 đòi hỏi phải có những giải pháp sáng tạo và bền vững.

3.1. Canh Tác Lúa Nước Sử Dụng Giống Và Kỹ Thuật Canh Tác

Cần đánh giá tình hình canh tác lúa nước trong xóm, bao gồm trình độ thâm canh, sử dụng giống, năng suất, và hiệu quả kinh tế. Việc xác định các kỹ thuật có triển vọng và các vấn đề chính (sâu bệnh, phân bón, thủy lợi) là rất quan trọng. Các giải pháp cần tập trung vào việc sử dụng giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, và quản lý dịch bệnh hiệu quả. Để phát triển nông nghiệp hữu cơ Giao Thiện cần có sự đầu tư vào kỹ thuật và kiến thức.

3.2. Phân Tích Chi Tiết Về Chăn Nuôi Và Thủy Hải Sản

Cần xác định loại vật nuôi nào quan trọng nhất trong xóm (lợn, gà, trâu, bò) và đánh giá tình hình chăn thả, dịch bệnh, và các dịch vụ thú y. Đối với thủy hải sản, cần xác định các mô hình nuôi trồng hiệu quả cao, các kỹ thuật có triển vọng, và các vấn đề chính (ô nhiễm môi trường, dịch bệnh, thị trường). Giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện giống, kỹ thuật chăn nuôi, và quản lý dịch bệnh. Quan trọng hơn cần quản lý rủi ro trong sản xuất nông nghiệp Giao Thủy để đảm bảo thu nhập cho người dân.

3.3. Các Ngành Nghề Phụ Và Tiềm Năng Phát Triển

Phân tích các ngành nghề phụ hiện có tại địa phương và tiềm năng phát triển của chúng. Đánh giá những khó khăn mà người dân đang gặp phải và đề xuất các giải pháp khắc phục. Nghiên cứu thị trường tiêu thụ sản phẩm và khả năng tiếp cận nguồn vốn để đào tạo nghề Giao Thiện phù hợp với nhu cầu thị trường.

IV. Giải Pháp Lập Kế Hoạch Phát Triển Sinh Kế Hiệu Quả Tại Giao Thiện

Để lập kế hoạch phát triển sinh kế hiệu quả, cần lựa chọn các hoạt động sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, và xã hội của địa phương. Kế hoạch cần bao gồm các mục tiêu cụ thể, các hoạt động chi tiết, và các chỉ số đánh giá hiệu quả. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch để đảm bảo tính khả thi và bền vững. Cần có liên kết sản xuất - tiêu thụ Giao Thiện để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm.

4.1. Lựa Chọn Hoạt Động Sinh Kế Phù Hợp Với Xóm 21

Cần lựa chọn các hoạt động sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, và xã hội của xóm 21. Các hoạt động này có thể bao gồm: phát triển nông nghiệp hữu cơ, phát triển du lịch cộng đồng, phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, và hỗ trợ việc làm nông thôn Giao Thủy. Cần đánh giá kỹ lưỡng tiềm năng và tính khả thi của từng hoạt động trước khi đưa vào kế hoạch.

4.2. Xây Dựng Kế Hoạch Phát Triển Sinh Kế Giai Đoạn 2014 2018

Kế hoạch cần bao gồm các mục tiêu cụ thể, các hoạt động chi tiết, và các chỉ số đánh giá hiệu quả. Các hoạt động cần được ưu tiên thực hiện trong từng giai đoạn để đạt được mục tiêu đề ra. Kế hoạch cần được cập nhật và điều chỉnh thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế. Cần xây dựng nông thôn mới Giao Thiện gắn liền với phát triển sinh kế bền vững.

4.3. Hướng Dẫn Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Sản Xuất

Ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất nông nghiệp giúp nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí sản xuất. Chuyển giao kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng giống mới chất lượng cao, và áp dụng các phương pháp quản lý dịch bệnh hiệu quả. Khuyến nông Giao Thiện đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao kiến thức và kỹ năng mới cho người dân.

V. Ứng Dụng Đề Xuất Mô Hình Phát Triển Sinh Kế Tiềm Năng Xóm 21

Dựa trên phân tích thực trạng và tiềm năng của địa phương, cần đề xuất các mô hình phát triển sinh kế cụ thể và khả thi cho xóm 21. Các mô hình này có thể bao gồm: mô hình phát triển nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch sinh thái, mô hình phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống, và mô hình phát triển các dịch vụ du lịch cộng đồng. Các mô hình cần được thí điểm và đánh giá hiệu quả trước khi triển khai rộng rãi. Cần xem xét chuỗi giá trị nông sản Giao Thiện để nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.1. Du Lịch Cộng Đồng Giao Thiện Bảo Tồn Văn Hóa

Phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn văn hóa truyền thống của xóm 21. Khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, và phong tục tập quán độc đáo để thu hút du khách. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động du lịch và hưởng lợi từ du lịch. Cần bảo tồn văn hóa truyền thống xóm 21 để phát triển du lịch bền vững.

5.2. Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ Kết Hợp Du Lịch Sinh Thái

Phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, thân thiện với môi trường. Kết hợp với các hoạt động du lịch sinh thái như tham quan vườn, trải nghiệm làm nông dân, và thưởng thức các sản phẩm nông nghiệp địa phương. Cần nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của nông nghiệp hữu cơ. Cần chú trọng thị trường nông sản Giao Thủy để đảm bảo tiêu thụ sản phẩm.

VI. Kết Luận Hướng Tới Sinh Kế Ổn Định Trước Biến Đổi Khí Hậu

Nghiên cứu và lập kế hoạch phát triển sinh kế tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy là một quá trình liên tục và cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan. Việc triển khai các giải pháp và mô hình phát triển sinh kế cần được thực hiện một cách cẩn trọng và có sự giám sát chặt chẽ. Hy vọng rằng, với sự nỗ lực của tất cả mọi người, xóm 21 sẽ đạt được sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Biến đổi khí hậu Giao Thủy (tác động đến sinh kế) cần được xem xét trong mọi hoạt động.

6.1. Nâng Cao Năng Lực Cộng Đồng Và Phát Triển Nguồn Nhân Lực

Nâng cao năng lực cộng đồng trong quản lý và phát triển sinh kế. Cung cấp các chương trình đào tạo, tập huấn về kỹ năng sản xuất, kinh doanh, và quản lý tài chính. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các nguồn thông tin và công nghệ mới. Phát triển nguồn nhân lực Giao Thiện là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Tăng cường hợp tác giữa chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp, và cộng đồng dân cư trong quá trình phát triển sinh kế. Xây dựng các mối quan hệ đối tác bền vững để chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm, và kiến thức. Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đạt được hiệu quả cao nhất. Cần sự chung tay để cải thiện đời sống xóm 21.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới đặt trọng tâm vào việc huy động các nguồn lực nhằm phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng đời sống của cư dân nông thôn. Trong tiến trình này, công tác lập kế hoạch phát triển sinh kế cấp thôn/bản (Village Development Plan - VDP) giữ vai trò then chốt nhằm đảm bảo các can thiệp hỗ trợ sát hợp với điều kiện thực tế, khả năng nội tại của địa phương và đáp ứng đúng nguyện vọng của người dân, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

Tại các cộng đồng dân cư sinh sống trong vùng đệm của các Khu Bảo tồn Thiên nhiên (BTTN) và Vườn quốc gia (VQG), hoạt động sinh kế có mối quan hệ tương hỗ và chi phối trực tiếp đến áp lực tài nguyên rừng và đất ngập nước. Khi sinh kế nội tại không đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt, người dân có xu hướng gia tăng khai thác tài nguyên tự nhiên từ VQG, làm suy giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến công tác bảo tồn. Xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định là một trong năm xã thuộc vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Thủy. Với đặc trưng địa lý ven biển cửa sông Hồng, địa phương có nhiều tiềm năng kết hợp giữa trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản. Tuy nhiên, việc lập kế hoạch phát triển sinh kế có sự tham gia của cộng đồng chưa được quan tâm đúng mức, các nguồn vốn sinh kế chưa được phân tích toàn diện, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp ngành Lâm nghiệp Xã hội của tác giả Lưu Đức Tài (Khoa Lâm học, Trường Đại học Lâm nghiệp) thực hiện đề tài: "Nghiên cứu quá trình lập kế hoạch phát triển sinh kế tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định" nhằm giải quyết hai mục tiêu cụ thể:

1. Phân tích hiện trạng phát triển kinh tế sản xuất và các nguồn vốn sinh kế của xóm 21, xã Giao Thiện.
2. Lựa chọn hoạt động sinh kế phù hợp, xây dựng kế hoạch phát triển sinh kế giai đoạn 2014–2018, kế hoạch chi tiết năm 2014 và đề xuất quy trình lập kế hoạch phát triển sinh kế có sự tham gia của người dân.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ hệ thống hoạt động sinh kế (trồng trọt, chăn nuôi, thủy hải sản, lâm nghiệp, ngành nghề phụ), các nguồn vốn sinh kế và quy trình lập kế hoạch phát triển sinh kế cấp thôn/xóm.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định (vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy).
• Phạm vi thời gian: Số liệu điều tra hiện trạng thực tế thu thập năm 2013; dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010–2012; khung kế hoạch sinh kế xây dựng cho năm 2014 và định hướng 5 năm (2014–2018).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm áp dụng

Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận về sinh kế và sinh kế bền vững:

• Khái niệm sinh kế bền vững: Dẫn xuất từ Báo cáo Brundtland (1987) và tiếp cận của Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID), Trung tâm Phát triển Nông thôn (CRD), xác định sinh kế bền vững là khả năng đối phó, khắc phục các áp lực, cú sốc và duy trì, nâng cao năng lực, tài sản ở hiện tại và tương lai mà không làm tổn hại cơ sở tài nguyên thiên nhiên.
• Khung phân tích sinh kế (SLA): Phân tích tương tác giữa 5 nguồn vốn sinh kế (vốn tự nhiên, vốn con người, vốn xã hội, vốn tài chính, vốn vật chất), bối cảnh tổn thương (thiên tai, dịch bệnh, biến động thời vụ), các cấu trúc thể chế - chính sách (hương ước, pháp luật, các dự án tài trợ như WAP, MCD, chính sách hỗ trợ ngư dân theo Quyết định số 289/QĐ-TTg, khai thác ngao giống theo Quyết định số 195/QĐ-UBND) và chiến lược sinh kế hộ gia đình để tạo ra kết quả sinh kế (thu nhập, an ninh lương thực, giảm áp lực lên VQG Xuân Thủy).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp phương pháp nội nghiệp và ngoại nghiệp với các công cụ cụ thể:

1. Thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa tài liệu quy hoạch, báo cáo thống kê kinh tế - xã hội từ UBND xã Giao Thiện, Ban Thương binh Xã hội xã, VQG Xuân Thủy và các nghiên cứu vùng đệm trước đó.
2. Phương pháp chọn mẫu: Phân nhóm hộ theo các hoạt động sinh kế chính (trồng trọt, chăn nuôi, thủy hải sản); chọn mẫu đại diện 10 hộ gia đình cho mỗi nhóm để phỏng vấn sâu qua bảng hỏi có cấu trúc.
3. Phương pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA):
   • Điều tra theo tuyến và vẽ sơ đồ lát cắt (Transect walk): Xác định địa hình, hiện trạng phân bổ đất đai, cây trồng, vật nuôi từ khu dân cư ra vùng bãi triều ven biển.
   • Ma trận phân loại, cho điểm và xếp hạng (Matrix Scoring & Ranking): Đánh giá mức độ ưu tiên đối với cây hoa màu, cây ăn quả, vật nuôi, thủy sản theo thang điểm 10 dựa trên các tiêu chí do người dân tự xác lập.
   • Thảo luận nhóm tập trung và phân tích cây vấn đề: Phân tích mối quan hệ giữa Vấn đề - Nguyên nhân - Giải pháp - Dự kiến hoạt động cho từng tiểu ngành sinh kế.
4. Phương pháp nội nghiệp: Thống kê mô tả, tổng hợp bảng biểu, biểu đồ hóa số liệu và lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế hộ.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Đặt vấn đề

Trình bày tính cấp thiết của việc lập kế hoạch sinh kế có sự tham gia của người dân trong bối cảnh nông thôn mới. Phân tích thực trạng sinh kế tại vùng đệm VQG Xuân Thủy, chỉ ra mâu thuẫn giữa nhu cầu kinh tế của cộng đồng và mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước, từ đó xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa các cơ sở lý luận về sinh kế, các thành tố của khung sinh kế bền vững. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới (nghiên cứu của DFID, UNDP, Wilkes tại Vân Nam - Trung Quốc, Sato về sự phụ thuộc tài nguyên rừng) và tại Việt Nam (các chương trình FSSP & P, chiến lược phát triển lâm nghiệp 2006–2020, nghiên cứu của Trần Ngọc Lân tại Pù Mát, Lê Văn Gọi tại Vĩnh Cửu, Vũ Huy Phúc tại VQG Xuân Thủy).

Phần 3: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu tổng quát và cụ thể; xây dựng khung nội dung nghiên cứu bao quát các lĩnh vực sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp; chi tiết hóa các công cụ PRA (bảng câu hỏi phỏng vấn, biểu mẫu ma trận xếp hạng cây trồng/vật nuôi, khung phân tích giải pháp).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung cốt lõi của khóa luận được phân tích chi tiết qua các nhóm kết quả:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xóm 21, xã Giao Thiện

• Vị trí và địa hình: Nằm ở vùng ven biển Đông Nam xã Giao Thiện, địa hình tương đối bằng phẳng, thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam (chênh cao không quá 0,5 m). Hệ thống đường xóm và liên xóm cơ bản được bê tông hóa (rộng 2–2,5 m, dày 8–10 cm).
• Khí hậu: Nhiệt đới gió mùa ven biển, nhiệt độ trung bình năm 22–24°C, độ ẩm không khí 80–85%, lượng mưa bình quân 1.700–1.800 mm/năm. Hàng năm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ 4–6 cơn bão và áp thấp nhiệt đới; mùa hè chịu tác động của các đợt gió Tây khô nóng; mùa đông chịu gió Đông Bắc (tần suất 2,4–2,6 m/s). Nước mặn có xu hướng xâm nhập nội đồng qua các vùng trũng.
• Dân sinh và lao động: 100% dân số là người Kinh, gồm 187 hộ với 728 nhân khẩu. Lực lượng lao động trực tiếp có 391 người (chiếm 53,7%), người trên 60 tuổi là 82 người (11,3%), dưới độ tuổi lao động là 255 người (35%).
• Mức sống: Thu nhập bình quân đạt 480 kg lương thực/người/năm; thu nhập tiền mặt trung bình đạt 2.000.000 – 3.000.000 đồng/người/năm. Toàn thôn có 7 hộ nghèo và 18 hộ cận nghèo.
• Cơ sở hạ tầng: Hệ thống đường giao thông gồm 1 trục liên xóm (1,2 km) và 6 trục liên gia (2,3 km) đã bê tông hóa. Toàn bộ lưới điện do Sở Điện lực quản lý vận hành từ năm 2009 qua trạm biến áp ổn định.
• Hiện trạng sử dụng đất:

Loại đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ trong cơ cấu đất nội đồng (%)	Mục đích và phương thức sử dụng chính
Đất trồng lúa	26,0	67,8%	Canh tác 2 vụ lúa (vụ chiêm và vụ mùa); phơi ải vụ đông
Đất thổ cư, vườn hộ	12,4	32,8%	Đất ở đã cấp sổ đỏ, trồng cây ăn quả, rau màu, chuồng trại và ao cá gia đình
Đất nuôi trồng thủy sản	120,0	—	Đất bãi bồi, vùng triều thuê của xã; đầm tôm và bãi nuôi vạng ven biển
Tổng diện tích nội xóm	38,4	100,0%	(Không tính 120 ha đất bãi triều thủy sản thuê ngoài đê)

2. Phân tích các phân ngành sinh kế

• Canh tác lúa nước: Diện tích 26 ha (72,4 mẫu), đất phù sa sông Hồng bồi đắp màu mỡ. Cơ cấu giống gồm BC15 Thái Bình, Nhị Ưu 838, Q5, Khang Dân, QR45, 903, N97. Năng suất bình quân đạt 114 tạ/ha (năm 2010), 129 tạ/ha (năm 2011), 123 tạ/ha (năm 2012); trung bình 3 năm đạt 122 tạ/ha. Sâu bệnh hại chính gồm sâu cuốn lá, đục thân, rầy nâu, bệnh đạo ôn, khô vằn, vàng cháy lá. 100% hộ đã cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch, không còn sử dụng trâu bò kéo.
• Cây hoa màu: Trồng xen kẽ trong diện tích vườn hộ. Kết quả đánh giá bằng ma trận PRA:

Loài cây màu	Tổng điểm đánh giá (Thang 100)	Xếp hạng ưu tiên	Đặc điểm chính ghi nhận
Bầu bí	77	I	Nguồn giống sẵn có, dễ trồng, sinh trưởng nhanh, thích nghi thổ nhưỡng cao
Dưa chuột	66	II	Giá trị thương phẩm khá, tiêu thụ nhanh nhưng yêu cầu chăm sóc cao hơn
Rau ngót	67	III	Phục vụ bữa ăn gia đình, ít sâu bệnh, cho thu hoạch nhiều lứa
Rau cải	63	IV	Trồng theo mùa vụ ngắn, dễ bị sâu bệnh phá hại

• Vườn hộ và cây ăn quả: Đất vườn phù sa màu mỡ nhưng người dân chủ yếu trồng phân tán chắn gió bão, chưa đầu tư thương phẩm. Đánh giá ma trận PRA xếp hạng: Thanh long (Hạng I - 76 điểm), Bưởi (Hạng II - 70 điểm), Ổi (Hạng III - 68 điểm), Nhãn (Hạng IV - 67 điểm), Hồng xiêm (Hạng V - 66 điểm).
• Chăn nuôi gia súc, gia cầm: Xếp hạng vật nuôi: Gà (Hạng I - 56 điểm), Lợn (Hạng II - 53 điểm), Cá nước ngọt (Hạng III - 52 điểm). Đàn lợn bình quân 3–4 con/hộ; có 3–4 hộ phát triển trang trại quy mô 30–40 con lợn thịt. Năm 2012–2013, tổng đàn lợn giảm mạnh do dịch tai xanh và giá bán sụt giảm (giá hơi 32.000 đồng/kg). Toàn xóm chỉ còn khoảng 20 hộ giữ ao cá do xu hướng lấp ao mở rộng vườn. Lợi nhuận chăn nuôi toàn xóm năm 2012 đạt khoảng 150.000.000 đồng.
• Kinh tế biển và nuôi trồng thủy hải sản: Là ngành kinh tế mũi nhọn với hơn 40 hộ tham gia (chiếm 21,4% tổng số hộ) trên diện tích hơn 100 ha đầm tôm và 20 ha bãi vạng. Mô hình nuôi sinh thái kết hợp bảo vệ rừng ngập mặn VQG Xuân Thủy mang lại hiệu quả cao, hạn chế dịch bệnh. Hoạt động khai thác biển gồm đánh bắt xa bờ (hỗ trợ dầu theo Quyết định 289), khai thác ngao giống bãi bồi (Quyết định 195/QĐ-UBND) và khai thác sứa.
• Lâm nghiệp và ngành nghề phụ: Rừng ngập mặn sú, vẹt do VQG Xuân Thủy và UBND xã quản lý có vai trò chắn sóng, phòng hộ đê điều. Ngành nghề phụ tận dụng thời gian nông nhàn gồm: đan móc, mộc, nề, xay xát và buôn bán nhỏ.

3. Kế hoạch phát triển sinh kế và quy trình đề xuất

• Khóa luận lập bảng kế hoạch hành động cụ thể năm 2014 cho 4 lĩnh vực trọng điểm (canh tác lúa, cây ăn quả/hoa màu, chăn nuôi, thủy hải sản) tập trung vào đào tạo kỹ thuật, phòng trừ dịch bệnh, xây dựng hầm Biogas và hỗ trợ thủ tục vay vốn Ngân hàng Chính sách Xã hội.
• Đề xuất quy trình 4 bước lập kế hoạch phát triển sinh kế cấp thôn (VDP):
  • Bước 1: Tổ chức họp xóm lần 1: Giới thiệu mục đích, giải thích vai trò của người dân trong VDP, bầu 15 cộng tác viên nòng cốt và lập kế hoạch công tác 3 ngày.
  • Bước 2: Đánh giá sản xuất bằng công cụ PRA: Chia 15 cộng tác viên thành 3 nhóm chuyên trách (Nhóm 1: lúa nước, lịch mùa vụ; Nhóm 2: chăn nuôi, vườn hộ, hoa màu; Nhóm 3: kinh tế hộ, thủy hải sản) thực hiện điều tra tuyến lát cắt và tổng hợp số liệu.
  • Bước 3: Lập kế hoạch hoạt động từng lĩnh vực: Chuyển đổi các phát hiện từ PRA thành bảng kế hoạch hành động chi tiết (Tên hoạt động, Thời gian bắt đầu - kết thúc, Hỗ trợ bên ngoài, Đóng góp của xóm).
  • Bước 4: Tổ chức họp xóm lần 2: Báo cáo kết quả PRA trước toàn thể người dân, thảo luận, điều chỉnh và thống nhất thứ tự ưu tiên các hoạt động sinh kế.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ điểm mạnh, điểm yếu của các phương thức kiếm sống tại xóm 21 và kiến nghị 5 nhóm giải pháp chính sách hỗ trợ phát triển bền vững.

---

Kết quả và đóng góp của khóa luận

Kết quả chính

• Xác lập bức tranh toàn diện về cơ cấu đất đai (38,4 ha nội đồng; 120 ha bãi triều thủy sản) và cơ cấu nhân khẩu, lao động (187 hộ, 728 người, 391 lao động) tại địa bàn nghiên cứu.
• Định lượng hóa hiệu quả sản xuất nông nghiệp: năng suất lúa bình quân 3 năm đạt 122 tạ/ha; xác định tỷ trọng kinh tế biển với hơn 40 hộ quản lý hơn 120 ha đầm nuôi tôm, vạng sinh thái.
• Phân loại và xếp hạng thứ tự ưu tiên các giống cây trồng, vật nuôi bằng ma trận định lượng PRA, làm rõ nguyên nhân hạn chế của từng ngành (thiếu vốn đầu tư, thiếu kỹ thuật chăm sóc, dịch bệnh tai xanh ở lợn, nguy cơ bão lũ ven biển).
• Xây dựng hệ thống bảng kế hoạch hành động sinh kế chi tiết năm 2014 và định hướng 5 năm (2014–2018) cho xóm 21.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Chính sách tín dụng: Ngân hàng Chính sách Xã hội và các tổ chức tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, cung ứng các gói vay ưu đãi trung và dài hạn để hộ dân mở rộng quy mô trang trại, mua sắm ngư lưới cụ, tàu thuyền xa bờ.
2. Chuyển giao khoa học kỹ thuật: Trạm Khuyến nông, Khuyến ngư huyện Giao Thủy cần mở các lớp tập huấn tại chỗ về kỹ thuật nuôi tôm sinh thái, kỹ thuật ghép tỉa cây ăn quả, quy trình tiêm phòng dịch bệnh cho đàn lợn, gà và quản lý nước đầm nuôi.
3. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất: Mở rộng mô hình kinh tế VAC, đưa giống thanh long, bưởi chất lượng cao vào vườn hộ; khôi phục và mở rộng diện tích trồng cây vụ đông (đậu tương, khoai lang, ngô, rau màu) trên đất 2 vụ lúa sau thu hoạch.
4. Bảo tồn gắn liền với phát triển: Nhân rộng phương thức nuôi tôm, vạng kết hợp bảo vệ và trồng phục hồi rừng ngập mặn sú vẹt, vừa tạo thu nhập vừa tăng cường khả năng chắn sóng bảo vệ đê điều trước mùa bão lũ.
5. Nâng cao năng lực cộng đồng: Tăng cường tuyên truyền pháp luật về quản lý đất ngập nước và phát huy quy ước xóm trong quản lý dịch bệnh gia súc, bảo vệ môi trường nước đầm nuôi.

Đóng góp về mặt phương pháp

Tác giả đã chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch phát triển thôn/bản (VDP) có sự tham gia gồm 4 bước rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể giữa chính quyền, ban quản lý xóm và nhóm cộng tác viên nông dân, có thể áp dụng cho các thôn/xóm khác thuộc vùng đệm các khu bảo tồn ven biển.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn với nguồn lực hạn chế của một khóa luận tốt nghiệp đại học; cỡ mẫu điều tra sâu dừng lại ở 10 hộ/nhóm sản xuất; kế hoạch sinh kế năm 2014 mới dừng lại ở mức dự thảo đề xuất qua thảo luận PRA, chưa có điều kiện theo dõi và đánh giá kết quả thực tế sau khi triển khai trên địa bàn.
• Hướng mở: Tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế - sinh thái thực tế của các mô hình sinh kế được lựa chọn (đặc biệt là mô hình nuôi thủy sản sinh thái ven rừng ngập mặn); hoàn thiện các chỉ số đo lường mức độ phụ thuộc tài nguyên của hộ dân đối với Vườn quốc gia Xuân Thủy sau can thiệp sinh kế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp Xã hội, Quản lý Tài nguyên Rừng, Nông lâm kết hợp, Phát triển Nông thôn và Kinh tế Nông nghiệp.
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Hệ thống công cụ PRA thực địa (ma trận cho điểm xếp hạng cây trồng, vật nuôi; bảng phân tích Vấn đề - Nguyên nhân - Giải pháp).
  • Biểu mẫu điều tra kinh tế hộ gia đình vùng ven biển và khung phân tích chiến lược sinh kế hộ.
  • Quy trình 4 bước tổ chức họp xóm và thành lập nhóm cộng tác viên địa phương để xây dựng kế hoạch thôn/bản (VDP).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại địa bàn nào và có mối liên hệ gì với công tác bảo tồn?
Khóa luận nghiên cứu tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định. Đây là một trong năm xã thuộc vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Thủy. Nghiên cứu sinh kế tại đây nhằm giúp người dân nâng cao thu nhập nội tại, từ đó giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên trái phép đối với hệ sinh thái đất ngập nước của Vườn quốc gia.

2. Tại sao người dân xóm 21 không còn sử dụng trâu bò làm sức kéo?
Theo kết quả điều tra PRA (Bảng 4.5), trâu bò hoàn toàn không còn xuất hiện trong cơ cấu vật nuôi của xóm. Nguyên nhân là do quá trình cơ giới hóa nông nghiệp tại địa phương diễn ra nhanh chóng; 100% diện tích canh tác lúa đã chuyển sang sử dụng máy làm đất, máy gặt đập liên hoàn và xe kéo cơ giới để vận chuyển phân bón, nông sản.

3. Hoạt động kinh tế nào mang lại nguồn thu nhập chính cho cư dân xóm 21?
Kinh tế biển và nuôi trồng thủy hải sản là ngành mũi nhọn. Toàn xóm có hơn 40 hộ (chiếm 21,4% tổng số hộ) tham gia nuôi trồng trên 120 ha đất đầm tôm và bãi nuôi vạng, kết hợp với các tổ đội tàu thuyền đánh bắt hải sản xa bờ và khai thác nguồn lợi sứa, ngao giống bãi bồi.

4. Loài cây ăn quả và cây hoa màu nào được người dân đánh giá cao nhất trong ma trận PRA?
Trong ma trận cho điểm xếp hạng:

• Về cây hoa màu: Bầu bí xếp hạng I (77 điểm) nhờ đặc tính giống có sẵn, sinh trưởng nhanh và chất lượng sản phẩm tốt.
• Về cây ăn quả: Thanh long xếp hạng I (76 điểm) do chất lượng sản phẩm vượt trội, thời gian cho thu hoạch nhanh, dễ trồng và thích nghi tốt với đất đai địa phương.

5. Quy trình lập kế hoạch phát triển sinh kế do tác giả đề xuất gồm những bước nào?
Quy trình gồm 4 bước: (1) Họp xóm lần 1 để bầu 15 cộng tác viên và lập kế hoạch làm việc 3 ngày; (2) Đánh giá sản xuất bằng công cụ PRA qua 3 nhóm khảo sát chuyên trách; (3) Lập biểu kế hoạch hoạt động cụ thể cho từng lĩnh vực; (4) Họp xóm lần 2 để báo cáo, lấy ý kiến cộng đồng và ưu tiên hóa các hoạt động thực hiện.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lưu Đức Tài đã phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng sinh kế của cư dân xóm 21, xã Giao Thiện trong mối tương quan với hệ sinh thái vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy. Bằng việc ứng dụng phương pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA), nghiên cứu đã lượng hóa được các ưu tiên sản xuất của cộng đồng và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể cho năm 2014 và giai đoạn 2014–2018. Quy trình 4 bước lập kế hoạch phát triển sinh kế (VDP) được đề xuất là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn cho công tác quản lý phát triển nông thôn và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tại các vùng đệm ven biển Bắc Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

See | | TRƯỜNG ĐẠI HỌC L AM NGHIE P KHOA TAM HOC oneenne BOLI ---—— OẠCH PHÁ i TRIÊN or a HUYEN GIAO THUY, KÃ HỌI Gido vién iucéng@an : Pham Quding Vink Sih vién thirc hign + Lưu Đúc Tài MÃ sinh viên 4 0953030549 ara +54-LNXH Khoá học + 2009— 2013 Hà Nội, 2013 1L AÉ6b 32820 (96 1v325{ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP KHOA LÂM HỌC KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH LẬP KÉ HOẠCH PHÁT TRIÊN SINH KÉ TẠI XÓM 21, XÃ GIAO THIỆN, HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH NGÀNH: LÂM NGHIỆP XÃ HỘI we Ú MÃ SÓ: 303 (s 7 Giáo viên hướng dẫn +PHqmt am Quang Kinh Sint viên thực hiện /S-, Fai _& Mã $inh viên s Khoá học : 2009 — 2013 Hà Nội, 2013 LỜI CẢM ƠN Để đánh giá kết quả học tập và rèn luyện sau 4 năm học tập, củng cố thêm kiến thức và kỹ năng thực hành, đồng thời vận dụng tổng hợp kiến thức vào thực tiễn sản xuất. Được sự đồng ý của khoa Lâm Học, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu quá trình lập kế hoạch phát triển sinh kế tại xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định”. Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện ees luận tốtnghiệp, cùng với sự nỗ lực và cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô giáo trong bộ môn Nông lâm kết.hợp, “trường Đại học Lâm nghiệp, thầy giáo hướng dẫn và cán bộ và nhãn dân xóm 21,xã Giao Thiện, I huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định nơi tôi thực tập. Đến nay, khóa luận tốt nghiệp £ A & - Cc | thay cô giáo trong bộ môn Nong đâm kết hợp, khoa Lâm học, trường Đại học Lâm nghiệp.

- _ Thầy giáo hướng dẫn Pham Quang Vinh. - Do thdi gian thuc Šn khóa luận tốt nghiệp ngắn, trình độ bản thân còn hạn chế, nên khóa luận tốt nghiệp không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định, tôi rất mong nhận được những ý kiến góp ý của các thầy cô giáo, cũi các bạn đồng nghiệp để khóa luận tốt nghiệp của tôi Hà Nội, ngày 31 tháng 05 năm 2013 * Sinh viên thực hiện Lưu Đức Tài MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MUC CAC TU VIET TAT DANH MUC CAC BANG BIEU DANH MỤC CÁC HÌNH p> Phin 1 DAT VAN DE 4 Phin 2 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU. Một số khái niệm về sinh kế vàimage phat triển sinh kế. Khái niệm về sinh kế 2.

Khái niệm về sinh kế bền vững. Khung phân tích sinh kế 2. Tình hình nghiên cứu về s 2. Trên thế giới.

Phần 3 MỤC TIÊU, «4 D GVA PHUONG PHAP NGHIEN CUU +» 3. Mục tiêu nghiê fssssgg) sissies 3. Đối tượng nghiên cứu, a 3. Phương pháp nội nghiệp.

Phần 4 KET QUA NGHIEN CUU. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xóm 21, xã Giao Thiện. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện dân sinh kinh tế xã hội tại xóm 21, xã Giao Thiện.

Hiện trạng sử dụng đất tại xóm 21,xã Giao Thiện. Kết quả phân tích các hoạt động sinh kế của xóm 21, xã Giao Thiện. Phân tích canh tác lúa nước. Phân tích cây hoa màu.

Phân tích vườn hộ và cây ăn quả. Phân tích chăn nuôi (gia súc, gia cầm). Phân tích thủy hải sản. Phân tích lâm nghiệp.

Phân tích ngành nghề ph 4. Phân tích về thị trường mua bán và hệ thống cung cấp đầu vào. Kết quả phân tích những thuận lợi, kiõ khăn và tiềm năng của các hoạt 4. Lập kế hoạch phát My kế tại xóm 21, xã Giao Thiện.

Lua chon hoat động sinh kêphù hợp. Kế hoạch phát iển sinh kế 5 năm giai đoạn 20142018 er 2863 s63 .64 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên đầy đủ HGĐ Hộ gia đình NLKH Nông lâm kết hợp BTTN Bảo tồn thiên nhiên VQG 'Vườn quốc gia CRD "| Trung tam phat trién n ôi KT-XH Kinh tế -xã hội UBND Ủy ban nhân dân “” PRA Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người mm \ wy WAP Dự án tăng cường năng lực địa phương về quản lý bền vững đất ngập nước MCD ảo tồn biển và phát triển cộng đồng VAC hết CBKN uyến nông ND lân > v CB Cán bộ ` VDP ậpkế hoạch phát triển thôn/bản ae DANH MỤC CÁC BẢNG BIÊU Bảng 2.1: Khung phân tích chiến lược sinh kế hộ gia đình .1: Sử dụng giống và kỹ thuật canh tác.2: Phân loại, cho điểm, xếp hạng cây hoa màu.3: Phân loại, cho điểm, xếp hạng cây ăn qua.4: Phân loại, cho điểm, xếp hạng loại vật nuôi.5: Thông tin bổ sung về tình hình chăn thí 5 Bảng 3.6: Phân loại, cho điểm, xếp hạng về thay | Bang 3.7: Phan loai cho điểm, xếp hang các ngành nghề ¡ phụ Bảng 3.8: Phân tích kinh tế hộ gia đình tại xóm 2 xã 'Giao Thị ện.9: Khung phân tích vấn đề, nguyên nhân, giải pháp.1: Kết quả phân loại, cho điểm, xếp hạng. & hoa mau trong x6m 21.2: Khung phân tích vấn đề, nguyên nhân,. giải pháp về cây hoa màu.3: Kết quả phân loại, cho điềm, xếp Ìtng cây ăn quả trong xóm 21.4: Khung phân tích vin pie nhân, giải pháp về vườn hộ và cây ăn quả.5: Kết quả phân loại, cho đi , xếp hạng vật nuôi của xóm 21 .6: Khung phân tích yênđề; nguyên nhân, giải pháp trong chăn nuôi.7: Khung phế nh vấn đề, nguyên nhân, giải pháp về nuôi trồng thủy hải sản.11: Kế hoạch Oo sinh kế về thủy hải sản.

DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Khung lý thuyết phân tích sinh kế 5 Hình 4.2: Mô hình chăn nuôi lợn của HGĐ bà Đặng Thị Tươi xóm 21, xã Giao Thiện với đàn lợn thịt của gia đình là 37 con lợn ui ST Hình 4.3: Mô hình nuôi sinh thái.4: Từng đoàn tàu thuyền đánh bắt trở về mang th những sản phẩm thủy sản đánh bắt được. vn ` wl Hình 4.5: Người dân chuyền sứa đánh bắt được lên xe déduave nơi chế biến.41 Phần 1 DAT VAN DE Xây dựng nông thôn mới được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm nhắm thu hút mọi nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn để nâng cao chất lượng đời sống của người dân.Trong chương trình đó, một công việc vô cùng quan trọng là lập kế hoạch phát triển sinh kế cho thôn/bản,Việc lập. kế hoạch phát triển sinh kế phù hợp với hoàn cảnh thực tế, khả năng của địa phương và nguyện vọng của người dân tránh lãng phí do không phù Hợp với nhu cầu của người dân. Cần phải nghiên cứu một cách tỉ mỉ chỉ tiết trước khi ti 1 hành lập kế hoạch, đây là một hoạt động khởi đầu và có kết thúc rõ ràng, có vai tò hết sức quan trọng tới sự thành công của việc xây dựng và thực hiện kế hoạch Tuy nhiên, thực tế cho thấy công vií lập kế hoạch phát triển sinh kế ở nhiều địa phương vẫn chưa tốt, chưa đem lại hiệu quả thúc đẩy kinh tế -tế xã hội, tương xứng với tiềm năng của địa phương, đặc biệt là lập kế hoạch phát triển sinh kế cho cộng đồng dân ou thudc ving đệm của các khu Bảo tồn Thiên nhiên (BTTN) hoặc Vườn quốc gìa'(VQG), Các hoạt động sinh kế của người dân vùng đệm của các khu BTTN và Móc là nhân tố chỉphối nhiều tới mức độ tác động lên khu BTTN vá VỘG.

Khi'kinh tế hộ gia đình (HGĐ) không đáp ứng đủcho nhu cầu của người dân trong các sinh hoạt thường ngày thì người dân sẽ có xu hướng phụ thuế nguồn sinh kế lớn ở ngay bên cạnh đó là khai thác tài nguyên các khu BTTN và VQG nhằm đáp ứng được nhu cầu sinh kế. Điều này én mgt tài nguyên các khu BTTN và VQG, làm ảnh hưởng ¡nh học và công tác bảo vệ bảo tồn. oad hat trién sinh kế kinh tế bền vững và ổn định lâu dài cho các các cộng đông, đặc biệt là đối với các cộng đồng sống trong vùng đệm các khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) và vườn quốc gia (VQG), đồng thời giải quyết hài hòa và gắn kết được lợi ích kinh tế của người dân này với các họat động bảo tồn tài nguyên thiên nhiên là rất cấp thiết. Xã Giao Thiện là một trong 5 xã vùng đệm của Vườn quốc gia Xuân Thủy, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định.

Với vị trí, điều kiện tự nhiên, mang đậm nét đặc trưng cơ bản của xã ven biển Bắc Bộ nên rất thuận lợi cho phát triển kinh tếhộ gia đình ở địa phương. Bên cạnh sinh kế về trồng trọt, và chăn nuôi như ở nhiều xã vùng đồng bằng khác thì hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy hải sản là nguồn thu nhập đáng kể cho người dân đị ø và tạo nên sự đa dạng cho các phương thức sinh kế trong vùng. Tuy vay, vấn đỀ lập kế hoạch để phát triển sinh kế với sự tham gia đầy đủ củ X các bên liên quan chưa được quan tâm và chú trọng, chưa kết nối được với 'Kế höạch khác và định hướng tương lai. Thực tế cho thấy kế hoạc| ịa phương chưa tương xứng với tiềm năng hiện có,chưa sử dụng ang các nguồn vốn sinh kế của địa phương vì thế đời sống của người dan chưa được nâng cao nhiều.

Xuất phát từ thực tế trên, tôi thực hiện đề tài:“Nghiên cứu quá trình lập kế hoạch phát triển sinh kế tại Xóm 21, xã Giao Thiện, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định”. SS _ Phần2 TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU 2. Một số khái niệm về sinh kế và khung phân tích phát triển sinh kế 2. Khái niệm về sinh kế Khái niệm sinh kế được nhiều các nghiên cứu nói đến.Tuy nhiên chưa có sự thống nhất.Khái niệm sinh kế lần đầu tiên được “đề cập trong báo cáo Brundland (1987), tại hội nghị thế giới vì môi trường và phát triển.

Một sinh kế được cho là bền vững khi con người có thể đối hd va khắc phục được những áp lực và cú sốc. Đồng thời có thể duy tri hoc nang cad khả năng và tài sản ở cả hiện tại và trong tương lai mà không gây tổn hại đến cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên. : : Sinh kế được hiểu một cách tổng quát nhất là các phương thức kiếm sống của con người nhằm thỏa mãn các nhu cầu trong. cuộc sống của họ.

Mỗi người tùy thuộc vào điều kiện sống, năng lực và nhữ cầu cụ thể có thể lựa chọn các phương thức kiếm sống khác nhau (Phạm Quang Vinh, 2012). Sinh kế bao gồm 3 thành tố nh: nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế ya Rip qua sinh kế. Có quan niệm cho rằng sinh kế không đơn thuần chỉ là tiếp cận các. “quyền sở hữu, thông tin, kỹ năng, các mối quan hé.