Đặt vấn đề Dừa (Cocos nucifera L.) là một trong những cây trồng quan trọng thuộc vùng nhiệt đới ẩm. Với hơn 12 triệu ha được trồng ở 90 quốc gia, chủ yếu là vùng Châu Á Thái Bình Dương. Philippines, với 3,2 triệu ha, là nước sản xuất và trồng dừa lớn thứ 2 thế giới (dẫn đầu là Indonesia với 3,8 triệu ha). Cây dừa đã phát triển trên 50 triệu vùng đất nghèo tài nguyên và những nơi có nền nông nghiệp sản xuất nhỏ lẻ.
Cây dừa cũng được trồng ở những vùng biên và vùng duyên hải. Cây dừa được biết đến như ”Cây của cuộc sống” vì tất cả các phần của chúng đều có thể được sử dụng và tính phổ biến rộng rãi của chúng trong đời sống người dân địa phương. Từ quả dừa có thể tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau như dầu dừa, cơm dừa. và các sản phẩm thân thiện với môi trường, dùng làm vật dụng gia đình và hàng xuất khẩu.
Ở một số nước ở Thái Bình Dương, nguồn tài nguyên duy nhất để xuất khẩu sang các nước khác là các sản phẩm từ dừa. Tuy nhiên, việc trồng và sản xuất dừa trên thế giới đang giảm qua các thập kỷ và gần 2/3 các giống dừa cần phải được trồng mới, nâng cao sản lượng và cần phải thích hợp với nhiều vùng đất khác nhau. Điều này đã đặt ra yêu cầu cần phải có những chương trình nhân giống chất lượng cao, dựa vào sự sẵn có của nguồn gen phù hợp. Hiện nay, việc sưu tầm và vận chuyển nguồn gen thông qua kỹ thuật nuôi cấy phôi trong ống nghiệm (in vitro) đã trở thành một biện pháp mang tính thực tế và an toàn về mặt kiểm dịch thực vật.
Với qui trình nuôi cấy phôi dừa hiện nay, thời gian nuôi trong phòng thí nghiệm với điều kiện vô trùng là 12 tháng, chuyển ra vườn ươm trồng trong điều kiện có kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, chế độ ánh sáng, lượng nước tưới, sau khoảng 12 tháng cây dừa được xuất vườn. Như vậy thời gian nuôi cấy đến khi 1 cây con đạt tiêu chuẩn xuất vườn là khá dài, mất nhiều thời gian, hao tổn khá nhiều kinh phí, nhân lực, năng lượng, hóa chất. làm giá thành cây giống tăng cao. Với mong muốn khắc phục những nhược điểm của phương pháp nuôi cấy phôi, đồng thời muốn tìm ra một phương thức mới cho việc nhân giống các giống dừa, đề tài “ Thăm dò kỹ thuật ghép phôi dừa” được đưa ra.2 Mục đích Tiến hành các nghiên cứu, khảo sát nhằm tìm ra phương thức mới nhân giống dừa với kinh phí tiết kiệm và thời gian ngắn hơn.
Mục tiêu lâu dài là xây dựng được qui trình nhân giống để áp dụng trên các giống dừa có giá trị kinh tế cao như dừa Sáp (không nảy mầm trong tự nhiên được), dừa Dứa (tỉ lệ nảy mầm thấp).3 Yêu cầu Tiến hành các nghiệm thức khử trùng nhằm tìm ra nghiệm thức khử trùng giá thể ghép hiệu quả nhất, giảm số lượng trái nhiễm trong quá trình ghép. Tiến hành các kỹ thuật ghép, dựa trên số liệu thu thập được, đưa ra kỹ thuật ghép hiệu quả nhất. Khảo sát môi trường có bổ sung chất điều hòa tăng trưởng thực vật thích hợp cho sự nảy mầm của phôi ghép. Khảo sát khả năng thích ứng của phôi ghép trên giá thể ghép dựa vào sự phát triển của phôi qua thời gian nuôi cấy trước khi ghép.
2 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Sơ lược về đối tượng nghiên cứu: cây dừa Ta ( Cocos nucifera L.1 Vị trí phân loại Giới: Plantae Ngành: Magnoliophyta Lớp: Liliopsida Bộ: Arecales Họ: Arecaceae Chi: Coconuts (cocos) Loài: Cocos nucifera L.2 Đặc điểm về hình thái của cây dừa Ta 2.1 Rễ Dừa Ta có rễ bất định, không có rễ cọc. Lúc mới mọc có màu trắng sau chuyển sang màu đỏ nâu. Rễ không có lông hút mà chỉ có những rễ nhỏ là rễ dinh dưỡng. Những rễ này hình thành trên rễ chính và có hoạt động như rễ hô hấp, giúp cho cây trao đổi khí.
Trong điều kiện nước ngập liên tục sẽ ảnh hưởng đến khả năng hô hấp của bộ rễ, làm cho cây dừa giảm sức tăng trưởng do cây dừa là cây chịu nước nhưng không chịu ngập. Rễ già sẽ chết và rễ mới phát triển liên tục. Tuần đầu tiên sau khi nảy mầm, cây dừa con sẽ mọc ra một rễ cấp một có chiều dài trung bình 5cm, mười ngày sau sẽ mọc ra rễ thứ hai, sau sáu tuần sẽ có trung bình 3 rễ cấp một, với chiều dài rễ dài nhất khoảng 20cm. Khi cây dừa 5 năm tuổi sẽ có khoảng 548 rễ cấp 1 và đạt số lượng 5.200 rễ cấp 1 khi cây 13 năm tuổi.
Số lượng rễ cấp 1 ở cây dừa trưởng thành biến động từ 2. Hệ thống rễ dừa phần lớn tập trung ở xung quanh gốc trong vòng bán kính 1,5-2m. Rễ có thể ăn sâu đến 4m, trong đó 50% rễ tập trung ở 50cm lớp đất mặt.2 Thân Thân dừa mọc thẳng không phân nhánh, chiều cao trung bình 10-15m. Trong giai đoạn đầu sau khi trồng, thân dừa ngắn, phát triển chậm, cho đến khi chiều ngang phát triển đầy đủ thì thân mới bắt đầu cao lên.
Do đặc điểm này mà thân dừa chỉ phát triển mạnh sau 4-5 năm. Gốc dừa là một trong những đặc điểm để phân biệt nhóm giống dừa cao và dừa lùn.Dừa thường có gốc phình to đến rất to. Do cấu tạo của thân không có tầng sinh mô thứ cấp nên những tổn thương trên thân dừa không thể phục hồi được và đường kính thân cũng không phát triển theo thời gian. Đồng thời thân phát triển từ đỉnh sinh trưởng nên khi bị đuông tấn công cây sẽ bị chết.
Chiều cao thân là một trong những đặc điểm để đánh giá điều kiện sinh trưởng và phát triển của cây, dựa trên đặc điểm này làm tiêu chuẩn để chọn giống theo phương pháp truyền thống. Tóm lại, thân dừa là đặc điểm dùng để đánh giá sự sinh trưởng của cây. Thân dừa to, không bị tổn thương, sẹo to, khít là cây dừa sinh trưởng mạnh cho năng suất cao.3 Lá Một cây dừa có khoảng 30 đến 35 tàu lá, mỗi tàu lá dài 5-6m vào thời kỳ trưởng thành. Ở cây trưởng thành, một tàu lá dừa gồm hai phần.
Phần cuống lá không mang lá chét, lồi ở mặt dưới, phẳng hay hơi lõm ở mặt trên, đáy 4 phồng to, bám chặt vào thân và khi rụng sẽ để lại một vết sẹo trên thân. Phần mang lá chét mang trung bình từ 90-120 lá chét mỗi bên. Đỉnh sinh trưởng sản xuất lá liên tục, cứ một lá xuất hiện trên tán thì có thêm một chồi lá xuất hiện và một lá già rụng đi. Một cây dừa tốt, mỗi năm ra ít nhất 14-16 lá (24-26 ngày/lá) đối với nhóm dừa cao và 16-18 lá (20-22 ngày/lá) đối với nhóm dừa lùn.
Mùa khô dừa ra lá nhanh hơn so với mùa mưa. Một tàu lá dừa luôn luôn có đời sống 5 năm, từ khi tượng đến khi xuất hiện 2,5 năm và từ khi xuất hiện đến khi khô, rụng là 2,5 năm. Nếu điều kiện tự nhiên bất lợi lá sẽ ra chậm hơn, số lá ít đi chứ không rút ngắn đời sống của lá. Điều kiện dinh dưỡng và nước đầy đủ cây ra nhiều lá sẽ làm cho số lá trên tán cây nhiều hơn (35-40 tàu).
Nếu gặp điều kiện bất lợi thời gian ra lá kéo dài, số lá trên tán cây sẽ ít. Ở vùng khô hạn, trên tán lá có một số lá khô nhưng không rụng, đó là điều kiện rất đặc trưng chứng tỏ cây bị thiếu nước. Quan sát tán lá của cây dừa ta có thể đánh giá được khả năng sinh trưởng và cho năng suất của cây. Đây là một trong những chỉ tiêu dùng để tuyển chọn cây làm giống.
Tán lá phân phối đều chứng tỏ cây mạnh và có khả năng cho nhiều trái.4 Hoa Hoa dừa thuộc loại đơn tính, hoa đực và hoa cái riêng rẽ nhưng ở trên cùng một gié hoa. Mỗi phát hoa có thể mang trung bình từ 5-10g phấn hoa. Mỗi hoa đực chứa khoảng 272 triệu hạt phấn có kích thước rất nhỏ. Chỉ khoảng 40% hạt phấn có khả năng thụ phấn trong mỗi phát hoa.
Thời gian để hoa cái đầu tiên nở hoa đến hoa cái cuối cùng thụ phấn xong trên cùng một phát hoa gọi là pha cái, kéo dài từ 5-7 ngày. Hoa đực có 6 bản bao hoa mọc thành 2 vòng, và 6 nhị. Hoa cái có bao hoa như hoa đực và 3 tâm bì. Thời gian để hoa đực đầu tiên mở đến hoa đực cuối cùng mở gọi là pha đực, kéo dài 18-22 ngày.
Thời gian xuất hiện của pha đực và pha cái hình thành nên kiểu thụ phấn khác nhau và là một trong những đặc tính quan trọng để phân biệt giữa các giống. Trên giống dừa Ta, pha đực 5 thường xuất hiện trước rồi mới đến pha cái nên có sự lệch pha và sự thụ phấn chéo là phổ biến.5 Trái Trái dừa Ta thuộc loại quả hạch, nhân mềm. Trái gồm có ba phần là ngoại bì ( phần vỏ bên ngoài được phủ cutin), trung quả bì ( lớp vỏ xơ gồm nhiều bó sợi) và nội quả bì bao gồm gáo dừa gồm nhiều lớp tế bào hóa gỗ, nước dừa và cơm dừa. Quá trình hình thành trái trải qua các giai đoạn: Trước tiên túi phôi phát triển thành khoang trống ở giữa trái, thể tích xoang tăng dần.
Từ tháng thứ 3, gáo bắt đầu hình thành. Lúc đầu lớp tế bào có thành mềm, về sau hóa gỗ dần dần. Nước dừa bắt đầu tích tụ ở xoang từ tháng thứ 3 và thể tích nước tăng dần, đạt tối đa vào tháng thứ 7. Nước dừa phát sinh từ dung dịch dưỡng chất bên ngoài, được cây hấp thu và được hệ thống mạch dẫn truyền tới trái.
Sau đó dung dịch dinh dưỡng này được các lớp tế bào bên trong làm thay đổi thành phần do các phản ứng sinh hóa xảy ra ở tế bào. Lúc trái gần chín (11-12 tháng tuổi), gáo gần như hóa gỗ, trở nên rất cứng và không thấm nước. Tuy nhiên quá trình trao đổi khí và chất vẫn còn tiếp tục một cách hạn chế ở con mắt mềm vì ở nơi đây lớp tế bào nội bì mỏng và ít. 6 Từ tháng thứ 7, cơm dừa bắt đầu hình thành.
Tế bào ở lớp cơm dừa hấp thụ nước dừa nên lượng nước giảm dần, để lại một khoảng trống chứa không khí ở trong xoang. Dưỡng chất có trong nước dừa và oxygen có trong lớp khí này cần cho quá trình nảy mầm của phôi về sau. Nước dừa lúc 7-8 tháng tuổi uống rất ngon do sự hài hòa giữa độ chua (acid) và độ ngọt (các chất đường). Nước dừa khô lạt hơn, đục hơn và ít hơn, do đó khi lắc trái ta nghe có tiếng kêu bên trong.