CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO VỆ LAO ĐỘNG NU’ TRƯỚC CÁC TÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID-19 1. Một số van dé chung về lao động nữ và dịch bệnh Covid-19 1. Lao động nữ 1. Khái niệm lao động nữ Khái niệm lao động nữ được xây dựng dựa trên khái niệm “#øgưởi lao động ” và khái niệm “giới tinh nữ ”.
Thứ nhất, về khái niệm “người lao động ”. Tùy vào mục đích nghiên cứu, khái niệm “øgười lao động ” được xem xét trên nhiều giác độ khác nhau. Dựa theo học thuyết kinh tế - chính trị của Mác — Ănghen, NLD là những người sử dung sức lao động'!!. Hay nói cách khác, NLD là chủ thé của hoạt động lao động — “hoại động có mục đích của con người nham tác động, bién đổi những vật chất tự nhiên thành sản phẩm đáp ứng nhu cẩu cua con người ”!2.
Trong khoa học pháp lý, khái niệm “ngurdi lao động” có thé được đặt trong trường nghĩa rộng và hẹp khác nhau. Theo nghĩa rộng, NLD bao gồm tat cả những người thuộc giới lao động trong xã hội. Theo nghĩa hẹp, NLD được hiểu là những người làm công ăn lương cho các DN, tổ chức, cá nhân, gia đình trên co sở HĐLĐ°. Tức là, khái niệm này đã thu hẹp phạm vi và loại trừ các đối tượng như công chức, viên chức, thành viên hợp tác xã, lao động tự do,.
Bộ luật lao động 2019 (BLLĐ 2019) tiếp cận khái niệm NLĐ theo trường nghĩa hẹp và quy định tại khoản 1 Điều 3 như sau: “Người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của !! C.Anghen, Todn tap, tập 23, Nxb Chính trị quốc gia, H, 1993, tr. !2 Lê Thị Chiên — Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Quan điểm của C. Mác vẻ lực lượng sản xuất và vấn đề bồ sung phát triển quan điển mày trong giai đoạn hiện nay, https://www.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/821033/view_content, BCH Trung ương DCS Việt Nam. !3 Nguyễn Thi Kim Phụng (2006), "Pháp luật lao động với van dé bảo vệ NLD trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam", luận án tiễn sĩ luật học, Trường Dai học Luật Ha Nội, tr.
10 người sử dụng lao động. Độ tuổi lao động toi thiểu của người lao động là đủ 15 tuổi, trừ trường hop quy định tại Mục I Chương XI của Bộ luật nay.” Theo đó, BLLD 2019 đã nhận diện NLD dựa theo 04 dấu hiệu sau: (i) từ đủ 15 tuổi; (ii) làm việc cho NSDLD theo thỏa thuận; (iii) có sự phụ thuộc về mặt kinh tế (được trả lương bởi NSDLĐ); (iv) có sự phụ thuộc về mặt tô chức (chịu sự quan lý, điều hành, giám sát của NSDLĐ). Đồng thời, có bố sung thêm một SỐ trường hợp ngoại lệ về điều kiện chủ thé của QHLD. Ví dụ, có thé sử dụng lao động dưới 15 tuôi để làm những công việc mà pháp luật cho phép, không được sử dụng lao động nữ, lao động tàn tật, lao động cao tuôi làm những công việc mà pháp luật cam.
Quy định nay đã kế thừa BLLD 2012, tuy nhiên đã có sự thay đồi dé phù hợp với tình hình và xu thế phát triển chung của xã hội. Cụ thẻ, tại khoản 1 Điều 3 BLLĐ 2012 quy định: “Người lao động là người từ du 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp dong lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động”. Theo đó, khái niệm “øgười lao động” bị giới hạn trong yếu tố HDLD, được hiểu theo nghĩa hẹp là NLD làm công ăn lương theo HDLD. Bên cạnh đó, Luật việc làm năm 2013 lại tiếp cận theo trường nghĩa rộng.
Cụ thê, khoản 1 Điều 3 Luật việc làm 2013 quy định: “Người lao động là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả nang lao động va có nhu cau việc lam”. Như vay, có thê thấy, hệ thống pháp luật Việt Nam đang không nhất quán về mặt giải thích từ ngữ mà phụ thuộc vào phạm vi và đối tượng điều chỉnh của văn bản dé xây dựng khái niệm cho phù hợp. Tựu chung lại, có thể ưu tiên tiếp cận khái niệm “ngioi lao động” theo cách thức quy định của BLLD 2019 bởi lẽ nó đã đảm bảo tính cập nhật, thời sự, phù hợp với xu thé chung của xã hội; bao phủ đến những đối tượng cần thiết cũng như chắc chăn về tính phố biến trong cuộc sống. Hơn nữa, vì đã trở thành quy phạm pháp luật, nội dung này trở thành kiên thức ma mọi cá nhân, tô chức phải biệt và phải tuân theo.
Thứ hai, khái niệm vê “giới tính nit” Luật Binh đăng giới 2006 quy định tại khoản 2 Điều 5 như sau: “Giới tinh chi các đặc diém sinh học cua nam, nit”. Do đó, có thê hiệu day là khái niệm chi sự khác biệt giữa 11 nam và nữ vê phương diện sinh học, có săn từ khi sinh ra, đông nhât và không biên đôi (trừ trường hợp có sự can thiệp của y học) !*. Thế nhưng, hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam không có căn cứ pháp lý đưa ra khái niệm về “giới tinh nữ”. Dưới góc độ sinh học, giới tính nữ chỉ những người có bộ phận sinh duc nữ.
Theo từ dién tiếng việt, “zữ giới” là từ chỉ “những người thuộc về giới có thé đẻ con (nói tổng quát); phân biệt với nam giới ”!”. Từ điển của Dai học Oxford (Anh) dịch nghĩa từ “#eale”15— giới nữ, giống cái — chỉ giới có thé đẻ trứng, đẻ con hoặc tạo ra quả. Cách hiểu này dùng dé chỉ cho đại đa số mà không bao quát hết, bởi lẽ có những trường hợp vô sinh, mât khả năng sinh sản. Hiện nay, khi khoa hoc công nghệ phát triển, con người có thé thay đổi ngoại hình, bộ phận sinh dục,.
bang cách phẫu thuật, sử dụng thuốc. Thực tế ở Việt Nam và trên thé giới đã có những trường hợp chuyền giới, từ nam thành nữ, từ nữ thành nam và được đông đảo mọi người biết. Do đó, định nghĩa về giới tính nữ, nữ cũng phải thay đôi. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu về lĩnh vực lao động, chúng tôi không đi sâu phân tích và đánh giá vấn đề này.
Bởi vậy, việc nhận biết giới tính một người, pháp luật lao động chỉ quan tâm đến giấy tờ có giá trị pháp lý chứng minh thông tin cá nhân của cá nhân đó — Căn cước công dân. Trên cơ sở nghiên cứu PLLĐ Việt Nam về vẫn đề bảo vệ lao động nữ trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19, nhóm tác giả đưa ra khái niệm như sau: “Lao động nữ là người có giới tính nữ, từ đủ 15 tuổi, làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao dong”. '4 Chuyên mục hỏi — dap, https://vinhphuc.vn/ct/cms/Convert/daibieudaihoiphunuXII/Lists/duthaobaocaodaihoi/View_Detail.aspx?Iteml D=46&fbclid=IwAR3 gEPLvp-Jovr8cIrHb3eJC_NbDTV6Mix4Jvl4lUqg5QOkpzxqT2ZHwz _R4, UBND tinh Vinh Phúc, 14/3/2022. !5 Hoang Phê, Tir điển tiếng Việt, Nxb Từ điển Bach khoa, 1988.
!6 Từ điên Oxford, https://www.com/definition/english/female_1?q=female, 14/3/2022. Đặc điểm lao động nữ Lao động nữ có đây đủ đặc diém của người lao động nói chung như tuôi, năng lực hành vi lao động. Tuy nhiên, do đặc diém của giới tính, lao động nữ có những đặc điêm riêng và khác biệt so với lao động nam. Cụ thể: Về mặt sinh học, do sự khác nhau cơ bản về gen, giới tính nam được quy định bởi gen XY, giới tính nữ được quy định bởi gen XX.
Do đó, gitta nam và nữ có sự khác biệt cơ bản như ngoại hình, thể lực, sức vóc, khả năng nhiễm bệnh, một số loại bệnh đặc thù,. Điều nay ảnh hưởng đến lựa chọn ngành nghề, việc làm cho mỗi giới. Ví dụ: Về cơ bắp, đàn ông có nhiều cơ bắp hơn trong khi phụ nữ có nhiều đường cong hơn. Đây là bởi quá trình trao đôi chất, nam giới đốt cháy calo nhanh hơn trong khi nữ giới có xu hướng chuyên đổi thức ăn thành chất béo tích mỡ ở ngực, hông, mông và đùi.
Những đặc điểm cơ thé này đáp ứng được sự phân chia trong vai trò xã hội. Phụ nữ có vai trò sinh sản do đó hông rộng hơn và lượng mỡ thừa nhiều trong quá trình mang thai. Đàn ông do không phải sinh sản nên cơ thé ran chắc, mạnh mẽ nhằm phục vụ cho quá trình kiếm ăn, cạnh tranh với những đàn ông khác. Về tổ chức da ở nữ mỏng và yêu hơn so với nam giới.
Do đó, khả năng chịu các tác động như nhiệt độ, ánh sáng, chịu lực,. trở nên kém hon. Điều này hạn chế khả năng lao động của lao động nữ trong các điều kiện khắc nghiệt như dưới ánh sáng cường độ mạnh, nhiệt độ cao, công việc nang nhọc,. Về mặt sinh lý, phụ nữ có chu kỳ sinh lý đặc biệt hàng tháng (hành kinh), phải thực hiện thiên chức làm me và cho con bú,.
Quá trình này gây ra những ton thương nhất định đến cơ thé của họ, và đồng thời sẽ chiếm dụng một khoảng thời gian đáng kể dé lao động. Về mặt tâm lý, phụ nữ chịu nhiều định kiến xã hội về trách nhiệm gia đình, phân công lao động theo giới, định kiến về giới,. Rào cản lớn ảnh hưởng tới phụ nữ khi phát triển sự nghiệp chính là những tư tưởng, quan niệm từ phía gia đình, cộng đồng, xã hội. Từ xa xưa, ông cha ta đã có câu “đàn ông xây nhà, đàn bà xây tô ấm”.
Tư tưởng này đồng nghĩa với việc coi nhiệm vụ chính của phụ nữ là ở trong gia đình, là người găn liên với hậu cân, bêp núc, chịu trách nhiệm chính về 13 chăm sóc con cái, người già. Như vậy, khi tham gia lao động sản xuất, người phụ nữ vừa gánh trên vai các trách nhiệm “làm me, làm vợ” và vừa “giỏi việc nước” lại vừa “đảm việc nhà”. Bên cạnh đó, phân công lao động theo giới — việc phân chia công việc và trách nhiệm dựa trên cơ sở giới đã góp phan tao ra sự khác biệt đáng ké trong công việc giữa hai giới. Khác với giới tính, các đặc điểm giới không tự nhiên sinh ra và không phải là đặc điểm sinh học.
Nó thé hiện quan niệm xã hội và chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau như căn hóa, xã hội, kinh tế, chính trị, chính sách, pháp luật,. Vì sự phân chia này dựa trên các chuẩn mực được hình thành trong cộng đồng, tất cả các thành viên cộng đồng đều hiểu ngầm và có xu hướng đồng ý với các thực hành này mà không phản biện sự hợp lý của chúng. Những thực hình này được mặc định trong cộng đồng.