Luận án tiến sĩ về kết cấu trong kịch của Samuel Beckett

Khám phá luận án tiến sĩ về kết cấu trong kịch của Samuel Beckett, phân tích sâu sắc các yếu tố nghệ thuật và triết lý trong tác phẩm.

• Tác giả: Lê Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Anh Đào
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Kết cấu trong kịch của Samuel Beckett
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp mới của luận án
• 0.6. Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett ở Việt Nam
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: HỦY DIỆT THÀNH TỐ CỦA KẾT CẤU KỊCH TRUYỀN THỐNG
• 2.1. Hủy diệt nhân vật
• 2.2. Xu hướng nhân vật tiêu biến
• 2.3. Phi nhân vật hóa
• 2.4. Hủy diệt lời thoại
• 2.5. Mờ hóa cốt truyện
• 2.6. Thủ tiêu xung đột, kịch tính
• 2.7. Hành động “dậm chân tại chỗ”
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT CẤU TRÙNG LẶP VÀ TUẦN HOÀN
• 3.1. Kết đôi nhân vật
• 3.2. Kết đôi nhân vật dựa trên sự tương đồng
• 3.3. Kết đôi nhân vật dựa trên sự khác biệt
• 3.4. Cốt truyện tuần hoàn
• 3.5. Với vở kịch chia hồi
• 3.6. Với vở kịch không chia hồi
• 3.7. Không gian và thời gian không thay đổi
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT CẤU PHÂN MẢNH
• 4.1. Nhân vật - những mảnh ghép rời rạc
• 4.2. Nhân vật với nhân vật: những mảnh vỡ
• 4.3. Nhân vật với chính mình: sự tách rời bản thể
• 4.4. Cốt truyện phân mảnh
• 4.5. Cốt truyện ghép bởi những mảnh ngẫu nhiên
• 4.6. Cốt truyện phân mảnh rời rạc
• 4.7. Không gian cắt mảnh
• 4.8. Cắt mảnh thành nhiều không gian đối nghịch
• 4.9. Cắt mảnh không gian thực - ảo
• 4.10. Tiểu kết chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kịch của Samuel Beckett

Kịch của Samuel Beckett là một hiện tượng độc đáo trong văn học thế kỷ XX. Ông được biết đến như một trong những nhà viết kịch vĩ đại nhất, với những tác phẩm mang tính cách tân và phản ánh sâu sắc những khía cạnh của cuộc sống con người. Kịch của Beckett thường được phân loại vào thể loại kịch phi lý, nơi mà các yếu tố truyền thống như cốt truyện, nhân vật và lời thoại bị hủy diệt hoặc biến đổi. Điều này tạo ra một không gian nghệ thuật mới, nơi mà sự tồn tại và ý nghĩa của con người được đặt ra trong những câu hỏi không có lời giải. Beckett từng nói: "Tìm ra cấu trúc thích hợp với sự hỗn độn, đó là nhiệm vụ của người nghệ sỹ". Câu nói này thể hiện rõ ràng quan điểm của ông về kết cấu kịch và vai trò của nó trong việc truyền tải thông điệp nghệ thuật.

1.1. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett

Nghiên cứu về kịch của Samuel Beckett đã diễn ra trên toàn cầu từ những năm 1950, sau khi vở kịch "Trong khi chờ Godot" ra mắt. Các nhà nghiên cứu đã tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau của tác phẩm, từ tiểu sử của Beckett đến các yếu tố nghệ thuật trong kịch của ông. Một số tác giả tiêu biểu như Martin Esslin và Rónán McDonald đã có những đóng góp quan trọng trong việc phân tích và lý giải các tác phẩm của Beckett. Họ đã chỉ ra rằng kịch của Beckett không chỉ đơn thuần là một thể loại nghệ thuật mà còn là một phản ánh sâu sắc về sự tồn tại của con người trong thế giới hiện đại. Sự hủy diệt các yếu tố truyền thống trong kịch của ông đã mở ra một hướng đi mới cho nghệ thuật sân khấu, tạo ra những trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

II. Hủy diệt thành tố của kết cấu kịch truyền thống

Trong kịch của Samuel Beckett, việc hủy diệt các thành tố truyền thống như nhân vật, lời thoại và cốt truyện là một trong những đặc điểm nổi bật. Ông đã tạo ra những nhân vật không có chiều sâu, thường chỉ là những hình ảnh mờ nhạt, phản ánh sự đơn điệu và vô nghĩa của cuộc sống. Lời thoại trong kịch của Beckett thường mang tính chất lặp đi lặp lại, không có nội dung rõ ràng, điều này khiến cho khán giả cảm thấy bối rối và không thể nắm bắt được thông điệp cụ thể. Cốt truyện cũng không theo một trình tự logic nào, mà thường là những mảnh ghép rời rạc, tạo ra cảm giác về sự hỗn loạn và vô định. Điều này thể hiện rõ quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa.

2.1. Hủy diệt nhân vật

Nhân vật trong kịch của Samuel Beckett thường không có sự phát triển rõ ràng. Họ thường là những hình ảnh đơn giản, không có chiều sâu tâm lý. Ví dụ, trong vở kịch "Trong khi chờ Godot", nhân vật Vladimir và Estragon không có mục tiêu rõ ràng, họ chỉ đơn thuần chờ đợi một người mà họ không biết là ai. Điều này phản ánh sự bế tắc và vô nghĩa trong cuộc sống của con người. Beckett đã sử dụng nhân vật như một phương tiện để thể hiện sự đơn điệu và sự lặp lại trong cuộc sống, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy ám ảnh và suy tư.

III. Kết cấu trùng lặp và tuần hoàn

Kết cấu trong kịch của Samuel Beckett thường mang tính chất trùng lặp và tuần hoàn. Ông sử dụng những hình thức này để thể hiện sự lặp lại của cuộc sống và những trải nghiệm của con người. Trong nhiều vở kịch, các nhân vật thường quay trở lại những tình huống tương tự, tạo ra cảm giác về sự bế tắc và không thể thoát ra khỏi vòng lặp của số phận. Điều này không chỉ thể hiện sự đơn điệu của cuộc sống mà còn phản ánh quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa. Kết cấu tuần hoàn cũng cho thấy sự tương đồng giữa các tác phẩm của ông, nơi mà các chủ đề và hình ảnh thường được lặp lại, tạo ra một hệ thống liên kết chặt chẽ giữa các tác phẩm.

3.1. Cốt truyện tuần hoàn

Cốt truyện trong kịch của Samuel Beckett thường không có sự phát triển theo chiều hướng đi lên mà thay vào đó là sự lặp lại của các tình huống. Ví dụ, trong vở kịch "Happy Days", nhân vật Winnie sống trong một trạng thái lặp đi lặp lại, nơi mà cuộc sống của cô không có sự thay đổi. Điều này tạo ra một cảm giác về sự bế tắc và sự vô nghĩa trong cuộc sống. Beckett đã khéo léo sử dụng cốt truyện tuần hoàn để thể hiện quan điểm của mình về sự tồn tại của con người, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy suy tư và ám ảnh.

IV. Kết cấu phân mảnh

Kết cấu phân mảnh là một trong những đặc điểm nổi bật trong kịch của Samuel Beckett. Ông đã sử dụng hình thức này để thể hiện sự rời rạc và hỗn loạn trong cuộc sống. Các vở kịch của Beckett thường không có một cốt truyện mạch lạc mà thay vào đó là những mảnh ghép rời rạc, tạo ra cảm giác về sự không hoàn chỉnh. Điều này không chỉ thể hiện sự bế tắc trong cuộc sống mà còn phản ánh quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa. Kết cấu phân mảnh cũng cho thấy sự sáng tạo của Beckett trong việc xây dựng hình thức nghệ thuật, từ đó tạo ra những trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

4.1. Cốt truyện phân mảnh

Cốt truyện trong kịch của Samuel Beckett thường được xây dựng theo hình thức phân mảnh, nơi mà các sự kiện không được sắp xếp theo một trình tự logic. Điều này tạo ra cảm giác về sự hỗn loạn và không thể nắm bắt được thông điệp cụ thể. Ví dụ, trong vở kịch "Not I", câu chuyện được kể qua một nhân vật duy nhất, nhưng lại không có sự liên kết rõ ràng giữa các ý tưởng. Điều này khiến cho khán giả cảm thấy bối rối và không thể hiểu được toàn bộ câu chuyện. Beckett đã sử dụng cốt truyện phân mảnh như một phương tiện để thể hiện sự rời rạc và hỗn loạn trong cuộc sống, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy ám ảnh và suy tư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về kịch nghệ phương Tây thế kỷ XX ghi nhận cuộc chuyển biến mang tính cách mạng với sự xuất hiện của trào lưu Sân khấu Phi lý (The Theatre of the Absurd). Trong trào lưu này, Samuel Beckett (1906–1989) – tác gia người Ireland đoạt giải Nobel Văn học năm 1969 – giữ vị trí trung tâm mang tính biểu tượng toàn cầu. Như Chủ tịch Hiệp hội Ngôn ngữ hiện đại Marijorie Perloff từng khẳng định tại Hội nghị kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông: "Ai thực sự là một nghệ sỹ toàn cầu hơn Beckett?" [87; 3]. Dù sáng tác đa dạng từ tiểu thuyết, phê bình, thơ ca đến kịch bản, nhưng như học giả Rónán McDonald nhận định, "Beckett vẫn được biết đến nhiều hơn với tư cách là một nhà viết kịch" [117; 4].

Vấn đề kết cấu tác phẩm đóng vai trò cốt lõi trong tư duy nghệ thuật của Beckett. Nhà văn từng xác tín: "Tìm ra cấu trúc thích hợp với sự hỗn độn, đó là nhiệm vụ của người nghệ sỹ" [29; 296]. Luận án tiến sĩ ngữ văn của nghiên cứu sinh Lê Thúy Hằng với đề tài "Kết cấu trong kịch của Samuel Beckett" (Chuyên ngành Văn học nước ngoài, Mã số 9.42, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 2019, người hướng dẫn: PGS. Đặng Anh Đào) đã giải quyết một research gap nổi bật: Dù kịch của Beckett đã được nghiên cứu từ góc độ tiểu sử, lời thoại hay chủ đề phi lý, nhưng tính đến thời điểm 2019 tại Việt Nam, hoàn toàn chưa có một công trình chuyên khảo nào giải mã hệ thống kết cấu kịch Beckett trên bình diện thi pháp học cấu trúc và lý thuyết hậu hiện đại.

Các câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được xác lập chặt chẽ:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những thành tố nền tảng nào của kết cấu kịch truyền thống (nhân vật, lời thoại, cốt truyện, xung đột, hành động) đã bị Samuel Beckett giải cấu trúc và triệt tiêu?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Hai mô hình kết cấu chủ đạo – kết cấu trùng lặp/tuần hoàn và kết cấu phân mảnh – được tổ chức ra sao qua hệ thống nhân vật, lời thoại, không gian và thời gian nghệ thuật?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Quy luật tổ chức kết cấu mới mẻ này biểu đạt chiều sâu tư tưởng triết học nào về thân phận con người và sự tồn tại trong thế giới hậu chấn thương?

• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Sự "hủy diệt" các thành tố kịch truyền thống không phải là sự phá hủy ngẫu nhiên, vô nghĩa mà là một chiến lược thi pháp có chủ đích nhằm phơi bày tình trạng tha hóa, bất khả tri và trống rỗng của hiện sinh.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Kết cấu trùng lặp/tuần hoàn và kết cấu phân mảnh đóng vai trò là hai cực kiến tạo không gian - thời gian phi tuyến tính, phản ánh trực tiếp bản thể vỡ vụn và sự bế tắc vĩnh cửu của con người hiện đại.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thi pháp học cấu trúc của Roman Jakobson, lý thuyết kịch phi lý của Martin Esslin, kết hợp với các luận điểm triết học hiện sinh của Albert Camus, Jean-Paul Sartre, tư tưởng trực giác thời gian của Henri Bergson, sự chia tách tinh thần - thể xác của René Descartes, cùng các khái niệm giải cấu trúc của Jacques Derrida và Gilles Deleuze.

Phạm vi khảo sát của luận án bao quát toàn bộ 32 văn bản kịch trong tuyển tập Samuel Beckett - The Complete Dramatic Works (NXB Faber and Faber, 1986). Đóng góp mang tính đột phá của công trình là thiết lập hệ thống giải mã toàn diện diện mạo "phản kịch" của Beckett, chuyển dịch cách tiếp cận từ bình diện nội dung - tư tưởng đơn thuần sang chiều sâu tổ chức thi pháp cấu trúc văn bản.

---

Literature Review và Positioning

Lịch sử tiếp nhận và nghiên cứu kịch Samuel Beckett trên thế giới là một dòng chảy học thuật đồ sộ. Theo thống kê thư mục của Charles A. Carpenter trong cuốn The Dramatic Works of Samuel Beckett [87], chỉ riêng vở Trong khi chờ Godot (Waiting for Godot, 1953) đã thu hút khoảng 1.080 công trình nghiên cứu và chuyên khảo. Bức tranh học thuật quốc tế tập trung vào 4 khuynh hướng chính:

• Phê bình tiểu sử và song ngữ: Hugh Kenner (1973) trong A Reader's Guide to Samuel Beckett nhấn mạnh năng lực song ngữ Pháp - Anh của Beckett, cho rằng "thói quen của nhà văn viết mọi thứ hai lần... đều xuất sắc như nhau" [110; 11]. Julien F. Carrière (2005) phân tích sâu tác động của tính song ngữ đến thể loại kịch bản trong All That Fall và Happy Days. Rónán McDonald (2006) khai thác nguồn gốc bi quan hiện sinh từ bối cảnh văn hóa - lịch sử cá nhân.
• Phê bình tiếp nhận liên văn hóa: Mark Nixon và Matthew Feldman (2009) khảo cứu sự tiếp nhận Beckett tại Úc và New Zealand. Lidan Lin và Helong Zhang (2011) chỉ ra độ trễ tiếp nhận tại Trung Quốc (từ thập niên 1960) so với Nhật Bản (1956). Mirna Sindičić Sabljo (2013) nghiên cứu sự tiếp nhận của các nhà phê bình Marxist tại Croatia trong thập niên 1950.
• Văn học so sánh: Martin Esslin (1960) định danh "Kịch phi lý" và so sánh Beckett với Eugène Ionesco, Arthur Adamov, Jean Genet; Liliana Sikorska (1994) phân tích ngôn ngữ hỗn loạn trong Endgame; Rick de Villiers (2012) đối sánh Waiting for Godot với Sweeney Agonistes của T.S. Eliot; Mehmet Akif Balkaya (2013) đối sánh với The Birthday Party của Harold Pinter.
• Thi pháp học cấu trúc và giải cấu trúc: Rosemary Pountney (1978) phân tích mô hình kết cấu chu kỳ và vòng lặp qua các bản thảo; Pintér Károly (1996) chỉ ra sự đứt gãy của quy ước kịch truyền thống; Yuan Yuan (1997) khám phá cấu trúc nghịch lý của sự "vắng mặt mang tính cấu trúc" (structural absence); Sarah Gendron (2008) ứng dụng lý thuyết lặp lại và trì biệt (différance) của Derrida và Deleuze.

Tại Việt Nam, các chuyên gia đầu ngành như Đỗ Đức Hiểu, Đặng Anh Đào, Phùng Văn Tửu, Nguyễn Văn Dân, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn Thùy Linh đã có những đóng góp nền tảng. Đặng Anh Đào (1992) phân tích sâu sự trì đọng của hành động và ngôn ngữ: "đối thoại rời rạc, giống như đối thoại của những người điếc, còn nhân vật vừa nhúc nhắc chân tay xong lại đứng đợi" [23; 782]. Nguyễn Văn Dân (2000, 2002) mổ xẻ thủ pháp huyền thoại phi thời gian và phi không gian. Nguyễn Thùy Linh (2012, 2016) công bố chuyên luận sâu sắc về đặc trưng lời thoại.

Tuy nhiên, các tranh biện học thuật lớn vẫn tồn tại:

1. Tranh luận về bản chất tư tưởng: Nhóm quan điểm hiện sinh/hư vô (như các phê bình Marxist ban đầu tại Đông Âu và một số bài viết của Vũ Đình Phòng) coi kịch Beckett là biểu hiện suy đồi, tuyệt vọng; đối lập với nhóm quan điểm nhân văn hiện đại (Roberta Cauchi-Santoro, Michael Y. Bennett) chứng minh kịch Beckett tôn vinh ý chí tồn sinh và sức chịu đựng của con người trước hư vô.
2. Tranh luận về thi pháp: Tranh biện giữa việc xếp Beckett vào chủ nghĩa hiện đại cực hạn (Modernist Minimalism) hay chủ nghĩa tiền phong hậu hiện đại (Postmodern Deconstruction) như nhận định của Barthes, Foucault, Lyotard và Catherine Laws (1996).

Luận án của Lê Thúy Hằng tự định vị tại điểm giao thoa giữa thi pháp học cấu trúc và thi pháp học hậu hiện đại, trực tiếp lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách khảo sát toàn diện 32 kịch bản, xác lập một mô hình phân tích kết cấu 3 chiều: Hủy diệt thành tố truyền thống – Thiết lập cấu trúc tuần hoàn – Tái lập cấu trúc phân mảnh.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và chất vấn các lý thuyết thi pháp kịch truyền thống bắt nguồn từ Nghệ thuật thi ca (Poetics) của Aristotle và lý thuyết kịch kịch tính thế kỷ XIX của Gustav Freytag. Nếu kịch truyền thống quy định cốt truyện phải có trật tự nhân quả (mở đầu – thắt nút – phát triển – cao trào – mở nút), xung đột kịch tính quyết liệt và nhân vật hành động có mục đích, thì nghiên cứu đã chứng minh Beckett tạo ra một cuộc chuyển dịch hệ hình (paradigm shift):

[Mô hình Kịch Truyền thống]                     [Mô hình Phản kịch của Samuel Beckett]
- Cốt truyện nhân quả tuyến tính          --->  - Triệt tiêu cốt truyện / Cốt truyện tuần hoàn
- Nhân vật hành động có cá tính/lý lịch   --->  - Phi nhân vật hóa / Nhân vật tiêu biến & phân mảnh
- Lời thoại trao đổi thông tin logic      --->  - Lời thoại độc thoại hóa / Đối thoại điếc
- Xung đột tạo kịch tính hướng đích       --->  - Hành động "dậm chân tại chỗ" / Bất động
- Không gian, thời gian lịch sử cụ thể    --->  - Không gian trừu tượng, thời gian ngưng đọng

Luận án cụ thể hóa 3 mệnh đề lý thuyết cốt lõi:

• Mệnh đề 1 (P1): Sự triệt tiêu xung đột truyền thống chuyển hóa kịch tính bên ngoài thành sự căng thẳng nội tại của trạng thái hiện sinh ngưng đọng.
• Mệnh đề 2 (P2): Kết cấu trùng lặp và tuần hoàn tạo nên vòng lặp bản thể (ontological loop), nơi các cặp nhân vật tương đồng/đối lập giam hãm lẫn nhau trong thời gian phi lịch sử.
• Mệnh đề 3 (P3): Kết cấu phân mảnh giải cấu trúc tính thống nhất của chủ thể, phân ly triệt để giữa thể xác vật chất (body) và tiếng nói ý thức (mind/voice).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa tầng giữa:

1. Thi pháp học cấu trúc (Roman Jakobson): Phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa các thành tố văn bản (nhân vật, lời thoại, cốt truyện, không gian, thời gian) và cấu trúc bề mặt với cấu trúc chiều sâu.
2. Lý thuyết Giải cấu trúc & Trì biệt (Jacques Derrida, Gilles Deleuze): Giải mã sự trượt nghĩa của ngôn từ, sự vắng mặt của trung tâm (sự vắng mặt mang tính chi phối của Godot), và sự lặp lại của các dị biệt.
3. Triết học Hiện sinh & Bản thể học (Albert Camus, Blaise Pascal, Henri Bergson): Phân tích thân phận con người bị giới hạn (êtres limités), sự phi lý của cái chết và sự trôi chảy siêu thực của thời gian nội tại.

Các khái niệm then chốt được thao tác hóa cụ thể:

• Phi nhân vật hóa (De-characterization): Tước bỏ toàn bộ lý lịch, nguồn gốc xã hội, tâm lý phức tạp của nhân vật, biến họ thành những mảnh thân xác tật nguyền, bất động hoặc giọng nói vô hình.
• Đối thoại điếc (Deaf Dialogue): Trạng thái các nhân vật phát ngôn đồng thời nhưng không có sự tiếp nhận hay tương tác ngữ nghĩa, biến đối thoại sân khấu thành các chuỗi độc thoại song hành.
• Thời gian ngưng đọng (Suspended Time): Trạng thái thời gian bị tước bỏ vector phát triển lịch sử, chỉ tồn tại như một hiện tại vĩnh cửu bị đóng băng.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích tập trung khảo sát văn bản kịch bản in ấn (dramatic texts) bằng tiếng Anh, không mở rộng sang phân tích các biến thể dàn dựng sân khấu (theatrical performances) hay kỹ thuật đạo diễn hình ảnh đa phương tiện.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng lập trường nhận thức luận mang tính diễn giải - giải cấu trúc (Interpretive - Deconstructive Epistemology) trên nền tảng thi pháp học cấu trúc. Thiết kế nghiên cứu gồm 3 cấp độ phân tích (Multi-level Textual Design):

• Cấp độ vi mô (Micro-level): Cấu trúc cú pháp, sự im lặng, khoảng ngắt (pauses/silence), các từ lặp và sự tiêu biến của lời thoại.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Mối quan hệ tương tác giữa các cặp nhân vật (Estragon - Vladimir, Hamm - Clov, Pozzo - Lucky, Nagg - Nell), sự phân rã của hành động và sự giam hãm không gian.
• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Mô hình kết cấu tổng thể của 32 vở kịch (vòng lặp chu kỳ, mô hình phân mảnh, tính siêu kịch).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình xử lý dữ liệu văn bản tuân thủ các bước nghiêm ngặt:

1. Thu thập và phân loại dữ liệu: Khảo sát toàn bộ 32 vở kịch trong The Complete Dramatic Works (1986), phân nhóm theo các hình thức: kịch nhiều hồi (Waiting for Godot, Happy Days), kịch một hồi (Endgame, Krapp's Last Tape), kịch ngắn/kịch câm (Act Without Words I & II, Breath, Quad), kịch truyền thanh/truyền hình (All That Fall, Embers, Eh Joe, Ghost Trio).
2. Khai thác và đối sánh văn bản: Đối chiếu các bản dịch tiêu chuẩn tiếng Việt (của Đặng Anh Đào, Vũ Đình Phòng, Hoàng Ngọc Biên, Nguyễn Đăng Thường, Hoàng Ngọc Tuấn) với nguyên bản tiếng Anh của Faber and Faber.
3. Kỹ thuật tam giác đạc thi pháp (Methodological Triangulation):
   • Tam giác đạc văn bản (khảo sát chéo giữa kịch bản sân khấu, kịch truyền thanh và kịch truyền hình).
   • Tam giác đạc lý thuyết (kết hợp thi pháp học hình thức, phê bình hiện sinh và giải cấu trúc).
   • Tam giác đạc lịch sử - so sánh (đặt văn bản trong bối cảnh hậu chiến tranh thế giới thứ hai và đối sánh với kịch cổ điển Pháp, kịch Ibsen, kịch Ionesco).

Data và phân tích

Toàn bộ 32 tác phẩm được mã hóa định tính dựa trên các chỉ số cấu trúc:

• Tần suất và dạng thức tiêu biến nhân vật (người què cụt, bất động trong thùng rác, bị chôn dưới cát, giọng nói không hình hài).
• Tỷ lệ rút gọn lời thoại (từ các vở đối thoại dài đến các màn kịch hoàn toàn không lời như Act Without Words I & II hay kịch chỉ kéo dài vài chục giây với tiếng thở và rác rưởi như Breath).
• Cấu trúc không gian: Không gian đóng kín/giam hãm (Endgame), không gian trơ trụi/vô định (Waiting for Godot), không gian phân mảnh đối lập thực - ảo (Footfalls, Rockaby).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua quá trình phân tích 32 văn bản kịch, luận án rút ra 4 phát hiện mang tính bước ngoặt:

1. Quy luật "Hủy diệt" có hệ thống các thành tố kịch truyền thống (Chương 2): Beckett không loại bỏ nhân vật hay lời thoại một cách tùy tiện mà thực hiện một tiến trình "phi nhân vật hóa" và "tiêu biến" tiệm tiến.
   • Nhân vật biến thành những "con người bị giới hạn" (êtres limités), tàn phế, bất động: Hamm liệt chân mù mắt, Clov không thể ngồi, Nagg và Nell sống trong thùng rác (Endgame); Winnie bị cát chôn đến ngực ở Hồi 1 và ngập đến cổ ở Hồi 2 (Happy Days); nhân vật biến thành chiếc miệng phát sáng trong bóng tối (Not I).
   • Hành động kịch bị triệt tiêu, biến thành hành động "dậm chân tại chỗ": Lời thoại kết thúc mỗi hồi của Waiting for Godot luôn là: "Đi thôi? - Ừ, đi nào", nhưng chỉ dẫn sân khấu lập tức khẳng định: "(Họ không nhúc nhích)".
2. Cơ chế Kết cấu trùng lặp và tuần hoàn khép kín (Chương 3): Sự lặp lại trong kịch Beckett không tạo ra sự phát triển mà tạo ra sự giam cầm vĩnh cửu.
   • Kết đôi nhân vật dựa trên tương đồng (Estragon - Vladimir) hoặc tương phản chủ - nô (Pozzo - Lucky, Hamm - Clov).
   • Cốt truyện tuần hoàn: Hồi 2 của Waiting for Godot lặp lại cấu trúc của Hồi 1 với những biến dạng nhỏ (cây mọc vài cái lá, Pozzo bị mù, Lucky bị câm), chứng minh thời gian trôi đi nhưng tình thế hiện sinh không hề đổi thay.
3. Cơ chế Kết cấu phân mảnh và sự giải thể bản thể (Chương 4): Beckett đập vỡ tính toàn vẹn của nhân vật, cốt truyện và không gian.
   • Phân mảnh giữa thể xác và ý thức: Tinh thần hoạt động qua lời nói nhưng cơ thể bị bất động hóa (Happy Days), con người phân ly thành "tôi" và "kẻ khác" (Krapp's Last Tape, A Piece of Monologue).
   • Không gian cắt mảnh thành các vùng đối lập thực - ảo, ánh sáng - bóng tối, tiếng nói bên trong - tiếng động bên ngoài.
4. Sự xác lập của hiện tượng "Vắng mặt mang tính cấu trúc": Nhân vật trung tâm chi phối toàn bộ hành động kịch lại là nhân vật không bao giờ xuất hiện (Godot trong Waiting for Godot). Sự vắng mặt này trở thành cái trục rỗng tổ chức toàn bộ hành vi chờ đợi của các nhân vật trên sàn diễn.

Implications đa chiều

• Về lý thuyết văn học: Đóng góp luận cứ xác đáng làm sáng tỏ tính chất gạch nối của kịch Beckett giữa đỉnh cao của Chủ nghĩa Hiện đại (Modernism) và sự khởi đầu của Chủ nghĩa Hậu hiện đại (Postmodernism). Cung cấp khung phân tích chuẩn mực cho việc tiếp cận thể loại "phản kịch" (anti-play).
• Về phương pháp luận: Khẳng định tính ưu việt của thi pháp học cấu trúc khi kết hợp với phê bình giải cấu trúc trong việc giải mã các văn bản nghệ thuật phi cốt truyện, phi nhân vật.
• Về thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu: Cung cấp hệ thống tư liệu học thuật giá trị cao cho các trường đại học, viện nghiên cứu tại Việt Nam trong việc giảng dạy chuyên đề Văn học phương Tây, Lý luận văn học và Thi pháp kịch hiện đại.

---

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu:

  1. Giới hạn ngôn ngữ: Luận án chủ yếu khảo sát văn bản dịch tiếng Anh (The Complete Dramatic Works), chưa thể đối sánh sâu trên bình diện ngữ nghĩa với nguyên bản tiếng Pháp do chính tác giả tự chuyển dịch.
  2. Giới hạn thể loại: Tập trung vào văn bản kịch bản văn học (dramatic texts), chưa tích hợp phân tích thực nghiệm các yếu tố nghệ thuật thị giác sân khấu (ánh sáng, âm thanh, diễn xuất của diễn viên).
  3. Giới hạn tác phẩm: Tập trung khai thác sâu các kiệt tác tiêu biểu (Waiting for Godot, Endgame, Happy Days, Krapp's Last Tape), một số kịch ngắn cực tiểu (playlets) chỉ được phân tích ở mức độ minh họa.

• Định hướng nghiên cứu tương lai:

  1. Nghiên cứu so sánh thi pháp chuyển dịch song ngữ (Pháp - Anh) của Samuel Beckett từ góc độ thi pháp học dịch thuật.
  2. Khảo sát liên văn bản giữa kịch bản Beckett và các loại hình nghệ thuật khác như điện ảnh, âm nhạc đương đại và nghệ thuật sắp đặt.
  3. Nghiên cứu tiếp nhận và thực hành dàn dựng kịch Beckett trong bối cảnh sân khấu đương đại châu Á và Việt Nam.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là công trình tiên phong toàn diện tại Việt Nam về kết cấu kịch Samuel Beckett, tạo tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo về trào lưu Sân khấu Phi lý và văn học hậu hiện đại.
• Giá trị giáo dục: Đóng góp trực tiếp vào nội dung giảng dạy các học phần Văn học phương Tây thế kỷ XX, Lịch sử văn học Pháp và Thi pháp học tại các trường đại học sư phạm và khoa học xã hội.
• Tác động thẩm mỹ: Mở rộng chân trời tiếp nhận cho độc giả và giới nghiên cứu sân khấu Việt Nam, vượt qua định kiến ban đầu về tính "khó hiểu", "tiêu cực" để nhận diện vẻ đẹp cấu trúc và chiều sâu nhân bản của kịch Beckett.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích mẫu mực về thi pháp học cấu trúc áp dụng vào tác phẩm kịch hiện đại.
• Giảng viên và Nhà nghiên cứu văn học: Có nguồn tư liệu tham khảo hệ thống, giàu tính lý luận về tác gia Samuel Beckett và kịch phi lý.
• Đạo diễn và Biên kịch sân khấu: Nắm bắt quy luật tổ chức không gian, thời gian và nhịp điệu sân khấu tối giản để ứng dụng vào các thử nghiệm sân khấu đương đại.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã mở rộng thi pháp học cấu trúc (Structural Poetics của Roman Jakobson) và lý thuyết kịch phi lý (của Martin Esslin) bằng cách chứng minh: Sự "hủy diệt" cấu trúc kịch truyền thống của Beckett thực chất là một quá trình tái cấu trúc thẩm mỹ mang tính nhị nguyên. Beckett không chỉ phá hủy cốt truyện và nhân vật, mà đã thay thế chúng bằng hai mô hình kiến trúc hoàn chỉnh: Mô hình vòng lặp tuần hoàn khép kín và Mô hình phân mảnh giải thể bản thể.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với nghiên cứu của Nguyễn Thùy Linh (2012, 2016) chỉ tập trung vào bình diện lời thoại, hay các bài viết của Nguyễn Văn Dân (2000, 2002) tập trung vào thời gian - không gian huyền thoại, luận án của Lê Thúy Hằng là công trình đầu tiên khảo sát toàn diện cả 5 thành tố kết cấu (nhân vật, lời thoại, cốt truyện, không gian, thời gian) trên toàn bộ 32 kịch bản tiếng Anh, thiết lập sự kết nối chặt chẽ giữa thi pháp học cấu trúc và hệ hình hậu hiện đại.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa nhất từ dữ liệu nghiên cứu?

Phát hiện mang tính nghịch lý sâu sắc là: Càng tiến về giai đoạn sáng tác sau, Beckett càng triệt tiêu ngôn từ và hành động (đạt đến độ cực hạn trong Breath - chỉ có tiếng thở và rác rưởi, hay Act Without Words - hoàn toàn câm lặng), nhưng tính chính xác và chặt chẽ của kết cấu văn bản lại càng tăng lên tuyệt đối. Các chỉ dẫn sân khấu về thời gian ngắt, ánh sáng, từng bước chân cử động được đo lường chính xác như một bản tổng phổ âm nhạc.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy trình phân tích thi pháp văn bản 3 bước rõ ràng: (1) Nhận diện sự biến đổi/hủy diệt của các thành tố truyền thống; (2) Phân tích mô hình cấu trúc vận hành (tuần hoàn hoặc phân mảnh); (3) Giải mã ý nghĩa hiện sinh - bản thể học từ cấu trúc đó. Quy trình này có thể áp dụng hiệu quả cho các tác giả kịch phi lý khác như Eugène Ionesco, Arthur Adamov hay Harold Pinter.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Chương trình nghiên cứu mở rộng bao gồm: Nghiên cứu đối sánh cấu trúc song ngữ Anh - Pháp; phân tích tính chất đa phương tiện (intermediality) trong kịch truyền thanh/truyền hình của Beckett; và nghiên cứu thực nghiệm thi pháp tiếp nhận kịch phi lý trong bối cảnh chuyển đổi sân khấu đương đại tại Việt Nam và Đông Nam Á.

---

Kết luận

1. Luận án của Lê Thúy Hằng là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống đầu tiên tại Việt Nam giải mã toàn diện kết cấu kịch của Samuel Beckett dựa trên 32 văn bản kịch bản tiếng Anh.
2. Công trình làm sáng tỏ quy luật "hủy diệt" có chủ đích các thành tố kịch truyền thống, khẳng định đây là bước đột phá mang tính cách mạng nhằm giải phóng kịch nghệ khỏi khuôn mẫu kịch tính Aristotle.
3. Luận án định vị và phân tích sâu sắc hai kiểu kết cấu trụ cột trong thế giới nghệ thuật kịch Beckett: Kết cấu trùng lặp/tuần hoàn và Kết cấu phân mảnh.
4. Nghiên cứu chứng minh sự thống nhất biện chứng giữa hình thức kết cấu và chiều sâu tư tưởng: Kết cấu phi lý, bế tắc chính là sự phản ánh chân thực nhất tình thế hiện sinh của con người trong thế giới hiện đại.
5. Luận án mở ra hướng tiếp cận thi pháp học cấu trúc - giải cấu trúc hiệu quả cho nghiên cứu văn học nước ngoài, để lại giá trị học thuật bền vững cho công tác nghiên cứu và đào tạo văn học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu thắt nút ngắn gọn, phần giữa và phần kết thúc tƣơng tự các vở kịch của GB luan an 19 Shaw và Ibsen. Tuy nhiên, Trong khi chờ Godot phá vỡ những sự mong đợi này ở mọi phƣơng diện. Vòng tròn của vở kịch hoàn toàn không theo quy luật thông thƣờng. Sự phát triển cốt truyện theo lối truyền thống nguyên nhân/ hiệu quả bị bỏ rơi trong vở kịch này.

Động thái trong vở kịch mang tính vòng tròn và đối xứng. Hồi hai tƣơng tự nhƣ hồi một. Không có gì xảy ra ngoại trừ cái cây có vài cái lá biểu thị sự trôi đi siêu thực của thời gian‖ [89; 199]. Với bài viết này, tác giả đã chỉ ra đặc điểm cốt truyện của vở kịch nổi tiếng nhất của Samuel Beckett.

Năm 2014, Iain Bailey đề xuất tiếp cận Samuel Beckett thông qua các khái niệm sự hiểu biết và liên văn bản trong bài viết Like a Sweat of Things’: Familiarity, Intertextuality, and Beckett's Bibles (Tựa bài toán khó của những vấn đề: Sự quen thuộc, Liên văn bản, và Những kinh thánh của Beckett) in trong Textual Practice (Thực hành văn bản) tập 28, số 1. Ông viết: ―Sự quen thuộc truyền bá hai quan điểm về thực tiễn phê bình trong nghiên cứu Beckett. Ở trƣờng hợp thứ nhất, đó là tài liệu lƣu trữ khả dĩ tạo ra sự quen thuộc có thể giải thích đƣợc theo kinh nghiệm và cũng tùy thuộc vào tiêu chuẩn của độ chính xác - tùy thuộc vào vấn đề. Trong trƣờng hợp thứ hai, sự quen thuộc là thứ tồn tại trong những khoảng trống nằm giữa sự đánh dấu lƣu trữ.

Sự quen thuộc đƣợc nắm bắt giữa hai vị trí của tính có thể chứng minh đƣợc và tính không thể chứng minh đƣợc, là một khái niệm không dễ để phân tích. Đồng thời, dƣờng nhƣ nó miêu tả điều gì đó hƣớng thẳng đến mối quan hệ của tác giả và bạn đọc với văn bản, vốn có thể đƣợc chứng minh theo cách này hay cách khác, và trong những sự phát triển - nhƣng chỉ tùy thuộc vào một vấn đề. Nhƣ tôi sẽ tranh luận trong bài báo này, sự quen thuộc là một vấn đề gây tranh cãi trong lý thuyết liên văn bản, cũng liên quan đến những hàm ý khi vận dụng vào việc đọc tác phẩm của Beckett‖ [74; 143]. Bên cạnh khuynh hƣớng thứ nhất, so sánh giữa các tác phẩm của Samuel Beckett, còn có khuynh hƣớng thứ hai là so sánh giữa tác phẩm của Samuel Beckett với tác phẩm của các nhà văn khác (đồng đại hoặc lịch đại).

Martin Esslin là nhà phê bình nổi tiếng khi ông khai sinh thuật ngữ Theatre of the Absurd (Kịch phi lý). Trong bài The Theatre of the Absurd (Kịch phi lý) in trong tờ The Tulane Drama Review (Tạp chí Kịch vùng Tulane) tập 4, số 4, 5/1960, ông luan an 20 đã chỉ ra quan điểm của các kịch gia phi lý trong đó có Samuel Beckett. Tác giả viết: ―Tuy nhiên, mỗi nhà văn này [Samuel Beckett, Arthur Adamov, Eugène Ionesco - LTH] lại có quan điểm riêng về sự phi lý: với Beckett đó là tính u sầu, đƣợc tô điểm bởi cảm giác vô vọng sinh ra từ sự vỡ mộng của tuổi già và thói quen tuyệt vọng; Adamov thì tích cực hơn, xông xáo hơn, phàm tục hơn, và thoáng ngụ ý chính trị - xã hội; trong sự phi lý của Ionesco có hƣơng vị riêng phảng phất trò hề bi kịch. Nhƣng tất cả họ đều chia sẻ ý nghĩa sâu sắc về sự cô đơn và đặc tính cố hữu của thân phận con ngƣời‖ [ 92; 4].

Nhận xét của Martin Esslin đã giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu để tìm ra đặc trƣng của kịch Samuel Beckett. Năm 1994, từ phân tích một vở kịch tiêu biểu của Samuel Beckett, Liliana Sikorska đã đi đến khái quát đặc trƣng của những vở kịch phi lý với bài The language of Entropy: A pragma-dramatic Analysis of Samuel Beckett's Endgame (Ngôn ngữ của Sự hỗn độn: Phân tích hiện thực kịch trong “Tàn cuộc” của Beckett) in trong Studia Anglica Posnaniensia (Tạp chí Quốc tế Nghiên cứu Văn học tiếng Anh của vùng Posnan) số XXVIII. Tác giả viết: ―Những vở kịch đƣợc viết theo lối kịch phản-hiện thực, bị chi phối bởi logic vốn có của riêng chúng. Phép so sánh chỉ ra giữa kịch truyền thống và kịch phi lý mang lại tình huống mà ở đó hành động đƣợc thay thế gần đây với chuỗi kết nối lỏng lẻo của hình ảnh, căn bản dựa trên hội thoại.

Hành động không bị chi phối bởi luật phát triển logic nên bị tƣớc đi động cơ thúc đẩy. Cũng nhƣ vậy, cốt truyện không tồn tại, do đó, vở kịch chỉ trình diễn những vai chính đƣợc mô tả đại khái. Kịch phi lý mang đậm tính bi quan sau thời hỗn loạn hậu Einstein, thƣờng đƣợc nhận thức trong một giai đoạn dần dần xuống cấp của sự sống và mang tính hiện sinh. Những kịch viết theo quy ƣớc của Kịch phi lý bao gồm các yếu tố sân khấu thuần túy, không có tính văn chƣơng: tính suy xét thƣờng xuyên về nghĩa và việc hiểu nhầm, sự lặp lại nhƣ điệp khúc, cùng với một số hành động rất nguyên thủy, thuộc về nhà hát ca múa nhạc hay gánh xiếc truyền thống hơn là sân khấu‖ [136; 196].

Rick de Villiers trong bài “Of the Same Species”: T. Eliot's Sweeney Agonistes and Samuel Beckett's Waiting for Godot (Về những điểm tương đồng: “Sweeney nhập cuộc chiến” của T. Eliot và “Trong khi chờ Godot” của Beckett) luan an 21 đăng trên tạp chí English Studies in Africa (Nghiên cứu tiếng Anh ở Châu Phi) tập 55 số 2 năm 2012, đã tìm ra điểm tƣơng đồng giữa hai tác phẩm Sweeney nhập cuộc chiến và Trong khi chờ Godot. Ông viết: ―Thật không thể không nghĩ rằng Beckett sẽ đồng ý với nhận định này.

Trong vở kịch khi mà việc suy nghĩ, cân nhắc rất cẩn trọng thì tiêu đề (Bi hài kịch hai hồi) dƣờng nhƣ đƣợc nhấn mạnh đến kỳ lạ. Và lúc này, đó là một tên gọi chống lại định nghĩa, một thể loại đi ngƣợc lại mầm mống của thể loại, một hình thái không có giới hạn. Cả hai vở kịch dẫu đều là những nghiên cứu về tình trạng trì trệ nhƣng chúng đã đập vỡ thói quen trải nghiệm và sự mong đợi trong nghệ thuật của chúng ta. Ở bài viết này, hai phƣơng diện đƣợc bàn đến (triết lý của nghệ sỹ về căn nguyên tội lỗi và sử dụng kết thúc mơ hồ) cùng phá vỡ và nới lỏng mặc định am hiểu kiến thức vốn sẵn có ở khán giả và độc giả.

Những việc trƣớc đây đƣợc hứa nhƣng không bao giờ thực hiện. Những cuộc hẹn đã lên lịch nhƣng chẳng bao giờ thành. Và thông qua những tâm trạng thất vọng này, chúng ta bị từ chối đƣợc có niềm an ủi của ngày mai. (…) Mặc dù vậy, Sweeney nhập cuộc chiến và Trong khi chờ Godot là liều thuốc giảm đau cho thói quen có hại cả trong nghệ thuật và cuộc sống.

Với thành tựu riêng biệt còn nguyên đó, chúng đều là những hình thái tƣơng đồng‖ [90; 26]. Nhận định của Rick de Villiers đã cho chúng ta thấy dụng ý sáng tác của Samuel Beckett khi gọi tên kịch của mình là bi - hài kịch, đồng thời, tác giả ghi nhận tác động của kịch Samuel Beckett đối với thẩm mỹ của ngƣời tiếp nhận. Mehmet Akif Balkayav lại so sánh hai vở kịch của hai nhà viết kịch phi lý Trong khi chờ Godot (Samuel Beckett) và Tiệc sinh nhật (Harold Pinter) trong bài viết The meaninglessness of Life in Samuel Beckett’s “Waiting for Godot” and Harold Pinter’s “The Birthday Party”(Sự vô nghĩa của cuộc đời trong “Trong khi chờ Godot” của Samuel Beckett và “Tiệc sinh nhật” của Harold Pinter) đăng trong The Criterion: An International Journal in English (Tiêu chuẩn: Tạp chí Quốc tế bằng tiếng Anh), tập 4 năm 2013. Tác giả nhận thấy: ―Cả hai vở kịch Trong khi chờ Godot và Tiệc sinh nhật - giống nhƣ nhiều vở kịch phi lý khác - thể hiện trạng thái tồn tại vô nghĩa của con ngƣời và tiếp cận một cách logic với trạng thái này.

Con ngƣời cô đơn trong thế giới này và anh/cô ta là kiếp ngƣời tàn, bị ép buộc phải sống luan an 22 ở đó. Con ngƣời không hòa nhịp với thế giới. Một trong những nguyên tắc của kịch phi lý là phản ánh sự không hòa hợp bằng cách tạo ra sự không hài hòa trên sân khấu. Không có vở kịch nào đề xuất giải pháp khác cho điều kiện sống tốt hơn.

Ngƣợc lại, nó nhấn mạnh rằng con ngƣời bị ép buộc phải sống trong điều kiện tồi tệ, do đó, có thể nói rằng cả hai vở kịch đều cố gắng phản ánh mối quan hệ giữa những yêu cầu phi lý của con ngƣời và tính phi lý của thế giới‖ [72; 2]. Tác giả đã gọi tên đƣợc bản chất con ngƣời trong thế giới kịch Samuel Beckett. Điều này giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu kết cấu kịch của nhà văn này, đặc biệt là nhận diện đƣợc đặc trƣng nhân vật của Samuel Beckett trong mối liên hệ với thế giới và với chính nó. Năm 2013, trong công trình Beyond the Suffering of Being: Desire in Giacomo Leopardi and Samuel Beckett (Bên kia Nỗi chịu đựng của Tồn tại: Ước muốn của Giacomo Leopardi và Samuel Beckett), Roberta Cauchi-Santoro đã nhận xét: ―Beckett cũng thƣờng bị gán cho cụm từ về hƣ vô (một cách chính đáng).

Mặc dù hƣ vô đứng ở trung tâm trong tác phẩm của ông, tuy nhiên, Beckett kịch liệt bác bỏ danh hiệu nhà hƣ vô chủ nghĩa: Tôi hoàn toàn không hiểu tại sao mọi người gọi tôi là nhà hư vô chủ nghĩa. Chẳng có cơ sở gì về điều đó cả‖ [86,67]. Khi phân tích bức thƣ nổi tiếng của Samuel Beckett gửi Axel Kaun, ngƣời viết cho rằng: ―Trong lá thƣ này, Beckett nêu rõ lý lẽ về việc phủ nhận của nghệ thuật, và cùng với đó là ngôn ngữ, thông qua chính ngôn ngữ để tiếp cận với những vấn đề (hoặc hư không) sau nó… để đào một cái hố sau một cái hố khác trong đó cho đến khi điều ẩn giấu phía sau trở thành một cái gì đó hoặc không là cái gì cả bắt đầu xuyên thấm qua. Điều ẩn giấu phía sau, dù là một cái gì đó hoặc không là cái gì cả, đều đƣợc bộc lộ khi cuộc sống (hay thói quen) bị ngắt quãng.

Điều này dẫn chúng ta quay lại sự hiểu thấu vào bên trong nỗi chịu đựng của sự tồn tại, nếu thiếu điều đó, không thể có nghệ thuật nào. Trong tác phẩm của riêng Beckett, tính bất khả của hƣ không vì thế cần đƣợc suy ngẫm trong mối liên hệ không phải với chủ nghĩa hƣ vô mà với sự xuất hiện tất yếu của cả hƣ vô và mặt tƣơng ứng của nó: cái vô hạn‖ [86; 68].