Luận án tiến sĩ về kết cấu trong kịch của Samuel Beckett

Khám phá luận án tiến sĩ về kết cấu trong kịch của Samuel Beckett, phân tích sâu sắc các yếu tố nghệ thuật và triết lý trong tác phẩm.

Chuyên ngành

Ngữ văn

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận án tiến sĩ

2019

177
13
0

Phí lưu trữ

45 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU

0.1. Lý do chọn đề tài

0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

0.4. Phương pháp nghiên cứu

0.5. Đóng góp mới của luận án

0.6. Cấu trúc của luận án

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett ở nước ngoài

1.2. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett ở Việt Nam

1.3. Tiểu kết chương 1

2. CHƯƠNG 2: HỦY DIỆT THÀNH TỐ CỦA KẾT CẤU KỊCH TRUYỀN THỐNG

2.1. Hủy diệt nhân vật

2.2. Xu hướng nhân vật tiêu biến

2.3. Phi nhân vật hóa

2.4. Hủy diệt lời thoại

2.5. Mờ hóa cốt truyện

2.6. Thủ tiêu xung đột, kịch tính

2.7. Hành động “dậm chân tại chỗ”

2.8. Tiểu kết chương 2

3. CHƯƠNG 3: KẾT CẤU TRÙNG LẶP VÀ TUẦN HOÀN

3.1. Kết đôi nhân vật

3.2. Kết đôi nhân vật dựa trên sự tương đồng

3.3. Kết đôi nhân vật dựa trên sự khác biệt

3.4. Cốt truyện tuần hoàn

3.5. Với vở kịch chia hồi

3.6. Với vở kịch không chia hồi

3.7. Không gian và thời gian không thay đổi

3.8. Tiểu kết chương 3

4. CHƯƠNG 4: KẾT CẤU PHÂN MẢNH

4.1. Nhân vật - những mảnh ghép rời rạc

4.2. Nhân vật với nhân vật: những mảnh vỡ

4.3. Nhân vật với chính mình: sự tách rời bản thể

4.4. Cốt truyện phân mảnh

4.5. Cốt truyện ghép bởi những mảnh ngẫu nhiên

4.6. Cốt truyện phân mảnh rời rạc

4.7. Không gian cắt mảnh

4.8. Cắt mảnh thành nhiều không gian đối nghịch

4.9. Cắt mảnh không gian thực - ảo

4.10. Tiểu kết chương 4

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kịch của Samuel Beckett

Kịch của Samuel Beckett là một hiện tượng độc đáo trong văn học thế kỷ XX. Ông được biết đến như một trong những nhà viết kịch vĩ đại nhất, với những tác phẩm mang tính cách tân và phản ánh sâu sắc những khía cạnh của cuộc sống con người. Kịch của Beckett thường được phân loại vào thể loại kịch phi lý, nơi mà các yếu tố truyền thống như cốt truyện, nhân vật và lời thoại bị hủy diệt hoặc biến đổi. Điều này tạo ra một không gian nghệ thuật mới, nơi mà sự tồn tại và ý nghĩa của con người được đặt ra trong những câu hỏi không có lời giải. Beckett từng nói: "Tìm ra cấu trúc thích hợp với sự hỗn độn, đó là nhiệm vụ của người nghệ sỹ". Câu nói này thể hiện rõ ràng quan điểm của ông về kết cấu kịch và vai trò của nó trong việc truyền tải thông điệp nghệ thuật.

1.1. Tình hình nghiên cứu kịch Samuel Beckett

Nghiên cứu về kịch của Samuel Beckett đã diễn ra trên toàn cầu từ những năm 1950, sau khi vở kịch "Trong khi chờ Godot" ra mắt. Các nhà nghiên cứu đã tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau của tác phẩm, từ tiểu sử của Beckett đến các yếu tố nghệ thuật trong kịch của ông. Một số tác giả tiêu biểu như Martin Esslin và Rónán McDonald đã có những đóng góp quan trọng trong việc phân tích và lý giải các tác phẩm của Beckett. Họ đã chỉ ra rằng kịch của Beckett không chỉ đơn thuần là một thể loại nghệ thuật mà còn là một phản ánh sâu sắc về sự tồn tại của con người trong thế giới hiện đại. Sự hủy diệt các yếu tố truyền thống trong kịch của ông đã mở ra một hướng đi mới cho nghệ thuật sân khấu, tạo ra những trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

II. Hủy diệt thành tố của kết cấu kịch truyền thống

Trong kịch của Samuel Beckett, việc hủy diệt các thành tố truyền thống như nhân vật, lời thoại và cốt truyện là một trong những đặc điểm nổi bật. Ông đã tạo ra những nhân vật không có chiều sâu, thường chỉ là những hình ảnh mờ nhạt, phản ánh sự đơn điệu và vô nghĩa của cuộc sống. Lời thoại trong kịch của Beckett thường mang tính chất lặp đi lặp lại, không có nội dung rõ ràng, điều này khiến cho khán giả cảm thấy bối rối và không thể nắm bắt được thông điệp cụ thể. Cốt truyện cũng không theo một trình tự logic nào, mà thường là những mảnh ghép rời rạc, tạo ra cảm giác về sự hỗn loạn và vô định. Điều này thể hiện rõ quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa.

2.1. Hủy diệt nhân vật

Nhân vật trong kịch của Samuel Beckett thường không có sự phát triển rõ ràng. Họ thường là những hình ảnh đơn giản, không có chiều sâu tâm lý. Ví dụ, trong vở kịch "Trong khi chờ Godot", nhân vật Vladimir và Estragon không có mục tiêu rõ ràng, họ chỉ đơn thuần chờ đợi một người mà họ không biết là ai. Điều này phản ánh sự bế tắc và vô nghĩa trong cuộc sống của con người. Beckett đã sử dụng nhân vật như một phương tiện để thể hiện sự đơn điệu và sự lặp lại trong cuộc sống, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy ám ảnh và suy tư.

III. Kết cấu trùng lặp và tuần hoàn

Kết cấu trong kịch của Samuel Beckett thường mang tính chất trùng lặp và tuần hoàn. Ông sử dụng những hình thức này để thể hiện sự lặp lại của cuộc sống và những trải nghiệm của con người. Trong nhiều vở kịch, các nhân vật thường quay trở lại những tình huống tương tự, tạo ra cảm giác về sự bế tắc và không thể thoát ra khỏi vòng lặp của số phận. Điều này không chỉ thể hiện sự đơn điệu của cuộc sống mà còn phản ánh quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa. Kết cấu tuần hoàn cũng cho thấy sự tương đồng giữa các tác phẩm của ông, nơi mà các chủ đề và hình ảnh thường được lặp lại, tạo ra một hệ thống liên kết chặt chẽ giữa các tác phẩm.

3.1. Cốt truyện tuần hoàn

Cốt truyện trong kịch của Samuel Beckett thường không có sự phát triển theo chiều hướng đi lên mà thay vào đó là sự lặp lại của các tình huống. Ví dụ, trong vở kịch "Happy Days", nhân vật Winnie sống trong một trạng thái lặp đi lặp lại, nơi mà cuộc sống của cô không có sự thay đổi. Điều này tạo ra một cảm giác về sự bế tắc và sự vô nghĩa trong cuộc sống. Beckett đã khéo léo sử dụng cốt truyện tuần hoàn để thể hiện quan điểm của mình về sự tồn tại của con người, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy suy tư và ám ảnh.

IV. Kết cấu phân mảnh

Kết cấu phân mảnh là một trong những đặc điểm nổi bật trong kịch của Samuel Beckett. Ông đã sử dụng hình thức này để thể hiện sự rời rạc và hỗn loạn trong cuộc sống. Các vở kịch của Beckett thường không có một cốt truyện mạch lạc mà thay vào đó là những mảnh ghép rời rạc, tạo ra cảm giác về sự không hoàn chỉnh. Điều này không chỉ thể hiện sự bế tắc trong cuộc sống mà còn phản ánh quan điểm của Beckett về sự tồn tại của con người trong một thế giới không có ý nghĩa. Kết cấu phân mảnh cũng cho thấy sự sáng tạo của Beckett trong việc xây dựng hình thức nghệ thuật, từ đó tạo ra những trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

4.1. Cốt truyện phân mảnh

Cốt truyện trong kịch của Samuel Beckett thường được xây dựng theo hình thức phân mảnh, nơi mà các sự kiện không được sắp xếp theo một trình tự logic. Điều này tạo ra cảm giác về sự hỗn loạn và không thể nắm bắt được thông điệp cụ thể. Ví dụ, trong vở kịch "Not I", câu chuyện được kể qua một nhân vật duy nhất, nhưng lại không có sự liên kết rõ ràng giữa các ý tưởng. Điều này khiến cho khán giả cảm thấy bối rối và không thể hiểu được toàn bộ câu chuyện. Beckett đã sử dụng cốt truyện phân mảnh như một phương tiện để thể hiện sự rời rạc và hỗn loạn trong cuộc sống, từ đó tạo ra một không gian nghệ thuật đầy ám ảnh và suy tư.

25/01/2025

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu thắt nút ngắn gọn, phần giữa và phần kết thúc tƣơng tự các vở kịch của GB luan an 19 Shaw và Ibsen. Tuy nhiên, Trong khi chờ Godot phá vỡ những sự mong đợi này ở mọi phƣơng diện. Vòng tròn của vở kịch hoàn toàn không theo quy luật thông thƣờng. Sự phát triển cốt truyện theo lối truyền thống nguyên nhân/ hiệu quả bị bỏ rơi trong vở kịch này.

Động thái trong vở kịch mang tính vòng tròn và đối xứng. Hồi hai tƣơng tự nhƣ hồi một. Không có gì xảy ra ngoại trừ cái cây có vài cái lá biểu thị sự trôi đi siêu thực của thời gian‖ [89; 199]. Với bài viết này, tác giả đã chỉ ra đặc điểm cốt truyện của vở kịch nổi tiếng nhất của Samuel Beckett.

Năm 2014, Iain Bailey đề xuất tiếp cận Samuel Beckett thông qua các khái niệm sự hiểu biết và liên văn bản trong bài viết Like a Sweat of Things’: Familiarity, Intertextuality, and Beckett's Bibles (Tựa bài toán khó của những vấn đề: Sự quen thuộc, Liên văn bản, và Những kinh thánh của Beckett) in trong Textual Practice (Thực hành văn bản) tập 28, số 1. Ông viết: ―Sự quen thuộc truyền bá hai quan điểm về thực tiễn phê bình trong nghiên cứu Beckett. Ở trƣờng hợp thứ nhất, đó là tài liệu lƣu trữ khả dĩ tạo ra sự quen thuộc có thể giải thích đƣợc theo kinh nghiệm và cũng tùy thuộc vào tiêu chuẩn của độ chính xác - tùy thuộc vào vấn đề. Trong trƣờng hợp thứ hai, sự quen thuộc là thứ tồn tại trong những khoảng trống nằm giữa sự đánh dấu lƣu trữ.

Sự quen thuộc đƣợc nắm bắt giữa hai vị trí của tính có thể chứng minh đƣợc và tính không thể chứng minh đƣợc, là một khái niệm không dễ để phân tích. Đồng thời, dƣờng nhƣ nó miêu tả điều gì đó hƣớng thẳng đến mối quan hệ của tác giả và bạn đọc với văn bản, vốn có thể đƣợc chứng minh theo cách này hay cách khác, và trong những sự phát triển - nhƣng chỉ tùy thuộc vào một vấn đề. Nhƣ tôi sẽ tranh luận trong bài báo này, sự quen thuộc là một vấn đề gây tranh cãi trong lý thuyết liên văn bản, cũng liên quan đến những hàm ý khi vận dụng vào việc đọc tác phẩm của Beckett‖ [74; 143]. Bên cạnh khuynh hƣớng thứ nhất, so sánh giữa các tác phẩm của Samuel Beckett, còn có khuynh hƣớng thứ hai là so sánh giữa tác phẩm của Samuel Beckett với tác phẩm của các nhà văn khác (đồng đại hoặc lịch đại).

Martin Esslin là nhà phê bình nổi tiếng khi ông khai sinh thuật ngữ Theatre of the Absurd (Kịch phi lý). Trong bài The Theatre of the Absurd (Kịch phi lý) in trong tờ The Tulane Drama Review (Tạp chí Kịch vùng Tulane) tập 4, số 4, 5/1960, ông luan an 20 đã chỉ ra quan điểm của các kịch gia phi lý trong đó có Samuel Beckett. Tác giả viết: ―Tuy nhiên, mỗi nhà văn này [Samuel Beckett, Arthur Adamov, Eugène Ionesco - LTH] lại có quan điểm riêng về sự phi lý: với Beckett đó là tính u sầu, đƣợc tô điểm bởi cảm giác vô vọng sinh ra từ sự vỡ mộng của tuổi già và thói quen tuyệt vọng; Adamov thì tích cực hơn, xông xáo hơn, phàm tục hơn, và thoáng ngụ ý chính trị - xã hội; trong sự phi lý của Ionesco có hƣơng vị riêng phảng phất trò hề bi kịch. Nhƣng tất cả họ đều chia sẻ ý nghĩa sâu sắc về sự cô đơn và đặc tính cố hữu của thân phận con ngƣời‖ [ 92; 4].

Nhận xét của Martin Esslin đã giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu để tìm ra đặc trƣng của kịch Samuel Beckett. Năm 1994, từ phân tích một vở kịch tiêu biểu của Samuel Beckett, Liliana Sikorska đã đi đến khái quát đặc trƣng của những vở kịch phi lý với bài The language of Entropy: A pragma-dramatic Analysis of Samuel Beckett's Endgame (Ngôn ngữ của Sự hỗn độn: Phân tích hiện thực kịch trong “Tàn cuộc” của Beckett) in trong Studia Anglica Posnaniensia (Tạp chí Quốc tế Nghiên cứu Văn học tiếng Anh của vùng Posnan) số XXVIII. Tác giả viết: ―Những vở kịch đƣợc viết theo lối kịch phản-hiện thực, bị chi phối bởi logic vốn có của riêng chúng. Phép so sánh chỉ ra giữa kịch truyền thống và kịch phi lý mang lại tình huống mà ở đó hành động đƣợc thay thế gần đây với chuỗi kết nối lỏng lẻo của hình ảnh, căn bản dựa trên hội thoại.

Hành động không bị chi phối bởi luật phát triển logic nên bị tƣớc đi động cơ thúc đẩy. Cũng nhƣ vậy, cốt truyện không tồn tại, do đó, vở kịch chỉ trình diễn những vai chính đƣợc mô tả đại khái. Kịch phi lý mang đậm tính bi quan sau thời hỗn loạn hậu Einstein, thƣờng đƣợc nhận thức trong một giai đoạn dần dần xuống cấp của sự sống và mang tính hiện sinh. Những kịch viết theo quy ƣớc của Kịch phi lý bao gồm các yếu tố sân khấu thuần túy, không có tính văn chƣơng: tính suy xét thƣờng xuyên về nghĩa và việc hiểu nhầm, sự lặp lại nhƣ điệp khúc, cùng với một số hành động rất nguyên thủy, thuộc về nhà hát ca múa nhạc hay gánh xiếc truyền thống hơn là sân khấu‖ [136; 196].

Rick de Villiers trong bài “Of the Same Species”: T. Eliot's Sweeney Agonistes and Samuel Beckett's Waiting for Godot (Về những điểm tương đồng: “Sweeney nhập cuộc chiến” của T. Eliot và “Trong khi chờ Godot” của Beckett) luan an 21 đăng trên tạp chí English Studies in Africa (Nghiên cứu tiếng Anh ở Châu Phi) tập 55 số 2 năm 2012, đã tìm ra điểm tƣơng đồng giữa hai tác phẩm Sweeney nhập cuộc chiến và Trong khi chờ Godot. Ông viết: ―Thật không thể không nghĩ rằng Beckett sẽ đồng ý với nhận định này.

Trong vở kịch khi mà việc suy nghĩ, cân nhắc rất cẩn trọng thì tiêu đề (Bi hài kịch hai hồi) dƣờng nhƣ đƣợc nhấn mạnh đến kỳ lạ. Và lúc này, đó là một tên gọi chống lại định nghĩa, một thể loại đi ngƣợc lại mầm mống của thể loại, một hình thái không có giới hạn. Cả hai vở kịch dẫu đều là những nghiên cứu về tình trạng trì trệ nhƣng chúng đã đập vỡ thói quen trải nghiệm và sự mong đợi trong nghệ thuật của chúng ta. Ở bài viết này, hai phƣơng diện đƣợc bàn đến (triết lý của nghệ sỹ về căn nguyên tội lỗi và sử dụng kết thúc mơ hồ) cùng phá vỡ và nới lỏng mặc định am hiểu kiến thức vốn sẵn có ở khán giả và độc giả.

Những việc trƣớc đây đƣợc hứa nhƣng không bao giờ thực hiện. Những cuộc hẹn đã lên lịch nhƣng chẳng bao giờ thành. Và thông qua những tâm trạng thất vọng này, chúng ta bị từ chối đƣợc có niềm an ủi của ngày mai. (…) Mặc dù vậy, Sweeney nhập cuộc chiến và Trong khi chờ Godot là liều thuốc giảm đau cho thói quen có hại cả trong nghệ thuật và cuộc sống.

Với thành tựu riêng biệt còn nguyên đó, chúng đều là những hình thái tƣơng đồng‖ [90; 26]. Nhận định của Rick de Villiers đã cho chúng ta thấy dụng ý sáng tác của Samuel Beckett khi gọi tên kịch của mình là bi - hài kịch, đồng thời, tác giả ghi nhận tác động của kịch Samuel Beckett đối với thẩm mỹ của ngƣời tiếp nhận. Mehmet Akif Balkayav lại so sánh hai vở kịch của hai nhà viết kịch phi lý Trong khi chờ Godot (Samuel Beckett) và Tiệc sinh nhật (Harold Pinter) trong bài viết The meaninglessness of Life in Samuel Beckett’s “Waiting for Godot” and Harold Pinter’s “The Birthday Party”(Sự vô nghĩa của cuộc đời trong “Trong khi chờ Godot” của Samuel Beckett và “Tiệc sinh nhật” của Harold Pinter) đăng trong The Criterion: An International Journal in English (Tiêu chuẩn: Tạp chí Quốc tế bằng tiếng Anh), tập 4 năm 2013. Tác giả nhận thấy: ―Cả hai vở kịch Trong khi chờ Godot và Tiệc sinh nhật - giống nhƣ nhiều vở kịch phi lý khác - thể hiện trạng thái tồn tại vô nghĩa của con ngƣời và tiếp cận một cách logic với trạng thái này.

Con ngƣời cô đơn trong thế giới này và anh/cô ta là kiếp ngƣời tàn, bị ép buộc phải sống luan an 22 ở đó. Con ngƣời không hòa nhịp với thế giới. Một trong những nguyên tắc của kịch phi lý là phản ánh sự không hòa hợp bằng cách tạo ra sự không hài hòa trên sân khấu. Không có vở kịch nào đề xuất giải pháp khác cho điều kiện sống tốt hơn.

Ngƣợc lại, nó nhấn mạnh rằng con ngƣời bị ép buộc phải sống trong điều kiện tồi tệ, do đó, có thể nói rằng cả hai vở kịch đều cố gắng phản ánh mối quan hệ giữa những yêu cầu phi lý của con ngƣời và tính phi lý của thế giới‖ [72; 2]. Tác giả đã gọi tên đƣợc bản chất con ngƣời trong thế giới kịch Samuel Beckett. Điều này giúp ích cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu kết cấu kịch của nhà văn này, đặc biệt là nhận diện đƣợc đặc trƣng nhân vật của Samuel Beckett trong mối liên hệ với thế giới và với chính nó. Năm 2013, trong công trình Beyond the Suffering of Being: Desire in Giacomo Leopardi and Samuel Beckett (Bên kia Nỗi chịu đựng của Tồn tại: Ước muốn của Giacomo Leopardi và Samuel Beckett), Roberta Cauchi-Santoro đã nhận xét: ―Beckett cũng thƣờng bị gán cho cụm từ về hƣ vô (một cách chính đáng).

Mặc dù hƣ vô đứng ở trung tâm trong tác phẩm của ông, tuy nhiên, Beckett kịch liệt bác bỏ danh hiệu nhà hƣ vô chủ nghĩa: Tôi hoàn toàn không hiểu tại sao mọi người gọi tôi là nhà hư vô chủ nghĩa. Chẳng có cơ sở gì về điều đó cả‖ [86,67]. Khi phân tích bức thƣ nổi tiếng của Samuel Beckett gửi Axel Kaun, ngƣời viết cho rằng: ―Trong lá thƣ này, Beckett nêu rõ lý lẽ về việc phủ nhận của nghệ thuật, và cùng với đó là ngôn ngữ, thông qua chính ngôn ngữ để tiếp cận với những vấn đề (hoặc hư không) sau nó… để đào một cái hố sau một cái hố khác trong đó cho đến khi điều ẩn giấu phía sau trở thành một cái gì đó hoặc không là cái gì cả bắt đầu xuyên thấm qua. Điều ẩn giấu phía sau, dù là một cái gì đó hoặc không là cái gì cả, đều đƣợc bộc lộ khi cuộc sống (hay thói quen) bị ngắt quãng.

Điều này dẫn chúng ta quay lại sự hiểu thấu vào bên trong nỗi chịu đựng của sự tồn tại, nếu thiếu điều đó, không thể có nghệ thuật nào. Trong tác phẩm của riêng Beckett, tính bất khả của hƣ không vì thế cần đƣợc suy ngẫm trong mối liên hệ không phải với chủ nghĩa hƣ vô mà với sự xuất hiện tất yếu của cả hƣ vô và mặt tƣơng ứng của nó: cái vô hạn‖ [86; 68].

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Bài viết "Luận án tiến sĩ về kết cấu trong kịch của Samuel Beckett" của tác giả Lê Thúy Hằng, dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Anh Đào tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, khám phá sâu sắc về cấu trúc và hình thức nghệ thuật trong các tác phẩm kịch của Samuel Beckett. Luận án không chỉ phân tích các yếu tố kết cấu mà còn làm nổi bật cách mà Beckett sử dụng ngôn ngữ và hình ảnh để truyền tải thông điệp sâu sắc về con người và cuộc sống. Độc giả sẽ tìm thấy những lợi ích từ việc hiểu rõ hơn về cách thức mà nghệ thuật kịch có thể phản ánh những khía cạnh phức tạp của tâm lý con người.

Để mở rộng thêm kiến thức về lĩnh vực lý luận văn học và các tác phẩm văn học nổi bật, bạn có thể tham khảo các bài viết liên quan như Giáo Trình Lí Luận Văn Học: Tác Phẩm Văn Học Đặc Sắc, nơi cung cấp cái nhìn tổng quan về lý luận văn học, hay Tư tưởng lý luận phê bình văn học của Kim Thánh Thán và sự tiếp nhận tại Việt Nam, giúp bạn hiểu thêm về các trường phái phê bình văn học hiện đại. Cuối cùng, bài viết Luận Văn Về Đặc Trưng Thể Loại Kịch Trong Tác Phẩm Của Tolstoy cũng sẽ mang đến cho bạn những góc nhìn thú vị về thể loại kịch trong văn học. Những tài liệu này sẽ giúp bạn mở rộng hiểu biết và khám phá sâu hơn về các khía cạnh nghệ thuật trong văn học.