phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo và phần kết luận, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kế toán thu, chi hoạt động trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng kế toán thu, chi hoạt động tại trƣờng THPT Hàm Rồng. Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện kế toán thu, chi hoạt động tại trƣờng THPT Hàm Rồng. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN T U, C OẠT ĐỘNG TRONG CÁC ĐƠN V SỰ NG ỆP CÔNG LẬP 1.
Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Đơn vị sự nghiệp công lập và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập * Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo Luật Viên chức (2010), đơn vị SNCL đƣợc hiểu là “Tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nƣớc” [14]. Tại Khoản 1, Điều 2 Nghị định số 16/2015/NĐ-CP định nghĩa: “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công)” [3]. Trong khuôn khổ luận văn này, đơn vị công lập đƣợc hiểu là đơn vị đƣợc Nhà nƣớc thành lập để thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn hay quản lý Nhà nƣớc về một lĩnh vực nào đó và đƣợc Nhà nƣớc cấp toàn bộ hoặc một phần kinh phí để thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp.
* Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Có nhiều tiêu thức để phân loại ĐVSNCL, trong đó có một số tiêu thức phân loại cơ bản đƣợc quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP [3], cụ thể: * Căn cứ vào mức độ tự chủ tài chính - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ: đây là các đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên và chi đầu tƣ, không phụ thuộc vào NSNN và Nhà nƣớc không phải cấp kinh phí hoạt động thƣờng xuyên cho đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thƣờng xuyên: đây là các đơn vị có nguồn thu sự nghiệp đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, 5 không phụ thuộc vào NSNN và Nhà nƣớc không phải cấp kinh phí hoạt động thƣờng xuyên cho đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thƣờng xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chƣa kết cấu đủ chi phí, đƣợc Nhà nƣớc đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chƣa tính đủ chi phí): đây là các đơn vị có nguồn thu sự nghiệp chỉ đủ trang trải một phần kinh phí hoạt động thƣờng xuyên, phần còn lại vẫn phải phụ thuộc vào kinh phí do NSNN cấp. Mức tự bảo đảm một phần kinh phí hoạt động thƣờng xuyên luôn nhỏ hơn 100% và đƣợc xác định theo công thức sau: Mức tự đảm bảo chi Tổng số nguồn thu sự nghiệp phí hoạt động thƣờng = x x100 Tổng số chi hoạt động xuyên thƣờng xuyên - Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nƣớc bảo đảm chi thƣờng xuyên: là đơn vị hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ đƣợc cấp có thẩm quyền giao, không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp.
* Căn cứ vào phân cấp quản lý tài chính - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tƣớng Chính phủ hoặc Uỷ ban nhân dân giao. Đơn vị dự toán cấp I thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dƣới trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị cấp dƣới đơn vị dự toán cấpI, đƣợc đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán đƣợc giao cho đơn vị dự toán cấp II (trƣờng hợp đƣợc ủy quyền của đơn vị dự toán cấp I). Định kỳ đơn vị phải tổng hợp chỉ tiêu kinh phí ở đơn vị và của đơn vị dự toán cấp II báo cáo lên đơn vị dự toán cấp I và cơ quan tài chính cùng cấp.
- Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách (Đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nƣớc), đƣợc đơn vị dự toán cấp I hoặc cấp II giao dự toán ngân sách. Đơn vị cấp dƣới của đơn vị dự toán cấp III đƣợc nhận kinh phí để thực 6 hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định. * Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động cụ thể: - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực y tế: gồm các cơ sở khám chữa bệnh nhƣ các bệnh viện, phòng khám, trung tâm y tế thuộc các bộ, ngành và địa phƣơng; cơ sở khám chữa bệnh thuộc các viện nghiên cứu, trƣờng đào tạo y dƣợc; các cơ sở điều dƣỡng, phục hồi chức năng, các trung tâm truyền thông giáo dục sức khoẻ, các đơn vị có chức năng kiểm định vắc xin, sinh phẩm y tế, trang thiết bị y tế, kiểm nghiệm thuốc, hóa mỹ phẩm, thực phẩm, kiểm dịch y tế thuộc các bộ, ngành, địa phƣơng, các cơ sở sản xuất vắc xin, sinh phẩm y tế, máu và các chế phẩm về máu, dịch truyền hoặc các sản phẩm khác thuộc ngành y tế… - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo: gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nhƣ các trƣờng mầm non, tiểu học, trung học, các trung tâm kỹ thuật tổng hợp hƣớng nghiệp, trung tâm giáo dục thƣờng xuyên, các trƣờng dạy nghề, trƣờng trung học chuyên nghiệp, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện… - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực văn hoá thông tin nghệ thuật: gồm các đoàn nghệ thuật, trung tâm chiếu phim, nhà văn hoá thông tin, thƣ viện công cộng, bảo tàng, trung tâm thông tin triển lãm, đài phát thanh, truyền hình… - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực thể dục thể thao: gồm các trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các câu lạc bộ thể dục thể thao… - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực kinh tế: gồm các viện tƣ vấn, thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn; các trung tâm nghiên cứu khoa học và ứng dụng về nông, lâm, ngƣ nghiệp, giao thông, công nghiệp, địa chính… Việc phân loại các ĐVSN theo lĩnh vực hoạt động tạo thuận lợi cho việc phân tích đánh giá hoạt động đơn vị trong các lĩnh vực khác nhau tác động đến nền kinh tế nhƣ thế nào, từ đó Nhà nƣớc đƣa ra các chế độ, chính sách phù hợp với hoạt động của các đơn vị này. Cơ chế quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập 7 Cơ chế quản lý tài chính (QLTC) là một nhân tố có ảnh hƣởng quan trọng đến công tác kế toán tại các ĐVSNCL.
Theo Nghị định số 16/2015/NĐ- CP của Chính phủ, cơ chế QLTC của các ĐVSNCL gồm 4 nội dung chính: Lập dự toán; Giao dự toán và thực hiện dự toán; Quyết toán và thanh tra, kiểm tra [3]. a) Lập dự toán Lập dự toán là khâu đầu tiên, có ý nghĩa quan trọng và quyết định đến hiệu quả của các khâu còn lại trong quy trình QLTC. Việc lập dự toán tại các ĐVSNCL phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản nhƣ sau: - Phải phản ánh đầy đủ chính xác các khoản thu, chi theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức của nhà nƣớc. - Việc lập dự toán phải theo từng lĩnh vực thu và lĩnh vực chi.
- Phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi phải có nguồn đảm bảo. - Lập dự toán phải đúng theo nội dung, biểu mẫu quy định, đúng thời gian, phải thể hiện đầy đủ các khoản thu chi theo Mục lục NSNN và hƣớng dẫn của Bộ Tài chính gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của nhà nƣớc xét duyệt. - Dự toán đƣợc lập phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán. b) Giao dự toán và thực hiện dự toán Việc phân bổ và giao dự toán phải tuân thủ theo quy định của Luật NSNN.
Căn cứ lộ trình tính giá dịch vụ sự nghiệp công, cơ quan quản lý cấp trên giao dự toán kinh phí ngân sách đặt hàng, giao nhiệm vụ cho các đơn vị sự nghiệp kinh tế, sự nghiệp khác theo từng danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng NSNN theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Nếu đơn vị do Nhà nƣớc bảo đảm chi thƣờng xuyên thì cơ quan quản lý cấp trên thực hiện giao dự toán ổn định trong 3 năm và đƣợc điều chỉnh khi Nhà nƣớc thay đổi nhiệm vụ, cơ chế chính sách theo quy định. c) Quyết toán 8 Cuối quý, cuối năm, các ĐVSNCL lập báo cáo kế toán, báo cáo quyết toán thu, chi NSNN gửi cơ quan quản lý cấp trên xét duyệt theo quy định hiện hành. Yêu cầu và nguyên tắc quyết toán thu chi tài chính: - Các đơn vị sự nghiệp phải tổ chức công tác kế toán, thống kê và báo cáo tài chính theo các quy định của pháp luật về chế độ kế toán thống kê áp dụng cho các đơn vị hành chính sự nghiệp.
- Hệ thống chỉ tiêu báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách phải phù hợp, thống nhất với chỉ tiêu dự toán năm tài chính và Mục lục ngân sách nhà nƣớc, đảm bảo có thể so sánh đƣợc giữa số thực hiện với số dự toán và giữa các kỳ kế toán với nhau. - Báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách dùng để tổng hợp tình hình về tài sản, tiếp nhận và sử dụng kinh phí ngân sách của nhà nƣớc. - Tình hình thu, chi và kết quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập trong kỳ kế toán, cung cấp thông tin kinh tế, tài chính chủ yếu cho việc đánh giá tình hình và thực trạng của đơn vị, là căn cứ quan trọng giúp cơ quan nhà nƣớc, lãnh đạo đơn vị kiểm tra, giám sát điều hành hoạt động của đơn vị. - Báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách phải lập đúng, phản ánh đầy đủ các chỉ tiêu theo mẫu, phải lập đúng kỳ hạn, nộp đúng thời hạn tới cơ quan tài chính và cơ quan thống kê, Kho bạc nhà nƣớc nơi giao dịch để phối hợp kiểm tra, đối chiếu, điều chỉnh số liệu kế toán liên quan đến thu, chi ngân sách nhà nƣớc và hoạt động nghiệp vụ chuyên môn của đơn vị.
- Số liệu trong báo cáo quyết toán tài chính phải chính xác, trung thực, đầy đủ.