Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1.Khái niệm bán hàng Bán hàng là khâu cuối trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, nó là quá trình chuyển giao từ người bán sang người mua để nhận quyền sở hữu về tiền hoặc quyền được thu tiền từ người mua. Về mặt tổ chức kỹ thuật thì bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức tới việc thực hiện trao đổi mua bán hàng hóa thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật, các hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng và nghiệp vụ của mình để đạt được mục đích đặt ra và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong xã hội. Về kinh tế, bản chất của bán hàng chính là sự thay đổi hình thái giá trị của hàng hóa. Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, điều này cũng có nghĩa doanh nghiệp cũng kết thúc một chu kỳ kinh doanh, tức vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp hoàn thành.
Xác định kết quả kinh doanh là so sánh chi phí bỏ ra và thu nhập đạt được trong cả quá trình kinh doanh. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả là lãi, ngược lại kết quả kinh doanh là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối kỳ hạch toán tháng, quý hay năm tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.Vai trò và ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh Trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế, bán hàng có một vai trò đặc biệt, nó vừa là điều kiện để tiến hành tái sản xuất xã hội vừa là cầu nối giữa nhà sản xuất với người tiêu dùng, phản ánh sự gặp nhau giữa cung và cầu về hàng hóa, qua 5 đó định hướng cho sản xuất, tiêu dùng và khả năng thanh toán, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. + Đối với doanh nghiệp: Việc tăng nhanh quá trình bán hàng tức là tăng vòng quay của vốn, tiết kiệm vốn và trực tiếp làm tăng lợi nhuận của doanh nghiệp.
Từ đó sẽ nâng cao đời sống, thu nhập cho cán bộ công nhân viên trong doanh nghiệp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với nhà nước, + Đối với người tiêu dùng: Bán hàng là cầu nối đứa sản phẩm từ doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng, thông qua đó khách hàng được đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, có thể mua sản phẩm một cách dễ dàng và nhanh chóng. + Đối với nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện để kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ, là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống của người lao động nói riêng và của toàn xã hội nói chung.Nhiệm vụ và đặc điểm của kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh Để đáp ứng được các yêu cầu về quản lý hàng hóa, bán hàng xác định kết quả kinh doanh, kế toán cần thực hiện những nhiệm vụ sau: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, trị giá vốn của hàng hóa, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu. - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, giám sát tình hình thực hiện kế hoạch tiêu thụ, kế hoạch lợi nhuận, tình hình thực hiện nhiệm vụ của doanh nghiệp với nhà nước. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập BCTC và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình tiêu thụ, xác định và phân phối kết quả.
Thực hiện nhiệm vụ cơ bản trên, giúp doanh nghiệp nắm vững tình hình kinh doanh hàng hóa của doanh nghiệp, sự biến động của nó, thiết lập được mối quan hệ giữa sản xuất và tiêu dùng, tìm ra và lựa chọn phương án bán hàng có hiệu quả nhất, từ đó định hướng hoạt động kinh doanh cho doanh nghiệp.Các phương thức bán hàng và phương thức thanh toán 1.Các phương thức bán hàng Trong nền kinh tế cơ chế thị trường có cạnh tranh gay gắt, các doanh nghiệp phải vận dụng mọi biện pháp để thúc đẩy quá trình tiêu thụ hàng hóa, tăng doanh thu và tăng lợi nhuận cho mình. Một trong các biện pháp doanh nghiệp sử dụng để tăng doanh thu và chiếm lĩnh thị trường là: Áp dụng các phương thức bán hàng phù hợp nhất đối với doanh nghiệp và áp dujgn các phương thức khác nhau, tùy thuộc vào từng điều kiện cụ thể của từng thị trường. Trong kinh doanh thương mại dịch vụ có 2 phương thức bán hàng chủ yếu là bán buôn và bán lẻ: a) Phương thức bán buôn Bán buôn hàng hóa là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, các cửa hàng, đại lý,… Với số lượng lớn để các đơn vị tiếp tục bán cho các tổ chức khác hay phục vụ cho việc khác nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế. Là sự vận động ban đầu của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng và được thực hiện bởi hai hình thức: + Bán buôn qua kho: Theo hình thức này, hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp và thực hiện theo hai cách: xuất bán trực tiếp và xuất giử đi bán.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng không qua kho: Là hình thức bán hàng mà bên bán hàng của nhà cung cấp để bán cho khách hàng, hàng hóa không qua kho của bên bán. Hình thức này được thực hiện thông qua các hình thức nhỏ như: giao hàng tay ba, hình thức vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán và không tham gia thanh toán,… b) Phương thức bán lẻ Bán lẻ là trực tiếp bán hàng cho người tiêu dùng hoặc cho các tổ chức kinh tế mang tính tiêu dùng. Là khâu vận động cuối cùng của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng. Tại khâu này hàng hóa kết thúc lưu thông, 7 thực hiện được toàn bộ giá trị và giá trị sử dụng.
Bán lẻ thường áp dụng các phương thức sau: + Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nghiệp vụ bán hàng hoàn toàn thành trực diện với khách hàng. Khách hàng thanh toán tiền, người bán giao hàng cho khách. + Bán lẻ thu tiền tập trung: Theo hình thức này, khách hàng nộp tiền cho người thu tiền và nhận hóa đơn để nhận hàng tại quầy giao hàng do một nhân viên bán hàng khác đảm nhận. c) Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, kí giử để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hao hồng đại lý.Các phương thức thanh toán Tùy thuộc vào nhiều yếu tố như giá trị lô hàng bán, mức độ tín nhiệm lẫn nhau mà doanh nghiệp thương mại và người mua có thể thỏa thuận lựa chọn sử dụng các phương thức thanh toán khác nhau. Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng hai phương thức thanh toán: + Thanh toán bằng tiền mặt: Là hình thức thanh toán được thực hiện thông qua việc trực tiếp nhập xuất tiền mặt của doanh nghiệp mà không thông qua nghiệp vụ thanh toán của ngân hàng. Khi thực hiện thanh toán theo phương thức này người mua nhận được hàng hóa của doanh nghiệp thì sẽ thanh toán ngay cho doanh nghiệp bằng tiền mặt hoặc doanh nghiệp sẽ ghi giấy nhận nợ cho khách hàng và sẽ thanh toán trong thời gian thỏa thuận. Phương thức này thường được sử dụng khi mua là khách hàng nhỏ, mua hàng với khối lượng hàng không nhiều hoặc chưa mở tài khoản tại ngân hàng.
+ Thanh toán không dùng tiền mặt: Là hình thức thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản người tri trả chuyển 8 vào tài khoản người thụ hưởng qua vai trò trung gian của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Có các hình thức thanh toán không qua tiền mặt: Chuyển tiền qua ngân hàng, Séc, ngân phiếu,… 1.Nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Kế toán giá vốn hàng bán 1. Khái niệm Giá vốn hàng bán là giá trị tồn trữ của hàng bán trong một thời gian cụ thể.
Trị giá vốn hàng bán là toàn bộ các chi phí liên quan đến quá trình bán hàng, gồm có trị giá vốn hàng xuất kho để bán, chi phí hàng bán, chi phí quản lý doanh nghiệp phân bổ cho hàng bán ra trong kỳ. Việc xác định trị giá vốn hàng bán là cơ sở để tính kết quả hoạt động kinh doanh. Phương pháp tính giá vốn hàng bán Hàng hóa được nhập từ nhiều nguồn khác nhau, ở nhiều thời điểm khác nhau nên có nhiều giá khác nhau. Do đó, khi xuất hàng hóa tùy thuộc vào đặc điểm hoạt động, yêu cầu, trình độ quản lý và điều kiện trang thiết bị phương tiện kỹ thuật tính toán ở từng doanh nghiệp mà lựa chọn một trong các phương pháp sau: Phương pháp thực tế đích danh: Phương pháp này được sử dụng trong trường hợp doanh nghiệp quản lý hàng hóa theo lô nhập hàng.
Hàng xuất kho thuộc thuộc lô hàng nào thì lấy đơn giá của lô hàng đó để tính. Phương pháp này thường được sử dụng với những loại hàng có giá trị cao, thường xuyên cải tiến mẫu mã chất lượng. Phương pháp nhập trước, xuất trước: Phương pháp này được áp dụng trên giả định là giá trị hàng tồn kho được mua hoặc được sản xuất trước thì được xuất trước và giá trị hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là giá trị hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ. Phương pháp bình quân gia quyền: Theo phương pháp bình quân gia quyền, giá trị của từng loại hàng tồn kho được tính theo giá trị trung bình của từng loại hàng tồn kho đầu kỳ và giá trị 9 từng loại hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trong kỳ.