Khóa luận: Nghiên cứu hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Chi nhánh Bình Tây

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Nguyễn Trần Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Đức
• Trường học: Trường Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Vietcombank Bình Tây
• Loại tài liệu: Khoá Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Nhận xét của giáo viên hướng dẫn
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• HỆ THỐNG BẢNG BIỂU
• HỆ THỐNG BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU CỦA CHUYÊN ĐỀ
• 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA CHUYÊN ĐỀ
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. KẾT CẤU KHOÁ LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG
• 2.1.1. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.1.2. Đặc điểm thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.1.3. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế
• 2.1.4. Những phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt
• 2.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác thanh toán không dùng tiền mặt của các ngân hàng thương mại
• 2.2. CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ THỰC HIỆN LIÊN QUAN ĐẾN MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Mô hình chấp nhận công nghệ TAM: (Technology Acceptance Model)
• 2.2.2. Mô hình thống nhất việc chấp nhận và sử dụng công nghệ UTAUT (Unified Theory of Acceptance and Use of Technology)
• 2.2.3. Mô hình chấp nhận và sử dụng ngân hàng điện tử, E-BAM (E-Banking Adoption Model)
• 2.2.4. Mô hình nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến ý định và quyết định sử dụng thẻ ATM tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC CHẤP NHẬN VÀ SỬ DỤNG CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 3.1. SƠ NÉT VỀ VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 3.2. TÌNH HÌNH CHUNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 3.3. CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 3.3.1. Hình thức thanh toán bằng uỷ nhiệm chi
• 3.3.2. Hình thức thanh toán bằng uỷ nhiệm thu
• 3.3.3. Hình thức thanh toán bằng séc
• 3.3.4. Hình thức thanh toán bằng thẻ
• 3.3.5. Hình thức thanh toán bằng ngân hàng điện tử
• 3.4. MÔ HÌNH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC LỰA CHỌN VÀ SỬ DỤNG HÌNH THỨC TTKDTM
• 3.4.1. Thang đo lường và các biến quan sát
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 3.4.3. Phạm vi nghiên cứu và cách thức thu thập thông tin
• 3.4.4. Tiến hành kiểm tra Cronbach’s Alpha cho thang đo các nhân tố ảnh hưởng
• 3.5. Đánh giá thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.6. Kiểm tra độ tin cậy lần 2 với 4 nhân tố khảo sát
• 3.7. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.8. Kiểm định mức độ ảnh hưởng với các yếu tố nhân khẩu học
• 4. CHƯƠNG 4: BIỆN PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TOÁN KHÔNG BẰNG TIỀN MẶT TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 4.1. ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC MARKETING, CHĂM SÓC KHÁCH HÀNG TẠI VIETCOMBANK CHI NHÁNH BÌNH TÂY
• 4.2. CẢI TIẾN, HOÀN THIỆN CÁC HÌNH THỨC TTKDTM TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 4.2.1. Đối với hình thức uỷ nhiệm chi
• 4.2.2. Đối với hình thức uỷ nhiệm thu
• 4.2.3. Đối với hình thức séc
• 4.2.4. Hình thức thanh toán bằng thẻ
• 4.2.5. Hình thức thanh toán bằng ngân hàng điện tử
• 4.3. ĐẦU TƯ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ TRONG CÔNG TÁC GIAO DỊCH TTKDTM TẠI VIETCOMBANK BÌNH TÂY
• 4.4. ĐẨY MẠNH TIẾN ĐỘ HIỆN ĐẠI HOÁ NGÂN HÀNG, ĐỔI MỚI KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ TTKDTM
• 4.5. GIẢI PHÁP NÂNG CAO YẾU TỐ PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN TTKDTM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây

Nghiên cứu này tập trung vào hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây, một trong những ngân hàng thương mại hàng đầu tại Việt Nam. Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đang ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng trong nền kinh tế hiện đại. Nghiên cứu sẽ phân tích các hình thức thanh toán, lợi ích và thách thức mà ngân hàng gặp phải trong quá trình triển khai.

1.1. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm các phương tiện như thẻ, séc, và chuyển khoản. Đây là cơ chế cho phép chuyển tiền từ tài khoản này sang tài khoản khác mà không cần sử dụng tiền mặt.

1.2. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế

Thanh toán không dùng tiền mặt giúp tăng tốc độ lưu chuyển vốn, giảm thiểu chi phí giao dịch và hỗ trợ ngân hàng trong việc quản lý nguồn vốn hiệu quả.

II. Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để nâng cao hiệu quả hoạt động này.

2.1. Tình hình chung về thanh toán không dùng tiền mặt

Tình hình thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây cho thấy sự gia tăng trong số lượng giao dịch, nhưng tỷ lệ thanh toán vẫn còn thấp so với kỳ vọng.

2.2. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt phổ biến

Các hình thức thanh toán như uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, và thanh toán qua thẻ đang được sử dụng rộng rãi tại Vietcombank Bình Tây, mỗi hình thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng.

III. Vấn đề và thách thức trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây cũng gặp phải nhiều thách thức như sự thiếu hụt công nghệ, nhận thức của khách hàng và vấn đề an toàn trong giao dịch.

3.1. Thiếu hụt công nghệ và hạ tầng

Công nghệ thanh toán hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu của khách hàng, dẫn đến việc chậm trễ trong giao dịch và giảm sự hài lòng của khách hàng.

3.2. Nhận thức của khách hàng về thanh toán không dùng tiền mặt

Nhiều khách hàng vẫn còn e ngại khi sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do thiếu thông tin và hiểu biết về lợi ích của chúng.

IV. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt

Để nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, Vietcombank Bình Tây cần áp dụng các giải pháp như cải tiến công nghệ, tăng cường marketing và nâng cao nhận thức của khách hàng.

4.1. Cải tiến công nghệ thanh toán

Đầu tư vào công nghệ mới và cải tiến hệ thống thanh toán hiện tại sẽ giúp tăng tốc độ và độ chính xác của giao dịch.

4.2. Tăng cường marketing và chăm sóc khách hàng

Các chiến dịch marketing hiệu quả sẽ giúp nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của thanh toán không dùng tiền mặt.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây không chỉ giúp tăng cường hiệu quả kinh doanh mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

5.1. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự gia tăng đáng kể trong số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây trong những năm qua.

5.2. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu

Các giải pháp đề xuất từ nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc tiếp tục cải tiến công nghệ và nâng cao nhận thức của khách hàng sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

6.1. Tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt

Dự báo rằng thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, đặc biệt là với sự hỗ trợ của công nghệ mới.

6.2. Những khuyến nghị cho Vietcombank Bình Tây

Cần có những chính sách và chiến lược rõ ràng để thúc đẩy hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh của ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò là cầu nối điều chuyển vốn và thực hiện chức năng trung gian thanh toán. Sự phát triển của các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) là một tất yếu khách quan nhằm gia tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa và chu chuyển vốn, tiết giảm chi phí lưu thông tiền mặt, hỗ trợ công tác kiểm soát tiền tệ và kiềm chế lạm phát. Tại Việt Nam, khuôn khổ pháp lý cho hoạt động này đã được định hình từ Quyết định 22QĐ-NH1 ngày 21/02/1994 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành "Thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt" cùng các đề án phát triển thanh toán của Chính phủ qua từng giai đoạn. Tuy nhiên, sau gần 20 năm triển khai, tỷ lệ sử dụng tiền mặt trong dân cư vẫn ở mức cao do thói quen tiêu dùng và mức độ hiện đại hóa công nghệ chưa đồng đều.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Trần Phương Thảo (Chương trình Đào tạo Đặc biệt, Ngành Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh; Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Đức, tháng 6/2013) được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích diễn biến tình hình hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Bình Tây qua các năm.
2. Nhận định những khó khăn, thách thức và thành tựu mà Vietcombank Chi nhánh Bình Tây đã đạt được trong quá trình triển khai công tác thanh toán phi tiền mặt.
3. Nhận dạng và khảo sát mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn và sử dụng hình thức TTKDTM của khách hàng tại chi nhánh.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị xuất phát từ thực tiễn hoạt động và kết quả khảo sát định lượng nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt và gia tăng năng lực cạnh tranh cho ngân hàng.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và hành vi lựa chọn, sử dụng dịch vụ của nhóm khách hàng cá nhân và tổ chức.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Bình Tây (bao gồm Phòng giao dịch Trần Hưng Đạo).
• Phạm vi thời gian và dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp phản ánh giá trị và cơ cấu TTKDTM thu thập trong giai đoạn 2009–2012; Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát khách hàng từ tháng 3/2013 đến tháng 5/2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các đặc điểm cốt lõi của TTKDTM: sự vận động của tiền tệ tách rời độc lập với sự vận động của hàng hóa về thời gian và không gian; tiền tệ tồn tại dưới dạng tiền tệ ghi sổ (kế toán); và ngân hàng đóng vai trò trung gian thanh toán bắt buộc. Tác giả tổng hợp các công cụ thanh toán hiện hành gồm: Ủy nhiệm chi (UNC), Ủy nhiệm thu (UNT), Séc (séc ký danh, séc vô danh, séc chuyển khoản, séc tiền mặt), Thẻ thanh toán (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng), Thư tín dụng (L/C), Ngân phiếu thanh toán và Dịch vụ ngân hàng điện tử (Home banking, Internet banking, Phone banking, Mobile banking, Call centre).

Để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến việc chấp nhận và sử dụng dịch vụ, khóa luận kế thừa và tích hợp các mô hình lý thuyết:

• Mô hình chấp nhận công nghệ TAM (Technology Acceptance Model): Của Davis (1989) và Bagozzi (1992) với hai nhân tố cốt lõi là Nhận thức tính hữu ích (Perceived Usefulness) và Nhận thức tính dễ sử dụng (Perceived Ease of Use).
• Mô hình thống nhất việc chấp nhận và sử dụng công nghệ UTAUT (Unified Theory of Acceptance and Use of Technology): Của Venkatesh và cộng sự (2003) với các nhân tố: Hiệu quả mong đợi (Performance Expectancy), Kỳ vọng nỗ lực (Effort Expectancy), Ảnh hưởng xã hội (Social Influence) và Điều kiện thuận lợi (Facilitating Conditions).
• Mô hình chấp nhận và sử dụng ngân hàng điện tử E-BAM (E-Banking Adoption Model): Của Nguyễn Duy Thanh và Cao Hào Thi (2010).
• Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định và quyết định sử dụng thẻ ATM tại Việt Nam: Của PGS. TS. Lê Thế Giới.

Mô hình nghiên cứu đề xuất áp dụng tại Vietcombank Bình Tây bao gồm 6 nhóm nhân tố tác động trực tiếp và các biến điều tiết nhân khẩu học:

1. Điều kiện thuận lợi (FC): Hạ tầng kỹ thuật, địa điểm mạng lưới, tính sẵn sàng của máy móc, thời gian phục vụ.
2. Kỳ vọng nỗ lực (EE): Quy trình thao tác, tính đơn giản của biểu mẫu, mức độ dễ nắm bắt tính năng.
3. Hiệu quả mong đợi (PE): Mức độ tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả công việc.
4. Hình ảnh ngân hàng (Bank image): Uy tín thương hiệu và mức độ tín nhiệm của ngân hàng.
5. Yếu tố pháp luật (MIL): Khung hành lang pháp lý, quy định an toàn bảo mật và bảo vệ người dùng.
6. Chuẩn chủ quan / Chuẩn xã hội (Subjective Norm): Tác động từ cộng đồng, gia đình, đối tác và người xung quanh.
7. Yếu tố nhân khẩu học (Demographic): Loại khách hàng, độ tuổi, giới tính, kinh nghiệm giao dịch.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện qua hai giai đoạn:

• Nghiên cứu định tính: Nghiên cứu sơ bộ nhằm hiệu chỉnh các biến quan sát và thiết lập bảng câu hỏi theo thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không hài lòng/Rất không đồng ý đến 5: Rất hài lòng/Rất đồng ý).
• Nghiên cứu định lượng: Phương pháp lấy mẫu thuận tiện với kích thước mẫu dự kiến n = 130; số phiếu phát ra 130 và thu về 126 phiếu hợp lệ (khảo sát trực tiếp từ tháng 3/2013 đến tháng 5/2013).
• Công cụ xử lý: Phần mềm SPSS 16.0 với các kỹ thuật: kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy tuyến tính bội, và các kiểm định Independent Samples T-Test, One-way ANOVA để đánh giá sự khác biệt theo nhân khẩu học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đặt vấn đề

Chương này nêu bật tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đẩy mạnh vai trò trung gian thanh toán và thúc đẩy lộ trình giảm lưu thông tiền mặt của Chính phủ. Tác giả xác lập 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, chỉ rõ đối tượng nghiên cứu là các phương tiện thanh toán phi tiền mặt cùng khách hàng cá nhân và doanh nghiệp tại Vietcombank Bình Tây. Phạm vi dữ liệu thứ cấp được giới hạn trong giai đoạn 2009–2012, và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong 3 tháng đầu năm 2013 với cỡ mẫu 126. Chương 1 cũng trình bày tổng quan phương pháp luận kết hợp định tính - định lượng và cấu trúc 4 chương của khóa luận.

Chương 2: Lý luận chung về thanh toán không dùng tiền mặt

Tác giả hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về bản chất, đặc trưng, vai trò của TTKDTM đối với việc đẩy nhanh tốc độ chu chuyển vốn xã hội, kìm hãm lạm phát và hỗ trợ NHTM huy động nguồn vốn tiền gửi thanh toán. Nội dung chương mô tả chi tiết quy trình luân chuyển chứng từ và thanh toán của các phương tiện:

• Quy trình Ủy nhiệm chi (lập 4 liên, trích nợ tài khoản người mua chuyển có sang người bán).
• Quy trình Ủy nhiệm thu (lập trên cơ sở chứng từ hóa đơn, trích thu hộ qua ngân hàng).
• Quy trình thanh toán séc trong hai trường hợp: các bên mở tài khoản cùng đơn vị ngân hàng và khác đơn vị ngân hàng.
• Quy trình nghiệp vụ thẻ thanh toán (cơ chế phát hành, giao dịch quầy, rút tiền ATM, thanh toán đơn vị chấp nhận thẻ POS) và Thư tín dụng (L/C).
• Khái quát các dịch vụ ngân hàng hiện đại: Home banking, Internet banking, Phone banking, Mobile banking, Call centre.

Đồng thời, chương phân tích 6 nhóm nhân tố vĩ mô và vi mô chi phối công tác TTKDTM của NHTM (môi trường kinh tế, pháp lý, công nghệ, con người, hoạt động kinh doanh tổng thể và yếu tố tâm lý), kết hợp tổng quan 4 mô hình lý thuyết hành vi (TAM, UTAUT, E-BAM, mô hình thẻ ATM) làm tiền đề xây dựng mô hình thực nghiệm.

Chương 3: Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và mô hình các nhân tố tác động đến việc chấp nhận và sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây

Chương 3 trình bày tổng quan về Vietcombank Bình Tây và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2009–2012. Hoạt động TTKDTM tại chi nhánh chiếm tỷ trọng trên 80% tổng doanh thu thanh toán. Tác giả lược bỏ phân tích Thư tín dụng (do chỉ dùng trong thanh toán quốc tế, thủ tục phức tạp không phổ biến trong thanh toán nội địa) và Ngân phiếu thanh toán (đã chấm dứt phát hành theo Quyết định 235/2002/QĐ-NHNN), tập trung vào 5 hình thức chủ đạo:

Hình thức TTKDTM	Tỷ trọng năm 2009	Tỷ trọng năm 2010	Tỷ trọng năm 2011	Tỷ trọng năm 2012	Tốc độ tăng trưởng 2010/2009	Tốc độ tăng trưởng 2011/2010	Tốc độ tăng trưởng 2012/2011
Ủy nhiệm chi (UNC)	85,97%	85,46%	71,31%	54,05%	+5,26%	-3,29%	-31,62%
Ủy nhiệm thu (UNT)	0,09%	0,12%	0,09%	0,10%	+33,44%	-9,53%	-3,80%
Séc	7,12%	7,01%	16,87%	28,48%	+3,97%	+173,72%	+55,00%
Thẻ thanh toán	5,83%	6,21%	8,98%	13,43%	+12,74%	+67,55%	+34,88%
Ngân hàng điện tử (NHĐT)	0,78%	1,02%	2,64%	3,25%	+39,24%	+198,97%	+11,18%

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu Phòng Kế toán Vietcombank Bình Tây trong văn bản khóa luận

Thực trạng từng công cụ cho thấy:

• Ủy nhiệm chi: Là công cụ truyền thống chiếm tỷ trọng lớn nhất, phục vụ chủ yếu các giao dịch thanh toán giá trị lớn của khách hàng tổ chức. Tỷ trọng UNC giảm dần từ 85,97% (2009) xuống 54,05% (2012) do sự dịch chuyển sang các kênh thanh toán hiện đại.
• Ủy nhiệm thu: Chiếm tỷ trọng rất nhỏ (~0,1%), chủ yếu sử dụng cho các khoản thu định kỳ như điện, nước, cước viễn thông; quy trình luân chuyển chứng từ còn chậm.
• Séc: Tỷ trọng gia tăng từ 7,12% (2009) lên 28,48% (2012), tăng trưởng 173,72% năm 2011. Tuy nhiên, phân tích thực tế chỉ ra đa số doanh nghiệp sử dụng séc để rút tiền mặt theo quy định của chi nhánh, chức năng séc chuyển khoản phi tiền mặt chưa phát huy đầy đủ.
• Thẻ thanh toán và Ngân hàng điện tử: Tỷ trọng thẻ tăng từ 5,83% lên 13,43%; ngân hàng điện tử tăng từ 0,78% lên 3,25% (tăng trưởng đột biến 198,97% vào năm 2011). Dịch vụ trực tuyến phát triển qua các sản phẩm như VCB-iB@nking, SMSB@nking, Mobile Banking, VCB-eTour, VCB-eTopup.

Phần định lượng của chương thực hiện đo lường 25 biến quan sát, kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha và phân tích EFA hai lần (trích xuất 4 nhân tố mới từ dữ liệu), tiến hành hồi quy đa biến xác định mức độ tác động của từng nhóm nhân tố đến quyết định sử dụng, đồng thời kiểm định sự khác biệt giữa các nhóm khách hàng theo nhân khẩu học.

Chương 4: Biện pháp hoàn thiện công tác thanh toán không bằng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây

Dựa trên kết quả định lượng và phân tích thực trạng, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp:

1. Đẩy mạnh công tác marketing và chăm sóc khách hàng: Nâng cao nhận thức người dùng, thiết kế chính sách ưu đãi phí và mở rộng truyền thông về tiện ích dịch vụ ngân hàng điện tử.
2. Cải tiến, hoàn thiện từng hình thức TTKDTM:
   • Đơn giản hóa thủ tục và biểu mẫu Ủy nhiệm chi, rút ngắn thời gian xử lý.
   • Ứng dụng công nghệ xử lý tự động đối với Ủy nhiệm thu định kỳ.
   • Quản lý chặt chẽ rủi ro phát hành séc, phổ biến quy trình séc chuyển khoản.
   • Mở rộng mạng lưới điểm chấp nhận thẻ (POS), nâng cao độ ổn định của máy ATM.
   • Nâng cấp giao diện và tăng cường tính bảo mật cho Internet Banking, Mobile Banking.
3. Đầu tư đội ngũ cán bộ: Đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu, nâng cao kỹ năng tư vấn và phong cách giao dịch chuyên nghiệp cho nhân viên quầy.
4. Đẩy mạnh tiến độ hiện đại hóa ngân hàng: Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, giảm thiểu lỗi nghẽn mạng và trục trặc hệ thống.
5. Kiến nghị hoàn thiện môi trường pháp lý: Tăng cường khung pháp lý về bảo mật giao dịch điện tử và chế tài xử lý vi phạm trong phát hành séc, gian lận thẻ.

Kết quả và đóng góp

Công trình nghiên cứu đạt được những kết quả và đóng góp cụ thể:

• Làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu thanh toán: Phản ánh rõ nét xu hướng giảm dần tỷ trọng của công cụ truyền thống (UNC từ 85,97% xuống 54,05%) và sự tăng trưởng của các công cụ mới (thẻ từ 5,83% lên 13,43%; NHĐT từ 0,78% lên 3,25%; tổng nhóm séc, thẻ, NHĐT tăng từ 8,05% năm 2009 lên gần 50% năm 2012).
• Nhận diện đúng bản chất giao dịch: Chỉ ra thực trạng việc tăng trưởng giá trị séc (đạt 28,48% năm 2012) thực chất phản ánh nhu cầu rút tiền mặt của doanh nghiệp hơn là phục vụ thanh toán chuyển khoản phi tiền mặt.
• Thực nghiệm mô hình định lượng: Kiểm định bộ thang đo gồm 25 biến quan sát với mẫu khảo sát 126 khách hàng tại Vietcombank Bình Tây thông qua các phân tích Cronbach's Alpha, EFA và hồi quy, cung cấp bằng chứng định lượng về các yếu tố quyết định hành vi sử dụng dịch vụ thanh toán.
• Đề xuất hệ thống giải pháp gắn với thực tiễn: Cung cấp hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ quy trình, nhân sự, công nghệ đến pháp lý, phục vụ trực tiếp cho hoạt động kinh doanh của chi nhánh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực hiện:

• Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Kích thước mẫu khảo sát dừng lại ở n = 126 phiếu hợp lệ, sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện do hạn chế về thời gian thực tập (tháng 3–5/2013) và nguồn lực cá nhân của sinh viên, do đó tính đại diện cho toàn bộ khách hàng hệ thống ngân hàng chưa cao.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi một chi nhánh (Vietcombank Bình Tây), chưa so sánh chéo với các ngân hàng thương mại cổ phần khác trên cùng địa bàn.
• Phạm vi công cụ: Khóa luận không đi sâu phân tích Thư tín dụng và Ngân phiếu thanh toán do tính chất đặc thù và quy định pháp lý tại thời điểm nghiên cứu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng quy mô mẫu, áp dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng, mở rộng khảo sát sang nhiều chi nhánh ngân hàng khác nhau và bổ sung các hình thức thanh toán số mới phát sinh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận mang lại giá trị tham khảo thực tế cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo về phương pháp kết hợp giữa phân tích dữ liệu thứ cấp (báo cáo kế toán ngân hàng) và dữ liệu sơ cấp (khảo sát SPSS) trong một đề tài khóa luận tốt nghiệp.
• Người nghiên cứu dịch vụ ngân hàng bán lẻ: Cung cấp khung thang đo chi tiết (25 biến quan sát) chuyển hóa từ các mô hình lý thuyết quốc tế (TAM, UTAUT, E-BAM) sang bối cảnh thanh toán ngân hàng tại Việt Nam.
• Cán bộ quản lý chi nhánh ngân hàng: Tham khảo các đánh giá thực trạng quy trình luân chuyển chứng từ của từng công cụ thanh toán (UNC, UNT, séc, thẻ, e-banking) để tối ưu hóa vận hành tại quầy.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu bao nhiêu và phương pháp thu thập dữ liệu như thế nào?
Khóa luận thực hiện phát ra 130 bảng câu hỏi khảo sát khách hàng tại Vietcombank Bình Tây từ tháng 3/2013 đến tháng 5/2013 theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, thu về 126 bảng câu hỏi hợp lệ để xử lý định lượng trên phần mềm SPSS 16.0.

2. Tỷ trọng các hình thức thanh toán tại Vietcombank Bình Tây thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2009–2012?
Tỷ trọng Ủy nhiệm chi giảm từ 85,97% (2009) xuống 54,05% (2012). Ngược lại, tỷ trọng các hình thức séc, thẻ và ngân hàng điện tử tăng từ 8,05% năm 2009 lên chiếm gần 50% tổng cơ cấu giá trị thanh toán không dùng tiền mặt vào năm 2012.

3. Vì sao tác giả nhận định thanh toán bằng séc tăng trưởng nhưng chưa phản ánh đúng bản chất TTKDTM?
Mặc dù giá trị thanh toán séc tăng mạnh (tăng 173,72% năm 2011 và đạt tỷ trọng 28,48% năm 2012), dữ liệu thực tế cho thấy các doanh nghiệp chủ yếu sử dụng séc làm công cụ rút tiền mặt theo quy định của ngân hàng, trong khi séc chuyển khoản phi tiền mặt rất ít được sử dụng do lo ngại rủi ro tài khoản không đủ số dư.

4. Khóa luận kế thừa những mô hình lý thuyết nào để xây dựng mô hình nghiên cứu?
Khóa luận tích hợp cơ sở lý thuyết từ Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM của Davis & Bagozzi), Mô hình thống nhất việc chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT của Venkatesh và cộng sự), Mô hình chấp nhận ngân hàng điện tử (E-BAM của Nguyễn Duy Thanh & Cao Hào Thi) và mô hình nghiên cứu sử dụng thẻ ATM của PGS. TS. Lê Thế Giới.

5. Vì sao đề tài không đi sâu phân tích Thư tín dụng và Ngân phiếu thanh toán?
Thư tín dụng (L/C) có thủ tục phức tạp và yêu cầu ký quỹ không hưởng lãi nên hầu như không được khách hàng sử dụng cho thanh toán nội địa tại chi nhánh. Trong khi đó, Ngân phiếu thanh toán đã chính thức chấm dứt phát hành theo Quyết định số 235/2002/QĐ-NHNN ngày 27/03/2002 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Trần Phương Thảo đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh chi tiết thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Chi nhánh Bình Tây giai đoạn 2009–2012. Thông qua việc phân tích dữ liệu thứ cấp và kiểm định mô hình định lượng từ 126 mẫu khảo sát, đề tài đã làm rõ sự dịch chuyển từ các công cụ truyền thống sang các dịch vụ thẻ và ngân hàng điện tử hiện đại, đồng thời chỉ ra các rào cản về thói quen và hạ tầng vận hành. Các giải pháp đề xuất trong khóa luận cung cấp cơ sở thực tiễn giúp chi nhánh cải tiến chất lượng dịch vụ, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và thúc đẩy phát triển hoạt động thanh toán văn minh, hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề CHƯƠNG 2: Cơ sở lý luận về thanh toán không dùng tiền mặt CHƯƠNG 3: Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt và mô hình các nhân tố tác động đến việc chấp nhận và sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây CHƯƠNG 4: Biện pháp hoàn thiện công tác thanh toán không dùng tiền mặt tại Vietcombank Bình Tây SVTH: NGUYỄN TRẦN PHƯƠNG THẢO Trang 3 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS NGUYỄN CHÍ ĐỨC CHƯƠNG 2 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 2.1 Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm các phương tiện như thẻ thanh toán, séc, chuyển khoản, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu… là cơ chế cho phép tiền trong tài khoản tại ngân hàng này được chuyển sang tài khoản của người thụ hưởng cùng hoặc khác ngân hàng theo lệnh của chủ tài khoản nhằm thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ mà người thụ hưởng đã cung ứng cho chủ tài khoản.2 Đặc điểm thanh toán không dùng tiền mặt Thứ nhất: Sự vận động của tiền tệ độc lập so với sự vận động của vật tư hàng hoá về cả thời gian và không gian.Đây là đặc điểm nổi bật nhất trong TTKDTM cần phải được nhận thức một cách đúng đắn. Ở đây khác với thanh toán bằng tiền mặt, TTKDTM không phải được tiến hành theo kiểu “giao hàng, nhận tiền” mà là việc giao hàng và thanh toán được thực hiện tại thời gian và địa điểm khác nhau.Sự tách rời giữa tiền và hàng là không tránh khỏi.Điều đó chỉ cho ta một phương án thanh toán – mà ở phương án đó phải chấp nhận sự tách rời đó, nhưng không để vì sự tách rời mà gây ra chậm trễ, gian lận trong thanh toán, nghĩa là phải hạn chế đến mức thấp nhất mọi rắc rối có thể xảy ra trong thanh toán. Thứ hai: Trong TTKDTM, tiền tệ chỉ xuất hiện dưới hình thức tiền tệ kế toán và được ghi chép trên các chứng từ sổ sách kế toán.Đây là đặc điểm riêng và nổi bật trong TTKDTM.Với đặc điểm này, mỗi bên tham gia thanh toán nhất định phải mở tài khoản tại ngân hàng và hơn nữa phải có tiền trong tài khoản đó.Đó là điều kiện bắt buộc, nếu không việc thanh toán sẽ không thể tiến hành. Ngoài ra, do phải mở tài khoản tại ngân hàng, nên vấn đề kiểm soát của ngân hàng trong việc tổ chức thanh toán là hết sức cần thiết.Kiểm soát tính chất đúng đắn của nội dung thanh toán, kiểm soát tính hợp pháp của chứng từ….

Thứ ba: Trong TTKDTM, vai trò của ngân hàng là rất lớn, vai trò của người tổ chức và thực hiện các khoản thanh toán. Ngoài hai hoặc nhiều đơn vị tham gia trong thanh toán thì ngân hàng được xem như người thứ ba không thể thiếu được trong TTKDTM, bởi vì chỉ có ngân hàng- người quản lý tài khoản của các đơn vị mới được phép trích chuyển tài khoản của họ và coi như một loại nghiệp vụ đặc biệt của ngân hàng.Với nghiệp vụ này, ngân hàng trở thành một “phòng thanh toán” cho xã hội – trong trường hợp đó có thể nói toàn bộ quá trình thanh toán được thực hiện thuận lợi trôi chảy hay không được quyết định bởi SVTH: NGUYỄN TRẦN PHƯƠNG THẢO Trang 4 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS NGUYỄN CHÍ ĐỨC người thực hiện, mà trong đó ngân hàng là người đóng vai trò “kết thúc” quá trình thanh toán.3 Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế Qua nghiên cứu sự tiến triển của hệ thống thanh toán chúng ta có thể thấy sự cần thiết khách quan và rất quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt đối với nền kinh tế sản xuất hàng hoá nhất là trong giai đoạn phát triển có nhiều mối quan hệ đa chiều rất phức tạp đó là: − Tổ chức tốt công tác thanh toán không dùng tiền mặt sẽ góp phần đẩy nhanh tốc độ thanh toán và tốc độ chu chuyển vốn của nền kinh tế − Thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hoá phát triển − Thanh toán không dùng tiền mặt góp phần làm giảm khối lượng tiền trong lưu thông kìm hãm và đầy lùi lạm phát − Thanh toán không dùng tiền mặt sẽ làm giảm thiểu tới mức tối đa các chi phí giao dịch trong xã hội − Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho Ngân hàng tập trung tăng cường nguồn vốn để đầu tư đúng chỗ có hiệu quả cho sự phát triển kinh tế. Qua hình thức thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tập trung được khoản thanh toán giữa các khách hàng mở tài khoản ở các Ngân hàng, muốn thanh toán được thì trên tài khoản thanh toán phải luôn có số dư, điều này đã tạo ra được một nguồn vốn nhàn rỗi và tập trung vào ngân hàng. Càng nhiều khách hàng tham gia vào hoạt động thanh toán này thì số vốn càng lớn và bằng kênh tín dụng riêng của mình ngân hàng có thể đầu tư khi nền kinh tế kêu gọi vốn để phát triển.

− Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho ngân hàng dự đoán và kiểm soát bằng đồng tiền đối với nền kinh tế để sử dụng và phát huy các đòn bẩy kinh tế như lãi suất, tỉ trọng tín dụng trung dài hạn, tỉ giá hối đoái.mà không cần phải dùng tới các mệnh lệnh hành chính để điều tiết, kiểm soát và định hướng nền kinh tế.4 Những phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt Thể thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi - chuyển tiền. Uỷ nhiệm chi thực chất là lệnh chi tiền của chủ tài khoản lập theo mẫu in sẵn của ngân hàng, yêu cầu ngân hàng phục vụ mình (nơi mở tài khoản tiền gửi) trích chuyển một khoản tiền từ tài khoản của mình trả cho người thụ hưởng. Khái niệm "Ủy nhiệm chi" có nguồn gốc xuất phát từ tiếng Nga, còn "Lệnh chi" có nguồn gốc từ tiếng Anh Uỷ nhiệm chi có thể thanh toán trong phạm vi một Ngân hàng hoặc khác ngân hàng, có đặc điểm thanh toán nhanh, thủ tục đơn giản, do đơn vị mua chủ động phát SVTH: NGUYỄN TRẦN PHƯƠNG THẢO Trang 5 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS NGUYỄN CHÍ ĐỨC hành sau khi họ đã hoàn thành việc nhận hàng hóa hay dịch vụ của bên bán. Như vậy, việc thu hồi vốn của bên bán bị phụ thuộc vào bên mua, nếu bên mua gặp khó khăn về tài chính thì quyền lợi của bên bán cũng bị ảnh hưởng.

Mặt khác, áp dụng thể thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi thì khả năng kiểm soát của ngân hàng bị hạn chế, vì quyền chủ động chi trả phụ thuộc vào chủ tài khoản, nếu đến hạn trả tiền mà người mua chưa trả thì ngân hàng cũng không kiểm soát được. Do vậy mà thể thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi thường được áp dụng đối với các tổ chức kinh tế có sự tín nhiệm lẫn nhau trong quan hệ mua bán và có khả năng tài chính tương đối ổn định.1: Quy trình thanh toán Uỷ nhiệm chi Bên mua Bên bán (1) (Người mua) (Người bán) (2) (4) (3) NHTM phục vụ NHTM phục vụ bên mua bên bán Nguồn: Nguyễn Đăng Dờn (2009) Nghiệp vụ ngân hàng thương mại (1) Bên bán giao hàng hoá hoặc cung cấp dịch vụ cho bên mua (2) Bên mua lập UNC (lập 4 liên) gửi đến ngân hàng phục vụ mình để thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ cho bên bán (3) Ngân hàng bên mua kiểm tra UNC do bên mua chuyển đến nếu hợp lệ thì tiến hành thanh toán bằng cách trích tiền trên TK của bên mua (ghi Nợ TK bên mua trong trường hợp TK có đủ tiền hoặc thực hiện tương tự cho khách hàng được phép thấu chi) để trả cho bên bán ngay trong ngày theo các trường hợp sau: − Nếu bên bán và bên mua có TK cùng ngân hàng thì ghi Có vào TK bên bán và gửi giấy báo Có − Nếu bên bán có TK tại ngân hàng khác thì “ chuyển tiền chi” theo phương thức thích hợp Sau đó gửi giấy báo Nợ cho bên mua sau khi đã thu một khoản phí nghiệp vụ (4) Ngân hàng bên bán ghi Có vào TK của bên bán và gửi giấy báo Có cho bên bán ngay sau khi nhận được tiền hoặc giấy báo từ ngân hàng bên mua Thể thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu. Đi song song với khái niệm "Ủy nhiệm chi" là "Ủy nhiệm thu", cũng có nguồn gốc từ tiếng Nga.Thanh toán Uỷ nhiệm thu là một thể thức thanh toán được tiến hành trên cơ sở giấy uỷ nhiệm thu và các chứng từ hoá đơn do người bán lập và nộp vào ngân SVTH: NGUYỄN TRẦN PHƯƠNG THẢO Trang 6 KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: TS NGUYỄN CHÍ ĐỨC hàng nơi mình mở tài khoản, để uỷ nhiệm cho Ngân hàng thu hộ số tiền của người mua theo chứng từ thanh toán hợp lệ, hợp pháp. Uỷ nhiệm thu được áp dụng trong thanh toán tiền hàng và dịch vụ (trả tiền điện, nước, cước phí bưu điện,.) giữa người mua và người bán trên cơ sở hợp đồng kinh tế hay đơn đặt hàng.

Uỷ nhiệm thu có thể thanh toán trong phạm vi một Ngân hàng hay hai Ngân hàng cùng hệ thống hoặc khác hệ thống. Tuy nhiên trong nền kinh tế thị trường hình thức thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu thường là thanh toán chậm trễ, vì chứng từ xuất phát từ bên thụ hưởng, song theo nguyên tắc đòi hỏi phải ghi nợ trước, ghi có sau nên chứng từ phải luân chuyển qua nhiều khâu gây vòng vèo ách tắc trong thanh toán.2: Quy trình thanh toán Uỷ nhiệm thu Hợp đồng kinh tế Bên mua (1) Bên bán (Người mua) (Người bán) (4b) (2) (5) (2’) (3) NHTM phục vụ NHTM phục vụ bên mua bên bán (4a) Nguồn: Nguyễn Đăng Dờn (2009) Nghiệp vụ ngân hàng thương mại (1)Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết, bên bán tiến hành gửi hàng hoặc cung cấp dịch vụ cho bên mua (2) Bên bán lập UNT (4 liên theo quy định) kèm theo các hoá đơn chứng từ giao hàng gửi NH phục vụ mình hoặc NH phục vụ người trả tiền (2’) để nhờ thu hộ. (3) NH bên bán kiểm tra bộ giấy tờ UNT nếu hợp lệ và khớp đúng thì ghi ngày tháng nhận chứng từ, ngày tháng kiểm soát vào chỗ quy định của UNT và gửi đi cho NH bên mua (liên 1, 2, 3) (4a) Khi nhận 3 liên UNT và các hoá đơn do NH bên bán chuyển đến, NH bên mua cần phải kiểm tra kỹ lưỡng, để xác định tính hợp lệ của chứng từ thanh toán và thông báo với bên mua.